Programmabegroting 2027-2030
Tekst van het document
Weerstandscapaciteit en weerstandsvermogen Weerstandscapaciteit De weerstandscapaciteit kan op verschillende manieren worden bepaald. Feitelijk komen alle budgetten, ook vrije reserves of bestemmingsreserves waarvan de bestemming nog gewijzigd kan worden, in aanmerking voor de bepaling van de weerstandscapaciteit. Om praktische redenen worden in deze paragraaf alleen de (nog) niet geoormerkte budgetten meegenomen voor de bepaling van de weerstandscapaciteit, deze ziet er daarmee als volgt uit: Tabel: Beschikbare weerstandscapaciteit Dekkingen Omvang Algemene reserve (stand PB2027 01012027) € 25.293.113 Begrotingssaldo 2026 (obv Raadsbrief meicirculaire 23-6-2026) € 879.000 Mutaties algemene reserve o.b.v. 2e Berap 2026 pm Incidentele begrotingsruimte € 45.000 Totale weerstandscapaciteit € 26.217.113 Algemene reserve (AR) De AR - waarin opgenomen de risicoreserve - is de voornaamste post van de weerstandscapaciteit; hierop rusten geen nadere verplichtingen. Die verplichtingen zijn afgedekt via de diverse bestemmingsreserves. Begrotingssaldo 2026 Het saldo van de door uw raad vastgestelde Begroting 2026 bedroeg € 1.243.000 voordelig.
Na verwerking van de 1e bestuursrapportage 2026 en verwerking van de financiële effecten van de decembercirculaire 2025 en meicirculaire 2026 gemeentefonds, is dit saldo bijgesteld naar € 879k voordelig (nadere info in raadsinformatiebrief meicirculaire gemeentefonds d.d. 23-6-2026). Mutaties algemene reserve o.b.v. 2e Berap 2026 Ten tijde van oplevering Programmabegroting 2027 wordt ook de 2e bestuursrapportage (Berap) 2026 opgesteld. De financiële uitkomst van deze berap is nog onbekend. Incidentele begrotingsruimte In de begroting 2027 is voor onvoorziene incidentele lasten een budget van € 45.000 geraamd. Dit bedrag is vrij beschikbaar en onderdeel van de weerstandscapaciteit. Onbenutte belastingcapaciteit Bestaand beleid is dat er bij afval en riool al naar 100% kostendekkendheid wordt gestreefd. Ten aanzien van de onbenutte belastingcapaciteit gaat het dan vooral over de onroerende zaakbelastingen (OZB). Hiervoor geldt als huidig uitgangspunt dat de opbrengst van de OZB jaarlijks met maximaal het verwachte inflatiepercentage wordt verhoogd, tenzij de raad anders besluit al dan niet op voorstel van het college. Om die redenen wordt de onbenutte belastingcapaciteit bij de berekening van de weerstandscapaciteit buiten beschouwing gelaten. Weerstandsvermogen Het weerstandsvermogen is de mate waarin de gemeente in staat is om de gevolgen van risico's op te vangen.
Het weerstandsvermogen is de verhouding tussen de weerstandscapaciteit en het risicoprofiel. Het weerstandsvermogen wordt uitgedrukt in de weerstandsratio. Tabel: Weerstandsratio Weerstandsratio | Begroting 2027 Totale weerstandscapaciteit | € 26.217.113 Risicoprofiel | € 10.350.000 Weerstandsratio | 2,5 Voor een nadere duiding van de ratio kan onderstaande normtabel worden gehanteerd. Tabel: specificatie weerstandsratio Weerstandsratio | Betekenis > 2,0 | Uitstekend 1,4 - 2,0 | Ruim voldoende 1,0 - 1,4 | Voldoende 0,8 - 1,0 | Matig 0,6 - 0,8 | Onvoldoende < 0,6 | Ruim onvoldoende Conclusie Ten opzichte van de jaarrekening 2025 (laatste actualisatie) is het totaalbedrag risicoprofiel toegenomen (van € 9,2 naar € 10,3 miljoen) en is de weerstandscapaciteit licht afgenomen (van € 26,3 naar € 26,2 miljoen). Hierdoor is de weerstandsratio ten opzichte van de jaarrekening 2025 gedaald van 2,8 naar 2,5. Deze bijstelling is vooral het gevolg van een verhoging van het risicoprofiel. Op basis van bovenstaande normtabel kan deze score als 'uitstekend' worden gekwalificeerd. Dit is conform het streven zoals opgenomen in (de toelichting bij artikel 22 van) de vigerende Financiële verordening. Het is van belang om het weerstandsvermogen op peil te houden en ervoor te zorgen dat de score minimaal uitkomt op een score van 'ruim voldoende'.
Hiertoe is het zaak om in komende jaren in te blijven zetten op beheersmaatregelen als onderdeel van risicomanagement en om rekeningoverschotten te realiseren. Financiële Kengetallen De financiële positie van de gemeente is onder meer te beoordelen aan de hand van een aantal financiële kengetallen. Om ook de vergelijkbaarheid tussen gemeente te bevorderen zijn er met ingang van 2015 door het BBV een vijftal voorgeschreven. De betreffende kengetallen zijn hieronder opgenomen en nader toegelicht. 80 Tabel: Verloop van de kengetallen Financiële kengetallen | Rekening | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Netto schuldquote | 58% | 73% | 73% | 85% | 104% | 117% Netto schuldquote voor alle | 56% | 70% | 70% | 82% | 101% | 115% verstrekte leningen Solvabiliteitsratio | 16% | 12% | 13% | 12% | 10% | 10% Kengetal grondexploitatie | -2% | -2% | -2% | -2% | -2% | -2% Structurele exploitatieruimte | 1,2% | 0,1% | 0,2% | 0,2% | 0,0% | 0,5% Belastingcapaciteit | 98% | 98% | 98% | 98% | 98% | 98% Toelichting Netto schuldquote en Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle leningen De netto schuldquote geeft inzicht in het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen. Het geeft zodoende een indicatie in welke mate de rentelasten en aflossingen op de exploitatie drukken.
Normaal ligt de netto schuldquote van een gemeente tussen 0% en 90%. Als de netto schuldquote tussen 90% en 130% ligt, is de gemeenteschuld hoog (oranje). Hij moet niet verder stijgen. Als de netto schuldquote boven de 130% uitkomt, dan bevindt de gemeente in de gevarenzone (rood). Het bestuur moet er werk van maken om de schuld te verlagen. (Bron: VNG -website). De solvabiliteitsratio geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan zijn financiële verplichtingen te voldoen. De solvabiliteitsratio wordt berekend door het totale eigen vermogen te delen door het totaal van de passiva. De structurele exploitatieruimte dient om te kunnen beoordelen welke structurele ruimte een gemeente heeft om de eigen lasten te dragen, of welke structurele stijging van de baten of structurele daling van de lasten daarvoor nodig is. Een percentage van 0% betekent een sluitende begroting, een positief percentage wil zeggen dat er begrotingsruimte is. Feitelijk biedt het financieel meerjarig perspectief bij de begroting een betere indicatie. Het kengetal grondexploitatie kan een grote invloed op de financiële positie van een gemeente hebben (zowel positief als negatief). Dit kengetal geeft een indicatie van het relatieve belang van de grondexploitatie. Het percentage is de waarde van bouwgronden in relatie tot de totale baten exclusief de reserves.
De jaarlijkse actualisatie van de grondexploitatie geeft overigens een concreter beeld van het verwachte verloop van grondexploitaties. De belastingcapaciteit geeft inzicht hoe de belastingdruk in de gemeente zich verhoudt ten opzichte van het landelijke gemiddelde. De ruimte die een gemeente heeft om zijn belastingen te verhogen kan worden gerelateerd aan de totale woonlasten. De woonlasten worden bepaald aan de hand van de OZB, de rioolheffing en de afvalstoffenheffing voor een woning met een gemiddelde WOZ- waarde. Overigens zegt dit percentage niets over de feitelijke onbenutte belastingcapaciteit, dat is immers een politieke keuze (zie ook de passage hierover bij de weerstandscapaciteit op de vorige pagina's). Beoordeling van de kengetallen Net zoals bij de bepaling van de weerstandscapaciteit gelden er ook voor deze kengetallen geen harde voorgeschreven normen. Door de Provincie Gelderland is wel een indeling in drie categorieën opgegeven als richtinggevend voor de beoordeling. Aan de categorieën wordt in principe geen kwalificatie gegeven, omdat normering in eerste instantie door de gemeente zelf dient plaats te vinden. Wel kan er worden gesteld dat categorie A het minst risicovol is en categorie C het meest. Eén afzonderlijk kengetal zegt niet alles, de kengetallen moeten altijd in relatie tot elkaar worden bezien. In onderstaande tabellen is een en ander weergegeven.
81 Tabel: Ontwikkeling financiële positie Categorie A (minst | Categorie C Handreiking beoordeling | risicovol) | Categorie B | (meest risicovol) Netto schuldquote | < 90 % | 90 - 130 % | > 130 % Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen | < 90 % | 90 - 130 % | > 130 % Solvabiliteitsratio | > 50 % | 20 - 50 % | < 20 % Structurele exploitatieruimte | BEGR en MJB > 0 % | BEGR of MJB > 0 % | BEGR én MJB < 0 % Grondexploitatie | < 20 % | 20 - 35 % | > 35 % Belastingcapaciteit | < 95 % | 95 - 105 % | > 105 % Conclusie De netto schuldquote 2027 bedraagt 73% en valt daarmee in categorie A, maar komt in 2029- 2030 boven de 100% en komt daarmee in categorie B terecht. De solvabiliteitsratio blijft stabiel ten opzichte van de vorige begroting (PB2026: 12%) en is nog steeds minder dan 20%. Om zowel de schuldquote als de solvabiliteitsratio te verbeteren, is het zaak om ons vreemd vermogen te verminderen en onze algemene reserve op te hogen. Van belang daarbij is om de geplande investeringen minder te gaan financieren door het afsluiten van leningen. Daarvoor is het nodig om structurele begrotingsruimte (overschotten) te creëren, zodat toekomstige kapitaallasten gedekt kunnen worden vanuit de reguliere exploitatie. Op die manier zorgen we voor een betere verhouding tussen ons eigen en vreemd vermogen en daarmee voor een verbetering van onze financiële positie.
Een toename van de algemene reserve (door realisatie van rekeningoverschotten) zal moeten leiden tot verbetering van onze vermogenspositie. De structurele exploitatieruimte is in alle jaren slechts licht positief. Dit toont aan dat het noodzakelijk is om scherpe keuzes te (blijven) maken en te sturen op een begroting die in balans is. Het kengetal grondexploitatie is stabiel (categorie A). De belastingcapaciteit is ook stabiel en bevindt zich in categorie B. 82 83 C. Onderhoud Kapitaalgoederen De gemeente heeft de verantwoordelijkheid voor het beheer van de openbare ruimte. De openbare ruimte bestaat uit verschillende kapitaalgoederen (wegen, riolering, groen, openbare verlichting, sport- en speelvoorzieningen en wegmeubilair) welke dienen te worden onderhouden om de continuïteit te kunnen waarborgen. In deze paragraaf wordt inzicht gegeven in het beleidskader en de financiële consequenties van het onderhoud van kapitaalgoederen in de openbare ruimte. Wettelijke eisen en informatievoorziening In het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) zijn de bepalingen opgenomen waaraan de verslaglegging inzake het onderhoud kapitaalgoederen moet voldoen. In de ‘financiële verordening gemeente Rheden’ zijn eveneens bepalingen opgenomen. Daarbinnen zijn met name Artikel 12 van het BBV en Artikel 18 lid 1 en 2 van de Financiële verordening van belang.
In de uitwerking van deze paragraaf zijn deze bepalingen als uitgangspunt gehanteerd. Openbare ruimte De gemeenteraad heeft in 2025 de Nota Kapitaalgoederen 2026-2030 vastgesteld. De Nota Kapitaalgoederen is de integrale vertaling van de (politieke) visie en het vastgestelde beleid van de gemeente op de openbare ruimte tot een financieel, technisch en kwalitatief uitgangspunt voor de beheerplannen. En in 2025 zijn de onderliggende beheerplannen wegen, groen, spelen en riolering geactualiseerd. Aan de hand van de Nota Kapitaalgoederen 2026-2030 met de daar onderliggende beheerplannen zal de organisatie beter kunnen inspelen op kansen, ontwikkelingen en risico’s. Het is noodzakelijk om in een vroegtijdig stadium inzicht te hebben in de uit te voeren gemeentelijke projecten in de openbare ruimte. Hierdoor is het mogelijk de afzonderlijke planningen van de diverse disciplines op elkaar af te stemmen en prioriteiten hierin te stellen. Een dergelijke afstemming maakt uitvoering van integrale projecten mogelijk. Integrale uitvoering betekent per definitie dat bepaalde werkzaamheden vervroegd of vertraagd worden uitgevoerd ten opzichte van de optimale technische en financiële planning van de afzonderlijke disciplines. Op termijn (cyclische onderhoudsperiode) nivelleert echter dit verschil.
Een integrale planning (“werk met werk maken”) heeft uit financieel en maatschappelijk oogpunt de voorkeur. Ontwikkelingen De vraag naar uitvoerend personeel, bouwmaterialen en grondstoffen stijgt, waardoor we verwachten dat de prijzen verder door stijgen. In 2027 is de prognose dat de prijzen verder gaan stijgen. In de begroting van 2027 is er rekening gehouden met een stijging. Op 27 mei 2025 heeft het college besloten actief bij te dragen aan de verduurzaming van de bouwsector door het convenant Schoon en Emissieloos Bouwen (SEB) te ondertekenen. Hiermee spreekt de gemeente de ambitie uit om vanaf 2030 volledig schoon en emissieloos te bouwen, met een gefaseerde invoering vanaf 2026. Dit betekent onder meer het gebruik van elektrisch materieel, duurzame bouwmaterialen en het beperken van overlast voor omwonenden. 84 Vanaf juli 2025 is in bestekken en werkomschrijvingen het gebruik van elektrisch bouwmaterieel tot een vermogen van 37 kW verplicht gesteld. Via EMVI-aanbestedingen worden aannemers daarnaast gestimuleerd om ook zwaarder elektrisch materieel in te zetten. Hieronder wordt per onderwerp ingegaan op kerncijfers, het beleidskader en ontwikkelingen. Indien van toepassing worden ook eventuele risico’s genoemd.
Riolering en water Tabel: Kerncijfers riolering en water Aspect Hoeveelheid Riolering: 246.306 m1 Infiltratieriool: 23.208 m1 Persleiding: 36.401 m1 Kaders Artikel 3.14 van de Omgevingswet bepaalt dat de gemeente een (onverplicht) gemeentelijk rioleringsprogramma vast kan stellen. In december 2022 is het Watertakenplan Olburgen 2023- 2027 vastgesteld door de Raad. De nota kapitaalgoederen 2026-2029 is door de Raad vastgesteld in juni 2025. In 2027 werken we conform het Watertakenplan Olburgen, de nota kapitaalgoederen en het onderliggende beheerplan riolering. In januari 2026 is de lokale adaptatiestrategie (LAS) vastgesteld met daarbij een uitvoeringsprogramma. Het (afval)watersysteem heeft een aantal belangrijke functies; • Het beschermen van de volksgezondheid tegen infectieziekten; • het schoonhouden van de bodem en oppervlaktewater; • het voorkomen van schade door hevige regenval en/of bij extreme droogte; • het voorkomen en beperken van structureel nadelige gevolgen van grondwater voor de aan de grond gegeven bestemming. Uit te voeren in 2027 • Uitvoeren geplande maatregelen uit het Watertakenplan Olburgen 2023-2027. • Beheer en onderhoud van het rioolstelsel en bijbehorende voorzieningen. Ontwikkelingen Er is steeds meer vraag naar ruimte voor woningbouw, energie en warmte waardoor de beschikbare ruimte voor waterberging en groen beperkt is.
Hiermee neemt de kans op wateroverlast en hittestress in bebouwd gebied toe. Het wordt een steeds grotere uitdaging om alle belangen bij nieuwe ontwikkelingen te behartigen zonder technische kostbare oplossingen toe te passen. 85 Wegen Tabel: Kerncijfers wegen Aspect Hoeveelheid Asfalt 1.117.822 m2 Elementen 1.359.543 m2 Beton 95.532 m2 Overig 12.615 m2 Kaders De gemeenteraad heeft in 2025 de Nota Kapitaalgoederen 2026-2030 vastgesteld. De Nota Kapitaalgoederen is de integrale vertaling van de (politieke) visie en het vastgestelde beleid van de gemeente op de openbare ruimte tot een financieel, technisch en kwalitatief uitgangspunt voor de beheerplannen. In 2027 werken we conform de nota kapitaalgoederen en het onderliggende beheerplan wegen. Planning uit te voeren in 2027 • Groot onderhoud conform jaarplanning; • Klein onderhoud conform jaarplanning (klachtenonderhoud maakt hier deel van uit, uitvoering deels door Buurtbeheer gemeente Rheden deels door aannemers); • Uitvoering geven aan de integrale investeringsprojecten vanuit met name het Watertakenplan Olburgen 2023-2027.
• Regulier onderhoud (vegetatiebestrijding en vegen) Openbare Verlichting Tabel: Kerncijfers openbare verlichting Aspect Hoeveelheid Lichtmasten 7.092 stuks Armaturen 7.351 stuks Lichtbronnen 7.472 stuks Planning uit te voeren in 2027 Implementatie van het in 2021 vastgestelde beleidsplan openbare verlichting. Hierbij gaan we voor een duurzamer beheer van onze OVL en gaan we door met het verdere verlaging van het energieverbruik van de OVL. • In 2027 is circa 87 % van de gemeente Rheden in duurzame energiebesparende verlichting ten opzichte van 83 % in 2026. Tevens gaan we verder met de uitrol naar 100% duurzame verlichting wat we uiterlijk in 2031 gerealiseerd willen hebben; • Klein en groot onderhoud conform jaarplanning (klachtenonderhoud maakt hier deel van uit, uitvoering door aannemer); • Uitvoering, zover van toepassing, geven aan de integrale investeringsprojecten zoals aangeven bij water en riolering. 86 Risico’s Door het uitvoeren van de grootschalige vervanging zijn de risico’s teruggebracht naar het geringe niveau van een defecte lamp. Wel zien we meer en meer dat het (verouderde) net van Liander storingen veroorzaakt waardoor het lijkt alsof de verlichting stuk is maar de oorzaak in het net moet worden gezocht. Ontwikkelingen De armaturen en masten die worden vervangen zijn vanaf 2021 100% circulair.
Vanwege de vervanging is er een besparing op energieverbruik te verwachten voor 2027. Groen en spelen Tabel: Kerncijfers groen en spelen Aspect Hoeveelheid Openbaar groen 169 ha Bomen (in de openbare ruimte) 14.543 st Speelplaatsen 104 st Speeltoestellen 535 st Kaders De gemeenteraad heeft in 2025 de Nota Kapitaalgoederen 2026-2030 vastgesteld. De Nota Kapitaalgoederen is de integrale vertaling van de (politieke) visie en het vastgestelde beleid van de gemeente op de openbare ruimte tot een financieel, technisch en kwalitatief uitgangspunt voor de beheerplannen. In 2027 werken we conform de nota kapitaalgoederen en het onderliggende beheerplan groen en beheerplan spelen. Uit te voeren in 2027 • Op basis van inspecties en meerjaren-onderhoudsplanning wordt per jaar een jaarprogramma groen en spelen uitgevoerd. • Uitvoering geven aan het speelbeleid Buiten spelen en sporten in Rheden 2022-2026. Ontwikkelingen In 2027 continueren wij het proces om ons openbaar groen klimaatbestendiger in te richten en beheren. Het proces richt zich op het gebruik van plantensoorten en het verwerken van groenafval. Duurzaamheid en circulariteit hangen hiermee samen. Een ontwikkeling die we de laatste jaren zien is de toename van het groenareaal. Dit heeft meerdere oorzaken. Nieuwbouw, minder verharding en percelen die uit de pacht komen.
Risico's De hoeveelheid invasieve soorten lijkt toe te nemen. Hierbij valt te denken aan Japanse Duizendknoop, Bereklauw, Aziatische Hoornaar en Mediterraans Draaigatje. 87 Gebouwen Tabel: Gebouwen Soort Locatie Adres 1 Beleidsvolgend vastgoed Sport Sporthal De Dumpel Gruttostraat 14 Velp Gymzaal Jan Luijkenlaan Jan Luijkenlaan 2-a Velp Sporthal De Hangmat IJsselsingel 9 Rheden Openluchtbad Rheden IJsselsingel 9 Rheden Gymzaal Bloemershof Burg. Bloemerstraat 3 Dieren Sporthal Theothorne Ericaplein 3 Dieren Gymzaal Huijgenslaan Huijgenslaan 44 Dieren Biljoenbad Gruttostraat 3 Velp WIK gebouw IJsselsingel 95 Rheden Onderwijs De Kameleon (in MFA Het Kasteel) Bronkhorstenstraat 2 Velp Anne Frankschool (in MFA Nieuw Bergstein) Binnenweg 40-a Ellecom Hart van Stenfert Van Limburg Stirumstraat 29 Dieren Dorpshuizen MFA Het Kasteel Heeckerenstraat 201 Velp MFA Van Voorthuijsenschool Schoolstraat 12 Velp MFA Nieuw Bergstein Binnenweg 40-a Ellecom MFA De Oase Ericaplein 1 Dieren Cultuur De Bundel - (Bibliotheek Dieren) Ericaplein 5 Dieren Den Heuvel 32 (Bibliotheek Velp) Den Heuvel 32 Velp Openluchttheater De Pinkenberg Kluizenaarsweg 4 Rozendaal Muziektent Velp Overbeeklaan 7 Velp Muziektent Rheden Havelandseweg 90 Rheden Muziektent Ellecom Binnenweg 40c Ellecom Muziektent Spankeren Kerkplantsoen 2 Spankeren Muziektent Laag-Soeren Bosrichterlaan 1 Laag-Soeren Parkeren Parkeergarage
Dieren Harderwijkerweg 2 Dieren Brandweer Brandweergarage Velp Noorder Parallelweg 21 Velp Brandweergarage Rheden Worth Rhedenseweg 66 Rheden Brandweergarage Dieren Burg. Bloemerstraat 1 Dieren Cultureel erfgoed Kerktoren NH-kerk Oude Jan Velp Kerkstraat 56 Velp Kerktoren NH-kerk Rheden Dorpsstraat 51 Rheden Kerktoren NH-kerk Ellecom De Friedhof 6 Ellecom Kerktoren NH-kerk Spankeren Kerkweg 2 Spankeren Poort Overbeek Overbeeklaan ong. Velp Gemaal De Volharding Lathumseweerweg 2 Velp 88 Emmapyramide Velp Kluizenaarsweg ong. Rozendaal Veerwachtershuisje Dieren Aan ’t Veer 1 Dieren Israëlische begraafplaats Bernard Zweerslaan 1 Dieren Priesnitzmonument Priesnitzlaan 25 Laag-Soeren 2 Eigen huisvesting Gemeentehuis De Steeg Hoofdstraat 3 De Steeg Gemeentewerf Velp Biljoen 8-10 Velp Gemeentewerf Dieren Meidoornlaan 2 Dieren Begraafplaats Heiderust Lentsesteeg 21 Rheden Begraafplaats Imboslaan Imboslaan 63 Dieren Begraafplaats Harderwijkerweg Harderwijkerweg 3 Dieren 3 Overig vastgoed Woning Heiderust Lentsesteeg 21 Rheden Koepel De Kaap Beekhuizenseweg 2 Rheden Woning Sportpark IJsselsingel 89 Rheden Woning Sportpark Adm. Helfrichlaan 97 Dieren Bedrijfsruimte Adm.
Helfrichlaan 97-a Dieren Woning Kappersweg 1 Spankeren Woonwagenstandplaats Van Aldenburglaan 38 De Steeg Woonwagenstandplaats Van Aldenburglaan 40 De Steeg Bedrijfspand Stationsplein 32 Dieren Bedrijfspand Spoorstraat 56 Dieren Woning Jan Luijkenlaan 2 Velp Bedrijventerrein Markweg 10 Velp Bungalow De Pinkenberg 1 Rozendaal (eigendom Rheden) Bungalow Goudakkerstraat 47/49 Dieren Kantoorruimte Lepelaarstraat 4 Velp Bungalow Beekhuizenseweg 73 Velp Onderhoud vastgoed Er wordt voor het planmatig onderhoud gewerkt volgens een meerjarenonderhoudsplan. Het onderhoud is aanbesteed zodat de continuïteit en de kwaliteit van het onderhoud gewaarborgd blijft. Er vindt jaarlijks een actualisatie plaats van de verkochte en nieuwe panden in de vastgoedportefeuille, de richtinggevende onderhoudsniveaus met tevens een jaarlijkse actualisatie van de onderhoudsbudgetten. De realisatie van de doelstelling zoals geformuleerd in de paragraaf bedrijfsvoering worden op die manier in de komende jaren in het meerjarenonderhoudsplan verwerkt. 89 D. Financiering In de paragraaf financiering wordt de financieringsfunctie uiteengezet. In de financiële verordening is opgenomen dat het college zorg draagt voor de uitoefening van de financieringsfunctie. De kaders daarvoor zijn vastgelegd in het treasurystatuut, vastgesteld in 2014. Deze paragraaf bevat o.a.
de beleidsvoornemens ten aanzien van het risicobeheer van de financieringsportefeuille en geeft inzicht in de rentelasten, het renteresultaat en de wijze waarop rente wordt toegerekend. Daarnaast geeft het inzicht in de financieringsbehoefte van de gemeente. In deze paragraaf zijn de volgende onderdelen opgenomen: • Algemene ontwikkelingen • Doelstelling van de treasuryfunctie • Risicobeheer treasuryfunctie • Beleid inzake financiering en financieringspositie • Rentemethodiek Algemene ontwikkelingen Rente ontwikkeling De rente op de geld- en kapitaalmarkt wordt voornamelijk bepaald door het beleid van de centrale banken. De rente is vanaf 2022 weer gestegen, de verwachting is dat de rente in 2027 op het niveau van 2026 zal blijven. Voor de renteberekening 2027 is hier van uitgegaan. Langlopende leningen In juli 2027 zal een langlopende lening, afgesloten in 2021, aflopen. Deze zal voor het volledige bedrag ad € 10.000.000 worden geherfinancierd. Er is rekening gehouden met extra rentelasten met ingang van juli 2027 in verband met een gestegen rentepercentage ten opzichte van 2021. In november 2027 zal een langlopende lening, afgesloten in 2022, aflopen. Deze zal voor het volledige bedrag ad € 10.000.000 worden geherfinancierd. Er is rekening gehouden met extra rentelasten met ingang van november 2027 in verband met een gestegen rentepercentage ten opzichte van 2022.
De overige langlopende leningen lopen door en hiervoor is in 2027 geen herfinanciering benodigd. Met deze financieringsportefeuille voor langlopende leningen voldoet de gemeente aan de kasgeldlimiet. De kasgeldlimiet is het maximale bedrag dat de gemeente met kort geld mag lenen. Kasgeldleningen Voor kortlopende financieringsbehoefte kan de gemeente een kasgeldlening afsluiten. In de huidige situatie wordt bij een kasgeldlening een lagere rente gehanteerd. Omslagrente Als gevolg van de opgelopen rente bij langlopende leningen is de omslagrente in de begroting 2027 berekend op 2,164%. Zie voor een nadere toelichting het onderdeel "Rentemethodiek". 90 Doelstelling treasuryfunctie Aantrekken van middelen Bij het aantrekken van middelen wordt gestreefd naar het optimaliseren van de renteresultaten en het beperken van renterisico’s. De looptijd van nieuw aan te trekken leningen worden afgestemd op de actuele rente ontwikkeling en de verwachte liquiditeitsbehoefte. Verstrekking van leningen en garantstellingen Ingevolge de Wet FIDO kan de gemeente slechts leningen en garanties verstrekken ten behoeve van de uitoefening van de publieke taak.
De gemeente Rheden hanteert bij het verstrekken van leningen uit hoofde van de publieke taak de volgende uitgangspunten: a) de activiteit waarvoor een lening of garantie wordt gevraagd dient bij te dragen aan de realisering van één of meerdere voor de gemeente Rheden maatschappelijk relevant geachte doelstellingen, blijkende uit beleidsplannen en/of de begroting; b) de kredietrisico’s dienen aanvaardbaar te zijn. Het college zal hiervoor een schriftelijk advies vragen van een intern- en/of extern financieel deskundige over de kredietwaardigheid van de aanvrager; c) de aanvrager heeft schriftelijk verklaard dat de benodigde financiering niet kon worden verkregen bij derden in de vorm van subsidies etc.; d) de aanvrager heeft schriftelijk aangetoond in het bezit te zijn van alle eventueel voor de activiteit noodzakelijke (publiekrechtelijke en onherroepelijke geworden) vergunningen en eventueel benodigde privaatrechtelijke toestemmingen; e) de aanvrager verleent medewerking aan de door de gemeente geëiste voorwaarden, waaronder de lening c.q. garantstelling tot stand zal komen. Deze voorwaarden betreffen onder meer de beperking van de financiële risico’s voor de gemeente, onder meer door het -zo mogelijk- vestigen van een zakelijk zekerheidsrecht (b.v.
hypotheekrecht), een looptijd van de lening of garantstelling van maximaal 15 jaar na ondertekening van de overeenkomst, een vooraf bepaald aflossingsschema en de informatieplicht bij het niet nakomen van de betalingsplicht; f) het college verleent geen medewerking aan een aanvraag voor een lening of garantie van een winst beogende (commerciële) instelling, als bedoeld in artikel 2 van de Wet op de Vennootschapsbelasting. In bijzondere omstandigheden, dan wel onbillijkheden van overwegende aard, kan het college van deze voorwaarde afwijken; g) voor het begrotingsjaar 2027 wordt uitgegaan van een maximale hoofdsom van leningen en garanties van € 1.000.000 welke door het college mag worden aangegaan. Het is het college niet toegestaan om dit budget te overschrijden, zonder instemming van de raad. We nemen, gelet op bovengenoemde voorwaarden, een beslissing of we zullen meewerken aan het verstrekken van een lening of een garantie. We stellen de aanvrager van de lening of garantstelling schriftelijk in kennis van (de argumenten van) het genomen besluit. Uw raad zal vooraf in kennis worden gesteld bij het verstrekken van leningen of garantstellingen voor een bedrag hoger dan € 250.000 per aanvraag. We zullen in deze gevallen in onze besluitvorming de zienswijze van de raad meenemen.
Risicobeheer treasuryfunctie Hieronder wordt een analyse gegeven van de risicoaspecten die verbonden zijn aan de uitvoering van de treasuryfunctie binnen de gemeente Rheden. Wij gaan daarbij in op de renterisico’s, kredietrisico’s, en debiteurenrisico's. Renterisico’s Voor het renterisicobeheer worden de normen gehanteerd conform de Wet FIDO. Het gaat hierbij om de kasgeldlimiet, waarbij een beperking wordt opgelegd aan de omvang van de netto vlottende schuld én de renterisiconorm. De renterisiconorm bepaalt het maximum aan leningen met een rente typische looptijd van één jaar of langer die geherfinancierd moeten worden of waarvan de rente herzien moet worden. Deze normen zijn ingesteld om de invloed van rentewijzigingen op het resultaat te beperken. Hieronder wordt een berekening gegeven van de kasgeldlimiet en de renterisiconorm. Tabel: Berekening kasgeldlimiet Post (bedragen x € 1.000) | 2027 Begrotingstotaal (bedrag) | 196.327 Toegestane kasgeldlimiet (percentage) | 8,5% Kasgeldlimiet (bedrag) | 16.688 De kasgeldlimiet geeft de maximale omvang van de netto vlottende schuld aan. De netto vlottende schuld is het saldo van rekening courant kredieten en tegoeden, het kasgeld en de opgenomen gelden met een oorspronkelijke rente typische looptijd van korter dan één jaar.
Indien 3 kwartalen achtereen de kasgeldlimiet wordt overschreden moet de toezichthouder (de Provincie) geïnformeerd worden en een plan worden ingediend. Wanneer de netto vlottende schuld boven de kasgeldlimiet uitkomt, wordt door omzetting naar een langlopende lening ruimte gecreëerd. Door middel van een goede planning en monitoring wordt de kasgeldlimiet bewaakt. Tabel: Berekening renterisiconorm Post (bedragen x € 1.000) | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 1. Renteherzieningen | 0 | 0 | 0 | 0 2. Aflossingen | 23.000 | 38.000 | 23.500 | 3.000 3. Renterisico (=1+2) | 23.000 | 38.000 | 23.500 | 3.000 4a. Begrotingstotaal | 196.327 | 192.339 | 181.445 | 181.694 4b. Percentage cf. ministeriële regeling | 20% | 20% | 20% | 20% 4. Renterisiconorm (=4ax4b) | 39.265 | 38.468 | 36.289 | 36.339 5. Ruimte binnen de norm (=4 -3) | 16.265 | 468 | 12.789 | 33.339 De renterisiconorm geeft de som aan van het bedrag aan vaste schuld waarvan de rente mag worden herzien of het bedrag dat in aanmerking komt voor herfinanciering. Hiermee wordt nagestreefd dat de vaste leningenportefeuille zodanig gespreid is dat de renterisico’s gelijkmatig over de jaren zijn verdeeld. De renterisiconorm is vastgesteld op 20% van het begrotingstotaal.
Het renterisico wordt berekend door te bepalen welk deel van de portefeuille aan vaste schuld in enig jaar geherfinancierd moet worden door het aangaan van nieuwe leningen én voor welk deel van de vaste schuld op basis van de leningsvoorwaarden de rente wordt herzien. Het aldus berekende bedrag geeft dan het bedrag aan waarover renterisico’s worden gelopen. Kredietrisico’s Kredietrisico’s worden gelopen bij het uitzetten van overtollige middelen en het verstrekken van leningen en garantstellingen. Kredietrisico’s worden beperkt door de eisen die de Wet financiering decentrale overheden (Wet FIDO) stelt aan tegenpartijen en producten op de geld- en kapitaalmarkten en door de specifieke eisen die de gemeente stelt aan de partij waaraan middelen worden verstrekt. 91 De verwachting is dat er in 2027 geen overtollige middelen worden uitgezet. Eventuele tijdelijke overtollige kasmiddelen zullen worden uitgezet conform de wettelijke kaders inzake het schatkistbankieren. Op de reeds verstrekte leningen is het risico minimaal gezien de geldnemers en de looptijd. Het gaat hier om een achtergestelde lening aan Alliander, een lening aan AV Gelre en SVN leningen (Startersleningen VROM, SVN Duurzaamheidsleningen, SVN Blijversleningen, SVN Stimuleringsleningen, SVN Verzilverleningen en SVN Duurzaam Leven leningen). Begin 2026 bedraagt het saldo ca. € 4,4 miljoen.
Daarnaast neemt de gemeente Rheden deel in het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW). Middels een achtervangovereenkomst staat de gemeente per 31-12-2025 garant voor ca. € | 221,9 miljoen aan leningen die zijn verstrekt aan woningcorporaties. Gezien de vermogenspositie van het WSW, de goede controle en toetsing door dit fonds en de spreiding van de risico’s over de deelnemende gemeenten | en het feit dat er nog nimmer een beroep op de achtervang is gedaan, | is dit als een zeer laag risico te kwalificeren. Debiteurenrisico’s De debiteuren worden in de balans gewaardeerd tegen nominale waarde, onder aftrek van een voorziening voor dubieuze debiteuren. Periodiek worden de posten beoordeeld op inbaarheid. Eventuele oninbare vorderingen worden afgeboekt ten laste van de voorziening. De hoogte van deze voorziening wordt jaarlijks bij de jaarrekening opnieuw vastgesteld. Beleid inzake financiering en financieringspositie De financieringskosten worden in de begroting 20 | 27 en de meerjarenraming 2027-2030 opgenomen op basis van een geactualiseerde middellange financieringsprognose. Hierbij wordt de financieringspositie van de gemeente berekend en over het overschot c.q. tekort rente gecalculeerd. In het volgende overzicht wordt de verwachte financieringsbehoefte weergegeven.
Tabel: Berekening financieringstekort Post (bedragen x € 1.000) | 31-12-2026 | 31-12-2027 Materiële vaste activa | 166.245 | 186.513 Immateriële vaste activa | 560 | 529 Financiële vaste activa | 5.269 | 5.269 Erfpachtgronden | 690 | 690 Totaal vaste activa | 172.764 | 193.001 Algemene reserve | 25.293 | 25.590 Bestemmingsreserve | 3.855 | 3.855 Voorzieningen | 15.579 | 17.208 Vreemd vermogen lang | 111.375 | 108.375 Financieringstekort | 16.662 | 37.973 Het verwachte financieringstekort is groter dan de kasgeldlimiet. Onderstaand is een overzicht opgenomen van de financieringsportefeuille voor langlopende leningen.
92 Tabel: Financieringsportefeuille voor langlopende leningen Jaar | Loop- | Rente | Jaar | Stand 1-1- | Aflossing | Herfinan- | Stand 31- (bedrag | tijd | laatste | 2027 | ciering/ | 12-2027 en x € | aflossing | extra 1.000) | lening 2018 | 10 | 1,26% | 2028 | 15.000 | 15.000 2021 | 6 | -0,20% | 2027 | 10.000 | 10.000 | 0 2022 | 5 | 2,62% | 2027 | 10.000 | 10.000 | 0 2023 | 5 | 3,48% | 2028 | 10.000 | 10.000 2023 | 5 | 3,32% | 2028 | 5.000 | 5.000 2023 | 5 | 2,91% | 2028 | 5.000 | 5.000 2024 | 10 | 3,12% | 2034 | 10.000 | 10.000 2024 | 5 | 3,10% | 2029 | 12.500 | 12.500 2024 | 5 | 2,36% | 2029 | 8.000 | 8.000 2024 | 10 | 2,50% | 2034 | 12.000 | 1.500 | 10.500 2026 | 10 | 2,77% | 2036 | 13.875 | 1.500 | 12.375 2027 | PM | PM | PM | 0 | 10.000 | 10.000 2027 | PM | PM | PM | 0 | 10.000 | 10.000 111.375 | 23.000 | 20.000 | 108.375 Rentemethodiek Met ingang van het begrotingsjaar 2017 worden de rentelasten toegerekend aan de taakvelden. Bij de toerekening van de rentelasten is de rente | -omslag-methode voorgeschreven. Het totaal van de rentelasten wordt omgeslagen over het geheel van de investeringen. Als rentelasten worden beschouwd: ▪ | Voor de externe financiering: het totaal van de rentelasten op de langlopende geldleningen en de kortlopende financiering minus de renteopbrengsten van overtollige middelen.
▪ | Voor de interne financiering: de bespaarde rente over de | reserves en voorzieningen. Door toepassing van de rente-omslag-methode worden de rentelasten op basis van de stand van de investeringen toegerekend aan de taakvelden in de programmabegroting. De gedachte achter het toerekenen van bespaarde rente over de reserves en voorzieningen is dat het voor de kostprijsberekening niet uitmaakt of hiervoor externe financiering is aangetrokken of dat dit uit eigen middelen gefinancierd is. Voor 2027 bedraagt het voorgecalculeerde omslagpercentage | 2,164%. Tabel: Berekening omslag rente Post (bedragen x € 1.000) | Bedrag Externe rentelasten | 2.795 Externe rentebaten | 456 Totaal door te rekenen externe rente | 2.339 minus: Rente doorberekend aan de grondexploitatie | -1 Saldo door te rekenen rente | 2.340 plus: Rente over eigen vermogen per 1-1 | 848 Rente over voorzieningen | 284 Saldo aan taakvelden toe te rekenen rente *) | 3.472 93 94 Rente omslag (= toe te rekenen rente/waarde vaste activa per 1-1) 2,164% *) Inclusief taakveld Overhead 95 E. Bedrijfsvoering Wat is onze visie? De maatschappelijke en wettelijke opgaven van gemeenten zijn de afgelopen tien jaar sterk toegenomen. Met de decentralisaties in het sociaal domein, de invoering van de Omgevingswet, de energietransitie en de opvang van nieuwkomers zijn de verantwoordelijkheden van gemeenten aanzienlijk uitgebreid.
Tegelijkertijd heeft de gemeente Rheden in deze periode belangrijke keuzes moeten maken om financieel in balans te blijven. Door deze ontwikkelingen is de druk op de bedrijfsvoering toegenomen. Een sterke bedrijfsvoering is essentieel om de gemeentelijke organisatie bestuurbaar te houden en publieke taken rechtmatig, doelmatig en beheerst uit te voeren. Zij vormt daarmee het fundament onder de dienstverlening aan inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners. De afgelopen jaren is zichtbaar geworden dat delen van dit fundament versterking vragen. Werkprocessen binnen HR, financiën en informatievoorziening vragen om verdere modernisering en professionalisering. Ook zijn verschillende systemen en applicaties aan vervanging toe. Dit vraagt om een samenhangende aanpak waarin niet alleen de dagelijkse continuïteit wordt geborgd, maar ook wordt geïnvesteerd in de toekomstbestendigheid van de organisatie. Op de financiële functie is de afgelopen jaren al een belangrijke ontwikkeling in gang gezet. Met beperkte aanvullende middelen zijn hierin grote stappen gezet op het gebied van kwaliteit, sturing en beheersing. De komende jaren bouwen we voort op deze ontwikkeling door de versterking van de bedrijfsvoering te verbreden naar de informatievoorziening, HR-functie en dienstverlening.
Daarbij starten we voor de informatievoorziening met een nadere analyse van de opgave en een uitvoerbare, breed gedragen verbeteraanpak. De eerder geraamde middelen voor Versterken Financiële Functie zetten we breder in. Dit is van belang voor de huidige dienstverlening én met het oog op toekomstige ontwikkelingen, waaronder het fusietraject met de gemeente Brummen. Een moderne en robuuste bedrijfsvoering vergroot de veranderkracht van de organisatie en stelt ons in staat om maatschappelijke opgaven blijvend effectief te ondersteunen. Daarom werken wij aan een Strategische Agenda Bedrijfsvoering, waarin de versterking van de financiële functie, informatievoorziening, HR en dienstverlening in samenhang wordt uitgewerkt. In dit programma zijn de volgende bestuurlijke doelstellingen actueel: Thema: Informatie - Versterken informatiefunctie Thema: Financiën - Stevig en betrouwbaar fundament voor stuur- en verantwoordingsinformatie Thema: Personeel & organisatie - Rheden wil een professionele, klantgerichte en toekomstbestendige organisatie zijn, waar de inrichting van de organisatie ondersteunend is aan de visie en doelen.
De doelstellingen zijn verwerkt in een doelenboom, waarin wordt beantwoord: • Welk doel willen we bereiken om te komen tot deze visie? • Welke resultaten moet het opleveren? • Hoe meten wij onze prestaties? Hierbij gaan we alleen in op nieuw beleid en politiek relevante zaken. Na deze doelenboom is informatie over betrokken Verbonden Partijen en de beschikbaar gestelde middelen opgenomen.
96 Informatie Versterken informatiefunctie Wat willen we bereiken? De informatievoorziening is in toenemende mate bepalend voor het functioneren van de gemeentelijke organisatie. Vrijwel alle gemeentelijke processen, van dienstverlening aan inwoners tot beleidsvorming, bedrijfsvoering en samenwerking met ketenpartners, zijn afhankelijk van betrouwbare informatie en goed functionerende systemen. Tegelijkertijd nemen de eisen aan digitale dienstverlening, informatiebeveiliging, gegevensbeheer en continuïteit van systemen verder toe. Recente verstoringen hebben zichtbaar gemaakt hoe kwetsbaar de dienstverlening kan zijn wanneer processen en systemen onvoldoende toekomstbestendig zijn ingericht. Ook landelijk neemt de afhankelijkheid van digitale voorzieningen en een robuuste informatiehuishouding verder toe. [rheden.nl] Om deze reden brengen we de komende periode de opgave voor de informatievoorziening integraal in beeld. Op basis daarvan stellen we een meerjarige verbeteragenda op, gericht op een toekomstbestendige informatievoorziening die de dienstverlening aan inwoners ondersteunt, de organisatie beter bestuurbaar maakt en de gemeente voorbereidt op toekomstige ontwikkelingen, waaronder de samenwerking en mogelijke samenvoeging met de gemeente Brummen.
We versterken de informatievoorziening zodat de continuïteit van onze dienstverlening, de kwaliteit van informatie, de informatiebeveiliging en de bestuurbaarheid van de organisatie duurzaam. verbeteren. De versterking van de informatiefunctie zet in op: • We beschikken over een integraal beeld van de kwaliteit, risico's en toekomstige opgaven binnen de informatievoorziening. • De gemeenteraad heeft een meerjarige koers voor de versterking van de informatievoorziening vastgesteld inclusief beschikbare middelen. • De meest urgente kwetsbaarheden in systemen, informatiebeheer en digitale dienstverlening zijn aangepakt. • De informatievoorziening ondersteunt de organisatie beter bij besluitvorming, dienstverlening en de voorbereiding op een eventuele samenvoeging met de gemeente Brummen. De verantwoordelijk portefeuillehouder is: Alwin van Engelenburg - van den Abbeelen Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? Het grootste risico is onvoorziene verstoringen in het huidige informatielandschap die een inbreuk plegen op de veiligheid of continuïteit van dienstverlening. Waar gaan we op sturen? Mitigeren risico's en inzetten op meerjarige koers Financiën Stevig en betrouwbaar fundament voor stuur- en verantwoordingsinformatie Wat willen we bereiken? 97 Voor een sterke en professionele bedrijfsvoering blijft een robuuste financiële functie van groot belang.
De afgelopen jaren zijn belangrijke stappen gezet in het versterken van de financiële huishouding, de kwaliteit van de planning- en controlcyclus en de financiële beheersing. Daarmee is een steviger fundament gelegd voor bestuurlijke besluitvorming en de uitvoering van maatschappelijke opgaven. Tegelijkertijd blijven gemeentelijke financiën in hoge mate afhankelijk van externe ontwikkelingen, zoals wijzigingen in rijksbeleid, het gemeentefonds en nieuwe wettelijke taken. Een sterke financiële functie neemt deze onzekerheden niet weg, maar zorgt er wel voor dat risico's tijdig zichtbaar worden, afwegingen transparant kunnen worden gemaakt en bestuur en organisatie wendbaar kunnen inspelen op veranderingen. Zelf zet de financiële functie in op: • Het bestendigen en borgen van een realistische begroting in het nieuwe rekeningschema; • De verdere verbetering van de meerjarige investeringsbegroting; • Het versterken van de personeelsbegroting; • Het afronden van verbeteringen in doorbelasting en overhead; • Het verder versterken van de kwaliteit van de balans en het financiële beheer.
De verantwoordelijk portefeuillehouder is: Alwin van Engelenburg - van den Abbeelen Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? De financiële positie van gemeenten wordt in belangrijke mate beïnvloed door externe factoren, zoals wijzigingen in rijksbeleid, ontwikkelingen binnen het gemeentefonds, prijsontwikkelingen en nieuwe wettelijke taken. Hierdoor blijft het financiële perspectief onzeker en kunnen financiële effecten zich snel aandienen. Daarnaast neemt de externe verantwoordingsdruk verder toe. Het voldoen aan wet- en regelgeving, eisen op het gebied van rechtmatigheid en informatievoorziening en toenemende verwachtingen ten aanzien van transparantie vragen blijvende aandacht. Om bestuur en organisatie goed te kunnen ondersteunen, blijven investeringen in de kwaliteit van processen, systemen en financiële expertise noodzakelijk. Waar gaan we op sturen? Afwijking tussen de laatste financiële prognose in de tweede bestuursrapportage en het jaarrekeningresultaat. Personeel & organisatie Rheden wil een professionele, klantgerichte en toekomstbestendige organisatie zijn, waar de inrichting van de organisatie ondersteunend is aan de visie en doelen. Wat willen we bereiken? 98 Rheden werkt een professionele, wendbare en toekomstbehendige organisatie die zijn inwoners centraal stelt en maatschappelijke opgaven effectief realiseert.
Onze ambitie is een organisatie die opgavegericht, slagvaardig en professioneel opereert. We zetten mensen, middelen en processen doelmatig in om de dienstverlening aan inwoners te versterken en de gemeentelijke ambities te realiseren. De gemeente Rheden staat de komende jaren voor omvangrijke opgaven, waaronder de ontwikkeling van sterke en levendige wijken, integrale gebiedsontwikkeling, de verdere ontwikkeling van de sterke lokale teams en het fusietraject met de gemeente Brummen. Deze opgaven vragen om een sterke en professionele bedrijfsvoering die de organisatie ondersteunt en in staat stelt effectief te functioneren. De HR functie zet in op: • duurzaam inzetbare medewerkers; • het aantrekken, behouden en ontwikkelen van medewerkers; • het vergroten van werkplezier en het verminderen van werkdruk; • het versterken van leiderschap en managementontwikkeling: • het verder doorontwikkelen van strategische personeelsplanning; • het verbeteren van managementinformatie, zodat beter kan worden gestuurd op personeel, organisatieontwikkeling en resultaten. • een gezonde balans tussen kwaliteit, continuïteit en kostenbeheersing van de personele bezetting. • een vaste formatie die aansluit bij de opgaven van de organisatie, we zetten inhuur alleen in wanneer dat noodzakelijk is. • het opstarten traject ‘Versterken HR functie’ als onderdeel van versterking Bedrijfsvoering.
• Het uitvoeren van een benchmark om inzicht te verkrijgen in de omvang en samenstelling van de formatie en inhuur in vergelijking met andere gemeenten in het kader van de voorbereiding op de fusie tussen Rheden en Brummen (motie van de Raad). De verantwoordelijk portefeuillehouder is: Alwin van Engelenburg - van den Abbeelen Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? De gemeente Rheden heeft da afgelopen jaren ingrijpende keuzes gemaakt om financieel in balans te blijven. Dit heeft ook invloed op personeel en organisatie. Beoogde resultaten: Bij dit doel horen de volgende resultaten: ● Gezonde balans personele bezetting: Verlaging van de uitstroom van medewerkers met 1,1 procentpunt (van 12,6 % naar 11,5 %). De bezetting ten opzichte van vastgestelde formatie is niet lager dan 95%. ● Verlaging van het ziekteverzuim met 0,8 procentpunt ten opzichte van het voorgaande jaar. Waar gaan we op sturen? Bezetting ten opzichte van de formatie Personeelsbeleid Stand en prognose formatie en inhuur Met de omvang van de formatie in deze begroting zoals die nu voorligt gaan we ervan uit dat de gemeentelijke opgaven gerealiseerd kunnen worden. Hierin zit nog wel de opgave om additioneel 660 k te besparen op formatielasten. De verwachting over de ontwikkeling in de formatieomvang en inhuur is weergegeven in onderstaande tabel.
*Prognose | Formatie | Inhuur totaal | **Inhuur Peildatum | (in fte) | (ziekte)vervanging van vaste formatie 31-12-2026 | 400 | 81 | 26 31-12-2027 | 399 | 85 | 24 31-12-2028 | 397 | 87 | 22 31-12-2029 | 397 | 90 | 20 * Cijfers 2026 gebaseerd op de Cognosoverzichten formatie en bezetting en Inhuur, exclusief Griffie. **Zonder programma Migratie & Integratie en overige projecten en programma's. Toelichting op de tabel: De lichte toename van de formatie (+4,53 fte) is het gevolg van ontwikkelingen binnen Sport Rheden en Omgevingsrecht, onder andere door de stijging van de legesopbrengsten Wabo (zie tweede bestuursrapportage 2026 en Begroting 2027). Daarnaast is sprake van diverse kleinere mutaties. Bij de cijfers over de verwachte formatieontwikkeling is nog geen rekening gehouden met de vorming van het team Nieuwkomers. We zien dat nieuwe en omvangrijke opgaven, zoals de voorgenomen fusie tussen Rheden en Brummen, de opvang van nieuwkomers, de energietransitie, de versterking van Bedrijfsvoering en de woningbouwopgave, leiden tot een beperkte groei van de personele capaciteit. Dit vertaalt zich in een uitbreiding van de formatie en inhuur. Verbonden partijen Voor het bereiken van de doelstellingen van het programma heeft de gemeente Rheden zich met een aantal partijen verbonden waarin waar zij nauw mee samenwerken. Voor bedrijfsvoering gaat dit met name om de Connectie.
In de paragraaf Verbonden Partijen wordt nader inzicht gegeven in de beleidsmatige en financiële betrokkenheid en risico's van de gemeente in deze organisaties. 99 100 F. Verbonden Partijen Het doel van deze paragraaf is inzicht te verschaffen in beleidsmatige en financiële betrokkenheid en risico's van de gemeente Rheden in private en publiekrechtelijke organisaties. In de Financiële verordening gemeente Rheden 2024 (artikel 26) is vastgelegd dat in de programmabegroting van elk van de verbonden partijen wordt weergegeven: het openbaar belang, het eigen vermogen, de solvabiliteit, het financieel resultaat en het financieel belang alsmede de aanwezige financiële risico’s en de zeggenschap van de gemeente. Verder dient in elk geval te worden ingegaan op nieuwe verbonden partijen, het beëindigen van bestaande verbonden partijen, het wijzigen van bestaande verbonden partijen en eventuele problemen bij bestaande verbonden partijen. Het Besluit Begroting en Verantwoording (artikel 15) definieert een verbonden partij als een privaatrechtelijke of publiekrechtelijke organisatie waarin de gemeente een bestuurlijk- én een financieel belang heeft. Onder bestuurlijk belang wordt verstaan dat de gemeente zeggenschap heeft, hetzij uit hoofde van vertegenwoordiging in het bestuur, hetzij uit hoofde van stemrecht.
Het financiële belang is het bedrag dat ter beschikking is gesteld en dat niet verhaalbaar is, dan wel het bedrag waarvoor aansprakelijkheid bestaat, indien de verbonden partij failliet gaat of haar verplichtingen niet nakomt. Gerelateerd aan de definitie van verbonden partijen in het BBV kent de gemeente Rheden de volgende verbonden partijen in 2027: Tabel: Verbonden partijen Rechtsvorm Verbonden partij Verbonden programma Gemeenschappelijke regelingen Modulair Gemeentelijke Regeling Sociaal Domein regio Centraal Gelderland (MGR) 1. Samenleving Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland Midden (VGGM) 1. Samenleving 3. Bestuur en Organisatie Vervoersorganisatie regio Arnhem Nijmegen (DRAN) 1. Samenleving Omgevingsdienst Groene Metropool (ODGM) 2. Leefomgeving Groene Metropoolregio Arnhem Nijmegen 1. Samenleving 2. Leefomgeving 3. Bestuur en organisatie Gelders Archief 3. Bestuur en Organisatie Gemeenschappelijke regeling intergemeentelijke uitvoeringsorganisatie De Connectie 3. Bestuur en Organisatie Overige verbonden partijen Alliander N.V. 3. Bestuur en Organisatie Stichting Veilig Thuis 1. Samenleving Euregio Rijn-Waal (privaatrechtelijke samenwerking naar Duits recht) 2. Leefomgeving N.V. Bank Nederlandse Gemeenten 3. Bestuur en Organisatie Circulus B.V. 2.
Leefomgeving 101 Modulair Gemeenschappelijke Regeling Sociaal Domein regio Centraal Gelderland Het openbaar belang dat door de verbonden partij wordt behartigd De MGR SDCG kent drie programma's, waarbinnen zij de haar opgedragen taken regionaal uitvoert in zes modules. Verder heeft de MGR een kleine beheerorganisatie die voldoende is toegerust om de taken waarin gemeenten willen samenwerken effectief, efficiënt en in samenhang uit te voeren. De programma's met de zes modules zijn als volgt: • Programma Zorg met de modules Inkoop Zorg, Regionale Facilitering Zorg en Contractmanagement Inburgeringszaken; • Programma Onderwijs met de module Regionaal Bureau Leerlingzaken (RBL); • Programma Participatie met de modules WerkgeversServicepunt (WSP) en Werkgeverschap Sociale Werkvoorziening (WgsW). De samenwerkingsmodule Inkoop Zorg is gericht op inkoop van maatwerkvoorzieningen voor de Jeugdwet en de Wet maatschappelijke ondersteuning. Naast inkoop vindt contractbeheer, contractmanagement en contractmonitoring plaats. Binnen de module Regionale Facilitering Zorg wordt op verzoek van het RPO Zorg uitvoering gegeven aan het regiosecretariaat Zorg en het regioadvies bij de uitvoering van het 'Regionaal Uitvoeringsplan Jeugd', 'Regionaal Uitvoeringsplan Wmo' en het 'Regionaal Uitvoeringsplan Beschermd Wonen' voor de regio Centraal Gelderland.
De module Contractmanagement Inburgeringstrajecten is belast met contractbeheer en contractmanagement van inburgeringstrajecten die de deelnemende gemeenten hebben ingekocht ten behoeve van de uitvoering van de wet inburgering. Binnen de samenwerkingsmodule RBL worden de belangen behartigd van de aan de samenwerkingsmodule deelnemende gemeenten op het gebied van de uitvoering van de leerplichtwet en de wettelijke taken van het Doorstroompunt. De samenwerkingsmodule Werkgeversservicepunt focust zich o.a. op de ondersteuning van werkgevers bij arbeidsgerelateerde vraagstukken met daarbij het accent op de (inclusieve) personeelsvraag en op het plaatsen van werkzoekenden/uitkeringsgerechtigden uit de bestanden van gemeenten om daarmee uitstroom uit de uitkering te bevorderen. De module werkgeverschap SW is belast met het formeel werkgeverschap voor de ruim 1300 SW medewerkers. De MGR heeft voor de uitvoering een dienstverleningsovereenkomst met Scalabor B.V. als uitvoerend werkgever gesloten. Vanaf 2027 zal een zevende module, de module Toezicht sociaal domein, worden toegevoegd aan de MGR, mits daarvoor door de raden toestemming wordt verleend. Zeggenschap De hoofdstructuur van de MGR bestaat uit een algemeen bestuur (AB) en een dagelijks bestuur (DB). Alle deelnemende gemeenten vaardigen 1 vertegenwoordiger namens het college af in het AB dat daarmee uit 11 leden bestaat.
Bij de bepaling van de zeggenschap wordt vooralsnog uitgegaan van een stemverhouding waarin inwonertallen, op basis van een vastgestelde staffel, een rol spelen. Uitgaande van in totaal 21 stemmen heeft de gemeente Rheden hierin 2 stemmen. 102 De MGR als openbaar lichaam is een samenwerkingsvorm met rechtspersoonlijkheid. Gemeenten dragen (uitvoerende) verantwoordelijkheden over aan de MGR en hebben daarmee minder lokale autonomie. Het betreft hier uitvoeringstaken, waarbij de beleidsverantwoordelijkheid blijft liggen bij de gemeente (raad en college). Programmadoelstelling De deelname aan de MGR levert een bijdrage aan de programmadoelstellingen van het programma Samenleving. De beleidsvoornemens Met deze samenwerking beogen we een flexibele regionale samenwerkingsconstructie voor het sociaal domein, die voldoende is toegerust de taken waarin gemeenten willen samenwerken effectief, efficiënt en in samenhang uit te voeren. De MGR richt zich op het regionale samenspel van afstemming, ontwikkeling en uitvoering en het versterken van de onderlinge samenhang tussen modules. Binnen het programma Zorg wordt de lijn van doorontwikkeling en kwaliteitsverbetering van de zorg als het gaat om de output/effectiviteit van de zorg en verbetering van de controle op de rechtmatigheid van de geboden zorg aan inwoners voortgezet.
Voortkomende uit het Bestuurskrachtonderzoek zal de module Inkoop Zorg nadrukkelijker een rol krijgen in de strategische regionale beleidsondersteuning Zorg, waarbij inkoop wordt ingezet als sturingsinstrument om regionale zorgdoelen te realiseren. Met de uitvoering van wettelijke taken heeft het RBL de ambitie dat zoveel mogelijk jeugdigen een route volgen naar een startkwalificatie voor een betere uitgangspositie op de arbeidsmarkt. Jeugdigen die ongeoorloofd verzuimen of (dreigen) uit te vallen, begeleidt het RBL terug naar school of naar een andere passende route in zorg of arbeid. De coördinatie van het regionale programma van School naar duurzaam werk 2026-2029 is voor de komende jaren belegd bij het RBL. Dit betreft het monitoren en ondersteunen van de voortgang van alle projecten binnen het programma; dus ook bij andere partners. Vanuit de regio wordt gewerkt aan de regionale implementatie van de nieuw te vormen Regionale Werkcentra. De naam WSP zal verdwijnen en de werkgeversdienstverlening wordt ingericht binnen het Werkcentrum. De werkgeversdienstverlening blijft zich richten op het behouden en uitbreiden van werkgeverscontacten. Gelijk aan eerdere jaren zal het WSP bijdragen aan regionale ontwikkelingen, projecten en samenwerkingen die in het kader van de regionale strategische agenda worden opgezet.
Belangrijke thema's hierbij zijn het verkleinen van de afstand van jongeren naar werk en het vergroten van het netwerk van inclusieve werkgevers en het vergroten van arbeidsmarktkansen voor statushouders. Ook voor 2027 geeft de MGR invulling aan de formele werkgeversrol voor SW-medewerkers. Dat betekent dat ontwikkelingen die van invloed zijn op de werkgeversrol vanuit de module worden gesignaleerd en daar waar nodig vertaald naar beleid en/of regelgeving ten aanzien van de SW- medewerkers. Verder blijft de focus op naleving van de afspraken met Scalabor zoals vastgelegd in de dienstverleningsovereenkomst. Financiële informatie Tabel: Financieel overzicht Jaar (bedragen | Eigen | Vreemd | Bijdrage van | Bijdrage aan x € 1.000) | Vermogen | Vermogen | Resultaat | gemeente | gemeente 2024 JR | 560 | 4.512 | -14 | 7.075 | 0 2025 JR | 714 | 5.915 | 154 | 7.279 | 0 2026 BEGR | 560 | 2.022 | 0 | 7.211 | 0 2027 BEGR | 714 | 3.748 | 0 | 7.261 | 0 De begroting 2027 is berekend op basis van de prognoses 2026 en de kaders voor bestaand beleid. Het Algemeen Bestuur heeft besloten uit te gaan van de prijsontwikkeling van het accres uit de septembercirculaire 2025 voor loonkosten en overige indexeringen.
Risico’s Voor de MGR geldt dat de kosten, ook in het geval de vastgestelde begroting wordt overschreden, worden verdeeld over de deelnemende gemeenten volgens de vastgestelde verdeelsleutel. Om onvoorziene uitgaven op te kunnen vangen, zijn er beperkte bestemmingsreserves per module ingericht (max. 50k). Voor WgSW is dit in principe 1% van de loonsom. Niet zozeer een risico maar wel goed te benoemen is dat door de uitvoering van deze taken bij een gemeenschappelijke regeling te beleggen, de directe autonomie met betrekking tot de uitvoering ook is overgedragen. Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland Midden (VGGM), Arnhem Het openbaar belang dat door de verbonden partij wordt behartigd De uitvoering op basis van de wet veiligheidsregio’s en de gemeenschappelijke regeling Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden. De VGGM is een samenwerkingsverband op het gebied van brandweer (hulpverlening), volksgezondheid en rampenbestrijding. Veiligheid en gezondheid zijn in de regio de kerntaken. Zeggenschap Gemeente De burgemeester maakt deel uit van het dagelijks bestuur van de VGGM en algemeen bestuur van de VGGM. De Wethouder Volksgezondheid / WMO neemt deel aan de bestuurscommissie van de VGGM. Programmadoelstelling De VGGM levert een bijdrage aan de doelstellingen van de programma's Samenleving en Bestuur en Organisatie.
Ontwikkelingen Omgaan met klimaatverandering 103 De effecten van extreem weer zoals droogte, hittegolven, wateroverlast en natuurbranden, raken onze regio. De meest recente natuurbranden in Ede (2025) en in aanpalende regio’s (april/mei 2026) laten niets aan de verbeelding over. De Veluwe vraagt om een andere manier van omgaan met natuurbrandrisico’s en ons hele werkgebied krijgt steeds vaker te maken met piekbuien, hoogwater en hittestress. Maatschappelijke veerkracht en gezondheid Gelderland-Midden is een bijzondere regio: een combinatie van het stadse en het provinciale met een diversiteit aan subculturen. De maatschappelijke veranderingen gaan steeds sneller. De bevolkingsopbouw verandert, vergrijzing neemt toe, meer ouderen wonen langer zelfstandig en tegelijkertijd groeit de druk op de mentale gezondheid van jongeren en nemen complexe gezondheidsvragen en gezondheidsachterstanden toe. Tegelijk vragen we meer van mensen: zelfredzaamheid (weerbaarheid) krijgt steeds meer nadruk, niet alleen vanuit bescherming van de gezondheid, maar ook vanwege de bescherming van de veiligheid. Echter, de verschillen tussen mensen die zich goed redden en mensen die dat minder goed kunnen, worden groter. Daarom is een meer integrale aanpak nodig.
Weerbaarheid: een gezamenlijke opgave Met elkaar staan we als overheid, bedrijfsleven, instellingen en burgers (‘whole of society approach’) voor de opgave om de nationale veiligheid en daarmee onze regionale veiligheid te waarborgen. Goede voorbereiding op wat kán gebeuren, inclusief de flexibiliteit om te kunnen anticiperen op wat onvoorspelbaar is, is het halve werk. De VGGM levert niet alleen de regionale crisisorganisatie om crises en de gevolgen daarvan te bestrijden, maar speelt ook als gehele organisatie een belangrijke rol in de voorbereiding. Wendbare en toekomstbestendige organisatie De omgeving van de VGGM is sterk in beweging. De samenleving moet zich voorbereiden op onzekere tijden en rekening houden met verschillende scenario's, zoals geopolitieke dreigingen. Ook zijn er grote transitievraagstukken rond klimaat, energie en dataverwerking. Waarbij aan de andere kant er besparingen worden doorgevoerd vanuit het Rijk en gemeenten.