Raadsinformatiebrief financiële effecten meicirculaire gemeentefonds 2026

RAADSINFORMATIEBRIEF Onderwerp

Financiële effecten meicirculaire gemeentefonds 2026

Datum

23 juni 2026

Thema programmabegroting

Alle thema’s

Portefeuillehouder

Alwin van Engelenburg

Zaaknummer

Kennis te nemen van de financiële effecten van de meicirculaire gemeentefonds 2026.

Kernboodschap Het ministerie van BZK heeft op 29 mei jl. de meicirculaire gemeentefonds 2026 gepubliceerd en op 8 juni een 2e herziening. In deze circulaire zijn de wijzigingen uit de Voorjaarsnota en de bijbehorende wijziging van de Rijksbegroting verwerkt. In deze brief brengen wij de financiële effecten van deze circulaire voor onze gemeentebegroting in beeld. Voor de jaren 2026 t/m 2030 is er sprake van financiële voordelen. In onderstaande tabel is het effect van de meicirculaire op het financieel meerjarig perspectief weergegeven. Tabel Financieel meerjarig perspectief bedragen x € 1.000

Financieel Meerjarig Perspectief Begrotingssaldi Perspectiefbrief 2027-2030 Bijstelling op basis van meicirculaire gemeentefonds 2026 Geactualiseerd FMP 2027-2030

2027 -188 2.202 2.014

2028 415 1.881 2.296

2029 578 914 1.492

Voor het lopende jaar 2026 is sprake van een voordelige bijstelling van € 522K. De voordelige effecten van de meicirculaire worden vooral veroorzaakt door een hoge bijstelling van het gemeentefonds op basis van nominale ontwikkelingen (accres) en door uitstel van de afbouw suppletie-uitkering nieuwe verdeelmodel van het gemeentefonds. Accres Uitgangspunt is dat het gemeentefonds meerjarig de ontwikkeling van het nominaal bruto binnenlands product volgt. De indexatie is gesplitst in een volumedeel en een prijsdeel (LPO Loon Prijs ontwikkeling). Het volume accres wordt gebaseerd op een 8-jaars historisch gemiddelde van de ontwikkeling van het bbp. Het LPO-accres is geactualiseerd voor de macro-economische cijfers van het Centraal Economisch Plan (CEP 2026). Voor Rheden leidt de indexatie tot een verhoging van € 3,6 miljoen in 2027 aflopend naar € 3,3 miljoen in 2030. Tegenover deze indexatie van het gemeentefonds staat de indexatie van de geraamde lasten in onze begroting. Hiermee hebben we in het financieel meerjarig perspectief, zoals opgenomen in de perspectiefbrief 2027-2030, al rekening gehouden. Uitstel afbouw suppletie-uitkering nieuwe verdeelmodel gemeentefonds De verdeling van het gemeentefonds is in 2023 herijkt. Voor gemeenten heeft dit geleid tot een aanpassing van de te ontvangen uitkering uit het gemeentefonds.

Gemeente Rheden is een zogenaamde nadeelgemeente en ontvangt structureel een lagere uitkering. Deze herschikking van het gemeentefonds verloopt via een ingroeipad. Gemeenten waarvoor het nieuwe

1

2030 760 569 1.329

RAADSINFORMATIEBRIEF verdeelmodel nadelig uitpakt, worden de eerste jaren gecompenseerd door middel van een suppletie-uitkering. Deze uitkering wordt jaarlijks afgebouwd. Voor Rheden bedraagt deze uitkering € 2,6 miljoen. In onze meerjarenbegroting 2027-2030 is, op basis van eerdere berichtgeving, gerekend met een afbouw van deze uitkering. In de meicirculaire is vermeld dat het ingroeipad van het nieuwe verdeelmodel tot en met 2028 bevroren zal blijven. Door de fondsbeheerders vindt namelijk nog vervolgonderzoek plaats en een volgende stap in het ingroeipad is voorzien per 1 januari 2029. Dit leidt tot substantiële voordelige bijstellingen in de jaren 2027 t/m 2029. Overige grote ontwikkelingen opgenomen in de meicirculaire Uitstel vervanging abonnementstarief Wmo De invoering van de inkomens- en vermogensafhankelijke eigen bijdrage in de Wmo (ter vervanging van het abonnementstarief) is uitgesteld van 1 januari 2027 naar 1 januari 2028. Hierdoor valt de eerder ingeboekte besparing in 2027 tijdelijk weg. Om dit op te vangen wordt in 2027 een bedrag overgeheveld van de begroting van het ministerie van VWS naar het gemeentefonds en toegevoegd. Voor Rheden betekent dit een incidentele verhoging in 2027 van € 627K. Hiertegenover staat een verlaging van € 200K van geraamde inkomsten eigen bijdrage in onze begroting.

Huishoudelijke hulp uit Wmo Vanaf 1 januari 2029 wordt huishoudelijke hulp als maatwerkvoorziening binnen de Wmo beëindigd voor inwoners die deze ondersteuning zelf kunnen organiseren en bekostigen. Hierdoor dalen de gemeentelijke uitgaven structureel, wat leidt tot een uitname uit het gemeentefonds van € 1,4 miljard per jaar. Deze maatregel geeft invulling aan een maatregel uit het coalitieakkoord van het kabinet Jetten. Voor de gemeente Rheden gaat het in 2029 om een bedrag van -/- € 3.754K. Huishoudelijke hulp uit Wmo - vangnet Tegelijkertijd blijft voor inwoners die niet zelf in huishoudelijke hulp kunnen voorzien een gemeentelijk vangnet bestaan. Voor deze groep wordt vanaf 2029 jaarlijks € 430 miljoen aan het gemeentefonds toegevoegd. Daarmee wordt geborgd dat gemeenten ondersteuning kunnen blijven bieden waar eigen regie of draagkracht ontoereikend is. Voor de gemeente Rheden gaat het in 2029 om een bedrag van € 1.121K. In onze gemeentebegroting (jaarschijven 2029 en verder) houden we hiermee rekening en verlagen we navenant de lasten huishoudelijke hulp. Capaciteit decentrale overheden klimaat- en energiebeleid (CDOKE) Gemeenten ontvangen middelen om hun klimaat- en energietaken uit te voeren. Voor de gemeente Rheden gaat het in 2027 om een bedrag van € 1.794K.

Deze middelen ontvangen we sinds dit jaar via het gemeentefonds in de vorm van een decentralisatie-uitkering (DU). In de gemeentebegroting 2027 was hiervoor een SPUK-uitkering geraamd. Deze komt te vervallen. Dit betreft een saldo-neutrale aanpassing. In de bijlage zijn de effecten van de circulaire nader gespecificeerd en op onderdelen toegelicht. De financiële effecten voor 2026 worden opgenomen in de 2e berap 2026 en de effecten voor 2027 t/m 2030 verwerken we in de Programmabegroting 2027.

Bijlage 1.

Toelichting op effecten meicirculaire gemeentefonds 2026

Met vriendelijke groet, Burgemeester en wethouders van Rheden,

Carol van Eert, burgemeester

Bart Drewes, gemeentesecretaris

2

RAADSINFORMATIEBRIEF

Bijlage bij Raadsinformatiebrief effecten meicirculaire GF 2026 Toelichting op effecten meicirculaire gemeentefonds 2026 Met deze raadsinformatiebrief informeren wij de Raad op hoofdlijnen over de financiële effecten van de meicirculaire gemeentefonds 2026. Jaarlijks verschijnen meestal drie circulaires over het gemeentefonds. Mei geeft de vertaling van de Voorjaarsnota van de rijksoverheid, september van de vertaling van de Miljoenennota, december is op basis van de Najaarsnota en rondt het uitkeringsjaar zoveel mogelijk af. Meicirculaire gemeentefonds 2026 Ten tijde van het opstellen van de Perspectiefbrief 2027 en de 1e Berap 2026 was de meicirculaire 2026 van het gemeentefonds nog niet door het Ministerie van BZK gepubliceerd. Vooruitlopend op de publicatie is in de Perspectiefbrief wel een inschatting gemaakt van de indexering van de algemene uitkering. De werkelijke indexering valt hoger uit dan was ingeschat. In onderstaande tabellen is het effect van de meicirculaire op het financieel meerjarig perspectief nader uiteengezet. bedragen x € 1.000

Financieel Meerjarig Perspectief Bijgestelde saldi na decembercirc. gemeentefonds (zie RiB 03022026) Totale effecten 1e berap 2026 Totale effecten Perspectiefbrief 2027-2030 Begrotingssaldi 1e Berap 2026 en Perspectiefbrief 2027-2030 Bijstelling op basis van meicirculaire gemeentefonds 2026 Geactualiseerd FMP 2026-2030

2026 1.303 -946 0 357 522 879

2027 563 -1.584 833 -188 2.202 2.014

2028 274 -1.584 1.725 415 1.881 2.296

2029 -313 -584 1.475 578 914 1.492

2030 392 -1.584 1.952 760 569 1.329

bedragen x € 1.000

Bijstelling financieel perspectief o.b.v. meicirculaire Algemene uitkering o.b.v. meicirculaire 2026 Algemene uitkering o.b.v. decembercirculaire 2025 Mutatie (voordelig): Waarvan specifiek inzetten / budget bijstellen: Uitstel vervanging abonnementstarief Wmo Huishoudelijke hulp uit de Wmo (verlaging lasten) Vangnetregeling huishoudelijke hulp uit de Wmo Cap. Dec. Overh. Klimaat- en Energiebeleid (CDOKE) Ondersteuning lokale politieke partijen

2026 109.935 109.396 539

2027 113.347 107.328 6.019

2028 107.854 104.490 3.364

2029 105.810 105.386 424

2030 107.283 106.891 392

3.754 -1.121

3.792 -1.132

-200

-1.794

Overige reserveringen (zie IU/DU/SU) Totaal budgetbijstelling: Uitstel afbouw suppletie-uitkering nieuwe verdeelmodel: Per saldo effect op financieel meerjarig perspectief: Waarvan al geraamd in perspectiefbrief 2027-2030: Bijstelling t.o.v. inschatting in Perspectiefbrief 2027: 3

-17 pm -17

-1.994

0

2.633

2.660

0

660

1.000

340

0

522 nvt nvt

4.685 2.483 2.202

4.364 2.483 1.881

3.397 2.483 914

3.052 2.483 569

RAADSINFORMATIEBRIEF Opmerking bij 1e tabel Financieel Meerjarig Perspectief: het begrotingssaldo 2026 in deze tabel bedraagt € 357K voordelig. In de 1e Berap 2026 is een saldo vermeld van € 297K. Het verschil ad € 60K betreft de mutatie vanuit de decembercirculaire 2025. Deze voordelige mutatie wordt (alsnog) verwerkt in de 2e Berap 2026. De financiële effecten van de meicirculaire 2026 ten opzichte van de decembercirculaire 2025 zijn weergegeven in onderstaande tabel. Voor alle jaren in het meerjarig perspectief is sprake van voordelige bijstellingen.

bedragen x € 1.000

Totaal Algemene Uitkering

2026

2027

2028

2029

2030

Algemene uitkering o.b.v. meicirculaire 2026

109.935

113.347

107.854

105.810

107.283

Algemene uitkering o.b.v. decembercirculaire 2025

109.396

107.328

104.490

105.386

106.891

539

6.019

3.364

424

392

Mutatie (voordelig):

De mutaties zijn in onderstaande tabel nader op hoofdlijnen gespecificeerd met daaronder een toelichting bij de grootste verschillen. bedragen x € 1.000

Specificatie mutatie mei- versus dec.circ.

2026

2027

2028

2029

2030

109.396

107.328

104.490

105.386

106.891

Ontwikkeling accres / uitkeringsfactor (nominale ontwikkelingen)

496

3.563

3.513

3.174

3.259

Afrekening ruimte onder BCF-plafond 2025

-496

0

0

0

0

Hoeveelheidsverschillen

-355

-447

-416

-292

-180

Huishoudelijke hulp uit de Wmo

-3.754

-3.792

Vangnetregeling huishoudelijke hulp uit de Wmo

1.121

1.132

Berekening beginstand

Taakmutaties: Uitstel vervanging abonnementstarief Wmo

627

Kinderopvang pleegouders

23

24

Compensatieregel. niet-beoogde kosten jeugdzorg

-158

‘Weeffout’ Jeugdzorg

-27

-27

-27

-27

-27

Overige taakmutaties

6

10

2

4

4

Participatie (IU)

312

154

-1

-70

-257

Koplopersprogr. Gebiedsgericht Beter Benutten

100

Alleenverdienersproblematiek

94

Aanvullende ondersteuning lokale energiehulp

74

IBO Problematische schulden

54

Re-integratiedienstverlening gericht op jongeren

24

24

24

24

30

Ondersteuning lokale politieke partijen

17

IU/DU:

Cap. Dec. Overheden Klimaat- en Energiebeleid (CDOKE)

1.794

Overige DU's:

19

28

22

20

19

436

349

326

304

283

WOZ (inkomstenmaatstaf): WOZ-waarden mutaties en aanp. rekentarieven 4

RAADSINFORMATIEBRIEF Stelposten: BCF voorschot

-80

-80

-80

-80

-80

Totaal verschil

539

6.019

3.364

424

392

109.935

113.347

107.854

105.810

107.283

Berekening eindstand

Toelichting op onderdelen ontwikkeling gemeentefonds Accres Hierbij verwijzen wij naar de toelichting op dit punt op pagina 1. BCF-plafond De bijdrage van het Rijk aan het BCF (BTW Compensatie Fonds) is geplafonneerd. Bij de Miljoenennota 2026 werd de ruimte onder het plafond voor 2025 voor de gemeenten geraamd op € 428 miljoen. Dit bedrag is reeds verrekend bij de voorlopige afrekening bij Miljoenennota 2026. Bij de definitieve afrekening blijkt deze ruimte te zijn afgenomen met afgerond € 213 miljoen. Deze € 213 miljoen is verrekend bij de Voorjaarsnota 2026. De totale ruimte onder het plafond van 2025 was € 216 miljoen. Voor Rheden betekent een nadelige bijstelling in 2026 van 496K. Hoeveelheidsverschillen Betreft een negatieve bijstelling als gevolg van actualisatie van de aantallen verdeelmaatstaven (o.a. aantallen inwoners en bijstandsontvangers) op basis van de laatste betaalspecificatie van BZK van april 2026. Taakmutaties Uitstel vervanging abonnementstarief Wmo Hierbij verwijzen wij naar de toelichting op dit punt op pagina 2. Huishoudelijke hulp uit Wmo / Huishoudelijke hulp uit Wmo - vangnet Hierbij verwijzen wij naar de toelichting op dit punt op pagina 2. De koppeling tussen de taakmutaties en de betreffende uitvoeringskosten moet nog worden gemaakt en dit zal in de begroting 2027-2030 verwerkt worden.

Decentralisatie- en integratie-uitkeringen In de meicirculaire 2026 zijn zestien nieuwe decentralisatie-uitkeringen opgenomen. Enkele uitkeringen lichten we hieronder toe. Participatie De integratie-uitkering Participatie wordt aangepast vanwege loon- en prijsbijstelling 2026 en een nieuwe verdeelsleutel voor beschut werk. Deze nieuwe verdeelsleutel sluit beter aan op de daadwerkelijke behoefte naar en inzet van beschut werk bij gemeenten. Voor de gemeente Rheden gaat het in 2026 om een bedrag van €312K. Koplopersprogramma Gebiedsgericht beter benutten Tien gemeenten ontvangen in 2026 elk een bedrag om gezamenlijk ervaring op te doen met het beter benutten van bestaande gebouwen. Het programma is bedoeld om oplossingen voor woningnood te versnellen zonder uitsluitend op nieuwbouw te leunen. Voor de gemeente Rheden gaat het in 2026 om een bedrag van € 100K. Alleenverdienersproblematiek Op basis van de Wet tijdelijke regeling alleenverdienersproblematiek verstrekken gemeenten een

5

RAADSINFORMATIEBRIEF vaste tegemoetkoming aan alleenverdiener-huishoudens die door een ongunstige samenloop van regelingen te weinig toeslagen ontvangen en hierdoor een inkomen onder het bestaansminimum hebben. Het betreft een tegemoetkoming voor 2026 en voor sommigen gemeenten een aanvullende nabetaling over 2024. Voor de gemeente Rheden gaat het in 2026 om een bedrag van €94K. Aanvullende ondersteuning lokale energiehulp Gemeenten ontvangen in 2026 € 19,7 miljoen om de lokale aanpak van energiearmoede te intensiveren. Dankzij samenwerking tussen Rijk, VNG en het Tijdelijk Noodfonds Energie kunnen gemeenten inwoners met een hoge energielast en laag inkomen gerichter benaderen. Voor de gemeente Rheden gaat het in 2026 om een bedrag van €74K. Ondersteuning lokale politieke partijen In de begroting van het ministerie van BZK is € 8,2 miljoen beschikbaar voor de subsidiëring van decentrale politieke partijen. Dit is onderdeel van het wetsvoorstel Wet op de politieke partijen (Wpp). Omdat deze wet nog niet in werking is getreden, heeft de Tweede Kamer een amendement aangenomen om voor 2026 een bedrag van 5,5 miljoen van de begroting van BZK naar het gemeentefonds over te hevelen. Met deze middelen kunnen gemeenten politieke partijen die een zetel hebben in de gemeenteraad ondersteunen. In de gemeentebegroting nemen we hiervoor een budget op van € 17K.

Capaciteit decentrale overheden klimaat- en energiebeleid (CDOKE) Hierbij verwijzen wij naar de toelichting op dit punt op pagina 2. WOZ (inkomstenmaatstaf) De WOZ-waarden van alle objecten zijn door team belastingen geactualiseerd. Dit leidt tot een voordelige mutatie in 2026 van € 436K. Elk jaar wordt de ontwikkeling van de landelijke WOZwaarden verwerkt in de rekentarieven van het gemeentefonds. Op basis van informatie van de Waarderingskamer wordt de marktontwikkeling tussen 1 januari 2025 en 2026 ingeschat: voor woningen op 6,5%, voor niet-woningen op 2,75%. De inflatie bedraagt in deze volgens de ramingen van het CPB 3%. Voor de gemeente Rheden gaat het in 2027 om een voordelige bijstelling van € 349K. BCF-voorschot De stelpost voor te ontvangen teruggave uit het BTW Compensatiefonds is op basis van de afrekening over 2025 bijgesteld van € 575K naar € 495K.

6