Startnotitie Biodiversiteitsplan (21.28)

Startnotitie

BIODIVERSITEITSPLAN VAN PLAN NAAR BEHOUD EN VERSTERKEN VAN DE BIODIVERSITEIT IN DE GEMEENTE RHEDEN

"SAMEN VOOR BIODIVERSITEIT"

Opsteller: K. Wopereis

1

Inhoud 1.

Aanleiding ...............................................................................................................................3

2.

Doelstelling.............................................................................................................................4

3.

STAVAZA Biodiversiteitsplan ...........................................................................................4

4.

Toelichting en afbakening ambitie biodiversiteit......................................................5

5.

Uitgangspunten.....................................................................................................................7 Inspireren.........................................................................................................................................7 Ondersteunen en samenwerken ................................................................................................8 Voorwaarden stellend...................................................................................................................8 Sturend in gemeentelijk beheer ...............................................................................................10 Faciliteren ......................................................................................................................................10

6.

Inzet en middelen ..............................................................................................................12

2

1. Aanleiding "Bio" betekent leven "diversiteit" betekent afwisseling, verschil, verscheidenheid. Biodiversiteit is een parapluterm voor alle verschillende soorten die we op aarde hebben. Het is belangrijk dat we niet alleen maar meeuwen hebben, maar ook mussen, niet alleen maar gras, maar ook zand. Variatie is belangrijk voor het evenwicht in de natuur, omdat er verschillende soorten zijn blijft de natuur in evenwicht. Biodiversiteit, de rijkdom aan alle verschillende vormen van leven op aarde, staat overal ter wereld onder druk. Maar nergens in Europa gaat het zo slecht met de biodiversiteit als in Nederland. Vooral door menselijke activiteiten zoals veranderingen in landgebruik, vervuiling en door het veranderende klimaat. Dit komt onder andere tot uitdrukking in het verlies aan bodem- en insectenleven, hetgeen weerslag heeft op het functioneren van ecologische systemen op kleine en grote schaal. Herstel en versterken van biodiversiteit is juist in deze tijd van klimaatverandering van groot belang. Een robuust ecosysteem is noodzakelijk om CO2 vast te leggen, plaagsoorten het hoofd te bieden, de waterhuishouding te reguleren en om hittestress te voorkomen. Momenteel is er nog maar 15 procent over van de inheemse planten- en diersoorten die we in 1900 in ons land hadden! Ter vergelijking: het Europese gemiddelde ligt op 40 procent.

Ook in de gemeente Rheden staat de biodiversiteit onder druk. U hebt in oktober 2019 de Omgevingsvisie Buitengebied vastgesteld. Hierin is onder meer het streven voor een klimaat robuuste natuur opgenomen en de ambitie om de biodiversiteit te vergroten in plaats van te verminderen. Een van de middelen om aan deze beleidsambities invulling te geven is de inzet van een gemeentelijk biodiversiteitsplan.

3

2. Doelstelling Deze startnotitie heeft als doel om helderheid te geven ten aanzien van het proces waarmee in 2020 reeds is gestart en om te komen tot een kaderstelling van het biodiversiteitsplan. Daartoe is het belangrijk om de reikwijdte en de gemeentelijke ambitie ten aanzien van onderwerpen die de biodiversiteit aangaan te bepalen. Onderhavige startnotitie is een eerste stap om samen met u een beleids- en uitvoeringsplan op te stellen, als onderdeel van het plan. Dit zal de komende jaren uitgevoerd worden, met als doel de achteruitgang van de biodiversiteit stoppen en bijdrage aan een herstel en het versterken van biodiversiteit in de gemeente Rheden. De startnotitie geeft op hoofdlijnen de belangrijkste onderwerpen weer.

3. STAVAZA Biodiversiteitsplan In het te ontwikkelen biodiversiteitsplan wordt op hoofdlijnen, per gemeentelijk deelgebied, in de vorm van 22 factsheets omschreven wat de biodiversiteit en de natuurwaarden zijn. Hieraan zijn ontwikkelingsdoelen gekoppeld voor behoud en versterken van de biodiversiteit in de gemeente Rheden. Bij het behouden en versterken van de biodiversiteit in een gebied richten we ons op de soorten die er ‘van nature’ voorkomen of de potentie hebben om op die plek voor te komen. In onderstaande figuur is een voorbeeld factsheet opgenomen van één van de deelgebieden. Deze zijn ook opgenomen in bijlage 1. In 2020 is gestart met het opstellen van de factsheets als basis voor het biodiversiteitsplan. Om te komen tot een goede invulling van de factsheets en een goede gebiedsindeling is middels participatie ook input opgehaald bij onder anderen lokale natuurverenigingen, grotere terrein beherende organisaties en belangengroepen. Deze stakeholders worden eveneens betrokken in het verdere proces. Momenteel bevindt het biodiversiteitspan zich nog in de inventarisatiefase, met daarbij de afronding van de factsheets in zicht. Dit geeft al een mooi zicht op de mogelijkheden per deelgebied. Nu is het moment daar om de gemeentelijke beleidslijnen voor het thema biodiversiteit in beeld te brengen.

4

4. Toelichting en afbakening ambitie biodiversiteit De biodiversiteit vormt de basis van ons bestaan en is essentieel voor onze gezondheid en welzijn. Steeds meer onderzoek wijst dat uit. Het heeft een goede uitwerking op vele aspecten van onze gezondheid, helpt bij gezond blijven, ademhalen, concentratie, snel herstel en de natuur vermindert stress .Biodiversiteit voedt en geneest, schenkt zuurstof en zuivert water. Zonder een evenwichtige balans in de biodiversiteit nemen plagen toe.

“Biodiversiteit werkt als een buffer. Hoe meer verschillende vogels, vissen en insecten we hebben, hoe groter de kans dat er eentje tussen zit die een malaria- tijger mug lust.”

De biodiversiteit is in gevaar, de mens maakt daar onderdeel van uit, al wordt dat vaak vergeten. De afnemende biodiversiteit kan een directe bedreiging worden voor onze volksgezondheid. Het is nodig om het tij te keren. Ten aanzien van de biodiversiteit is het al lang code rood. Er wordt ook wel gesproken van een wereldwijde biodiversiteitscrisis.

5

Huidige rol gemeente biodiversiteit Tot nu toe is er geen apart beleid om het belang van biodiversiteit voor de gemeente Rheden helder te maken en vast te leggen. De huidige rol van de gemeente Rheden in het kader van biodiversiteit is met name het toetsen van plannen gebonden aan wet- en regelgeving, adviseren in gemeentelijke projecten en biodiversiteit speelt een rol in het gemeentelijk beheer. De biodiversiteit staat op dit moment zó onder druk dat extra inspanningen wenselijk en benodigd is. Dit is een landelijke trend waarbij veel gemeenten biodiversiteit een belangrijk onderwerp vinden en inzetten op een biodiversiteitsplan met een hoge ambitie. Biodiversiteit raakt aan veel andere onderwerpen, van ruimtelijke ontwikkelingen en groenbeheer tot gezondheid, erfgoed en toerisme. Elk thema heeft invloed op de biodiversiteit. Uitgangspunt in het kader van het biodiversiteitsplan is dat de gemeente Rheden samen met bewoners, bedrijven en partners wil zorgen voor meer biodiversiteit en in te zetten op een hoge ambitie voor het behoud en het versterken van de biodiversiteit. De gemeente kan haar bijdrage leveren door:  meer te inspireren;  te ondersteunen en door samen te werken;  door wel of niet af te dwingen;  door meer te faciliteren;  of meer te sturen in gemeentelijk beheer.

Aan de hand van bovengenoemde handelingsperspectieven worden in onderhavige startnotitie voorbeelden gegeven wat de uitwerking ten aanzien van de hoge ambitie kan zijn. Gelet op de komst van de nieuwe Omgevingswet waarbij de overheid de regels voor ruimtelijke ontwikkeling wil samenvoegen en vereenvoudigen, zal biodiversiteit goed verankerd moeten worden. Immers onder de Omgevingswet wordt niet meer gepraat over een goede ruimtelijke ordening, maar over één fysieke leefomgeving, waar biodiversiteit en gezondheid ook deel van uitmaken. Gelet op de autonome ontwikkeling van alsmaar toenemende bevolkingsgroei, met het daarbij horende ruimtebeslag, is het van belang om het onderdeel biodiversiteit goed te borgen binnen de gemeente voor de komende jaren. Door te werken aan het versterken van de biodiversiteit, werken we ook aan een gezond en sterk woon- en werkklimaat van onze gemeente. Maatregelen, zoals het tegen gaan van verzuring en vermesting van de bodem door stikstofdepositie zijn van groot belang voor herstel van biodiversiteit, maar zullen geen deel uitmaken van het plan. Het biodiversiteitsplan omvat geen maatregelen die verankerd zijn in Natura 2000 en GNN wetgeving. Het plan heeft wel raakvlak ook met diverse disciplines zoals klimaatadaptatie en duurzaamheid, maar gaat niet in op de ambitie t.a.v. zonnevelden en windturbines.

Het versterken van de biodiversiteit wordt gedaan binnen de randvoorwaarden van de andere functies in de fysieke leefomgeving (zoals bedoeld onder de Omgevingswet). Denk aan verkeer, wonen, recreatie, ruimtelijke kwaliteit, spelen en ontmoeten. Biodiversiteit is een van de functies. Vaak gaat dat goed samen: een nieuwe wadi in een woonwijk voor regenopvang kan bloemrijk worden ingericht.

6

5. Uitgangspunten Op basis van de vijf handelingsperspectieven, inspireren, ondersteunen en samenwerken, voorwaarden stellend, sturen in gemeentelijk beheer en faciliteren zijn voorbeelden weergegeven hoe de wenselijke hoge ambitie ten aanzien van biodiversiteit gehaald kan worden.

Inspireren Rondom biodiversiteit wordt stevig ingezet op communicatie. Ten behoeve van de communicatie zal een plan van aanpak worden opgesteld, dat onderdeel uitmaakt van het biodiversiteitsplan. Hierbij zal tevens koppeling worden gezocht met andere actuele thema’s zoals klimaatadaptatie. Op basis van het biodiversiteitsplan en de maatregelen die uitgelegd worden in de factsheets willen we onder andere inwoners en ondernemers verleiden en inspireren om zelf een bijdrage te leveren. De gemeente kan in het kader van bewustwording hierin een belangrijke rol gaan spelen: “Onbekend maakt onbemind”. Het is belangrijk duidelijk te maken dat de leefomgeving en biodiversiteit iets van ons allemaal is. Niet alleen de gemeente heeft hierin een rol, maar ook inwoners, (agrarische) ondernemers en belangengroeperingen en/of natuurverenigingen.

.

7

Ondersteunen en samenwerken De gemeente gaat ideeën ondersteunen op basis van de factsheets en maatregelen, zij adviseert en verbindt, zodat het maximale uit initiatieven wordt gehaald. Door de inzet op een hoge ambitie worden nog meer mogelijkheden onderzocht. Onder andere bewoners en natuurverenigingen kunnen zelf ideeën hebben op basis van de factsheets om biodiversiteit in eigen tuin en het openbaar groen te verhogen. Door een actieve samenwerking kunnen we ook een actievere partner zijn in projecten en programma ’s van andere organisaties (zoals het waterschap, de provincie, terreinbeheerders) die de biodiversiteit raken.

Voorwaarden stellend Ten aanzien van ruimtelijke ontwikkelingen, duurzaamheidsmaatregelen, (gemeentelijke) initiatieven en kleinere vergunningsplichtige particuliere initiatieven worden mogelijkheden verkend om biodiversiteit als verplichtend onderdeel op te nemen. De factsheets per deelgebied vormen hierin de basis. Het gaat hierbij om bovenwettelijke maatregelen om actief een bijdrage te leveren aan de biodiversiteit. Dit kan bijvoorbeeld door voorafgaand aan elke ontwikkeling van de initiatiefnemer te vragen een biodiversiteitsparagraaf op te stellen. In de biodiversiteitsparagraaf wordt omschreven voorafgaand aan de planontwikkeling wat er nu aan biodiversiteit aanwezig is, hoe deze zoveel mogelijk te behouden en hoe te versterken. De biodiversiteitsparagraaf kan onderdeel uitmaken van de QuickScan (naast de wettelijke taken). De maatregelen (natuurinclusief ontwerpen) die ontwerpers kunnen nemen verschillen per deelgebied/ thema. Dit kan bijvoorbeeld worden gekoppeld aan een puntensysteem. Verschillende gemeenten, zoals bijvoorbeeld Ede en Den Haag, werken inmiddels met een puntensysteem (uit ‘Deltaplan biodiversiteit’) en de koppeling biodiversiteit bij ruimtelijke ontwikkeling. Eveneens worden mogelijkheden verkend om bij inkoop en aanbesteding van werk, natuurinclusief werken, naast andere duurzaamheidsambities, ook als één van de uitgangspunten op te nemen.

8

Stap 1 Raadpleeg de gemeente voor het aantal te behalen punten via biodiversiteitsplan. Stap 2 Opstellen biodiversiteitsparagraaf. Voor elke nieuwe ruimtelijke ontwikkeling wordt ten behoeve van de wetgeving een quickscan Wet Natuurbescherming verlangd. De biodiversiteitsparagraaf kan eenvoudig als onderdeel hierin worden meegenomen. Stap 3 Raadpleeg maatregelen per deelgebied / thema voor natuurinclusief ontwerpen. Stap 4 Kies maatregelen en bepaal het totale aantal punten voor het project. Stap 5 Beoordeling door gemeente Rheden en eventuele bijsturing door ecoloog.

9

Sturend in gemeentelijk beheer De lokale biodiversiteit kan nog meer een impuls krijgen door rekening te houden met de inrichting en het beheer van de openbare ruimte zoals parken, plantsoenen, bermen en water. Denk hierbij aan het verbinden van groen en water, en de ecologische kwaliteit van de vegetaties. Actieve sturing uit zich onder andere in het implementeren van meer flora en fauna gegevens en afstemming in het beheer (hierin zit ook nog een koppeling met de nieuwe gedragscode), evenals het toepassen van meer omvormingsbeheer om o.a. voor flora en fauna verbindingen te maken.

Faciliteren Voor veel gemeenten is biodiversiteit nog een terrein waarmee ze weinig feeling en ervaring hebben. Op plan- of projectniveau komt het daardoor regelmatig voor dat juridisch beschermde soorten roet in het eten gooien bij de uitvoering van ontwikkelde plannen. Soms komen knelpunten vroegtijdig in de planontwikkeling naar voren, maar vaak ook pas nadat burgers in het geweer komen en juridische procedures aanspannen. Door de wetgeving ervaren veel gemeenten biodiversiteit nog vooral als een bedreiging voor de voortgang van ontwikkelde plannen voor woningbouw, infrastructuur of bedrijfslocaties. De gemeente Rheden kan gaan anticiperen op juridisch beschermde biodiversiteit door een beleid te voeren gericht op actieve bescherming van populaties van bedreigde soorten als bijvoorbeeld de huismus, gierzwaluw en vleermuizen. Dit kan worden bereikt door het opstellen van een soortmanagementplan (SMP). Het SMP is een instrument dat dient als ecologische onderbouwing bij een te verlenen gebiedsgerichte ontheffing onder de Wet Natuurbescherming Op deze wijze kunnen voor meerdere jaren ruimtelijke ontwikkelingen worden toegestaan, zonder dat de effecten van de ontwikkelingen op beschermde soorten op het moment van uitvoering leidt tot lange ontheffing aanvraag procedure bij de Provincie. Het soortenmanagementplan levert veel op voor alle partijen.

Ook initiatiefnemers voor kleine verbouwingen kunnen gebruik maken van de uitkomsten van de SMP’s. Dit scheelt hen in tijd en kosten. Er worden mogelijkheden verkend voor het opstellen van soortmanagementplannen.

10

Rondom het thema biodiversiteit zijn veel ontwikkelingen gaande. Expliciet wordt vermeld dat boven genoemde voorbeelden zijn opgenomen voor nadere verkenning. Het betekent dus niet dat de omschreven voorbeelden op voorhand worden uitgevoerd, maar geven zeker een richting t.a.v. de ambitie. Het vergt nog meer verkenning, onderzoek en we willen daarbij ook leren van de ervaring en kennis van andere gemeenten die al werken aan beleidsuitvoering omtrent biodiversiteit. Ten aanzien van de gewenste ambitie zijn als voorbeeld op hoofdlijnen de bijbehorende processen omschreven en consequenties in beeld gebracht voor bijvoorbeeld ruimtelijke initiatieven en de gevolgen voor de gemeente Rheden. Er zal ten aanzien hiervan goede afstemming plaats moeten vinden met traject omgevingswet, RO-planvorming en vergunningaanvragen.

Behoud versterken biodiversiteit

Onderstaand figuur geeft nog een beknopte weergave hiervan.

Inspirerend

Inwoners , natuurorganisaties, agrariers

via communicatie

Biodiversiteitsplan online met factsheets en maatregelen afgestemd op o.a. eigen tuin en huis

Voorwaarden stellend

Ruimtelijke initiatieven

via puntensysteem en biodiversiteitsparagraaf

Biodiversiteitsplan online met factsheets plus koppeling maatregelen afgestemd op nieuwe initiatieven

Ondersteuenen en samenwerken

Inwoners, natuurorganisaties, agrariers

via stimuleren meer initiatieven / regelingen

Betrekken in gemeentelijke processen

Sturend in gemeentelijk beheer

Gemeentelijk beheer

via extra onderzoek en meer koppeling ecologie /flora en fauna

implementatie in het beheer

Faciliterend

Ruimtelijke initiatieven

via gebiedsdekkend onderzoek o.a. vleermuizen, broedvogels versnelde procedures generieke ontheffing

implementatie gemeentelijke processen

11

6. Inzet en middelen Voor het opstellen van dit biodiversiteitsplan, inclusief de factsheets, maken we gebruik van een provinciale subsidie. Voor de gemeentelijke bijdrage hierin is dekking. Omdat nu nog niet bekend is op welke wijze daadwerkelijk het beleid rondom biodiversiteit wordt vormgegeven is het nu nog niet mogelijk exact aan te geven welke financiële middelen er nodig zijn. Dit wordt meegenomen in het biodiversiteitsplan waar u later dit jaar over besluit. Ook kunnen we dan gericht de mogelijkheden voor subsidie in beeld brengen. Voor het inspireren van onze inwoners, gebruikers, ondernemers en belangenorganisaties op het gebied van biodiversiteit zijn geen uren beschikbaar en is er geen budget. Incidenteel kan inspireren voor de biodiversiteit meeliften in projecten vanuit landschap of openbaar groen. Afgelopen jaren hebben we samen met bewoners van het buitengebied mooie resultaten behaald met aankleding van erven met inheems plantmateriaal, inzaaien van akkerranden en bijv. het graven van poelen. Ondersteunen en samenwerken vraagt o.a. extra uren in advisering, facilitering en begeleiding van initiatieven vanuit de samenleving. Ten aanzien van het voorwaarden stellende principe is bijvoorbeeld budget nodig voor het opzetten en vaststellen van bijvoorbeeld een puntensysteem en de controle in de toetsing van vergunningen door de ecoloog en extra werk t.a.v.

vergunningverlening. Ook wordt onderzocht hoe dit juridisch kan worden geborgd en kan worden gehandhaafd, dit vraagt de benodigde extra inspanning en uren. Het sturende principe zit met name in de werkwijze van beheer van de openbare ruimte. De laatste jaren zijn daar al stappen in gezet en ecologischer beheer is meer een aanpassing van beheer dat niet per definitie meer tijd kost. Onder andere zal onderzocht moet worden wat er nodig is voor o.a. het inzetten van flora en faunagegevens in ons beheer en monitoring. Voor de faciliterende methode zien we het oppakken van nieuwe projecten zoals bijvoorbeeld een onderzoek naar wilde bijen en opstellen van een soortmanagementplan. Daar is nu geen budget voor. Wel zijn ook hiervoor subsidiemogelijkheden beschikbaar bij de provincie Gelderland. Het op te stellen uitvoeringsplan zal ook deels flexibel zijn zodat kan worden ingespeeld op nieuwe ontwikkelingen en geeft ruimte aan nieuwe acties.

12