Woonwagenbeleid 2023 gemeente Rheden (23.21)

GEMEENTE RHEDEN 2023

April 2023

Woonwagenbeleid

WOONWAGENBELEID

Inhoud 1.

Aanleiding en kaders woonwagenbeleid .......................................................................3

2.

Achtergrond woonwagenbewoners ..............................................................................4

3.

Onderzoek vraag en aanbod woonwagenstandplaatsen ..................................................5

4.

Beleidsuitgangspunten Woonwagenbeleid ....................................................................6

5.

Ontwikkelen nieuwe woonwagenstandplaatsen .............................................................7

6.

Toewijzing van standplaatsen .....................................................................................9

7.

Beheer woonwagenlocaties.......................................................................................10

8.

Uitvoering en vervolg ..............................................................................................12

Bijlage 1

Culturele achtergrond groepen woonwagenbewoners .........................................12

Bijlage 2

Verslag bewonersavond woonwagenbeleid........................................................14

Bijlage 3

Financiële analyse sociale huurwoonwagens .....................................................16

2

1. Aanleiding en kaders woonwagenbeleid Uitspraak Europees Hof voor de Rechten van de Mens De afgelopen jaren is er geen actief beleid geweest voor woonwagenbewoners in onze gemeente. Door een uitspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) zijn we als land en gemeenten verzocht woonwagenbeleid te maken dat rekening houdt met de mensenrechten. Dit komt op het volgende neer: • De overheid heeft een inspanningsverplichting om te voorzien in adequate huisvesting, waarbij rekening wordt gehouden met de (erkende) specifieke wooncultuur van woonwagenbewoners. • Het is niet geoorloofd om het aantal standplaatsen af te bouwen of niet uit te breiden, terwijl er sprake is van een duidelijke behoefte vanuit de woonwagenbewoners (dit is in strijd met de Algemene Wet Gelijke Behandeling). • De behoefte aan standplaatsen en woonwagens dient te worden geïnventariseerd. Als hieruit een aantoonbare behoefte naar voren komt, moet het woonwagen- en standplaatsenbeleid zodanig worden vormgegeven dat het voor een woonwagenbewoner binnen afzienbare tijd mogelijk is om voor een standplaats in aanmerking te komen. De gemeente zorgt voor passend woonwagenbeleid. Dit is ook vastgelegd in het “Beleidskader woonwagen en standplaatsenbeleid“ van het ministerie van BZK (2018).

Vastgestelde gemeentelijke kaders In de Woonvisie 2020-2026 “Samen wonen in Rheden” hebben we al aangegeven onderzoek te gaan doen naar de behoefte aan woonwagenstandplaatsen in onze gemeente. Op basis hiervan gaan we gezamenlijk met bewoners en corporaties woonwagenbeleid maken dat na vaststelling door de gemeenteraad integraal deel zal uitmaken van de Woonvisie. Op 22 februari 2022 heeft de raad de startnotitie Woonwagenbeleid vastgesteld. Hiermee heeft zij de volgende kaders voor het woonwagenbeleid meegegeven: -

-

-

De thema’s, die in het woonwagenbeleid aan bod komen zijn: toewijzing van standplaatsen, beheer van woonwagens, standplaatsen en openbare ruimte, het ontwikkelen van nieuwe standplaatsen en de grondposities. De cijfers van vraag en aanbod uit het onderzoek van Companen zijn de basis. We nemen het belang van familiebanden in de woonwagencultuur als uitgangspunt. Dus we richten ons op familie van de huidige woonwagenbewoners. Dit kunnen inwonende kinderen zijn en inwonende overige familieleden. Maar ook overige belangstellenden, die een binding hebben met Rheden doordat zij als kind op het woonwagenkamp hebben gewoond of dat er familie van hen woont. De familieband staat voorop. We richten ons niet op overige belangstellenden zonder binding in Rheden. We gaan als gemeente en corporaties aan de slag met extra standplaatsen als uit onderzoek blijkt dat er meer vraag is dan aanbod. Gedurende de jaren monitoren we of er nog genoeg aanbod is aan woonwagenstandplaatsen in de gemeente Rheden en we schalen bij als er behoefte is. Zo dragen we bij aan een woonwagen of standplaats binnen afzienbare tijd. De woningnood is groot voor alle doelgroepen. We moeten dus zorgvuldig afwegen welke ruimtelijke mogelijkheden er zijn en waar we voor welke doelgroep het beste kunnen bouwen.

We onderzoeken in eerste instantie de mogelijkheden voor uitbreiding van bestaande woonwagenlocaties, waarbij we groepsgrootte en spreiding goed in de gaten houden. In tweede instantie kijken we naar nieuwe woonwagenlocaties. Gemeentelijke grond kan een belangrijke rol spelen bij het realiseren van extra woonwagenstandplaatsen, hierbij gingen we in de startnotitie uit van kostenneutrale ontwikkeling, maar dit blijkt niet reëel gezien de hoge onrendabele top (zie hoofdstuk 5 financiering). Ook Vivare en Veluwonen kunnen als huidige en toekomstige verhuurder een grote rol vervullen. 3

-

Tot nu toe is er in de gemeente Rheden gekozen voor locaties met een klein aantal woonwagenstandplaatsen. Qua leefbaarheid bevalt dit goed. We adviseren dus een evenwichtige spreiding van locaties en een beperkt aantal standplaatsen per locatie.

Met de woonwagenbewoners en vele betrokkenen van Vivare, Veluwonen en Gemeente zijn we aan de slag gegaan om het woonwagenbeleid vorm te geven. In april 2022 was de eerste bewonersavond en vervolgens zijn we in themawerkgroepen verder in gesprek gegaan1. Het resultaat ziet u hier voor u.

Eerste bewonersavond april 2022.

2. Achtergrond woonwagenbewoners Wie behoren er nu tot de doelgroep ‘woonwagenbewoners’ en welke aspecten zijn van belang voor hun specifieke wooncultuur?

Groepen woonwagenbewoners De groep woonwagenbewoners in Nederland bestaat uit verschillende subgroepen met ieder zijn eigen gewoonten en achtergrond: Roma, Sinti, reizigers, circus- en kermisfamilies. In bijlage 1 staat een uitgebreide beschrijving van de culturele achtergrond van deze subgroepen. De gedeelde historie en het (voorheen) nomadische bestaan maken dat woonwagenbewoners zich sterk met elkaar verbonden voelen en zich ook tot op zekere hoogte als anders zien dan ‘burgers’ die in een stenen woning wonen.

Woonwagencultuur Als het gaat om het beschermen en faciliteren van de woonwagencultuur zijn er drie specifieke aspecten waarmee we rekening moeten houden: woonvorm, familiebanden en trekvrijheid. Woonvorm Het EHRM beschouwt de woonwagen als woonvorm als een integraal onderdeel van de (culturele) identiteit van de woonwagenbewoner, omdat het nomadisch bestaan voortleeft in de geest van de woonwagenbewoners. Dat de woonvorm van de meeste woonwagenbewoners niet (altijd meer) mobiel is en de vorm heeft van een ‘versteende woonwagen’ doet hier niets aan af.

1 Een verslag van de bewonersavond is te vinden in bijlage 2.

4

Familiebanden Het tweede aspect van de culturele identiteit van de woonwagenbewoner betreft de sterke sociale en familieverbanden. Dit uit zich in het gegeven dat woonwagenbewoners, van oudsher, veelal in families bij elkaar op één woonwagenlocatie wonen. Op die manier kan men dagelijks contact met elkaar onderhouden, op elkaars kinderen passen en voor ouderen zorgen als dat nodig is. Daardoor maken woonwagenbewoners niet of nauwelijks gebruik van geïnstitutionaliseerde voorzieningen. Trekvrijheid Het derde aspect van de culturele identiteit van de woonwagenbewoner is de trekvrijheid. De trekvrijheid refereert aan het nomadische bestaan van de woonwagenbewoners. Van een rondtrekkend bestaan is onder Nederlandse woonwagenbewoners (in tegenstelling tot bijvoorbeeld de ‘travellers’ in Groot-Brittannië) momenteel niet of nauwelijks sprake. Sommige woonwagenbewoners hebben nog wel de wens om rond te trekken.

3. Onderzoek vraag en aanbod woonwagenstandplaatsen Onderzoek Companen Om een goed beeld te krijgen of het huidige aanbod van woonwagenstandplaatsen in de gemeente Rheden voldoende is voor de vraag, hebben we Companen gevraagd een onderzoek te doen. Zij hebben het huidige aanbod in beeld gebracht. En zij hebben enquêtes uitgezet bij de 24 hoofdbewoners en inwonenden van woonwagenstandplaatsen in de gemeente Rheden. Ook hebben zij mensen benaderd, waarvan bekend was bij Vivare en gemeente, dat zij op zoek zijn naar een woonwagenstandplaats in onze gemeente (65 pers). In totaal hebben 38 mensen gereageerd.

Het aanbod Verdeeld over de kernen van de gemeente zijn er 9 locaties met daarop 24 woonwagenstandplaatsen. De meesten zijn in eigendom van Vivare (15), maar ook Veluwonen (2) particulieren (5) en gemeente (2) hebben standplaatsen in eigendom. De woonwagens zijn allemaal eigendom van de bewoners. Gemiddeld in Nederland is er nu 1,1 standplaats per 1.000 woningen. In de gemeente Rheden is het aandeel ten opzichte van de woningvoorraad gelijk aan dit landelijk gemiddelde. In vergelijking met de provincie Gelderland (1,2 plaats per 1.000 woningen) ligt het aantal standplaatsen in Rheden wat lager.

De vraag De huidige bewoners van de standplaatsen zijn nog relatief jong en hebben geen verhuisplannen. De verwachting is dat er op korte termijn niet of nauwelijks standplaatsen vrijkomen. Er is wel een aanvullende vraag bij inwonende kinderen en familieleden en overige belangstellenden. De vraag op korte termijn (<5 jaar) is: - inwonende kinderen en overige familieleden - overige belangstellenden met binding Rheden - overige belangstellenden zonder binding Rheden` Totaal

4-5 7 1

12-13 extra woonwagenstandplaatsen

Deze vraag kan nog groter worden door inwonende kinderen, die nu nog tussen de 13-18 jaar zijn (2-3 plaatsen). De vraag op de langere termijn (5-10 jaar) van inwonende kinderen (<13 jaar) is 2-4 plaatsen. Kijken we naar de landelijke vraag naar woonwagenstandplaatsen, dan wordt dit geschat op meer dan 4.000 extra standplaatsen (Companen 2021). Met het huidige aantal van 8.800 standplaatsen, is dit dus ongeveer anderhalf keer zoveel als er nu zijn. Dit komt overeen met de toename, die in Rheden nodig is. 5

Overzichtskaart woonwagenstandplaatsen gemeente Rheden

4. Beleidsuitgangspunten Woonwagenbeleid De kern van het woonwagenbeleid van de gemeente Rheden is het waarborgen van de mensenrechten van woonwagenbewoners, behoud van de woonwagencultuur en een woonomgeving, waar het prettig wonen is.

De uitbreidingsopgave in de gemeente Rheden Naar aanleiding van de uitspraak van het EHRM hebben we vraag en aanbod in beeld gebracht. Hieruit komt een aantoonbare extra behoefte aan standplaatsen naar voren. Deze cijfers vormen het uitgangspunt voor het nieuwe beleid. We richten ons op familie van de huidige woonwagenbewoners. Dit kunnen inwonende kinderen zijn en inwonende overige familieleden. Maar ook overige belangstellenden, die een binding hebben met Rheden doordat zij als kind op het woonwagenkamp hebben gewoond of dat er familie van hen woont. De familieband staat voorop. We richten ons niet op overige belangstellenden zonder binding in Rheden. Dat betekent dat we samen met Vivare (eventueel later nog met Veluwonen) aan de slag gaan om 12 nieuwe woonwagenstandplaatsen in de gemeente Rheden te realiseren in de periode 2023 2028. Gedurende de jaren monitoren we of er nog genoeg aanbod is aan woonwagenstandplaatsen in de gemeente Rheden en we schalen bij als er behoefte is. Zo dragen we bij aan een woonwagen of standplaats binnen afzienbare tijd.

6

Toewijzing standplaatsen passend bij waarborgen woonwagencultuur Het is belangrijk dat bij de toewijzing van standplaatsen rekening wordt gehouden met afkomst en familiebanden. We willen de huidige bewoners daarom een grote rol geven bij de toewijzing van vrijkomende en nieuwe standplaatsen. Een vertegenwoordiging van de bewoners gaat zich verenigen in een bewonerscommissie. Zij zullen samen met Vivare, Veluwonen en Gemeente toewijzingsregels op gaan stellen. Op die manier wordt er recht gedaan aan behoud van de woonwagencultuur binnen de gemeente Rheden.

Prettig wonen op woonwagenlocaties Als gemeente, Vivare en Veluwonen zorgen we voor goed beheer van de huurstandplaatsen. We maken inventarisaties en plegen onderhoud. Ook de bewoners nemen hun verantwoordelijkheid en zorgen voor een goede leefomgeving (onderhoud tuin, onderhoud woonwagen etc.). Samen zorgen we voor een prettige woonomgeving.

7

5. Ontwikkelen nieuwe woonwagenstandplaatsen Prioritering woningbouwlocaties De woningnood is groot voor alle doelgroepen. We moeten dus zorgvuldig afwegen welke ruimtelijke mogelijkheden er zijn en waar we voor welke doelgroep het beste kunnen bouwen. We onderzoeken de mogelijkheden in twee stappen: 1. 2.

Uitbreiding bestaande woonwagenlocaties (2023) Nieuwe woonwagenlocaties (2024)

Tot nu toe is er in de gemeente Rheden gekozen voor locaties met een klein aantal woonwagenstandplaatsen. Qua leefbaarheid en veiligheid bevalt dit goed. We streven dus naar een evenwichtige spreiding van locaties en per locatie maximaal 8 standplaatsen (bij goede onderbouwing uit te breiden naar 10).

Mogelijkheden uitbreiding bestaande woonwagenlocaties Van de 9 woonwagenlocaties zijn er bij 5 locaties geen mogelijkheden tot uitbreiding. Bij de overige 4 locaties onderzoeken we de mogelijkheden, een paar lijken kansrijk. Als gemeente benutten we deze kansen, voordat we zoeken naar nieuwe locaties. Bij de standplaatsen van Veluwonen zijn geen mogelijkheden voor uitbreiding. In eerste instantie onderzoeken we met Vivare de mogelijkheden voor uitbreiding.

Huur of koop In onze gemeente zijn nu alleen koopwoonwagens (op huur- of koopgrond). Uit zowel de enquête als de bewonersavond kwam naar voren dat er behoefte is aan zowel koop als huurwoonwagens. We zetten in op toevoeging van ca. 6 huurwoonwagens in de sociale huur. Per locatie onderzoeken we welk aanbod gewenst is en wat haalbaar is. Vivare onderzoekt of er ook huur/koopconstructies mogelijk zijn. De bewoner huurt de woonwagen en/of standplaats eerst, maar door een spaarconstructie wordt de bewoner langzaam eigenaar. Voorwaarde hierbij is dat maatschappelijk geld terugkomt bij de investeerder.

Duurzaamheid Vanuit de Woonvisie en het Klimaatbeleid hebben we de ambitie dat alle woningen in Rheden in 2040 CO-2 neutraal zijn, maar ook circulair, klimaatbestendig, natuurinclusief en met aandacht voor duurzame mobiliteit. Dit geldt dus ook voor de woonwagens in onze gemeente. We nemen de inwoners en partners mee in onze ambitie om dit waar te maken. Sociale huur woonwagens Nieuwe woonwagens moeten voldoen aan de duurzaamheidseisen uit het Bouwbesluit, zoals deze ook bij “gewone” woningen worden gesteld. In het land zijn voorbeelden van nieuwe sociale huurwoonwagens, die gasloos en goed geïsoleerd zijn met zonnepanelen op het dak (Bergen op Zoom en Oss). Hier hangt echter een flink prijskaartje aan, waardoor het alleen tot stand is gekomen doordat corporatie en gemeente beiden fors hebben geïnvesteerd in de onrendabele top. Particuliere woonwagens Deze woonwagens moeten ook voldoen aan de eisen uit het Bouwbesluit. Maar bewoners kunnen er ook voor kiezen om een bestaande woonwagen op een standplaats neer te zetten. Woonwagens hoeven dan niet aan de eisen voor nieuwbouw te voldoen, maar aan het rechtens verkregen niveau (Bouwbesluit Artikel 1.15 Verplaatsing). We stimuleren eigenaren wel om hun woonwagen energieneutraal te maken. Er is een aantal mogelijkheden voor subsidies en leningen.

Voor meer informatie, advies en ondersteuning kunnen bewoners terecht bij het Energieloket (www.regionaalenergieloket.nl/rheden/subsidies). Natuurinclusief en klimaatbestendig Bij de ontwikkeling van nieuwe standplaatsen vragen wij aandacht voor maatregelen waardoor de biodiversiteit vergroot wordt. Om de omgeving klimaatbestendig te krijgen vragen we aandacht voor meer groen, het tegengaan van verstening, zonwering en opvang van regenwater. 8

Financiering Sociale huur woonwagens Een nieuwe huurwoonwagen met een sociale huurprijs brengt een hoge onrendabele top met zich mee. Veel hoger dan de onrendabele top van een reguliere sociale huurwoning. Dit heeft te maken met het grotere grondoppervlak dat nodig is voor een woonwagen en een woonwagen is geen gangbaar product, er is maar één aanbieder. Daarmee worden de kosten veel hoger. Berekeningen laten zien dat de onrendabele top wel 155.000 euro per woonwagen kan zijn (zie bijlage 3). Voor een woningcorporatie is dit te veel om alleen te dragen. Zij kijken daarbij naar gemeenten, provincie en rijk. Het rijk heeft een subsidieregeling RHA (Regeling Huisvesting Aandachtsgroepen), deze regeling geldt ook voor woonwagens in de sociale huur. Er kan dit jaar een maximum van 7.000 euro worden verkregen per woonwagen. Maar met een tekort van 155.000 euro is dit een druppel op de gloeiende plaat. Ook is het de vraag of deze subsidieregeling van kracht blijft de komende jaren. Als gemeente vinden we de kosten ook onevenredig hoog. Toch willen we bijdragen aan de realisatie van zowel woonwagens in de sociale huur als huurstandplaatsen voor particuliere woonwagens. We gaan er vanuit dat de uitbreidingen en nieuwe ontwikkelingen op gemeentegrond plaatsvinden. We zorgen voor het bouw- en woonrijp maken van de toegang en de standplaatsen.

En we nemen de kosten voor het wijzigen van het bestemmingsplan, benodigde onderzoeken en planschade voor onze rekening. De grond geven we uit in erfpacht, zodat de kosten kunnen worden afgeschreven over 25 jaar. Met een investering van ca. 50.000 euro per woonwagen, is dat 2.000 euro per jaar per woonwagen. We gaan uit van 6 sociale huurwoonwagens. De gemeente Oss en Brabantwonen hebben soortgelijke afspraken gemaakt om nieuwe woonwagens te kunnen realiseren. Particuliere woonwagens Bij de keus voor particuliere woonwagens is er de mogelijkheid om de standplaats te verkopen of te verhuren aan de bewoners. Het is natuurlijk inkomensafhankelijk wat bewoners kunnen financieren. Voor de opgave gaan we uit van 6 particuliere woonwagens, waarbij we per locatie onderzoeken of koop of huur van de standplaats gewenst en haalbaar is. Bij een particuliere woonwagen op een huurstandplaats is tot nu toe altijd een berging/sanitaire unit met gas, water en elektriciteitsaansluitingen geplaatst. Deze berging/sanitaire unit hoort bij het huurgedeelte. Als het sanitair echter in de woonwagen wordt gerealiseerd (en dat komt steeds vaker voor) is het mogelijk om dit weg te laten uit de berging. Voor deze huurstandplaatsen met particuliere woonwagens is er door de beheerkosten en lage inkomsten ook een hoge onrendabele top.

De gemeente zal hier dezelfde kosten voor zijn rekening nemen: 4x 50.000 = 200.000 euro voor 4 huurstandplaatsen met particuliere woonwagens. Als de gemeente de grond verkoopt aan de bewoners, verwachten we geen onrendabele top. We gaan uit van 2 koopstandplaatsen met particuliere woonwagens. Totaal benodigd budget om 12 woonwagenstandplaatsen te realiseren: 500.000 euro, met afschrijving van de kosten over 25 jaar is het maximaal 20.000 euro per jaar.

9

10

6. Toewijzing van standplaatsen Huidige manier van toewijzen Op dit moment vindt toewijzing van huurstandplaatsen van Vivare en Veluwonen plaats via Entree. Een vrijkomende standplaats wordt op Entree gezet en iedereen mag reageren. Degene met de langste meettijd krijgt de standplaats toegewezen. Dit heeft in het verleden vaak geleid tot onvrede bij de bewoners van de betreffende woonwagenlocatie. Er werd namelijk geen rekening gehouden met familiebanden en ook “burgers” konden een standplaats krijgen. Ook bij de koopstandplaatsen word geen rekening gehouden met afkomst, zo was er voor de doelgroep zelf nog minder kans op een woonwagenstandplaats. Deze onvrede kwam ook duidelijk naar voren op de eerste bewonersavond.

Nieuwe toewijzingsregels Omdat afkomst en familiebanden zo’n belangrijk rol spelen in de woonwagencultuur, geven we de huidige bewoners een grote rol bij de toewijzing. Er is een bewonerscommissie in oprichting, waarbij gekeken is naar een evenwichtige afvaardiging van de verschillende woonwagenlocaties. Samen met Vivare en gemeente werken zij aan nieuwe toewijzingsregels. Hierbij wordt gekeken naar toewijzing bij vrijkomende bestaande standplaatsen en toewijzing van nieuwe standplaatsen. Familiebanden en afkomst zijn hierbij de belangrijkste criteria. De bewonerscommissie draagt op basis van de op te stellen regels een kandidaat voor, waarna Vivare/Veluwonen/Gemeente de definitieve toewijzing regelt. De op te stellen nadere regels voor toewijzing woonwagenstandplaatsen zullen door het college worden vastgesteld. De toewijzingsregels vallen onder de Huisvestingsverordening. In Artikel 9 lid 4 van de Huisvestingsverordening is opgenomen: "voor de toewijzing van standplaatsen kunnen burgemeester en wethouders nadere regels stellen".

7. Beheer woonwagenlocaties Wie is verantwoordelijk voor welk onderhoud en beheer? Aan de hand van kaartjes met kadastergegevens van alle woonwagenlocaties is onderzocht of er onduidelijkheden zijn qua beheer van groen, opstallen, erfafscheidingen, openbare ruimte etc. Hierbij is gekeken naar de woonwagenstandplaatsen van Vivare, Veluwonen en Gemeente. Qua kadastergrenzen is er weinig onduidelijkheid. Alleen bij de locatie IJsselsingel loopt er een kadastergrens gedeeltelijk over de openbare weg. Dit wordt meegenomen als er nieuwe ontwikkelingen zijn op deze locatie. Er bleek veel achterstallig onderhoud bij sanitaire units/bergingen. Dit wordt opgenomen in de onderhoudsplannen van de verschillende eigenaren en de komende jaren opgepakt. De bewoners hebben de verantwoordelijkheid om te zorgen voor goede veiligheid en leefbaarheid op de standplaats. Nu worden zaken als illegale bebouwing, verwaarlozing onderhoud tuin etc. opgemerkt door de wijkbeheerders van Vivare, Veluwonen en de Gemeente. Zij schrijven de bewoners aan, maar als het niet wordt opgelost worden het rechtszaken met hoge juridische kosten tot gevolg. De plichten van de bewoners moeten duidelijk zijn en handhaven is belangrijk. In het bestemmingsplan (straks omgevingsplan) is te zien wat er op de standplaats mogelijk is qua bebouwing.

Als je iets wilt wijzigen of toevoegen is er vaak een vergunning nodig (dit geldt voor iedereen). Bij illegale bebouwing wordt afgewogen of hiervoor alsnog een vergunning kan worden verleend en als dat (gemotiveerd) niet het geval is, dan moet de bebouwing verwijderd worden. We hebben ook eisen vastgelegd voor (architectonische) uitstraling in de Welstandsnota. Wanneer een locatie verloederd kan op basis van de excessenregeling handhavend worden opgetreden. Omdat het beheer van woonwagenlocaties specifieke kennis vraag, denkt Vivare erover om het beheer van woonwagenstandplaatsen uit te besteden. Vivare blijft wel de eigenaar van de standplaatsen. Veluwonen en de gemeente blijven het beheer van hun woonwagenstandplaatsen zelf doen. Er zijn op dit moment geen redenen om het beheer of het eigendom van de standplaatsen over te dragen aan een andere partij. 11

Verduurzaming, klimaatbestendigheid van woonwagens, sanitaire units en locaties De woonwagens zijn in de gemeente Rheden allemaal in eigendom van de bewoners, dit betekent dat zij ook verantwoordelijk zijn voor de verduurzaming van hun woonwagen. Bewoners staan open voor verduurzaming. De gemeente heeft hen in het najaar van 2022 allemaal een energiebox gegeven met producten om energie te besparen. Er is een aantal mogelijkheden voor subsidies en leningen. Voor meer informatie, advies en ondersteuning kunnen bewoners terecht bij het Energieloket (www.regionaalenergieloket.nl/rheden/subsidies). Op de huurstandplaatsen worden de sanitaire units gehuurd door de bewoners, de verduurzaming van deze voorzieningen is dus een verantwoordelijkheid van Vivare, Veluwonen en Gemeente. De mogelijkheden voor verduurzaming worden meegenomen in de Meer Jaren Onderhouds plannen (MJOP). De huidige woonwagenlocaties zijn vaak stenig. In het kader van klimaatbestendigheid worden locaties vergroend als hier mogelijkheden voor zijn. Bijvoorbeeld door het gebruik van grasstenen of groene daken met zonnepanelen. Ook vragen we aandacht voor maatregelen, die de biodiversiteit verhogen, zoals bijvoorbeeld beplanting, die vlinders en bijen trekt.

Brandveiligheid, ontsluiting en bereikbaarheid De huidige woonwagenlocaties voldoen allemaal aan de eisen voor brandveiligheid en hebben een goede ontsluiting en bereikbaarheid. Bij de Timp zijn vanwege brandveiligheid 2 vakken leeg gehouden, nu voldoet de locatie aan de wettelijke eisen. Misschien is er een mogelijkheid om 1 vak terug te brengen. In het kader van ontwikkelen nieuwe standplaatsen is het de wens om dit te onderzoeken.

Veilige en overzichtelijke woonwagenlocaties Vanuit de bewoners is aangegeven dat ze het prettig vinden om op niet al te grote woonwagenlocaties te wonen. Liever meer kleinere kampjes dan één groot kamp. Ook vanuit beheer en veiligheid hebben kleinere woonwagenlocaties de voorkeur. Bij de indeling en het groenbeheer moet rekening worden gehouden met veiligheid en overzicht. Bij nieuwe locaties heeft het qua veiligheid de voorkeur om te zoeken in bewoond gebied, niet te veel achteraf. We zetten in op maximaal 8 woonwagens per locatie, in uitzonderlijke gevallen met goede onderbouwing kan dit verhoogd worden naar 10 woonwagens. Dit wordt meegenomen bij het opstellen van nieuwe omgevingsplannen.

Communicatie met bewoners Vanuit de bewoners is er de wens om één aanspreekpunt te hebben bij Gemeente en Vivare. Bij de gemeente is dit de projectleider voor het woonwagenbeleid. Ook in de toekomst is het belangrijk om één aanspreekpunt bij de gemeente te houden. Bij Vivare is het niet mogelijk om één aanspreekpunt te hebben, zij hebben wel intern een systeem waarbij mails/telefoontjes bij de juiste persoon terecht komen. Bewoners kunnen dus naar het algemene nummer bellen of mailen. Bij onderhoudswerkzaamheden of wijzigingen/uitbreiding van woonwagenlocaties worden bewoners altijd betrokken. Bij uitbreiding van woonwagenlocaties worden ook de omwonenden betrokken.

12

8. Uitvoering en vervolg Na vaststelling van het Woonwagenbeleid door de gemeenteraad, zal het Woonwagenbeleid integraal deel uitmaken van de Woonvisie 2020-2026. Om dit beleid tot uitvoering te brengen gaan we in 2023 verder met de volgende actiepunten: -

-

Samen met Vivare (eventueel later nog met Veluwonen) zoeken we naar locaties voor 12 extra woonwagenstandplaatsen, waarbij we de haalbaarheid onderzoeken van 6 woonwagens in de sociale huur, 4 sociale huurstandplaatsen en 2 koopstandplaatsen. We gaan verder met het onderzoek naar uitbreiding van de huidige woonwagenlocaties. Hiervoor is een gemeentelijke projectleider nodig, budget en inspanning van alle partijen. Concrete plannen worden afgestemd met bewoners en vastgesteld door college/raad. Samen met de bewonerscommissie woonwagenbeleid, Vivare en Veluwonen stellen we nadere regels op voor de toewijzing van standplaatsen. Deze toewijzingsregels worden vastgesteld door college. Elke eigenaar van standplaatsen onderneemt actie als het gaat om achterstallig onderhoud. Bewoners zorgen ervoor dat hun standplaats veilig en leefbaar is. Indien nodig wordt er gehandhaafd.

Evaluatie van het woonwagenbeleid zal gelijktijdig met de evaluatie van de Woonvisie 2020-2026 plaatsvinden. Bij het maken van de nieuwe Woonvisie is herijking van het woonwagenbeleid mogelijk als dat wenselijk is.

13

Bijlage 1 Culturele achtergrond groepen woonwagenbewoners Roma Roma hebben hun historische banden met het antieke India en oude Azië. Of hier hun werkelijke origine ligt, is echter niet geheel duidelijk. De grootste groepen Roma families in Europa wonen in Roemenië, maar ook in andere delen van Oost- en Zuid-Europa, waar de meesten een vaste woning hebben en waarbij families vaak bij elkaar in dezelfde wijk wonen. Voor de komst van het communisme in Oost-Europa leefden zij vaak semi-nomadisch met tent, vanuit hun vaste woning als thuisbasis. Deze groep Roma families heeft zodoende geen traditie van het leven in een woonwagen. Een deel van deze Oost-Europese Roma zijn naar Nederland gekomen. Medio jaren ’70 van de twintigste eeuw kwam er ook een groep stateloze Roma families vanuit Oost-Europa (met name het voormalig Joegoslavië) via Italië naar Nederland om als gastarbeider te werken. Zij kregen een verblijfsvergunning in Nederland, onder de voorwaarde dat zij zich huisvestten in reguliere woningen. Als gemeenten of corporaties bij de toewijzing van een standplaats het afstammingsbeginsel hanteren − een standplaats wordt alleen vergund als de ouders ook al in een woonwagen wonen − komt deze groep daar vaak niet voor in aanmerking. Enkele Nederlandse Roma families hebben van oorsprong wel deze connectie met het woonwagenleven.

Zij hebben sinds eind 19e eeuw / begin 20e eeuw in Nederland gereisd en op een woonwagenlocatie gewoond. Dit maakt de positie van Roma binnen het woonwagenbeleid gecompliceerd; een deel van de families kent een geschiedenis waarin van generatie op generatie al in woonwagens werd gewoond. Maar een groot deel van de Roma heeft nooit in een woonwagen gewoond. Wel heeft deze groep de behoefte om in familieverband bij elkaar te wonen.

Sinti Deze doelgroep kent een eeuwenoude nomadische traditie die (minimaal) terug te herleiden is tot het oude Perzië en Pakistan. Ze noemen zich Sinti of Manouche en hebben sterke eigen tradities die afwijken van de reizigers en/of Roma. Ze zijn in Europa vrijwel altijd verbonden met het reizen in een woonwagen of caravan. Sinti kennen hun eigen taal die alleen onderling wordt gesproken. Sinti hebben (net als Roma) zwaar geleden onder het Naziregime in de Tweede Wereldoorlog.

Reizigers Een derde categorie zijn de woonwagenbewoners die afstammen van nomadische handelaren, marskramers, ambachtslieden, meestal van oorsprong afkomstig uit Duitsland, België en Frankrijk. Hiertoe worden doorgaans ook de Jenische gerekend; een nomadisch volk uit West-Europa. Voor woonwagenbewoners inclusief Jenische geldt dat zij respectievelijk hun eigen cultuur, gebruiken en taal kunnen hebben. Vanwege dit nomadische bestaan wordt er door deze groep de voorkeur aan gegeven om zichzelf ‘reiziger’ te noemen. Een deel van de reizigers stamt af van in huizen wonende Nederlanders die haverwege de 19e / begin 20e eeuw om economische redenen in woonwagens zijn gaan leven. Onderling zijn deze verschillende groepen reizigers ook sterk met elkaar geïntegreerd.

Kermis- en circusfamilies Een specifieke groep onder de woonwagenbewoners vormen de kermis- en circusfamilies. Niet zozeer vanwege hun culturele tradities, wel vanwege hun specifieke woonvoorkeuren binnen het woonwagenleven. Kermisreizigers reizen gedurende het kermisseizoen doorgaans met een ruime caravan, voortgetrokken door een bus of vrachtwagen van plek naar plek. Ook voor hen geldt dat zij al reizende hun beroep uitvoerden (en uitvoeren) en daarom na verloop van tijd een woonwagen als woon- en transportvorm kozen. Buiten het seizoen woont een groot deel van deze doelgroep in een ‘reguliere’ woonwagen op een standplaats op een vaste woonwagenlocatie ergens in Nederland (vooral in de gemeente Apeldoorn wonen relatief veel kermisexploitanten). Een deel woont buiten het seizoen in een reguliere woning.

14

Bijlage 2

Verslag bewonersavond woonwagenbeleid

Grote opkomst Op maandagavond 11 april organiseerden Vivare en gemeente een bewonersavond voor de mensen van de 24 woonwagenstandplaatsen in de gemeente Rheden om te praten over het nieuwe Woonwagenbeleid. Gea Hofstede, wethouder wonen, opende de avond en ruim 20 bewoners namen actief deel aan deze avond. Dit laat wel zien hoe groot de betrokkenheid van de bewoners is bij het beleid dat ook de woontoekomst van henzelf en hun kinderen/familie bepaalt.

Proces Woonwagenbeleid Geke Blokland, beleidsmedewerker Wonen van de gemeente Rheden, presenteerde de stappen die al zijn gezet om te komen tot nieuw woonwagenbeleid en de stappen die nog moeten worden genomen. Volgens de planning zal het nieuwe woonwagenbeleid in februari 2023 worden vastgesteld door de gemeenteraad.

Uitkomsten onderzoek Roosje van Leer van Companen presenteerde het onderzoek van vraag en aanbod naar woonwagenstandplaatsen dat in 2021 is uitgevoerd. Hieruit blijkt dat er 12-13 standplaatsen bij zouden moeten komen in de gemeente Rheden. Er was onduidelijkheid of alle inwonende kinderen waren meegenomen in het onderzoek. Companen heeft dit nagekeken, maar ook van alle inwonende meerderjarige kinderen zijn vragenlijsten binnengekomen.

Gesprekstafels Vervolgens gingen we aan drie gesprekstafels brainstormen over belangrijke thema’s die ook in het woonwagenbeleid terugkomen: de toewijzing van standplaatsen, het beheer van woonwagenlocaties en het ontwikkelen van nieuwe standplaatsen.

Uitkomst gesprekstafel Toewijzing Standplaatsen zouden alleen moeten gaan naar familie van huidige woonwagenbewoners, in eerste instantie hun kinderen. Eerst kijken binnen de familie van degene die vertrekt. Eerst degene die het het hardst nodig heeft (op basis van leeftijd en/ of gezinssamenstelling). Op elk kamp dezelfde lijn in toewijzing, geen verschillen per kamp. Eventueel een apart nieuw kamp voor kinderen die niet bij hun ouders op het kamp terecht kunnen. De langst wachtende krijgt dan voorrang. Ook mensen die al een plek hebben worden benaderd bij een nieuw kamp (sommige bewoners willen verhuizen naar een ander kamp). Het is goed om een bewonerscommissie voor toewijzing op te richten. Hierin moeten mensen zitten van verschillende families en locaties, die draagvlak hebben bij de andere bewoners. Een aantal bewoners heeft zich al opgegeven om hierover verder na te denken. Hebt u ook interesse om deel te nemen aan deze commissie dan horen we dat graag.

-

Uitkomst gesprekstafel Beheer -

-

Voordat er gewerkt wordt aan nieuwe standplaatsen, zou eerst het achterstallig onderhoud van de bestaande standplaatsen moeten worden aangepakt. Punten, die genoemd zijn: o Het sanitair, schuren moeten opgeknapt worden en er zijn nog steeds gaskachels. o Riolering, graag aansluiten op het gewone riool. o De speeltuin in de Timp vernieuwen. o De veegwagen komt niet op de kampen, dit doen de bewoners nu zelf. o Glasvezel wordt niet in de kampen aangelegd. Per kamp het beheer bekijken, prioriteren en aanpakken. Een vast aanspreekpunt per kamp. Optie van huur/koopconstructie voor standplaatsen en nieuwe woonwagens graag onderzoeken. 15

Uitkomst gesprekstafel Ontwikkeling nieuwe standplaatsen -

-

-

-

-

Per locatie zijn de wensen opgehaald: IJsselsingel Rheden: uitbreiding is misschien mogelijk, uitbreiding is zeker gewenst. Wens tot kopen van de grond is genoemd. Massenweg Rheden: uitbreiding is lastig. Er zijn wel lange vakken, waar misschien ruimte is en de vraag of er niet gestapeld mag worden. Uitbreiding is zeker gewenst (min. 3), het liefst huurvakken, want koop is financieel niet haalbaar. Dit mag ook op een andere plek in het dorp Rheden zijn. Suggestie is de locatie van de oude kinderboerderij aan de Brinkweg. Van Rensselaerweg Spankeren: uitbreiding is misschien mogelijk, er zijn meerdere kinderen die op de locatie willen wonen (2-4), wordt gebouwd aan een hele duurzame woonwagen. Grond koop of huur, maar eigen wagen. De Timp Spankeren: uitbreiding is lastig. In het verleden zijn er 2 vakken weggehaald, voor de bewoners onduidelijk waarom. Reactie Vivare: Dit had te maken met de brandveiligheid (brandoverslag) er moest meer ruimte worden gecreëerd. Een uitgebreid rapport is gemaakt en gedeeld met bewoners en gemeente. Uitbreiding is zeer gewenst, er zijn nu al 5 kinderen >18 jaar, die graag willen blijven wonen. Meeste voorkeur voor koopstandplaats en eigen wagen. Een nieuwe andere locatie is ook een optie. Suggesties: Edyweg Spankeren (groenstrook), weiland tussen De Timp en Broekdijk Spankeren.

Vd Duyn van Maasdamstraat: uitbreiding is misschien mogelijk (akoestisch onderzoek). Er zijn meerdere kinderen, die op de locatie zouden willen wonen (nu nog < 18 jaar) en inwonende ouder. De vakken mogen huur of koop zijn, maar wel eigen wagen. Ook van de andere locaties zullen we nagaan of uitbreiding mogelijk en gewenst is. Het verduurzamen van de woonwagen leeft wel bij de bewoners, zij hebben helaas de waardebon voor verduurzaming woning niet gekregen. Een hypotheek op een woonwagen krijgen is vaak lastig en een verzekering ook. Interpolis van de Rabobank is wel een mogelijkheid. Er is de vrees bij de bewoners dat er bij een geschikte locatie eerder gekozen wordt voor gewone woningbouw en niet voor extra standplaatsen, omdat de woningnood zo hoog is. Het zal niet makkelijk worden om nieuwe standplaatsen te ontwikkelen, dit heeft tijd nodig en er zijn veel hobbels te overwinnen, maar we gaan er wel mee aan de slag.

Vervolg Het is fijn dat de bewoners ons zoveel hebben verteld en meegegeven, dit gebruiken we bij het schrijven van het Woonwagenbeleid. Met de op te richten bewonerscommissie gaan we verder in gesprek over de toewijzing van vrijkomende en nieuwe standplaatsen.

16

Bijlage 3

Financiële analyse sociale huurwoonwagens

Uitgaven gemeente

Kosten per woonwagen

Inbrengwaarde kavel

€ 10.000

Kosten bouwrijp en woonrijp maken Participatieproces, bestemmingsplan, onderzoeken Planschade

€ 20.000

Benodigd extra budget gemeente

€ 50.000

Derving grondkosten

€ 20.000

Ambtelijke kosten

€ 5.000

Totale Kosten gemeente

€ 75.000

Uitgaven Vivare

Kosten per woonwagen

Kosten Standplaats Civieltechnisch (o.a ondergrond woonwagen) Nieuwe berging etc. Bijkomende kosten Totaal

€ 35.000 € 30.000 € 10.000 € 75.000

Kosten woonwagen Woonwagen Bijkomende kosten Totaal

€ 200.000 € 25.000 € 225.000

Totale kosten

€ 300.000

Opbrengstwaarde

€ 220.000

Resultaat Vivare Kosten Vivare

-€ 80.000 € 80.000

Toelichting Alle getallen zijn indicatief Afhankelijk van boekwaarde op grond Bouwrijp incl. inrichting. Is een richtgetal gebaseerd op totaal van 80.000/4

€ 10.000 € 10.000

40.000/4

De gezamenlijke onrendabele top is volgens de huidige berekening 155.000 euro per sociale huurwoonwagen. De gemeente is bereid ca. de helft van de kosten voor haar rekening te nemen. Vivare heeft nog niet toegezegd de andere helft te willen/kunnen bekostigen. Voor de realisatie van nieuwe sociale huurstandplaatsen is medewerking van Vivare essentieel. We gaan hierover verder in gesprek met Vivare.

17