Raadsinformatiebrief Verrijking RES 2024 Groene Metropoolregio aanpas plus voortgang 24-6

RAADSINFORMATIEBRIEF Onderwerp

Verrijking RES 2024 Groene Metropoolregio

Datum

1 juli 2025

Thema programmabegroting

Energie- en warmtetransitie

Portefeuillehouder

Paul Hofman

Zaaknummer

2025-005489

Met deze raadsinformatiebrief informeren wij u over de Regionale Energiestrategie (RES) van de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen. Het gaat daarbij om de vaststelling van de verrijkte RES 1.0 en de voortgangsrapportage die dit jaar is opgesteld voor de Regionale Energiestrategie Arnhem-Nijmegen (RES GMR). De verrijkte RES 1.0 (ook wel RES 2024 genoemd) vormt een inhoudelijke verdieping van de eerder vastgestelde RES 1.0, op basis van nieuwe inzichten uit onder meer de planMER (milieueffectrapportage). Echter de doelen en kaders van RES 1.0 blijven ongewijzigd; er is uitdrukkelijk géén sprake van een herziening onder de Omgevingswet. De RES 2024 fungeert als inhoudelijke onderlegger en bouwsteen voor verdere samenwerking, afstemming en lokale vertaling binnen het kader van de bestaande afspraken. Daarmee ondersteunt deze verrijking de uitvoering van onze energievisie. De inhoud blijft beleidsmatig binnen de kaders van de door de raad vastgestelde RES 1.0. Aangezien de RES 2024 een nadere invulling betreft van de uitvoeringsafspraken die zijn gemaakt in de RES 1.0 en de daarin beschreven doelen en kaders niet wijzigen, stelt het college de verrijkte RES vast. De actualisatie in deze verrijkte RES heeft samengevat geen direct beleids- of uitvoeringseffect voor Rheden.

PROCES In andere gemeenten is de verrijkte RES reeds in februari/maart door het college vastgesteld, al dan niet na consultatie van de gemeenteraad. Hoewel de deadline van 1 april 2025 ook voor onze gemeente gold, is als gevolg van een onjuiste interpretatie van het bestuurlijke proces de formele vaststelling toen uitgebleven. Met het voorliggende besluit van college en RIB wordt deze omissie op zorgvuldige wijze hersteld. Op 12 juni 2025 is daarnaast het verzoek ontvangen om ook de voortgangsrapportage RES GMR, met als beoogde publicatiedatum 1 juli 2025, vast te stellen en via een RIB aan de raad voor te leggen. Beide onderdelen zijn samengenomen in het collegebesluit en worden in deze raadsinformatiebrief gezamenlijk toegelicht.

Inhoud van de verrijkte RES 1.0 • • • • • • • •

Het bestaande bod van 1,62 TWh duurzame elektriciteitsopwekking wordt gehandhaafd. De energietransitie wordt systemisch benaderd: elektriciteit, warmte en netcapaciteit worden integraal bekeken. De planMER brengt de ruimtelijke en ecologische effecten van duurzame opwekking in beeld. De warmtetransitie is nader uitgewerkt, met focus op collectieve oplossingen en regionale clusters. Er is expliciet aandacht voor netcongestie en het programmeren van projecten in samenhang met netcapaciteit. De participatie is versterkt door de inrichting van een Regionale Adviestafel. De RES 2024 blijft binnen de kaders van RES 1.0 en vormt geen formele herziening onder de Omgevingswet. De verkenningsgebieden voor windenergie in de Velperwaarden en Soerense Broek uit RES 1.0 zijn vervallen vanwege provinciale regelgeving die windturbines op de Veluwe en binnen 1 km daaromheen verbiedt. Deze regels zijn ingesteld ter bescherming van de wespendief. Nieuwe verkenningsgebieden worden pas aangewezen nadat de provincie haar beleid heeft geactualiseerd.

1

RAADSINFORMATIEBRIEF •

Hoewel de mogelijkheden voor het opwekken van duurzame energie met zon en wind in Rheden vanwege de eerdergenoemde belemmeringen beperkt zijn, blijft de afspraak over de Rhedense bijdrage aan het RES-bod onverminderd gelden. Het vraagt extra inspanning en creativiteit om hieraan te voldoen. In de energievisie worden hiervoor de uitgangspunten geformuleerd.

Betekenis voor Rheden Voor de gemeente Rheden biedt de RES 2024 handvatten om de lokale koers in de energietransitie te verdiepen en aan te scherpen op basis van actuele inzichten. Zoals eerder genoemd heeft de verrijkte RES geen effect voor Rheden anders dan uitdaging onze bijdrage aan het RES bod te halen. Hiervoor zijn een aantal concrete aanknopingspunten: • De planMER biedt inzicht in gebieden met potentie voor duurzame opwek, wat ons helpt bij het heroverwegen van zoekgebieden voor zon en wind. • De verrijkte RES ondersteunt de lokale uitwerking van onze energievisie en toekomstige warmteprogramma’s. • De nadruk ligt op haalbare, collectieve warmteoplossingen en versterking van participatie met inwoners en lokale initiatieven. Hoewel de motie over formele uitvoering van RES 2024 niet wordt gevolgd, blijven we ons actief opstellen richting een CO2-neutraal Rheden in 2040. We benutten beschikbare capaciteit en middelen zo goed mogelijk en blijven actief zoeken naar aanvullende financieringsmogelijkheden, waaronder subsidies. Tegelijkertijd vertrouwen we op de kracht van de samenleving en de initiatieven die lokaal al in gang zijn gezet.

Voortgangsrapportage (zie bijlage). Onderstaande tekst is afkomstig uit de RES Arnhem-Nijmegen en hebben we ongewijzigd overgenomen om de uniformiteit met de andere gemeenten te waarborgen. Wel hebben we onder het kopje Betekenis voor Rheden enkele aanvullende opmerkingen opgenomen die specifiek zijn voor onze gemeente. 1. Aanleiding In de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen (GMR) werken 16 gemeenten, de provincie, 3 waterschappen en netbeheerder Liander samen aan duurzame energie met een Regionale Energie Strategie (RES). In de RES staat hoe we in onze regio van fossiele energie overschakelen op duurzame elektriciteit en duurzame warmte. Ook kijken we in de RES naar de bijbehorende energie-infrastructuur en het energiesysteem als geheel. Om een beeld te hebben bij de voortgang van de RES-regio’s, heeft het Nationaal Programma RES (NPRES) alle RESregio’s gevraagd om in 2025 een voortgangsrapportage op te leveren. In de voortgangsrapportage RES Arnhem-Nijmegen is bondig beschreven wat er in de regio tot dusver is gebeurd, waar de regio nu staat en waar de regio naartoe werkt. 2. Doelstelling en status Het doel van de voortgangsrapportage is om de deelnemers aan, en stakeholders van, de RES te informeren over de voortgang van de RES AN. Deze voortgangsrapportage wordt - conform vraag van het NPRES - tweejaarlijks opgeleverd.

De eerste voortgangsrapportage verscheen in juli 2023. De status van de voortgangsrapportage is informerend. Er worden geen strategische en/of beleidsmatige keuzes in gemaakt. Het NPRES krijgt met de voortgangsrapportages een inkijk in de stand van zaken van de RES AN (en de overige RES-regio’s) in juli 2025. De voorgangsrapportages vormen daarmee een belangrijke bron voor de (landelijke) RES-monitor die het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) eind 2025 presenteert. Zodoende wordt ook in beeld gebracht of de 30 regio’s samen op koers liggen voor de landelijke doelstelling van tenminste 35TWh in 2030.

2

RAADSINFORMATIEBRIEF 3. De voortgangsrapportage In de voortgangsrapportage wordt onderscheid gemaakt tussen een drietal inhoudelijke sporen; (1) elektriciteit (grootschalige opwek) (2) warmte (de bovenlokale warmteverdeling) en (3) integraal programmeren. Voor elektriciteit en warmte zijn in de RES 1.0 doelen gesteld en afspraken gemaakt. Integraal programmeren is gericht op (het omgaan met) netcongestie en is de afgelopen twee jaar uitgewerkt. In de verrijkte RES 2024 is deze uitwerking beschreven. Voor de duurzame elektriciteitsopwekking is de stand van zaken kwantitatief en kwalitatief weergegeven, conform de methodiek die is aangereikt vanuit NPRES. In de RES 1.0 is een regionaal bod van 1.62TWh vastgelegd, ook is er een aantal afspraken gemaakt over hoe er wordt samengewerkt om dat te realiseren. In deze voortgangsrapportage beschrijven wij wat er de afgelopen tijd gebeurd is binnen de RES GMR, waar we nu staan en waar we naartoe werken. Dit doen wij zowel kwantitatief als kwalitatief en voor zowel elektriciteit als warmte. Ook beschrijven we in deze voortgangsrapportage de behaalde successen, knelpunten en leermomenten. Het kwantitatieve deel voor elektriciteit is beschreven volgens de methodiek die door NPRES is aangereikt, zodat de voortgangsrapportages van alle regio's met elkaar te vergelijken zijn.

Om de kwantitatieve voortgang van de RES-regio’s te monitoren en om deze met elkaar te kunnen vergelijken, wordt gebruik gemaakt van het begrippenkader RES (versie januari 2023). In dit begrippenkader zijn afspraken gemaakt over definities, rekenregels, kengetallen en bronnen die regio’s gebruiken ten aanzien van de doelstellingen. Door dezelfde begrippen en kaders te hanteren, is de data van de 30 regio’s voor NPRES makkelijker te analyseren en te vergelijken. Conclusies uit de voorgangsrapportage  De regio Arnhem-Nijmegen streeft naar het realiseren van 1,62 TWh aan duurzame elektriciteit. Er is een grote disbalans in de verhouding tussen zon (89%) en wind (11%). Deze onbalans veroorzaakt overbelasting van het elektriciteitsnet op zonnige dagen. De regio zet daarom meer in op windenergie, met een streven naar een 50/50-verdeling tussen zon en wind per elektriciteitsstation. 

De projecten zullen niet allemaal in 2030 gerealiseerd zijn. Effect van netcongestie, wachttijd van behandeling door de Raad van State, onzekerheid over windnormen en recente provinciale restricties voor zon op landbouwgrond, zijn een paar belangrijke oorzaken van het niet behalen van doeljaar 2030.



Ongeveer 44% van de projecten binnen de RES 1.0 worden getroffen door netcongestie. Dit betekent niet dat al deze projecten onmogelijk zijn. Er zijn handelingsperspectieven. Netcongestie remt vooral de realisatie van zon-op-dak-projecten en leidt tot onzekerheid over het behalen van de doelstellingen voor 2030 op dat punt.



Voor de uitvoering van de warmtetransitie zal de vraag naar duurzame elektriciteit toenemen. Collectieve warmtenetten en hun warmtebronnen hebben daarbij, afhankelijk van de warmtebron, een minder groot elektriciteitsverbruik dan individuele warmtepompen, maar gemiddeld neemt de vraag naar duurzame elektriciteit voor de warmtetransitie ten opzichte van fossiele brandstoffen toe.



De noodzaak voor een schone, betrouwbare en lokale energievoorziening wordt groter vanwege klimaatverandering, stijgende energieprijzen en geopolitieke spanningen. Tegelijkertijd wordt het energiesysteem ingewikkelder door overbelasting van het elektriciteitsnet en de noodzaak om verschillende energiebronnen tegelijk in te zetten.



Samenwerking is essentieel: het energiesysteem van de toekomst gaat over veel meer dan alleen windmolens en zonnevelden. Het vraagt om een integrale aanpak van elektriciteit, warmte en infrastructuur, waarbij samenwerking tussen overheden, netbeheerders, maatschappelijke organisaties en inwoners cruciaal is.

3

RAADSINFORMATIEBRIEF 4. Planning De voortgangsrapportages worden in juni ingebracht bij de colleges van de deelnemende overheden aan de RES AN. Na instemming door de colleges van de deelnemende overheden wordt de voortgangsrapportage vanuit de GMR verstuurd naar het NPRES. 5. Vervolg Met het NPRES is afgesproken dat de voortgangsrapportages uiterlijk 1 juli richting NPRES worden verzonden. De volgende voortgangsrapportage staat gepland in 2027. Naast deze rapportage wordt de kwantitatieve voortgang ook bijgehouden middels de tweejaarlijkse RESmonitor. Daarnaast bundelt de provincie alle voortgangsrapportages in de regio, waarna de provincie ook een provinciale voortgangsrapportage opstelt. Betekenis voor Rheden In de voortgangsrapportage wordt een opsomming gegeven van de knelpunten die het slagen van het RES-bod belemmeren. Helaas zijn alle vijf genoemde knelpunten direct van toepassing op de gemeente Rheden. Net als andere gemeenten hebben wij te maken met netcongestie, financiering en het provinciaal beleid rond de voorkeursligging van zon, maar specifiek voor Rheden zijn de stikstofbeperkingen aanzienlijk groter en vormt de aanwezigheid van de wespendief een unieke belemmering voor randgemeenten aan de Veluwe. Zoals ook in de verrijkte RES is benoemd, staan we daarmee voor de uitdaging om ons aandeel in het bod zo goed mogelijk in te vullen.

Omdat we dat niet volledig kunnen doen met wind- en zonprojecten, moeten we op andere, creatieve manieren bijdragen aan onze ambitie om in 2040 CO₂-neutraal te zijn. Vervolgproces Het college heeft besloten om de verrijkte RES 2024 vast te stellen en u middels deze raadsinformatiebrief inhoudelijk te informeren. Het college heeft besloten de voortgangsrapportage van dit jaar voor de Regionale Energiestrategie Arnhem-Nijmegen (RES GMR) vast te stellen en u hierover inhoudelijk te informeren via deze raadsinformatiebrief. We blijven in gesprek met regionale partners en onze inwoners om de inzichten uit de RES 2024 lokaal verder te vertalen richting RES 2.0. Met vriendelijke groet, Burgemeester en wethouders van Rheden,

Carol van Eert, burgemeester

Bart Drewes, gemeentesecretaris

4