CConstaterende datRheden
Koppel je AI →
Document · PDF

Regionaal Risicoprofiel VGGM

Beeldvormende vergadering sessie 1 8 september 2026, gemeente RhedenBij agendapunt: Vaststellen zienswijze regionaal risicoprofiel VGGM13.788 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

www.vggm.nl Regionaal Risicoprofiel Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden juli 2026 Versie: juli 2026 Pagina 2 Bestuurlijke samenvatting Het Regionaal Risicoprofiel is opgesteld op basis van een vernieuwde landelijke methodiek voor regionale risico inventarisatie en analyse. In deze methodiek worden risico’s beoordeeld vanuit meerdere perspectieven, waaronder maatschappelijke impact, waarschijnlijkheid en dynamiek. Bij het opstellen van het risicoprofiel is gebruikgemaakt van landelijke en regionale data en is samengewerkt met voor de verschillende risico’s relevante partners. Deze samenwerking heeft bijgedragen aan een breed gedragen en realistisch beeld van de risico’s in de regio. Ondanks de nieuwe methodiek laat het risicobeeld inhoudelijk een hoge mate van continuïteit zien ten opzichte van het vorige risicoprofiel: er zijn geen grote verschuivingen in de uitkomsten. Kernboodschap Het risicoprofiel laat zien dat een beperkt aantal risico’s een groot maatschappelijk ontwrichtend potentieel heeft. Met name verstoring van de elektriciteitsvoorziening, epidemieën en pandemieën, natuurbrand, brand in dichtbebouwde binnensteden en overstromingen vanuit de rivier kunnen meerdere vitale belangen tegelijk raken en leiden tot langdurige verstoring van het dagelijks leven en grote druk op de crisisorganisatie.

De analyse van de waarschijnlijkheid laat zien dat met name weerextremen, verkeersincidenten en natuurbrand zich relatief vaak voordoen, terwijl risico’s met een lagere kans, zoals overstromingen of langdurige uitval van vitale voorzieningen, juist een zeer grote impact kunnen hebben wanneer zij zich voordoen. Daarnaast valt op dat verschillende risico’s sterk in beweging zijn. Vooral risico’s binnen het thema natuur en klimaat, verstoringen van vitale voorzieningen, pandemieën en openbare orde verstoringen kennen een hoge dynamiek. Ontwikkelingen zoals klimaatverandering, energietransitie, digitalisering, geopolitieke spanningen en maatschappelijke polarisatie zorgen ervoor dat deze risico’s sneller kunnen veranderen in aard en impact. Een belangrijk inzicht is dat risico’s steeds minder geïsoleerd optreden. Verstoringen in vitale voorzieningen kunnen snel doorwerken naar zorg, mobiliteit en openbare orde, terwijl weerextremen cascade effecten veroorzaken, zoals natuurbranden en schade kan toebrengen aan infrastructuur voor vitale voorzieningen. De vernieuwde methodiek maakt deze verwevenheid expliciet zichtbaar en bevestigt daarmee dat crises vaker complex, langdurig en moeilijk voorspelbaar zijn.

Het risicobeeld maakt duidelijk dat niet alleen de slagkracht van de crisisorganisatie van belang is, maar ook de mate waarin inwoners, organisaties en netwerken in de regio voorbereid en weerbaar zijn. Het versterken van redzaamheid en maatschappelijke veerkracht is een belangrijk onderdeel om de gevolgen van steeds complexere en langdurigere crises te beperken en sneller te kunnen herstellen. Versie: juli 2026 Pagina 3 Inhoudsopgave Bestuurlijke samenvatting 2 Inhoudsopgave 3 1. Inleiding 4 1.1 Wat is een Regionaal Risicoprofiel? 4 1.2 Waarom een Regionaal Risicoprofiel? 4 1.3 Wat levert het Regionaal Risicoprofiel op? 4 1.4 Hoe verhoudt het risicoprofiel zich tot de andere planvormen? 4 2. Toegepaste methodiek 5 2.1 Hoe is het Regionaal Risicoprofiel tot stand gekomen? 5 2.2 Waarom een nieuwe methodiek? 5 2.3 Toelichting op de methodiek 6 3. Geïnventariseerde risico’s 8 3.1 Kenschets Gelderland-Midden 8 3.2 Geïnventariseerde risico’s Gelderland-Midden 11 3.3 Veranderingen in geïnventariseerde risico’s 11 4. Risicobeeld 13 4.1 Beschrijving risicotypen 13 4.2 Natuur en klimaat 13 4.3 Fysieke leefomgeving en milieu 16 4.4 Gezondheid 20 4.5 Vitale voorzieningen 23 4.6 Maatschappij 25 5. Beschouwing 27 5.1 Multi-criteria analyse 27 5.2 Maatschappelijke ontwikkelingen 30 5.3 Inzichten 31 6.

Bijlagen 33 6.1 Resultaten lens: Feitelijke impact 33 6.2 Resultaten lens: Waarschijnlijkheid 33 6.3 Resultaten lens: Beweeglijkheid en (on)bekendheid 35 Versie: juli 2026 Pagina 4 1. Inleiding 1.1 Wat is een Regionaal Risicoprofiel? Het Regionaal Risicoprofiel is een inventarisatie en analyse van de risico’s die in het verzorgingsgebied van onze veiligheidsregio kunnen leiden tot een crisis. Het levert een risicobeeld op van de regio en geeft weer welke ontwikkelingen van invloed zijn op dit risicobeeld. 1.2 Waarom een Regionaal Risicoprofiel? De regio wordt geconfronteerd met diverse risico’s, zoals natuurbranden op de Veluwe, overstromingen vanuit de grote rivieren, gezondheidscrises en verstoringen van vitale voorzieningen. Te midden van die dreigingen woont, werkt en recreëert een groeiende samenleving. Het risicoprofiel helpt om te begrijpen wat ons kan overkomen en wat de gevolgen zijn voor de samenleving. Door klimaatverandering, digitalisering, geopolitieke spanningen en polarisatie veranderen deze risico’s bovendien in aard en impact. Het risicoprofiel is een middel om inzicht te krijgen in de invloed van deze ontwikkelingen op de risico’s in de regio. Het risicoprofiel vormt hiermee de basis voor een integraal en actueel risicobeeld. Het biedt bestuurders een beeld om richting te geven aan regionale prioriteiten, samenwerking en de voorbereiding op rampen en crises.

Het opstellen van een risicoprofiel is vastgelegd in de Wet veiligheidsregio’s (artikel 15), maar is vooral essentieel om als regio voorbereid te blijven in een snel veranderende omgeving. 1.3 Wat levert het Regionaal Risicoprofiel op? Het Regionaal Risicoprofiel geeft inzicht in welke risico’s zich in de regio kunnen voordoen, hoe ernstig deze kunnen uitpakken en wat de effecten zijn voor de regio. Deze inzichten helpen om strategische beleidskeuzes te maken en prioriteiten te stellen. Het profiel vormt daarnaast de basis voor de multidisciplinaire voorbereiding op specifieke risico’s, risicocommunicatie richting inwoners en bedrijven, trainen en oefenen, risicomonitoring en samenwerking binnen het netwerk van veiligheidspartners. 1.4 Hoe verhoudt het risicoprofiel zich tot de andere planvormen? Het Regionaal Risicoprofiel is input voor het beleidsplan van de veiligheidsregio, waarin onder andere beleidskeuzes ten aanzien van de prioritering voor crisisbeheersing en brandweerzorg1 worden bepaald. VGGM heeft daarnaast ook een Regionaal Crisisplan. Dit beschrijft de organisatiestructuur voor de regionale crisisorganisatie. Tussen deze twee plannen en het Regionaal Risicoprofiel zit een duidelijke relatie. Een veranderd risicobeeld kan leiden tot verschuivingen in het beleidsplan en bijstelling van de organisatiestructuur van de crisisorganisatie.

Ook kan de inhoud van het risicoprofiel benut worden voor andere planvormen, zoals het brandrisicoprofiel en het zorgrisicoprofiel. 1 Zoals bedoeld in de Wet veiligheidsregio, artikel 3. Versie: juli 2026 Pagina 5 2. Toegepaste methodiek In 2022 is door de Vakraad Risico- en Crisisbeheersing opdracht gegeven tot het starten van een proces om te komen tot het aanpassen van de methodiek voor het Regionaal Risicoprofiel. Dit heeft geleid tot een nieuwe handleiding, die de handreiking uit 2009 vervangt. Het biedt veiligheidsregio's een vernieuwd kader voor de risico-inventarisatie en -analyse van regionale risico's. Ook binnen VGGM bestond een groeiende behoefte aan een vernieuwde methodiek. Een projectgroep heeft hieraan gewerkt en de innovatieve inzichten hebben een belangrijke bijdrage geleverd aan de totstandkoming van de nieuwe landelijke handreiking. 2.1 Hoe is het Regionaal Risicoprofiel tot stand gekomen? Aan de hand van de werkversie van de methodiek ‘Handleiding regionale risico-inventarisatie en - analyse 2024 werkversie 30 augustus 2024’2 is gewerkt aan een nieuw Regionaal Risicoprofiel. Alle regio’s hebben de werkversie van de methodiek gebruikt om input te verzamelen voor de definitieve versie van de methodiek. In het voorjaar van 2026 is de definitieve versie van de handleiding opgeleverd.

Bij de volgende actualisatie van het Regionaal Risicoprofiel wordt de definitieve handleiding toegepast. Toepassing van de definitieve handreiking heeft naar verwachting geen effect op de resultaten, maar vereenvoudigt het maakproces. Het Regionaal Risicoprofiel is tot stand gekomen middels samenwerking tussen verschillende onderdelen van VGGM en haar partners. Tussen januari en december 2025 zijn de risico’s geïnventariseerd en geanalyseerd, waarbij het vorige risicoprofiel als startpunt diende. Daarbij is gebruikgemaakt van diverse informatiebronnen, waaronder landelijke analyses, regionale data en publicaties van partners. Per risicotype zijn relevante experts betrokken om informatie te verifiëren en te verrijken. In de winter van 2025/2026 is het risicoprofiel opgesteld, afgestemd en gevalideerd. 2.2 Waarom een nieuwe methodiek? De risico’s waarmee veiligheidsregio’s te maken hebben, zijn de afgelopen jaren complexer, dynamischer en sterker verweven geraakt. Crises zoals COVID‑19, de opvang van Oekraïense vluchtelingen, digitale verstoringen en extreme weersituaties laten zien dat risico’s niet meer eenduidig te vangen zijn in één score voor kans en effect. De klassieke benadering biedt onvoldoende ruimte voor onzekerheid, cascade‑effecten en maatschappelijke gevoeligheid. De vernieuwde landelijke methodiek sluit beter aan op deze veranderende werkelijkheid.

In plaats van één gecombineerde score wordt nu gewerkt met meerdere lenzen die elk een ander perspectief bieden op risico’s: feitelijke impact, waarschijnlijkheid, perceptie en beweeglijkheid. Daardoor ontstaat een rijker en realistischer risicobeeld. Daarnaast is er meer aandacht voor fenomeenanalyse, ketenafhankelijkheden en maatschappelijke ontwikkelingen. Een fenomeenanalyse is een analyse waarin een risico op meer uitgebreide wijze wordt beschreven buiten de grenzen van één of enkele scenario’s. Het is een beschrijvende analyse, waarbij de onderliggende risicofactoren of eigenschappen expliciet worden beschreven. Hierbij wordt gekeken naar de samenhang en onderlinge verbondenheid van zaken. Hiermee wordt het mogelijk om langdurige, grenzeloze en hybride crises beter te begrijpen en hier strategisch op te anticiperen. De 2 Handleiding regionale risico-inventarisatie en -analyse 2024 werkversie 30 augustus 2024 Versie: juli 2026 Pagina 6 vernieuwde methodiek biedt daarmee een toekomstbestendig fundament voor het Regionaal Risicoprofiel Gelderland‑Midden. Overeenkomsten en verschillen met de vorige methodiek Wat is hetzelfde gebleven? • Doel en functie: het risicoprofiel blijft het instrument voor strategisch en tactisch beleid en multidisciplinaire voorbereiding.

• Thematische indeling: risico’s worden nog steeds geordend in domeinen zoals natuur en klimaat, fysieke leefomgeving, gezondheid, vitale voorzieningen en maatschappij. • Gebruik van expertise: het inbrengen van kennis door regionale en landelijke experts blijft een essentieel fundament. Wat is nieuw of veranderd? • Multi-criteria analyse: de traditionele kans × effect-benadering is vervangen door lenzen die risico’s vanuit verschillende invalshoeken beoordelen. Er is dus niet langer een risicomatrix beschikbaar, zoals in voorgaande risicoprofielen. • Fenomeenanalyse: meer nadruk op fenomeenanalyse in plaats van risicoschatting op basis van één scenario. • Fijnmaziger risico-inventarisatie: sommige risico’s zijn opgesplitst (bijv. extreme hitte en extreme droogte), nieuwe categorieën zijn toegevoegd (zoals extreme neerslag en storm/windhozen) en maatschappelijke verstoringen worden explicieter meegenomen. • Meer aandacht voor cascade-effecten: risico’s worden niet langer geïsoleerd beoordeeld, maar in wisselwerking met andere risico’s en vitale processen. • Meer aandacht voor maatschappelijke ontwikkelingen: thema’s zoals digitalisering, energietransitie, polarisatie, vergrijzing en klimaatverandering maken nu structureel deel uit van de risicobeoordeling.

2.3 Toelichting op de methodiek Het Regionaal Risicoprofiel is opgesteld door uitvoering te geven aan de methodiek die staat beschreven in de Handleiding regionale risico-inventarisatie en -analyse. Deze methodiek bestaat uit verschillende modules die in een logische volgorde worden doorlopen. Elke module levert specifieke inzichten op die gezamenlijk een rijk en genuanceerd beeld geven van de risico's in de regio. Versie: juli 2026 Pagina 7 Na een schets van de regio, gaat de methodiek3 verder met module 1 Inventariseren risico's waarin wordt bepaald welke crisistypen relevant zijn voor de regio. Vervolgens worden in module 2 de specifieke kenmerken van elk crisistype uitgewerkt. Hierbij wordt gekeken naar aspecten als omgeving, betrokkenen, verbondenheid tussen risico's en veerkracht. In module 4 worden de mogelijke gevolgen van elk crisistype beschreven en geduid aan de hand van zes vitale veiligheidsbelangen: territoriale veiligheid, fysieke veiligheid, economische veiligheid, ecologische veiligheid, sociale en politieke stabiliteit, en veiligheid van cultureel erfgoed. Tot slot wordt middels een multi-criteria analyse in module 5 alle verzamelde informatie vanuit verschillende 'lenzen' beoordeeld. We blijven continu bezig met het identificeren, monitoren en analyseren van (bestaande) risico’s. De cyclische aard van de methodiek helpt daarbij.

Zo blijft het risicobeeld dynamisch en aansluiten bij de steeds veranderende werkelijkheid. 3 Module 3 ‘veerkrachtanalyse’ is optioneel en nog niet door ons uitgevoerd omdat we over onvoldoende informatie beschikken om deze compleet uit te voeren voor ieder risicotype. Beschikbare informatie rondom veerkracht is meegenomen in module 2 (in kaart brengen van eigenschappen risico’s).

Versie: juli 2026 Pagina 8 3. Geïnventariseerde risico’s Bij het bepalen welke risicotypen worden opgenomen in het risicobeeld is gekeken naar zowel continuïteit als actualiteit. Enerzijds is beoordeeld welke risicotypen eerder in regionale risicoprofielen voorkwamen en of deze – gezien recente ontwikkelingen en een tijdshorizon van vijf jaar – nog maatschappelijk relevant zijn. Anderzijds is nagegaan of een risicotype binnen de taakstelling van de veiligheidsregio valt: het moet realistisch zijn dat het kan leiden tot inzet van de crisisorganisatie. Alleen risicotypen die aan deze voorwaarden voldoen, zijn opgenomen in het risicobeeld. Daarnaast is een trendanalyse uitgevoerd om te bepalen of nieuwe risicotypen toegevoegd moesten worden. Deze analyse geeft inzicht in bredere ontwikkelingen die voor de regio relevant zijn en helpt nieuwe dreigingen tijdig te signaleren. Dit heeft geleid tot de inventarisatie van de onderstaande risicotypen.4 Veel risico’s in de regio zijn verbonden aan haar geografische ligging, infrastructuur onder en boven de grond en de bedrijfsactiviteiten die plaatsvinden in de regio. Daarom start het risicobeeld van de regio met een schets van de regio.

3.1 Kenschets Gelderland-Midden De Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden (VGGM) is een samenwerkingsverband van 15 gemeenten in de provincie Gelderland: Arnhem, Barneveld, Doesburg, Duiven, Ede, Lingewaard, Nijkerk, Overbetuwe, Renkum, Rheden, Rozendaal, Scherpenzeel, Wageningen, Westervoort en Zevenaar. Met een oppervlakte van circa 1.200 km² en ongeveer 730.000 inwoners kenmerkt de regio zich door een gevarieerd landschap waarin stedelijke gebieden, uitgestrekte natuurgebieden, landbouwgronden en belangrijke waterwegen elkaar afwisselen. De regio grenst aan vier andere veiligheidsregio’s en in het oosten aan Duitsland. Deze veelzijdigheid brengt zowel unieke kansen als specifieke uitdagingen met zich mee op het gebied van veiligheid. Demografische kenmerken De regio bestaat uit een combinatie van stedelijke centra en landelijke gebieden en is demografisch representatief voor heel Nederland. Arnhem en Ede vormen de grootste steden en belangrijkste economische centra. Hoewel de regio als geheel een gemiddeld karakter heeft, zijn er kleine demografische verschillen waarneembaar. In de stedelijke gebieden is de bevolking relatief jonger, terwijl in de landelijke gebieden de vergrijzing sneller verloopt. Op het vlak van werkloosheid, inkomensniveau en opleidingsniveau wijkt de regio niet sterk af van het landelijk gemiddelde.

Wel is sprake van een groeiende migrantenpopulatie, met name in steden als Arnhem en Ede, door de instroom van internationale studenten, arbeidsmigranten en asielzoekers. Geografische en strategische kenmerken Stedelijk en landelijk gebied De regio wordt gekenmerkt door een afwisseling van intensief bebouwd gebied met industrieterreinen en transportknooppunten, en landelijk gebied met voornamelijk agrarisch grondgebruik. Deze diversiteit in ruimtelijk gebruik brengt verschillende veiligheidsrisico's met zich mee die een integrale benadering vereisen. 4 De thematische indeling is gebaseerd op het landelijke informatiemodel voor informatie-uitwisseling tussen veiligheidsregio’s. Versie: juli 2026 Pagina 9 Natuur en recreatie De Veluwe, een van de grootste aaneengesloten natuurgebieden van Nederland, vormt een belangrijk onderdeel van de regio. De uitgestrekte bossen, heidevelden en zandverstuivingen zijn niet alleen ecologisch waardevol, maar trekken ook jaarlijks miljoenen bezoekers. De hoge concentratie recreatieparken en het grote aantal bezoekers maken de Veluwe, vooral bij goed weer, tot een intensief bezocht gebied. Met name droogte en menselijke activiteit vormen een verhoogd risico op natuurbranden, wat een goede organisatie, snelle opschaling en preventieve maatregelen in nauwe samenwerking met natuurbeheerders vereist.

Waterveiligheid en riviersysteem De rivieren en kanalen zoals de Rijn, de Waal, de IJssel en het Pannerdens Kanaal doorkruisen de regio en spelen een cruciale rol in het nationale waterbeheer. Deze waterwegen brengen echter ook risico's met zich mee: transportongevallen, waterverontreiniging en overstromingen. Hoogwater en klimaatverandering vergroten de kans op dijkdoorbraken. De met Duitsland gedeelde dijkring 48 Rijn en IJssel vereist goede internationale samenwerking. In het noorden, op het grondgebied van de gemeente Nijkerk, grenst de veiligheidsregio aan het IJsselmeer. Industrie en gevaarlijke stoffen Diverse industrieterreinen en chemische bedrijven in de regio vallen onder de Seveso-richtlijn vanwege het gebruik van gevaarlijke stoffen. Cleantech Park Arnhem, de industrieterreinen rondom Barneveld en Ede en diverse laboratoria verbonden aan de Universiteit Wageningen vormen belangrijke aandachtspunten. Daarnaast bevinden zich verspreid door de regio opslagplaatsen en productiefaciliteiten van gevaarlijke stoffen met potentiële risico's voor de omgeving. Transportnetwerk De regio beschikt over een dicht netwerk van snelwegen en provinciale wegen, spoorlijnen en vaarwegen, wat het risico op incidenten met gevaarlijke stoffen of grootschalige verkeersongevallen met zich meebrengt. De belangrijkste verkeerswegen zijn de A50, A12 en A15.

De Betuweroute doorsnijdt het gebied met een tunnel onder het Pannerdens Kanaal. Daarnaast lopen diverse spoorlijnen door de veiligheidsregio, waaronder de verbindingen Nijmegen-Den Helder, Zwolle-Roosendaal, Winterswijk- Arnhem, Tiel-Arnhem en Ede-Amersfoort. Zorginstellingen Het Rijnstate Ziekenhuis met vestigingen in Arnhem, Elst en Zevenaar en het Ziekenhuis Gelderse Vallei vormen belangrijke medische voorzieningen in de regio. Daarnaast zijn in steden, dorpen en verspreid in het landelijk gebied diverse zorginstellingen gehuisvest, die een essentiële rol spelen in de opvang en medische hulpverlening. Evenementen In de regio worden jaarlijks diverse grootschalige evenementen georganiseerd, zoals de Airborne Luchtlandingen en -Herdenking in Ede, de 4 en 5 mei-viering in Wageningen, Koningsdag in Arnhem en evenementen in het GelreDome. In vrijwel iedere gemeente worden jaarlijks grotere en kleinere evenementen georganiseerd, die specifieke veiligheidsvraagstukken met zich meebrengen. Cultureel erfgoed Door de ligging aan de rivier de Rijn en de Romeinse limes gaat het cultureel erfgoed van de regio terug tot de tijd van de Romeinen. De grafheuvels op de Veluwe zijn stille getuigen van een nog oudere periode. De historische binnensteden van onder andere Arnhem en Doesburg getuigen van een rijk Versie: juli 2026 Pagina 10 verleden.

Verspreid door de regio zijn diverse kastelen (Doorwerth, Rosendael, Doornenburg) en landgoederen te vinden, vooral op de Veluwezoom. Het Openluchtmuseum Arnhem, het Kröller-Müller museum in het Nationaal Park De Hoge Veluwe en het Airborne Museum hebben een internationale uitstraling en aantrekkingskracht. Defensie Een deel van de Veluwe wordt door het ministerie van Defensie intensief gebruikt voor militaire doeleinden. Vliegbasis Deelen is gelegen op het grondgebied van zowel de gemeente Ede als de gemeente Arnhem. Grensoverschrijdende risico’s Risico’s kennen geen regionale of landsgrenzen. Risico’s rondom het verzorgingsgebied van Gelderland-Midden kunnen daardoor ook leiden tot effecten in buurregio’s of in Duitsland en visa versa. We werken met andere Veiligheidsregio’s samen in de multidisciplinaire voorbereiding op crises. Ook met Duitsland werken we intensief samen, onder andere middels het Europees gesubsidieerd project ERM-WIC (2023-2027, dat staat voor: Euregional Rhine-Meuse-Waal Incident Response and Crisismanagement. Hieronder volgt een overzicht grensoverstijgende risico’s: Risicotypen Toelichting Overstroming vanuit rivier De Rijn, Waal en IJssel zijn grensoverschrijdende rivieren: hoogwater ontstaat in Duitsland en Zwitserland en bereikt Gelderland-Midden binnen enkele dagen.

Natuurbrand De kans op een onbeheersbare natuurbrand is vooral groot op de Veluwe, vanwege het grote aaneengesloten natuurgebied. De Veiligheidsregio Noord- en Oost Gelderland grenst hieraan. Brand/ongeval met gevaarlijke stoffen Branden of ongevallen met gevaarlijke stoffen bij (SEVESO-)bedrijven, met name als ze in de buurt liggen van regiogrenzen, dan kunnen effecten over de grens effect hebben. Verstoring vitale voorzieningen (Elektra, gas/warmte, drinkwater, data en telecom) De infrastructuur van vitale voorzieningen is voor een groot gedeelte niet regio gebonden. Verstoringen in de vitale infrastructuur kunnen daarom over regiogrenzen heen gaan. Transportongevallen (weg, water, spoor) Transportongevallen op de weg, spoor en water nabij de grens van de regio kunnen mogelijke effecten hebben van of naar de buurregio’s en Duitsland. Dierziekten Dierziekten kunnen voorkomen in de regio, maar ook in meerdere veiligheidsregio’s en buitenland. Besmettingsgevaar gaat over grenzen heen. Dat kan ook gelden voor ingestelde maatregelen. Epidemie/Pandemie Een epidemie of pandemie speelt op grote schaal en is daarmee een landelijk en/of internationaal probleem. Versie: juli 2026 Pagina 11 3.2 Geïnventariseerde risico’s Gelderland-Midden In de onderstaande tabel staan de risicotypen die worden meegenomen in de uitwerking van het Regionaal Risicoprofiel.

Thema Subthema Risicotype Natuur en klimaat Overstroming Overstroming vanuit rivier Natuurbranden Natuurbrand Extreem weer Extreme hitte Extreme droogte Sneeuwstorm en/of ijzel Extreme neerslag Storm en hevige windhozen Fysieke leefomgeving en milieu Brand Brand in kwetsbare gebouwen Brand in dichtbebouwde binnensteden Ongeval gevaarlijke stoffen Brand of Ongeval met gevaarlijke stoffen Stralingsongeval Transportongeval Verkeersongeval water Verkeersongeval weg Verkeersongeval spoor Verkeersongeval lucht Gezondheid Verstoring zorgcontinuïteit Verstoring zorgcontinuïteit Humane infectieziekten Epidemie/Pandemie Dierziekten Dierziekten Vitale voorzieningen Verstoring vitale voorzieningen Verstoring elektriciteitsvoorziening Verstoring gas/warmtevoorziening Verstoring drinkwatervoorziening Verstoring data en telecommunicatie Maatschappij Openbare orde verstoring Openbare orde verstoringen 3.3 Veranderingen in geïnventariseerde risico’s In grote lijnen zijn de geïnventariseerde risico’s ten opzichte van het Regionaal Risicoprofiel uit 2020 hetzelfde gebleven. Toch zijn er ook risico’s die niet meer terugkomen en zijn er nieuwe risico’s geïdentificeerd. Hieronder volgt een overzicht van de veranderingen per thema: Thema Toelichting Natuur en klimaat - Voorheen werden hitte en droogte gezamenlijk geanalyseerd. Ze vinden vaak gelijktijdig plaats maar hebben verschillende effecten.

Extreme hitte en extreme droogte worden voortaan apart geanalyseerd vanwege verschillende effecten. - Extreme neerslag is toegevoegd omdat dit risico frequenter voorkomt en dat de komende jaren ook blijft. - Storm en hevige windhozen zijn toegevoegd op basis van recente incidentdata. Fysieke leefomgeving en milieu - Branden in kwetsbare objecten heet nu brand in kwetsbare gebouwen. Versie: juli 2026 Pagina 12 (voorheen uitgesplitst naar gebouwde omgeving, technologisch omgeving en verkeer en vervoer.) - Brand in dichtbebouwde binnensteden is nieuw, naar aanleiding van recente branden. - Instorting grote gebouwen vervalt door zeer geringe regionale relevantie (aantal gebouwen hoger dan 70 meter is erg klein). - Brand/ongeval gevaarlijke stoffen heeft een bredere benaming gekregen. - Kernongevallen heet nu stralingsongevallen, met bredere scope. - Incidenten in tunnels vervalt als losstaand risico en is ondergebracht bij ongeval spoor. Er is sprake van een tunnel als die langer is dan 250 meter. De regio kent alleen spoortunnels van deze lengte. - Ongeval weg, water, spoor en luchtvaartongevallen heten nu verkeersongeval weg, water, spoor en lucht. - Ongevallen met explosieven WO2 komt te vervallen. Hoewel er wel regelmatig ontruimingen zijn, hebben incidenten niet plaatsgevonden. De scope van dit risicotype is te beperkt.

Gezondheid - Verstoring zorgcontinuïteit is nieuw door toenemende druk op de zorg en lessen uit COVID-19. Vitale voorzieningen (voorheen vitale infrastructuur en voorzieningen.) - Elektra, gas/warmte, drinkwater en telecom worden niet langer gezamenlijk geanalyseerd; ieder risicotype heeft nu een eigen plek vanwege de verschillen tussen deze voorzieningen. Maatschappij - Paniek in menigten en verstoring openbare orde zijn samengevoegd tot één risicotype: Openbare orde verstoringen. - Cybercrime vervalt, de beschrijving had een beperkte scope. Digitale risico’s worden nu meegenomen binnen de afzonderlijke risicotypes van vitale voorzieningen. Versie: juli 2026 Pagina 13 4. Risicobeeld 4.1 Beschrijving risicotypen In dit hoofdstuk worden de risicotypen per maatschappelijk thema uitgewerkt, in een willekeurige volgorde. Elk uitwerking start met een definitie en de reikwijdte van het risico: wat het precies inhoudt en welke vormen het in onze regio kan aannemen. Vervolgens wordt ingegaan op de verbinding met onze omgeving en wordt toegelicht waarom dit risico in Gelderland-Midden relevant is, vaak gekoppeld aan de geografische ligging, economische activiteiten of dagelijkse behoeften. Per risico worden de belangrijkste oorzaken benoemd en wordt beschreven wat de mogelijke gevolgen zijn, inclusief eventuele cascade-effecten waarbij het ene risico kan leiden tot andere incidenten.

Tot slot wordt per risico aandacht besteed aan relevante ontwikkelingen voor de komende jaren. 4.2 Natuur en klimaat Binnen het thema ‘Natuur en klimaat’ vallen risicotypen die voornamelijk worden beïnvloed door natuurlijke processen. Binnen de regio Gelderland-Midden gaat het dan om overstromingen vanuit rivieren en natuurbrand, maar ook weer- extremen, zoals extreme neerslag en hittegolven. Onder invloed van klimaatverandering kunnen deze risico’s vaker voorkomen en neemt de intensiteit toe. De risico’s binnen dit thema hebben vaak een groot ontwrichtend effect op de maatschappij. Ook leiden ze tot doden en verstoring van vitale processen. Overstroming vanuit rivier Nederland ligt stroomafwaarts in het stroomgebied van grote Europese rivieren, de Waddenzee en aan de Noordzee. Hierdoor fungeert het land als delta waar rivieren zoals de Rijn, Maas en Schelde uitmonden. In Gelderland-Midden lopen de Rijn en Waal van oost naar west en, vanaf de splitsing van de Rijn bij Arnhem, de IJssel naar het noorden. In het noordoosten van de regio grenst Nijkerk aan het Nijkerknauw. Door deze ligging is het risico op overstromingen aanzienlijk. Van oudsher wonen en werken langs de rivieren veel mensen in steden en dorpen. Ook bevindt zich er industrie en landbouw. De laaggelegen gebieden zijn tegen overstromingen beschermd door dijken.

Door goed beheer en onderhoud aan de dijken kan het risico op een overstroming worden verkleint. Hoogwater in onze regio ontstaat in Duitsland en Zwitserland, tot nu toe wanneer na een vorstperiode de temperatuur weer oploopt en de sneeuw in de Alpen begint te smelten. Wanneer dit samenvalt met een periode van langdurige regenval in Duitsland komt al dat water in 5 á 6 dagen tijd vanuit de Alpen naar Nederland en stroomt via Lobith onze regio binnen. Door klimaatverandering neemt de kans op extreme regenval in het stroomgebied van de Rijn en daarmee hoogwater in de zomerperiode toe. Overstroming van een dijkring kan leiden tot verdrinking van grote aantallen mensen en dieren in het gebied en de verwoesting van gebouwen en eigendommen. Nutsvoorzieningen zoals stroom, water, gas en telecommunicatie zullen uitvallen. Drinkwaterbronnen kunnen besmet raken, historisch plekken verloren gaan en flora en fauna lopen risico op onherstelbare schade. De verwoesting van gebouwen en eigendommen valt niet of nauwelijks te voorkomen, verdrinking van mensen en dieren wel. Bij een dreigende overstroming behoort een preventieve grootschalige evacuatie daarom tot een van de maatregelen. Dit is een ingrijpende maatregel die het dagelijks leven stevig ontregeld. De situatie kan na enkele dagen weer normaliseren, maar herstel bij daadwerkelijk overstroming kan enkele jaren duren.

Versie: juli 2026 Pagina 14 Natuurbrand Veiligheidsregio Gelderland-Midden kent een groot aantal natuur- en bosgebieden. Dit betreft ruim 36.000 ha. bos en circa 8.000 ha. heidegebied, dat grotendeels aansluitend aan- en ingesloten in bosgebieden ligt. Het grootste aaneengesloten natuurgebied in de regio is de Veluwe. Een deel van dit gebied ligt in het verzorgingsgebied van Veiligheidsregio Noord- en Oost-Gelderland. De Veluwe kent twee nationale parken: Nationaal Park de Hoge Veluwe en Nationaal Park Veluwezoom. Midden op de Hoge Veluwe ligt het Kröller-Müller museum met zeer waardevolle kunststukken. De natuur- en bosgebieden in de regio worden intensief gebruikt voor wonen, werken, gezondheidszorg, toerisme en recreatie en militaire oefeningen. Natuurbranden vormen daardoor een gevaar voor mens, flora en fauna. Met name in de lente en zomer, als er veel toerisme is in het gebied, levert dat extra risico’s en uitdagingen op in het geval van een daadwerkelijke natuurbrand. Daarnaast kan natuurbrand leiden tot verlies of schade aan bebouwing en onderdelen van vitale infrastructuur. Maar zorgt het ook voor indirecte schade, zoals economische verliezen in de recreatiesector. Natuurbranden kunnen ontstaan door onbewust of moedwillig menselijk handelen.

Maar ook niet- menselijk handelen, zoals mechanisch falen van bijvoorbeeld accu’s van elektrische fietsen of infrastructuur rondom het spoor kan leiden tot het ontstaan van een natuurbrand. Door klimaatverandering neemt de kans op extreme droogte en hoge temperaturen toe en houden naar verwachting drogere periodes langer aan. Maar ook periodes van extreme neerslag nemen toe, hierdoor zal de vegetatie sneller groeien waardoor er in een droge periode meer brandstof is. Naar verwachting neemt de kans op onbeheersbare, gelijktijdige en arbeidsintensieve natuurbranden in de regio en in omliggende regio’s, de komende jaren toe. VGGM werkt nauw samen natuureigenaren en -beheerders in het project “gebiedsgerichte aanpak” om bij de inrichting van het landschap de kans op een onbeheersbare natuurbrand te reduceren. Extreme hitte Er is sprake van extreme hitte als er een periode van aanhoudend hoge temperaturen worden waargenomen die duidelijk afwijken van het gebruikelijke weerbeeld. In Nederland spreken we van een ‘hittegolf’ als er minimaal vijf zomerse dagen (temperatuur van 25°C of hoger) is waargenomen, waarvan er minimaal drie als tropische dagen (temperatuur van 30°C of hoger) worden bestempeld. In de afgelopen decennia neemt het aantal hittegolven in Nederland toe. Naar verwachting blijft de frequentie en intensiteit toenemen de komende jaren.

Inwoners in verstedelijkte delen van de regio ervaren vaak een hogere temperatuur dan inwoners in landelijke omgeving vanwege het stedelijk hitte-eilandeffect. Dit effect ontstaat doordat bebouwing warmte vasthoudt en door lagere windsnelheden in stedelijke gebieden de warmte langer blijft hangen. Hierdoor koelt stedelijk gebied ’s nachts minder af. Voor kwetsbare doelgroepen, zoals jonge kinderen, ouderen, chronische zieken en daklozen kunnen meer last ervaren van extreme hitte zonder maatregelen te nemen. Maar zonder verkoelende maatregelen kan extreme hitte ook een risico vormen voor niet-risicogroepen tijdens gelegenheden waarbij grote groepen samenkomen in de buitenlucht, zoals tijdens (sport)evenementen en demonstraties. Aanhoudende hitte kan ook schade veroorzaken aan wegen, spoor en andere infrastructuur. Extreme droogte Extreme droogte gaat vaak samen met aanhoudende hitte, maar toch zijn het verschillende fenomenen. Er is sprake van extreme droogte wanneer er in een langdurige periode minder neerslag valt en meer verdamping is dan normaal. Hierdoor ontstaat een neerslagtekort. Hoewel de jaarlijkse neerslag gemiddeld toeneemt, nemen tekorten in lente en zomer toe. Gevolgen van extreme droogte heeft kort- en (middel)lange termijneffecten.

Kortdurende effecten zijn een verminderde beschikbaarheid van Versie: juli 2026 Pagina 15 drinkwater als gevolg van verslechterde kwaliteit van oppervlaktewater en droge natuur met een groter risico op natuurbranden. Ook de scheepsvaart en landbouwsector zal hinder ondervinden. Op de (middel)lange termijn leidt droogte ook tot lagere grondwaterstanden en daarmee tot bodemdaling en funderingsproblemen. Sneeuwstorm en/of ijzel Extreem weer in de vorm van een sneeuwstorm en/of ijzel komt door klimaatverandering minder vaak voor, maar blijft mogelijk. Het blijft daarom belangrijk om rekening te houden met de mogelijke gevolgen. Sneeuw—en zeker sneeuwjacht—kan het wegverkeer, openbaar vervoer en vliegverkeer sterk hinderen. De mate waarin neerslag leidt tot gladheid en ophoping van sneeuw hangt vooral af van de temperatuur aan of nabij de grond: wanneer de ondergrond (licht) bevroren is of wanneer neerslag direct aanvriest, ontstaan snel gevaarlijke situaties. In combinatie met gladheid en opeenwaaiende sneeuw kan dit leiden tot ernstige verkeershinder en verhoogde risico’s op ongevallen. Extreme neerslag In de zomer kan er lokaal heel veel neerslag vallen in korte tijd. In de winter zien we steeds vaker lange regenperiodes in grote gebieden. Die extreme neerslag kan leiden tot wateroverlast in stedelijke en landelijke gebieden. Neerslag kan op verschillende manieren extreem zijn.

Er kan op een bepaalde locatie veel neerslag vallen in een korte duur, vaak binnen een uur of in enkele uren. Dit kan tot wateroverlast leiden, vaak in het stedelijk gebied in onze regio. Zeker omdat de bodem het water door de toenemende droogte in de zomer minder makkelijk kan opnemen. Regenwater kan daar moeilijker wegzakken. Deze neerslag valt voornamelijk uit zogenaamde piekbuien, die relatief kort duren en deze treden voornamelijk in de zomermaanden op. Het kan ook veel langer hard regenen over grotere gebieden. Vijf tot tien dagen met veel neerslag bovenstrooms in het Rijnstroomgebied kan leiden tot hoge afvoeren van de Rijn. Deze hogere afvoeren vergroten het risico op overstromingen langs de rivier en in het benedenstroomse gebied. De intensiteit van de neerslag is in deze situatie veel lager, maar het regent wel lang en over grote gebieden. Dit soort neerslag valt vaak in de winter. Het zijn dan geen buien, maar grootschalige of frontale neerslag. Wateroverlast door extreme neerslag kan ernstige gevolgen hebben voor laaggelegen woonwijken, bedrijven en infrastructuur, zoals snel- en spoorwegen. Ook kunnen ondergelopen straten hinderlijk zijn voor hulpdiensten omdat staten tijdelijk niet begaanbaar zijn.

Daarnaast kan de combinatie van wateroverlast en verhoogde rivierafvoeren ervoor zorgen dat vitale voorzieningen verstoord en overbelast raken, zoals rioolwaterzuiveringsinstallaties. Dit zorgt voor milieuschade en gezondheidsrisico’s. Storm en hevige windhozen Stormen en hevige windhozen kunnen in Nederland het hele jaar door voorkomen. Stormen komen regelmatig voor in Nederland. Lichte windhozen komen in Nederland jaarlijks voor, maar hevige windhozen slechts sporadisch. Een windhoos is een wervelwind die soms als een trechtervormige slurf onder een onweerswolk zichtbaar is. Het gebied waarin ze optreden is meestal niet groter dan een smalle baan van enkele honderden meters breed. Valwinden komen ook voor in Nederland, vaak in combinatie met een heftige onweersbui (zoals in 2021 in Leersum). Klimaatverandering heeft een gering effect op het aantal stormen en windhozen in Nederland. Versie: juli 2026 Pagina 16 Zomerstormen zijn vaak minder zwaar en duren korter dan die in de winter, maar ze zorgen wel voor meer problemen. Bomen staan dan namelijk vol in blad en waaien eerder om. En zo’n storm komt vaak onverwacht en is hevig. Mensen en organisaties zijn er dan minder goed op voorbereid. Bovendien zijn in de zomer meer mensen buiten. Dat vergroot de impact en het risico. Stormen en windhozen kunnen in relatief korte tijd zorgen voor ernstige problemen.

Denk aan schade aan gebouwen, verkeershinder en verstoring van energievoorzieningen. Er kunnen zelfs slachtoffers vallen door omvallende bomen en rondvliegend materiaal. 4.3 Fysieke leefomgeving en milieu Het thema ‘Fysieke leefomgeving en milieu’ omvat risicotypen die direct invloed hebben op onze leefomgeving. Dit kan gaan om incidenten met gevaarlijke stoffen tijdens productie bij bedrijven of tijdens transport of ongevallen met straling. Ongevallen of incidenten op de infrastructuur in onze regio, zoals op wegen, water of spoor, vallen hieronder. Ook branden in kwetsbare gebouwen en in onze historische binnensteden vallen binnen thema. Deze incidenten maken vaak grote indruk op slachtoffers en omstanders. Ook kunnen deze incidenten de volksgezondheid in gevaar brengen, schade toebrengen aan het milieu en zorgen voor een gevoel van onveiligheid. Brand in kwetsbare gebouwen In onze regio bevinden zich gebouwen die bijzondere aandacht vereisen bij brandveiligheid. Het gaat dan om kwetsbare en zeer kwetsbare gebouwen waar personen aanwezig zijn die in beperkte mate zelfredzaam zijn. Het gaat onder meer om ziekenhuizen, verpleeghuizen, verzorgingstehuizen, kinderopvanglocaties, basisscholen, dagbestedingslocaties voor mensen met een lichamelijke of verstandelijke beperking, gevangenissen, grotere hotels en woongebouwen met nachtverblijf.

De kwetsbaarheid van deze gebouwen wordt bepaald door drie samenhangende factoren: het aantal gelijktijdig aanwezige personen, de duur van hun verblijf en hun mate van zelfredzaamheid. Daarnaast zijn er in de regio ook objecten met een grootschalige publieksfunctie zoals treinstations, evenementenlocaties, grote onderwijsgebouwen en diverse hoge gebouwen. Brand kan in deze gebouwen ontstaan door uiteenlopende oorzaken, zoals technische defecten (bijvoorbeeld kortsluiting), onjuist gebruik van apparatuur, het niet naleven van brandveiligheidsvoorschriften of brandstichting. In zorginstellingen spelen aanvullende risicofactoren, waaronder de aanwezigheid van brandbare stoffen zoals zuurstof en het gebruik van accu-gedreven hulpmiddelen, bijvoorbeeld scootmobielen, die soms in verkeersruimten of vluchtroutes worden opgeladen. Ook parkeergarages bij kwetsbare gebouwen vormen een toenemend risico, mede door het opladen van elektrische voertuigen. Brand in elektrische voertuigen kenmerkt zich door een langere brandduur, hogere temperaturen en de vorming van giftige verbrandingsproducten. Hoewel het aantal brandmeldingen in kwetsbare en zeer kwetsbare gebouwen de afgelopen jaren relatief stabiel is gebleven, neemt het risico op ernstige gevolgen toe.

Dit hangt samen met intensiever gebruik van gebouwen, een groeiende groep kwetsbare inwoners en een toenemend gebruik van elektrische apparatuur. De gevolgen van brand op deze locaties kunnen groot zijn, met name door rookverspreiding via ventilatiesystemen of meerdere compartimenten, waardoor gebouwen snel onbruikbaar worden en grootschalige evacuaties noodzakelijk kunnen zijn. Ontwikkelingen zoals vergrijzing en het langer zelfstandig wonen van ouderen vergroten de potentiële impact van brand. Daarnaast brengen na-isoleren en nieuwe bouwmethoden, zoals biobased bouwen, Versie: juli 2026 Pagina 17 aanvullende aandachtspunten met zich mee, omdat materialen als hout ander brandgedrag vertonen en de huidige regelgeving hier nog niet volledig op is ingericht. Brand in dichtbebouwde binnensteden In onze regio bevinden zich drie historische binnensteden met een hoge bebouwingsdichtheid: Arnhem, Wageningen en Doesburg. In deze gebieden staan gebouwen dicht op elkaar, vaak met houten balklagen, verouderde installaties en woningen boven winkels. Door de beperkte brandcompartimentering en de nabijheid van panden kan brand zich snel uitbreiden naar aangrenzende gebouwen. Smalle straten, complexe bebouwing en beperkte bluswatervoorzieningen maken de bestrijding van branden in deze binnensteden extra uitdagend.

De brand in de Arnhemse binnenstad van maart 2025, waarbij meer dan tien panden verloren gingen, toont de grote impact die een brand in dit type gebied kan hebben. Brand in binnensteden kan ontstaan door kortsluiting in verouderde elektrische systemen, defecte apparatuur, brandstichting in stegen of portieken, of door overbelasting van oude installaties door de energietransitie, zoals laadpunten, warmtepompen en zonnepanelen. De gevolgen van een brand in een dichtbebouwde binnenstad zijn groot. Snelle branduitbreiding kan meerdere panden treffen en leiden tot dodelijke slachtoffers of ernstig gewonden, vooral in bovenwoningen tijdens nachtsituaties. Cultureel erfgoed kan onherstelbaar verloren gaan en ondernemers en bewoners worden zwaar getroffen door schade, sluiting of verlies van woonruimte. De maatschappelijke impact is aanzienlijk: inwoners kunnen hun woning, werkplek of vertrouwde voorzieningen kwijtraken en de leefbaarheid en identiteit van de binnenstad kunnen langdurig worden aangetast. In binnensteden zijn er veel objecten waarin verschillende gebruiksfuncties voorkomen, zoals wonen boven winkels of horeca. Zeker in historische panden, die door de jaren heen zijn verbouwd, levert dat vaak complexe indelingen op. Dat levert extra uitdagingen op bij brandbestrijding. Tegelijkertijd wordt onderhoud aan oude panden regelmatig uitgesteld vanwege hoge kosten.

Demografische ontwikkelingen, zoals meer studenten en oudere bewoners in binnensteden, vergroten de kwetsbaarheid doordat deze groepen minder aandacht hebben voor brandveiligheid of minder zelfredzaam zijn bij evacuaties. Deze factoren samen maken dat brand in dichtbebouwde binnensteden een blijvend en relevant risico vormt voor de regio. Brand/Ongeval met gevaarlijke stoffen (chemische stoffen) In Gelderland-Midden bevinden zich diverse bedrijven waar gevaarlijke stoffen worden gebruikt, opgeslagen of geproduceerd. Dit betreft onder meer 14 Seveso‑bedrijven, maar ook tal van bedrijven die net onder de Seveso‑drempel vallen, zoals opslag- en logistieke bedrijven, afvalverwerkingslocaties, koel- en vrieshuizen en agrarische bedrijven waar kuilgas of mestgassen kunnen ontstaan. Daarnaast kent de regio bijzondere risicolocaties zoals de campus van Wageningen University & Research, waar laboratoria en proefinstallaties aanwezig zijn. De aanwezigheid van deze bedrijven maakt dat incidenten met gevaarlijke stoffen in de regio tot de realistische risico’s behoren. Een brand of ongeval met gevaarlijke stoffen kan verschillende oorzaken hebben: technische defecten, procesfouten, menselijke vergissingen bij laden en lossen of een ongecontroleerde chemische reactie. Bij agrarische bedrijven speelt seizoensgebondenheid een rol, zoals gasvorming tijdens het inkuilen van maïs.

De energietransitie brengt nieuwe risico’s met zich mee, zoals de opslag van accu’s, grotere hoeveelheden waterstof of ammoniak, en de elektrificatie van industriële processen. Accubranden Versie: juli 2026 Pagina 18 onderscheiden zich door de lange brandduur en toxische rook, terwijl waterstof en ammoniak andere vormen van gevaar met zich meebrengen. De impact van een dergelijk incident hangt sterk af van de locatie en de hoeveelheid vrijgekomen stoffen. Incidenten kunnen leiden tot gewonden of in uitzonderlijke gevallen dodelijke slachtoffers, vooral onder werknemers. Rook en toxische gassen kunnen zich verspreiden naar de omgeving, waardoor waarschuwings- en schuilmaatregelen noodzakelijk zijn. Depositie kan via de wind zorgen voor een groot effectgebied. De economische schade blijft in de regel beperkt tot het bedrijfsperceel, maar kan aanzienlijk zijn. De maatschappelijke impact is vooral lokaal merkbaar, zeker wanneer zich op één locatie herhaaldelijk incidenten voor doen. Stralingsongeval Het risico op stralingsongevallen in Gelderland-Midden is beperkt, omdat er geen A- of B-objecten aanwezig zijn zoals kernreactoren of installaties voor uraniumverrijking. Maar er zijn wel locaties waar met radioactief materiaal wordt gewerkt, zoals ziekenhuizen Rijnstate (Arnhem) en Gelderse Vallei (Ede), Synergy Health (Ede) en Arnhems Buiten (NRG).

Deze instellingen gebruiken radioactieve stoffen voornamelijk voor medische diagnostiek, therapie en industriële toepassingen. Ook in de wegenbouw en industrie (dichtheidsmeters) en in laboratoria (meetapparatuur) worden radioactieve bronnen gebruikt. Daarnaast vindt transport van radioactieve materialen plaats door de regio, bijvoorbeeld voor medische- en onderzoeksdoeleinden. Een deel van dit transport is bestemd voor de Centrale Organisatie Voor Radioactief Afval (COVRA) in Vlissingen, waar radioactief afval wordt opgeslagen en verwerkt. De kans op een ernstig incident is klein door strenge regelgeving en veiligheidsmaatregelen, maar niet volledig uit te sluiten, vooral bij transport en brand. Een stralingsongeval kan ontstaan door menselijke fouten, technische storingen, brand, of een incident tijdens transport. Ook externe factoren, zoals een verkeersongeval met een voertuig dat radioactieve stoffen vervoert, kunnen leiden tot een calamiteit. Hoewel de hoeveelheden radioactief materiaal in de regio relatief klein zijn, kan een incident leiden tot blootstelling van personen en besmetting van een omgeving. De gevolgen variëren van beperkte gezondheidsrisico’s en schoonmaakkosten tot grootschalige evacuatie bij een extern nucleair incident. Verkeersongeval water Door het verzorgingsgebied van onze regio lopen een aantal drukke waterwegen.

Dit zijn de Rijn, de Waal, de IJssel, het Pannerdens Kanaal en het Randmeer. Deze waterwegen worden gebruikt voor goederentransport (ook met gevaarlijke stoffen), passagiersvervoer en pleziertochten. De strategische ligging aan deze belangrijke vaarroutes maakt de regio tot een schakel in het Europese transportnetwerk, met name voor het transport tussen de Rotterdamse haven en het Duitse achterland. Dit intensieve scheepvaartverkeer brengt risico's met zich mee op aanvaringen tussen schepen onderling, aanvaringen met bruggen en kunstwerken, stremmingen en calamiteiten met gevaarlijke stoffen. Het Pannerdens Kanaal vormt een kritisch splitsingspunt waar de Rijn zich verdeelt in Waal en Nederrijn, wat navigatie complex maakt. Daarnaast kent de regio een groeiende recreatievaart, vooral in de zomermaanden, wat de drukte op het water vergroot en het risico op incidenten tussen beroeps- en recreatievaart verhoogt. Waterongevallen kunnen variëren van kleinschalige incidenten met één of enkele slachtoffers tot grootschalige calamiteiten met aanzienlijke gevolgen. Bij aanvaringen of het zinken van schepen is snelle waterredding essentieel. Incidenten met gevaarlijke stoffen kunnen leiden tot waterverontreiniging Versie: juli 2026 Pagina 19 met ecologische schade en risico's voor drinkwaterwinning (o.a. locaties langs de IJssel en IJsselmeer).

Stremmingen van vaarwegen kunnen economische impact hebben. In het ergste geval kan een incident met een passagiersschip leiden tot meerdere slachtoffers. Klimaatverandering brengt extremere waterstanden met zich mee. Laagwater in combinatie met ondieptes verhoogt het risico op vastlopen, terwijl hoogwater zorgt voor sterkere stroming en verminderde doorvaarthoogte onder bruggen. Deze factoren bemoeilijken de navigatie aanzienlijk. Verkeersongeval weg Ons verzorgingsgebied wordt doorsneden door een dicht netwerk van snelwegen en belangrijke provinciale wegen. De belangrijkste verkeerswegen zijn de A12, A15 en A50, die dagelijks door grote verkeersstromen worden gebruikt. Ook provinciale wegen kennen intensieve verkeersstromen, met name de N325 bij Arnhem die tot de drukste N-wegen van de provincie behoort. Veel wegen kruisen elkaar bij belangrijke knooppunten zoals Waterberg en Grijsoord bij Arnhem. Deze intensieve verkeersstromen zijn het gevolg van meerdere factoren. De regio vormt een belangrijke corridor tussen de Randstad en Duitsland en een verbinding tussen noord en zuid. Daarnaast zorgt de aanwezigheid van Wageningen University & Research en het Food Valley-cluster voor aanzienlijk economisch verkeer, met bedrijventerreinen rondom Ede, Barneveld en Arnhem die dagelijks voor intensief vrachtverkeer zorgen.

De Veluwe trekt jaarlijks miljoenen bezoekers, wat vooral in het voorjaar en zomer resulteert in grote aantallen toeristisch verkeer. Het uitgebreide wegennet bedient zowel woon-werkverkeer, vrachtvervoer als dit recreatieverkeer. Verkeersongevallen kunnen variëren van eenvoudige kop-staartbotsingen tot ernstige kettingbotsingen met dodelijke slachtoffers. Oorzaken zijn divers: te hoge snelheid, afleiding door mobiele telefoons, alcohol- en drugsgebruik, vermoeidheid en onvoldoende afstand houden. Ook weersomstandigheden zoals hevige regen, mist, gladheid en felle zon spelen een belangrijke rol bij het ontstaan van ongevallen. Vooral de snelwegen rondom Arnhem, Ede en Barneveld laten een sterke stijging van het aantal ongevallen zien. Ongevallen kunnen leiden tot filevorming met economische gevolgen en grote druk op hulpdiensten. Verreweg de meeste ongevallen leiden alleen tot materiële schade. Bij betrokkenheid van gevaarlijke stoffen kunnen de gevolgen verder escaleren. Klimaatverandering brengt extremere weersomstandigheden met zich mee zoals hevige regenval, mist en gladheid, wat de kans op ongevallen vergroot. Technologische ontwikkelingen zoals rijhulpsystemen en betere voertuigveiligheid kunnen helpen, maar worden gecompenseerd door toenemende afleiding door smartphones en drukkere wegen. De energietransitie introduceert nieuwe risico's op de weg.

Hoewel elektrische voertuigen statistisch niet vaker in brand vliegen dan conventionele auto's, zijn branden bij elektrische voertuigen complexer door de lithium-ion batterijen die langer blijven branden. Ook het toenemende transport van alternatieve brandstoffen zoals LNG (vloeibaar aardgas), waterstof en ammoniak brengt specifieke risico's met zich mee die andere bestrijdingsmethoden vergen. Verkeersongeval spoor Het spoor vormt een belangrijk onderdeel van het transportnetwerk in Gelderland-Midden. Door de regio lopen meerdere hoofdverbindingen: Arnhem–Ede–Utrecht, Arnhem–Nijmegen, Arnhem–Zwolle (via Zutphen), de Betuweroute voor goederenvervoer en regionale lijnen zoals Winterswijk–Arnhem, Tiel– Arnhem en Ede–Amersfoort. Ongevallen op het spoor kunnen bestaan uit botsingen tussen treinen, ontsporingen, aanrijdingen op overwegen en incidenten met gevaarlijke stoffen. De ligging van de regio Versie: juli 2026 Pagina 20 als knooppunt tussen Randstad, Duitsland en het noorden van Nederland maakt het spoor intensief gebruikt. De kans op een ernstig spoorongeval komt door veiligheidsmaatregelen weinig voor, maar valt niet uit te sluiten en dergelijke incidenten blijven ook in de laatste jaren in Nederland voorkomen.

Mogelijke oorzaken zijn technische storingen, menselijk falen, weersomstandigheden zoals storm of hitte, defecte infrastructuur, digitale verstoringen in besturingssystemen en fouten bij het vervoer van gevaarlijke stoffen. Bij een incident met gevaarlijke stoffen kan de impact groot zijn: gezondheidsrisico’s door lekkages, milieuschade, verstoring van mobiliteit en economische schade. Door verduurzaming neemt het goederenvervoer per spoor toe, met langere goederentreinen en hogere frequenties. Digitalisering en automatisering verbeteren de veiligheid, maar brengen ook nieuwe kwetsbaarheden zoals digitale verstoringen. Klimaatverandering zorgt voor extremere weersomstandigheden, wat invloed heeft op spoorveiligheid. Daarnaast neemt de bebouwing langs spoorlijnen in de regio toe, bijvoorbeeld bij het stationsgebied Ede-Wageningen en rond station Elst. Dit vergroot de potentiële impact van een spoorongeval, doordat meer mensen en gebouwen zich in de directe omgeving van het spoor bevinden. Verkeersongeval lucht Luchtvaartongevallen zijn incidenten met zowel civiele als militaire toestellen. In het verzorgingsgebied ligt geen civiel vliegveld, maar wel één militaire Vliegbasis in Deelen. Het ligt ten noorden van Arnhem (grotendeels op grondgebied van de gemeente Ede), omgeven door een bosrijk gebied met weinig bewoning.

De vliegbasis wordt vooral gebruikt voor oefeningen met helikopters zoals Chinook, Cougar (vanaf 2028 H225M Caracal) en Apache, de luchtmobiele brigade en speciale eenheden. Er wordt ook ’s avonds door militairen op de grond en met helikopters geoefend op samenwerking in het donker. Luchtvaartongevallen manifesteren zich meestal bij de start of landing van een toestel en daarom vaak op of rondom een vliegveld. Een ongeval kan veroorzaakt worden door een technische storing aan het toestel of menselijk falen. In het kader van het Nationale Programma Ruimte voor Defensie zal het aantal activiteiten op vliegbasis Deelen de komende jaren gaan toenemen. Er zal meer getraind en geoefend gaan worden met de inzet van drones en ligt er een plan voor de aanleg van een dirtstrip om te kunnen oefenen met grotere vliegtuigen in moeilijke omstandigheden. Bij een herziening van het Regionaal Risicoprofiel zal die mogelijk leiden tot aanpassing van het risico. De kans op een ongeval op vliegbasis Deelen is nu zeer klein. Mocht zich toch een ongeval voordoen, dan zal dit waarschijnlijk leiden tot gewonden of dodelijke slachtoffers. Vanwege de ligging van de vliegbasis zal verdere schade in het effectgebied gering zijn. 4.4 Gezondheid Onder het maatschappelijke thema ‘Gezondheid’ vallen risicotypen die rechtstreeks de gezondheid van inwoners bedreigd.

Het gaat hierbij om infectieziekten, maar ook dierziekten die over kunnen gaan op mensen (zoönosen). Voor het eerst kijken we ook naar verstoring van de zorgcontinuïteit als risico voor de maatschappij. Deze kan onder druk komen te staan als er één keer veel patiënten zorg nodig hebben, bijvoorbeeld door een grote ramp of de uitbraak van een infectieziekte (zoals het Coronavirus). Klimaatverandering speelt een belangrijke rol in het veranderen van de verspreiding van ziekteverwekkers door het verschuiven van leefomstandigheden waardoor virusdragers, zoals muggen Versie: juli 2026 Pagina 21 en teken zich verplaatsen naar nieuwe gebieden. Maar ook technologische ontwikkelingen bieden kansen. Innovaties maken het mogelijk effectievere vaccins te ontwikkelen. Tegelijkertijd verhoogt de concentratie van veel intensieve veeteelt in delen van de regio het risico op dierziekten. Deze kunnen een groot economische en maatschappelijk ontwrichtend effect hebben, ook zonder direct op korte termijn een gevaar te zijn voor de volksgezondheid. Verstoring zorgcontinuïteit Verstoring van de zorgcontinuïteit betreft het onvermogen van de zorgketen om tijdens een langdurige crisis noodzakelijke en toegankelijke zorg te blijven leveren.

Dit risico is geen specifiek regionaal fenomeen, maar een landelijk vraagstuk dat zich ook in Gelderland‑Midden manifesteert wanneer er een structurele verschil ontstaat tussen zorgvraag en zorgaanbod. Oorzaken kunnen liggen in personeelstekorten, digitale verstoringen, verstoring van vitale infrastructuur, of een plotselinge toename van zorgvraag tijdens bijvoorbeeld een pandemie of bij een groot aantal patiënten na een groot incident. Het gaat nadrukkelijk om situaties waarin de ontwrichting niet tijdelijk is, maar langere tijd aanhoudt. Het zorgnetwerk in onze regio, bestaande uit ziekenhuizen, huisartsen, VVT-instellingen, GGZ, thuiszorg en ambulancezorg, is breed en sterk onderling verbonden, ook met instellingen buiten onze regio. Door deze ketenafhankelijkheid kan uitval of overbelasting bij één schakel snel doorwerken naar de rest van het systeem. Eerdere crises, zoals griepgolven en de COVID-19, lieten zien dat tijdelijke opnamestops, verplaatsing van patiënten en verschuiving van planbare zorg dan onvermijdelijk zijn. De impact van verstoring van de zorgcontinuïteit is groot. Vooral kwetsbare groepen zoals ouderen, chronisch zieken, GGZ-cliënten en inwoners met lage gezondheidsvaardigheden worden direct geraakt door uitval of vertraging van zorgprocessen.

Dit kan leiden tot gezondheidsschade, verhoogde sterfte, lichamelijk en psychisch lijden en grotere druk op mantelzorg en gemeentelijke ondersteuning. Daarnaast veroorzaakt uitval van zorg maatschappelijke onrust, druk op bestuur en een dalend vertrouwen in zorginstellingen en overheid. Verschillende ontwikkelingen vergroten de kans op langdurige verstoringen. Digitalisering en cyberdreiging nemen toe, arbeidsmarktkrapte en vergrijzing vergroten structureel de druk op het zorgsysteem. Hierdoor kan een relatief kleine verstoring sneller uitgroeien tot het vastlopen van de zorgketen. Epidemie/Pandemie Epidemieën en pandemieën zijn uitbraken van infectieziekten die zich snel onder mensen verspreiden. Een epidemie betreft een sterke toename van ziektegevallen binnen een regio of land, zoals seizoensgriep, mazelen of Q-koorts. Een pandemie is de wereldwijde verspreiding van een nieuw of lang niet-circulerend virus, zoals COVID‑19 in 2020. De effecten van dergelijke uitbraken zijn groot: meer besmettingen, ziekenhuisopnames, complicaties en sterfte. In Gelderland-Midden kan een epidemie of pandemie in alle vijftien gemeenten voorkomen. De regio bestaat uit een mix van stedelijke kernen, zoals Arnhem, Ede en Wageningen, en uitgestrekte agrarische gebieden.

In stedelijke gebieden zorgt de hogere bevolkingsdichtheid voor snellere verspreiding van infecties, vooral op plekken waar veel mensen samenkomen zoals zorginstellingen, scholen en studentenhuisvesting. Ook locaties met veel arbeidsmigranten bleken tijdens COVID‑19 kwetsbaar. De sterke verwevenheid met agrarische gebieden betekent bovendien dat zoönosen – infecties die van dier op mens overgaan – een reëel risico vormen. Versie: juli 2026 Pagina 22 De impact van een epidemie of pandemie is breed en raakt zowel gezondheid, economie als maatschappij. Naast ziekte en sterfte kan een epidemie leiden tot verstoring van dagelijkse activiteiten, sluiting van voorzieningen, druk op de zorgcontinuïteit en maatschappelijke onrust. Daarnaast kan een epidemie of pandemie de beschikbaarheid van eigen personeel in de crisisbestrijding en vitale organisaties aanzienlijk verminderen, bijvoorbeeld door ziekte, quarantaine of zorgtaken. Dit vergroot de kwetsbaarheid van de crisisorganisatie en bemoeilijkt een effectieve respons. De ervaring tijdens de COVID19-pandemie liet zien hoe maatregelen, polarisatie en afnemend vertrouwen in de overheid het verloop beïnvloeden. Ontwikkelingen vergroten het belang van dit risico. Verdichting in steden en groeiende mobiliteit vergroten de kans op snelle verspreiding.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://rheden.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/3cc714a4-22d9-496f-b8b8-325ee0de47ca?agendaItemId=41bb25e2-bb93-4a63-86f5-2b892ab3a96d