2.a Bijlage - Ongevraagd Burgeradvies Reflectie op de QuickScan Planning & Control Gemeente Rhenen (31 maart 2025)

Ongevraagd Burgeradvies – Gemeente Rhenen Beoogd gebruik: Toevoeging aan Woo/Wmo-dossier Betreft: Reflectie op QuickScan Planning & Control Gemeente Rhenen (31 maart 2025) Indiener: A. Stuijt Datum: 14 Oktober 2025 Onderwerp: Machts-,c.q.gezagsafstand, bestuurlijke cultuur en versterking P&C-functie 1. Aanleiding en doel In aansluiting op de door u geagendeerde bespreking van de Eindrapportage QuickScan Planning & Control Gemeente Rhenen (31 maart 2025) en het daarbij behorende voorstel tot externe inzet ter versterking van de P&C-functie, bied ik hierbij in mijn hoedanigheid van betrokken burger en voormalig deelnemer aan de Adviesraad Sociaal Domein Rhenen (ASD R) een ongevraagd, reflectief burgeradvies aan. Doel van dit advies is om de bevindingen uit de QuickScan te plaatsen binnen een bestuurskundig en sociaalpsychologisch kader, in het bijzonder de Machtafstandreductietheorie (MAR) van Mauk Mulder en de Power Distance-dimensie uit het werk van Geert Hofstede, en om te wijzen op eerder door mij in 2024 ingebrachte observaties die deze problematiek reeds aankondigden. 2. Context en eerdere signalen (2024) In verschillende bijdragen aan de Adviesraad Sociaal Domein Rhenen heb ik in tot en met 2024 intern gewezen op m.i.

structurele oorzaken die het functioneren van de Adviesraad belemmerden: - Onduidelijke rol- en verantwoordelijkheidsverdeling tussen raad, college en adviesorganen; - Beperkte terugkoppeling vanuit het college naar adviesraden; - Geringe transparantie in beleidsvoorbereiding binnen het sociaal domein; - Een bestuurlijke cultuur die weinig ruimte bood voor tegenspraak of gedeelde

verantwoordelijkheid. Deze factoren werden destijds al door mij geduid als tekenen van een te grote machtsafstand binnen de bestuurlijke verhoudingen van Rhenen maar ik kon dat als lid van de ASD R niet uiten. De gevolgen daarvan werden zichtbaar in het aftreden van meerdere leden van de Adviesraad ASD Rhenen eind 2024, mede verklaard door ervaren onmacht en gebrek aan invloed op besluitvorming. De QuickScan P&C (2025) bevestigt deze waarnemingen in bredere context. 3. Theoretisch kader De Machtafstandreductietheorie (MAR) van sociaalpsycholoog Mauk Mulder (1977) stelt dat de effectiviteit van b sluitvorming afneemt naarmate de machtsafstand tussen gezagsdragers en uitvoerenden toeneemt. Grote machtsafstanden leiden tot gebrekkige informatie-uitwisseling, vervorming van feedback en defensief gedrag binnen organisaties. Hofstede (1980; 2001) vult dit aan met de culturele dimensie Power Distance: in organisaties met hoge PDI-scores accepteren medewerkers ongelijkheid in macht en zijn zij terughoudend in het uiten van kritiek of alternatieve perspectieven. Vanuit deze onderzochte en geteste theorieën geldt machtsafstand reductie als voorwaarde voor een lerende en adaptieve bestuurscultuur. 4.

Beoordeling van de QuickScan De QuickScan (Bijlage vergaderdocumenten ) signaleert onder meer: - Onduidelijke rolverdeling tussen raad, college en ambtelijke organisatie; - Beperkte samenhang tussen strategisch, tactisch en operationeel niveau; - Onvoldoende belegd control mechanisme; - Gebrekkige toegankelijkheid van beleidsinformatie voor raad en burgers.

Deze bevindingen bevestigen in hoge mate de hypothesen van Mulder en Hofstede: een bestuurlijke structuur met hoge machtsafstand en beperkte feedback leidt tot verminderde transparantie en lagere bestuurlijke kwaliteit. Positief is dat de QuickScans maatregelen aanbeveelt die richting geven aan machtsafstandreductie en versterking van control, digitalisering van informatiestromen en professionalisering van besluitvormingsprocessen. Tegelijk blijft de Quick Scan analyse zwakker op drie punten: 1. Informele machtsstructuren worden niet in kaart gebracht, terwijl deze volgens MAR essentieel zijn; 2. Cultuur- en gedragsaspecten, waaronder psychologische veiligheid en ruimte voor tegenspraak, blijven impliciet; 3. Er ontbreekt een structureel feedbackontwerp waarin raad, ambtelijke organisatie en burgers periodiek op gelijkwaardige wijze informatie uitwisselen. 5. Mijn advies Ik adviseer de Commissie Bestuur en Financiën om bij de uitwerking van de voorgestelde externe inzet: 1. Expliciet het perspectief van machtsafstandreductie te hanteren als leidend uitgangspunt; 2. De analyse uit te breiden met kwalitatief onderzoek naar informele macht en organisatiecultuur; 3. Een duurzame feedbackarchitectuur te ontwerpen die raad, ambtelijke organisatie en adviesraden structureel verbindt; 4.

De uitkomsten te koppelen aan de leerpunten uit het sociaaldomeintraject 2024, zodat de bestuurlijke cultuur zich richting openheid, wederkerigheid en transparantie ontwikkelt. 6. Slotopmerking De QuickScan P&C bevestigt de eerder door mij in 2024 geuite zorgen over bestuurlijke machtsafstand binnen de gemeente Rhenen. De thans voorgestelde externe inzet biedt een kans om niet enkel technische verbeteringen te realiseren, maar een cultuuromslag te

bewerkstelligen in de geest van Mulder en Hofstede: van hiërarchie naar partnerschap, van formele sturing naar gezamenlijke verantwoordelijkheid. Bronnen - Mulder, M. (1977). The Daily Power Game. Leiden: Brill. - Hofstede, G. (1980). Culture’s Consequences: International Differences in Work-Related Values. Beverly Hills: Sage. - Hofstede, G. (2001). Culture’s Consequences: Comparing Values, Behaviors, Institutions, and Organizations Across Nations. Thousand Oaks: Sage. - Gemeente Rhenen (2025). Eindrapportage Quickscan Planning & Control – 31 maart 2025. - Adviesraad Sociaal Domein Rhenen (tot en met 2024). Verslagen en correspondentie, bijlagen openbaar via rhenen.nl.