Raadsvoorstel Regioarrangement Groene Metropoolregio (23.59)

23.59

Raadsvoorstel portefeuillehouder

begrotingsprogramma

C. van Eert

5 Partnerschap en Veiligheid

draagt bij aan Global Goal(s)

b en w-vergadering

agendapunt

bijlage(n) ter inzage

12 september 2023

6

5

rol raad

soort document

Ter besluitvorming

Raadsvoorstel en -besluit

voorbereidende vergadering

agendapunt

4 Kwaliteitsonderwijs 8 Eerlijk werk en economische groei 9 Industrie innovatie en infrastructuur 11 Duurzame steden en gemeenschappen 17 Partnerschappen om doelstellingen te bereiken 18 Deel en geef door

10 oktober 2023 raadsvergadering

agendapunt

31 oktober 2023 onderwerp

Regioarrangement Groene Metropoolregio. INHOUD VOORSTEL 1 Het regioarrangement Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen vast te stellen. 2 Het regioarrangement Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen te gebruiken als leidraad voor gesprekken met andere overheden (Rijk, regio, provincie en waterschappen) over de grote ruimtelijke opgaven zoals wonen, bereikbaarheid, energie, (circulaire) economie, landbouw en natuur en als inbreng voor het NOVEX ontwikkelperspectief. 3 De uitgangspunten van het regioarrangement Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen door te vertalen naar de gebiedsprogramma’s waar de gemeenten in de Groene Metropoolregio samen met provincie, waterschappen en andere betrokkenen in deelgebieden aan werken. 1 Waartoe is het voorstel gedaan? Het Rijk wil eind 2023 met alle provincies afspraken maken over hoe zij, in gezamenlijkheid met andere overheden, opgaven op het gebied van wonen, bereikbaarheid, energie, economie, landbouw en natuur, ruimtelijk kunnen inpassen. Het Rijk vraagt provincies hiervoor een Ruimtelijk Voorstel te doen. De provincie Gelderland heeft besloten haar Ruimtelijk Voorstel vanuit haar zeven regio’s op te bouwen via regioarrangementen. Eén van deze zeven regioarrangementen is het regioarrangement Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen.

Namens en in samenwerking met alle achttien gemeenten, de provincie en de waterschappen heeft de Groene Metropoolregio deze uitvraag uitgevoerd in de eerste helft 2023. Provincie Gelderland besluit in december over haar Ruimtelijk Voorstel aan het Rijk. De inzet van het regioarrangement is dat provincie, regio’s, gemeenten en waterschappen een langjarige samenwerking aangaan. Uitvoering en participatie door maatschappelijke organisaties vindt daarna plaats met het opstellen van gebiedsprogramma’s en via gebiedsprocessen.

pagina

1

ons kenmerk

23.59V

23.59

2 Wat is de aanleiding Aanleiding voor dit regioarrangement is dat de provincie Gelderland de Groene Metropoolregio en de waterschappen heeft gevraagd dit arrangement samen te maken. Het regioarrangement Groene Metropoolregio beschrijft de ambities, doelen en opgaven voor de fysieke leefomgeving. De Groene Metropoolregio heeft daarbij als belangrijke basis de verstedelijkingsstrategie gebruikt, die zij samen met de regio Foodvalley, de provincies Gelderland en Utrecht, de waterschappen en het Rijk heeft opgesteld en die in 2022 door alle gemeenteraden in onze regio is vastgesteld. De verstedelijkingsstrategie gaat over de ruimtelijke opgaven wonen, mobiliteit, economie en leefomgeving richting 2030 en verder. Het regioarrangement is een aanvulling hierop en kent drie belangrijke uitbreidingen, te weten: 1 landelijk gebied (o.a. VLGG, Gelderse Maatregelen Stikstof, landbouw-transitie); 2 circulaire economie (o.a. economie van de Toekomst en Regionaal Programma Werklocaties); 3 energie (o.a. Regionale Energie Strategie (RES) en Gelderse Energie Infra-Structuur (GEIS)). Deze thema’s waren nog onvoldoende uitgewerkt in de verstedelijkingsstrategie en zijn onderdeel van de uitvraag van het Rijk aan de provincies. De transitie van het landelijk gebied, inclusief de landbouw en voedselproductie, is in de Regionale Agenda 2023-2024 slechts beperkt, versnipperd en impliciet belegd.

Bij veel gemeenten ontbreekt het aan een actuele visie op hun landelijk gebied. Dat gaat steeds meer knellen nu Rijk en provincie met het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG) en het Vitaal Landelijk Gebied Gelderland (VLGG) een visie en voorstellen op dat vlak vragen. Dit is extra belangrijk, omdat er vanuit het Rijk een transitiefonds (24 miljard) in het leven is geroepen voor het NPLG met doelen op het gebied van natuur, landbouw, water en klimaat. Het algemeen bestuur van de GMR heeft vanuit deze urgentie in haar vergadering op 5 juli jl. besloten om aan de Groene Metropoolregio een aanvullende rol te geven in de transitie van het landelijke gebied. Dit voorstel heeft geen directe financiële gevolgen voor gemeenten, omdat deze werkzaamheden binnen de begroting van de Groene Metropoolregio opgevangen kunnen worden. 3 Wat is het bestaand beleid c.q. kader? • Coalitieakkoord 2022-2026 ‘Groener, Socialer, Dichterbij’. • Rhedens ruimtelijk beleid. • GMR Regionale Agenda 2022-2026. • GMR Verstedelijkingsstrategie. 4 Wat willen wij bereiken? Met het regioarrangement wordt een samenhangende aanpak van de ruimtelijke opgaven verder versterkt. De Groene Metropoolregio heeft het regioarrangement benut als kans om alle ruimtelijke opgaven in beeld te brengen. Voor de ene opgave is dit al verder uitgewerkt, dan voor een andere opgave.

Het regioarrangement helpt om als samenwerkende overheden ruimtelijke keuzes voor te bereiden en (versnelt) uitvoering mogelijk te maken. Het brengt in beeld wat onze gezamenlijke ambities zijn, waar deze elkaar raken en waar het schuurt. Zo kunnen wij, ieder vanuit onze eigen rol, betere afwegingen en keuzes maken over het gebruik van en de investeringen in de beperkte ruimte die wij hebben. Het doel is om te komen tot een gedragen samenhangend beleid, waarmee wij als regio, ondanks de schaarste van de ruimte en de grootte van de opgave, groeien in balans. Doordat wij al enkele jaren samenwerken in de verstedelijkingsstrategie (maar ook bijvoorbeeld via de RES, de Woondeal en de gebiedsuitwerkingen in deelgebieden) hebben wij inmiddels een gedeeld toekomstbeeld van de regio in 2030 en verder. Wij weten steeds beter welke investeringen en randvoorwaarden daarvoor nodig zijn. Dit heeft geleid tot betere bekendheid bij met name de Rijksoverheid en daarmee tot investeringen in gemeenten binnen de Groene Metropoolregio (optellend tot ca. 450 miljoen) in de afgelopen drie jaar. pagina

2

ons kenmerk

23.59V

23.59

Met het regio-arrangement (en NOVEX ontwikkelperspectief) zijn wij goed voorbereid voor aansluiting op (actuele en toekomstige) programma’s van het Rijk en provincie, omdat wij steeds scherper onze behoeften in beeld hebben en daarmee een betere gesprekspartner zijn voor andere overheden. Het regionale en bovenlokale beeld van de ruimtelijke opgaven helpt gemeenten bovendien bij het invulling geven aan hun lokale omgevingsbeleid. 5 Ruimtelijke trajecten in samenhang Het regioarrangement is één van de sporen waar de Groene Metropoolregio samen met andere betrokkenen aan ruimtelijke plannen werkt. Een ander spoor is NOVEX. De Groene Metropoolregio en de regio Foodvalley zijn door het Rijk aangewezen als NOVEX-gebied en maken daarmee rechtstreeks afspraken met diverse ministeries over de grote ruimtelijke opgaven. Bij NOVEX ligt ook de focus op de brede verstedelijkingsopgaven en de opgaven in het landelijke gebied. De verstedelijkingsstrategie is in aanpak en werkwijze een voorloper van het NOVEX ontwikkelperspectief. Het regioarrangement vormt voor de Groene Metropoolregio de inbreng voor het gezamenlijke NOVEX ontwikkelperspectief.

6 Wat gaan wij ervoor doen? Het regioarrangement (en het NOVEX ontwikkelperspectief) gaat helpen om onze regio in balans te laten groeien: ‘meer landschap, meer stad’. Dat kan alleen als wij creatief omgaan met de schaarse ruimte, keuzes maken, slim clusteren en middelen organiseren. Het regioarrangement agendeert deze keuzes en benodigde middelen bij onze partners. De verstedelijkingsstrategie is gebaseerd op de vier opgaven wonen, mobiliteit, economie en leefomgeving. Over de urgente opgaven als natuur- en landschapsontwikkeling, transitie landelijk gebied, klimaat, energie-infrastructuur en -transitie en circulaire economie zijn met de provincie en het Rijk geen afspraken gemaakt. Dit zijn wel belangrijke opgaven voor onze regio om in balans te groeien. Het regioarrangement is een belangrijk stap naar de integratie en realisatie van deze opgaven. De Groene Metropoolregio kampt met een aantal zeer grote uitdagingen en transitieopgaven. In het zoeken naar ruimtelijke oplossingen proberen wij zoveel mogelijk te combineren: natuurontwikkeling met waterberging of energietransitie, wonen met recreatief uitloopgebied etc. Maar soms is het nodig om keuzes te maken. Bij het maken van de keuzes is het belangrijk dat wij dat samendoen en dat gemeenten, regio, provincie, waterschappen en Rijk toewijding tonen op de doelen en de realisatie daarvan.

Het regioarrangement geeft een gezamenlijke inhoudelijk basis om de benodigde keuzes op te baseren.

pagina

3

ons kenmerk

23.59V

23.59

7 Vervolgproces De provincie Gelderland gebruikt de zeven regioarrangementen als inbreng voor het Ruimtelijk Voorstel dat zij aan het Rijk doet. De besluitvorming in Provinciale Staten hierover zal in december 2023 plaatsvinden. Daarna volgt een periode waarin Rijk en provincie afspraken maken over de uitvoering. Omdat onze regio al een verstedelijkingsstrategie heeft gemaakt (met bijbehorende afspraken), zijn wij al bezig om deze uitvoering te agenderen in een zogenaamd verstedelijkingsprogramma. Deze zal eind 2023 gereed zijn. Het GMR-verstedelijkingsprogramma zal vervolgens cyclisch (jaarlijks) worden aangevuld tot een NOVEX uitvoeringsagenda. Zoals aangegeven vormt voor de Groene Metropoolregio het regioarrangement hier de inbreng voor. 8 Wat zijn de financiële consequenties? Er worden in dit regioarrangement geen afspraken gemaakt over concrete financiële bijdragen van gemeenten en de provincie aan projecten. Het regioarrangement is inbreng voor het NOVEX ontwikkelperspectief en de uitvoeringsagenda die daarbij hoort. Daarin kunnen deze afspraken met het Rijk en de provincie wel gemaakt worden. Voor het realiseren van de regionale ruimtelijke opgaven is namelijk extra financiële inzet nodig. Gemeenteraden besluiten over de daadwerkelijke doorvertaling in lokaal omgevingsbeleid en de daarvoor benodigde investeringen.

9 Wat zijn de risico’s? Wij kunnen alleen groeien volgens onze visie ‘meer landschap, meer stad’ wanneer de randvoorwaarden daarvoor ingevuld worden. Wij kunnen deze randvoorwaarden alleen realiseren als alle betrokkenen bereid zijn te investeren. 10 Wat is het draagvlak voor dit voorstel? Het GMR regioarrangement is tot stand gekomen met de inzet en bijdragen van alle 18 gemeenten, de waterschappen en provincie. 11 Hoe en met wie wordt er gecommuniceerd? De gemeenteraden zijn via een raadsinformatiebrief over de ontwikkeling van het GMR regioarrangement geïnformeerd. Ook zijn diverse bijeenkomsten voor raadsleden georganiseerd. 12 Wordt er een evaluatie uitgevoerd? Aan dit besluit is geen evaluatie verbonden. Velp, 12 september 2023 Burgemeester en wethouders van Rheden, Carol van Eert, burgemeester. Martin Rommers, secretaris. BIJLAGEN 1 2 3 4 5

Rapport Regioarrangement Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen. Aanbiedingsbrief Regioarrangement GMR A-N. Overzicht ruimtelijke trajecten Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen. Nieuwsbericht provincie Gelderland regioarrangementen. Tijdlijn Samenwerken aan Gelderland.

pagina

4

ons kenmerk

23.59V