2. Dhr. Stuijt - Kan de gem Rhenen zomaar AI programma AIDA voor WMO en Jeugdzorg invoeren.docx

kan de gemeente Rhenen zomaar AI programma AIDA voor WMO en Jeugdzorg invoeren? nee, niet zomaar. De gemeente Rhenen (of welke gemeente dan ook) mag niet zonder duidelijke juridische, ethische en bestuurlijke onderbouwing een AI-systeem zoals AIDA invoeren voor de uitvoering van de Wmo (Wet maatschappelijke ondersteuning) en Jeugdwet. Hieronder leg ik uit waarom niet, en welke regels en eisen gelden. 1. Juridisch kader: wetgeving en grondrechten a. AVG (privacywetgeving) AI-systemen als AIDA verwerken vaak persoonsgegevens, soms ook bijzondere gegevens (zoals gezondheid of gezinssituatie). De gemeente moet dan voldoen aan de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG): Doelbinding: gegevens alleen gebruiken voor een duidelijk, wettig doel. Minimale gegevensverwerking: niet meer data dan strikt nodig. Transparantie: burgers moeten weten dat en hoe AI wordt gebruikt. Menselijke controle: geautomatiseerde besluitvorming zonder menselijke tussenkomst is verboden als die rechtsgevolgen heeft (art. 22 AVG).

Voor de Wmo en Jeugdzorg betekent dit dat AI niet zelfstandig beslissingen mag nemen over toekenning van ondersteuning of voorzieningen.

2. AI-verordening (EU AI Act) Vanaf 2026 geldt de Europese AI-verordening. Een systeem dat beslissingen beïnvloedt binnen het sociaal domein (zoals Wmo of Jeugdzorg) valt onder de categorie “hoog risico”. Dat betekent: Verplichte risicobeoordeling vooraf (impact-assessment). Documentatieplicht: de gemeente moet kunnen uitleggen hoe het algoritme werkt. Menselijke toezichtfunctie is verplicht. Burgers krijgen recht op uitleg en bezwaar tegen AI-besluiten. Een gemeente die AIDA gebruikt zonder deze stappen te volgen, handelt in strijd met EU-recht.

3. Nationale regels: Wmo, Jeugdwet en gemeentelijke verantwoordelijkheid De Wmo en Jeugdwet leggen beslissingsbevoegdheid expliciet bij het college van

burgemeester en wethouders. Dat betekent dat: De gemeente bestuurlijk verantwoordelijk blijft, ook als ze AI inzet. Er moet altijd een menselijke eindbeslisser zijn die de aanvraag beoordeelt. De inzet van AI moet passen binnen de gemeentelijke verordening en beleidscyclus.

Zonder aanpassing van de Wmo-verordening Rhenen of expliciete collegebesluiten kan zo’n systeem dus niet rechtsgeldig worden ingezet. 4. Ethiek en transparantie De VNG (Vereniging Nederlandse Gemeenten) verplicht sinds 2023 het gebruik van het zogeheten “Algoritmeregister”: Gemeenten moeten melden welke algoritmen of AI-systemen ze gebruiken. Burgers mogen zien voor welk doel en met welke waarborgen.

Als Rhenen AIDA invoert zonder opname in dat register of zonder openbare verantwoording, is dat strijdig met de VNG-richtlijnen en de Code Goed Digitaal Bestuur. Samenvatting Toetsingspunt Mag zonder toetsing? Toelichting AVG (privacy) Nee AI mag niet zelfstandig besluiten over mensen. AI-verordening (EU) Nee Hoogrisico-systeem vereist beoordeling en toezicht. Wmo / Jeugdwet Nee Beslissingsbevoegdheid blijft bij mens (college). VNG-richtlijnen Nee Transparantie en opname in algoritmeregister verplicht. Conclusie De gemeente Rhenen mag AIDA alleen invoeren als er: 1. Een formeel collegebesluit ligt, dat lijkt er 11 11 te komen. 2. Een DPIA (Data Protection Impact Assessment) is uitgevoerd, 3. Het systeem is opgenomen in het algoritmeregister, 4. Er menselijke toetsing van elke AI-uitkomst plaatsvindt, 5. De gemeenteraad geïnformeerd is, 6. En burgers hun rechten op inzage, bezwaar en uitleg kunnen uitoefenen. Zonder deze waarborgen is invoering onrechtmatig én onverstandig. A. Stuijt Elst