Participatieplan VHV programma (def)
Tekst van het document
Plan van aanpak participatie Programma Volkshuisvesting – 1 Plan van aanpak participatie Volkshuisvestingsprogramma Gemeente Rheden | versie 0.6 | 13 oktober 2026 1. Aanleiding en context De gemeente stelt een Volkshuisvestingsprogramma op: de opgave is 3.000 woningen tot en met 2040, met bijbehorende opgaven op betaalbaarheid, wonen met zorg, huisvesting van aandachtsgroepen, leefbaarheid en leefomgeving en de kwaliteit van de bestaande voorraad. Het programma raakt vrijwel iedere inwoner en vrijwel elke maatschappelijke partner in de gemeente. Participatie is bij een programma van deze omvang deels verplicht, maar dat is hier niet de drijvende reden. In de sessie van 24 augustus is expliciet vastgesteld dat de gemeente dit traject ook zonder verplichting zou organiseren, op grond van het eigen participatiebeleid en de participatieverordening. Dat vertrekpunt bepaalt de toon van dit plan: participatie is hier een inhoudelijk instrument, geen procesformaliteit. Het programma staat bovendien niet op zichzelf. Het is een uitwerking van het strategische beleid in de Omgevingsvisie. En het raakt aan het programma integrale wijkaanpak, het Koersdocument Samen leven in Rheden, het warmteprogramma, mobiliteit, programma Haveland en Masterplan Dieren.
Dat betekent dat de participatie zowel naar buiten als naar binnen gericht moet zijn: interne afstemming tussen domeinen is een voorwaarde voor een geloofwaardig gesprek met de samenleving. 2. Doel Hoofddoel van het Programma Volkshuisvesting: vitale, leefbare en zorgzame wijken met een passende woning voor iedereen. Doel van de participatie: een Programma Volkshuisvesting dat beter aansluit bij de woonbehoeften, woonwensen en ontwikkelingen in de gemeente, én een werkende samenwerking met partners om de ambities daadwerkelijk uit te voeren. Vier functies, voortkomend uit de strategische sessie: 1. Weloverwogen inhoudelijke keuzes maken — kennis, ervaringen en ideeën uit de samenleving benutten, en het goede gesprek voeren over vraagstukken met schurende belangen. 2. Samenwerking en verbinding versterken — van inbreng naar concrete samenwerkingsafspraken met partners. 3. Belangen, wensen en zorgen vroegtijdig kennen — voordat keuzes vastliggen, niet erna. 4. Gezamenlijk eigenaarschap creëren — herkenning en betrokkenheid bij de keuzes, en gedeelde verantwoordelijkheid voor de uitvoering. Wat participatie hier niet is: een instemmingstoets op de woningbouwopgave, en geen manier om weerstand weg te nemen op besluiten die al genomen zijn. Dat scherp houden is een randvoorwaarde voor geloofwaardigheid. Plan van aanpak participatie Programma Volkshuisvesting – 2 3.
Participatieruimte Vanuit wet- en regelgeving, regionaal en lokaal beleid ligt er al veel vast, onder andere op het gebied van aantallen en betaalbaarheid. Dat betekent dat de participatieruimte niet in het “wat” zit, maar in het “hoe”. Ligt vast. De omgevingsvisie is het harde kader. Daarnaast: wettelijke kaders en opgaven vanuit Rijk en regio (woondeal, spreidingswet, taakstelling statushouders), vastgestelde beleidskaders en afspraken (huisvestingsverordening, afsprakenkader aandachtsgroepen, prestatieafspraken), de aantallen in absolute zin, reeds vastgestelde bouwlocaties en de demografische ontwikkeling. Zit ruimte. Het gaat niet over het wat, maar over het hoe. Onderdelen zijn: welke woonvormen ontbreken; hoe verdelen we sociale huur over wijken en kernen; hoe ziet geclusterd wonen voor ouderen er in de praktijk uit en hoe krijgen we dat van de grond; hoe organiseren we huisvesting voor urgente aandachtsgroepen, ook in de particuliere sector, en onder welke randvoorwaarden; zetten we in op nieuwbouw voor starters of op verhuisketens; hoe benutten we de bestaande voorraad beter (transformatie van bedrijfspanden, woningdelen, vrijkomende agrarische bebouwing); hoe krijg je een zorgzame, vitale wijk van de grond? Aandachtspunt. Niet alles in de "vast"-kolom is even hard.
Een woondealafspraak, een collegebesluit en een vastgestelde beleidsregel hebben verschillende rekbaarheid. Per thema is vastgelegd hoe hard het kader is en wie eraan kan schuiven, met de omgevingsvisie als bovenliggend kader. Die lijn wordt in elk contactmoment consistent uitgelegd — een kader dat halverwege blijkt te schuiven, kost meer vertrouwen dan een streng maar eerlijk kader. Participatievraagstukken De ruimte is te clusteren tot zes vraagstukken. Elk vraagstuk vraagt een eigen benadering, omdat de mate waarin belangen schuren sterk verschilt. # Vraagstuk Karakter Passende benadering A Kansen voor starters Ontwerpend, concreet Gesprek over doorstroming, randvoorwaarden, woonconcepten B Wonen en zorg: geclusterd wonen, ontmoeting, zorggeschikt Ontwerpend, concreet Ontwerpsessies met ouderen, mensen met een beperking of psychische kwetsbaarheid, corporaties, zorgpartijen, belangenverenigingen, partners integrale wijkaanpak C Differentiatie in wijken: betaalbaarheid, spreiding sociale huur over wijken en kernen, starters, leefstijl, doorstroming Schurend Raadplegende sessie met afwegingen en consequenties D Huisvesting urgente aandachtsgroepen en tijdelijke woonvormen Schurend Gesprek over woonconcepten, leefbaarheid en randvoorwaarden, met ervaringsdeskundigen en omwonenden E Beter benutten van de bestaande voorraad: transformatie, optoppen, woningdelen Praktisch Gesprek
met eigenaren, VAB-bezitters, makelaars, initiatiefnemers F Huisvesting arbeidsmigranten en woonwagenstandplaatsen Praktisch Gesprek met woonwagenbewoners en arbeidsmigranten, verhuurders over huisvesting, randvoorwaarden Plan van aanpak participatie Programma Volkshuisvesting – 3 Daarmee zijn C en D de vraagstukken waar de belangen binnen dit traject schuren. Een open ophaalronde levert daar voorspelbaar polarisatie op. Wat werkt, is deelnemers de werkelijke afweging voorleggen — inclusief wat er gebeurt als je het níét doet — en hen laten wegen in plaats van laten kiezen. 4. Doelgroepen en participatieniveau Primair — (professionele) stakeholders. Corporaties (Vivare, Veluwonen) en huurdersverenigingen, particuliere verhuurders, ontwikkelaars, makelaars, bouwers en architecten, grootgrondeigenaren, zorg- en welzijnsinstellingen en maatschappelijke organisaties. Belangenverenigingen, dorps en wijkraden, buurtkamers, buurtgroepen, de economische adviesraad, de adviesraad sociaal domein, de werkgroep onbeperkt meedoen en regionale samenwerkingspartners. Secundair — inwoners, in hun verschillende woonsituaties. Keuze om input van inwoners vanuit de dorpsgesprekken voor de Omgevingsvisie te benutten. Anders worden dezelfde vragen opnieuw gesteld. Uitkomsten uit verdiepende sessies worden wel breed getoetst bij inwoners via Meedenken in Rheden. Afgeleid.
Gemeenteraad, collega’s Doelgroep Niveau Toelichting Belangenverenigingen verdiepingssessies Adviseren Uitkomsten worden zwaarwegend meegenomen, afwijken wordt gemotiveerd Corporaties, zorgpartijen, welzijnspartij Adviseren Samen naar uitvoerbare afspraken Ontwikkelaars, verhuurders, makelaars Raadplegen Belang is zichtbaar; zorgvuldig positioneren Inwoners breed Raadplegen Inbreng weegt mee, gemeente weegt en besluit Gemeenteraad Adviseren Heeft kaders vastgesteld in omgevingsvisie. Kan zaken meegeven in informatieve raadssessies 5. Aanpak in fasen Het traject kent zes fasen. De aanpak volgt het uitgangspunt dat de kwaliteit van het gesprek buiten wordt bepaald door de kwaliteit van de afstemming binnen. Fase 0 is daarom geen opwarmronde maar een inhoudelijke voorwaarde. Fase 0 — Fundament leggen (binnen) ● Participatieruimte per thema scherp houden: hoe hard is elk kader, wie is bevoegd, met de omgevingsvisie als bovenliggend kader. ● Interne afstemming met de aanpalende programma's (wijkaanpak, Samen leven in Rheden, warmte, mobiliteit, Haveland) — één verhaal naar buiten. Plan van aanpak participatie Programma Volkshuisvesting – 4 ● Participatieruimte en participatieniveaus vaststellen in het college; de raad wordt geïnformeerd via een raadsinformatiebrief en kan zaken meegeven in informatieve raadssessie.
● Rollen, capaciteit en verwerkingsafspraken vastleggen: wie doet wat met de opbrengst. ● Communicatieaanpak, kernboodschap en werving gereed; platform meedenkeninrheden.nl ingericht. Resultaat: vastgestelde participatieruimte, intern gedeeld verhaal, werkbare organisatie, werving klaar om te starten. Fase 1 — Verzamelen en informeren ● Gebruik maken van input Dorpsgesprekken in het kader van de Omgevingsvisie. ● Gebruik maken van evaluatie van het Woonbeleid (rapport Companen, nov. 2026) ● Informeren op meedenkeninrheden.nl, laagdrempelig. Het platform is de plek waar alles samenkomt: wat offline wordt opgehaald, wordt online geplaatst. Resultaat: beeld van woonwensen, ervaringen, zorgen en lokale kennis; zicht op wat er per kern en wijk speelt. Fase 2 — Verdiepen ● Verdiepingssessie per vraagstuk (A tot en met F), met een gemengd gezelschap van inwoners, ervaringsdeskundigen en professionals. ● Voor C en D een deliberatieve opzet: deelnemers krijgen de werkelijke afweging voorgelegd, inclusief de consequenties van elke keuze, en formuleren een advies. ● Gerichte benadering van specifieke belangengroepen: jongeren, ouderen en de dorps- en wijkraden op basis van de lijst die het projectteam opstelt. Resultaat: gewogen adviezen op de vraagstukken waar het schuurt, en concrete samenwerkingsafspraken die als bouwsteen in het programma landen.
Fase 3 — Reflectiefase Een eigen fase, geen sluitpost. Deelnemers horen hier wat er is opgehaald en wat er met hun inbreng gebeurt, vóórdat het programma wordt vastgesteld. ● Terugkoppeling aan alle participanten met een eerste uitkomst van de participatie, in dezelfde kanalen waarlangs is opgehaald — het platform voorop. ● Die eerste uitkomst gaat ook naar college en raad, zodat het bestuur de opbrengst ziet vóór de besluitvorming. ● Reacties uit deze fase zijn zelf ook opbrengst en worden vastgelegd. Resultaat: deelnemers weten wat er met hun inbreng is gebeurd, en het bestuur kent de opbrengst voordat de keuzes definitief worden. Fase 4 — Verwerken en besluiten ● Participatieverslag met alle opbrengsten van het traject, inclusief wat de terugkoppelfase heeft opgeleverd: wat is opgehaald, wat is ermee gedaan, wat niet en waarom. ● Programma ter besluitvorming naar college en ter informatie aan de raad, met het participatieverslag als bijlage. Plan van aanpak participatie Programma Volkshuisvesting – 5 Resultaat: navolgbare lijn van inbreng naar besluit. Fase 5 — Borgen in de uitvoering ● De participatie stopt niet bij vaststelling: bij de uitvoering van het programma wordt per plan en per project opnieuw georganiseerd wie waarover meepraat. ● Afspraken daarover worden bij vaststelling van het programma meegegeven. 6. Randvoorwaarden Inclusie.
Wie komt opdagen is niet wie de gemeente bewoont. Voor de verdiepingssessies wordt daarom gewerkt met gerichte werving. Bij de bijeenkomst wordt bijgehouden wie er was en wie niet, zodat de opbrengst eerlijk gewogen kan worden. Transparantie. Vooraf helder over de participatieruimte en over wat er met de inbreng gebeurt. Achteraf zichtbaar wat is meegenomen en wat niet, met een reden. Dit is de belangrijkste bepaler van vertrouwen in het volgende traject. Aansluiten bij bestaande netwerken. Dorps- en wijkraden, buurtkamers, wijkgroepen, wooncoach, zorgpartijen, jongerenwerk. Deze structuren zijn er al en werken; het traject sluit erop aan in plaats van er parallel aan te lopen. Verwachtingenmanagement. Bij elk contactmoment expliciet benoemen wat vastligt en waarom. Doe je dat niet, dan gaat het gesprek alsnog over de aantallen, en dan levert de bijeenkomst niets op voor het programma en frustratie bij de deelnemers. 7.
Rollen Rol Verantwoordelijkheid Projectteam Volkshuisvestingsprogramma Inhoud, uitvoering van de participatie, integratie van de opbrengst in het programma Procesbegeleiding participatie Intern belegd bij het projectteam; geen externe begeleiding Communicatie Kernboodschap, campagne, kanalen, platform, terugkoppeling Portefeuillehouder(s) wonen en zorg Bestuurlijke dekking, aanwezigheid bij sleutelmomenten College Stelt participatieplan en volkshuisvestingsprogramma vast Gemeenteraad Wordt geïnformeerd, geeft mee in informatieve raadssessies Interne collega's aanpalende programma's Afstemming, adviserend, met name in fase 0 Capaciteit en budget. Het projectteam is opgelijnd om de participatie zelf vorm te geven. Voor alle out-of- pocket-kosten samen — communicatiecampagne, platform, bijeenkomst — is € 40.000 beschikbaar. Dat is werkbaar bij de gekozen opzet, maar het laat weinig ruimte voor uitbreiding onderweg. Activiteit Kosten Communicatiecampagne Platform Bijeenkomst Totaal 8. Planning Het traject kent drie vastgestelde tijdvakken: Tijdvak | Periode Voorbereidingsfase | 1 augustus – 15 december 2026 Participatiefase (incl. verslaglegging) | 1 januari – medio augustus 2027 Definitief Volkshuisvestingsprogramma | 15 augustus – 20 december 2027 De fasen uit §5 vallen daarbinnen als volgt.
Fase | Periode | Tijdvak 0 — Fundament (binnen) | 1 aug – 15 dec 2026 | Voorbereiding 1 — Brede input in beeld brengen | 13 jan – 31 jan 2027 | Participatie omgevingsvisie 2 — Verdiepen op de participatie | 1 feb – 28 feb 2027 | Participatie vraagstukken Van inbreng naar afspraken | 1 mrt – 30 apr 2027 | Participatie (intern) 3 — Terugkoppeling | 3 mei – 17 mei 2027 | Participatie 4 — Verwerking, verslaglegging en | 18 mei – 20 dec 2027 | Definitief programma besluitvorming 5 — Borgen in de uitvoering | vanaf vaststelling | doorlopend Wat deze kalender betekent voor de aanpak Voor de zomervakantie klaar. Alle contactmomenten met inwoners en partners vallen tussen 13 januari en 17 mei. Dat vermijdt de zomervakantie volledig, en dat is winst: de opkomst in juli en augustus is laag en niet representatief. De keerzijde is dat de planning krap is. Fase 1 duurt drie weken. De werving moet daarom in de voorbereidingsfase af zijn. Op 13 januari staat alles klaar: de raadpleging live, de bijeenkomst geagendeerd en aangekondigd, de uitnodigingen verstuurd. Uitnodigen ná de kerst is te laat — dan is fase 1 voorbij voordat mensen zich hebben aangemeld. Concreet: wervingsmateriaal gereed eind november, uitnodigingen de deur uit in de eerste week van december.
Voor de moeilijker bereikbare groepen (§4) geldt dat nog sterker: die routes lopen via contactpersonen bij jongerenwerk, zorgpartijen, welzijnswerk en buurtkamers, en dat kost weken. Die gesprekken beginnen in november, niet in januari. Met één fysieke bijeenkomst draagt het platform het zwaartepunt. De keuze voor één bijeenkomst is te verdedigen, omdat met de evaluatie van het woonbeleid en de inloopbijeenkomsten per dorp voor de omgevingsvisie al veel input is opgehaald. Het zwaartepunt ligt daarom bij het digitale platform: Plan van aanpak participatie Programma Volkshuisvesting – 6 Plan van aanpak participatie Programma Volkshuisvesting – 7 meedenkeninrheden.nl. Dit moet vanaf dag één volwaardig zijn met daarnaast gerichte routes naar specifieke doelgroepen. Er zitten minder werkbare weken in het voorjaar dan de kalender suggereert. De voorjaarsvakantie valt in fase 2, Pasen en Koningsdag vallen in het deel van maart en april, en de meivakantie loopt door in de eerste dagen van de terugkoppelfase. De terugkoppelfase vraagt dat de analyse al klaar is op 3 mei. Fase 3 is bedoeld om terug te koppelen, niet om nog te verwerken. De eerste uitkomst van de participatie moet er dus liggen als die fase begint, en dat betekent dat het verwerken van fase 1 en 2 meeloopt tijdens maart en april in plaats van erna.
Het loont bovendien om ook tussentijds terug te koppelen: deelnemers aan fase 1 horen dan in februari al iets, in plaats van pas in mei. Het platform maakt dat eenvoudig — daar komt alles samen. Het definitieve participatieverslag komt een fase later. Daarin staan alle opbrengsten van het traject, inclusief wat de terugkoppelfase zelf heeft opgeleverd. Fase 4 heeft daar ruim de tijd voor; het verslag hoeft dus niet in de twee weken van mei geperst te worden. Er is een buffer, en die zit achterin. Fase 3 kan doorlopen tot eind mei als dat nodig blijkt; daarna is er nog ruim tijd. Dat is de plek om uitloop uit fase 1 of 2 op te vangen — maar het werkt alleen als die afspraak vooraf is gemaakt, niet als het onderweg blijkt. Tussen mei en december valt een lange stilte richting deelnemers. Zeven maanden zonder bericht na een intensief voorjaar kost vertrouwen, ook voor het volgende traject. Een kort tussenbericht is wenselijk. De voorbereidingsfase loopt al en kent één harde deadline. De participatieruimte en de participatieniveaus moeten vóór 15 december 2026 zijn vastgesteld in het college. Rekening houdend met de vergadercyclus: collegestuk gereed rond eind oktober, raadsinformatiebrief in november. Dat is ongeveer zes tot acht weken vanaf nu, en het valt samen met het gereedmaken van de werving. In het derde tijdvak moet de terugkoppeling vóór de besluitvorming.
Concreet: concept-programma naar het college in oktober of november, raadsbehandeling in december. Aandachtspunt: het traject loopt niet over een bestuurswisseling heen. De gemeenteraadsverkiezingen zijn in maart 2026 geweest; dat risico speelt hier niet. 9. Risico's Risico Beheersing Gesprek gaat alsnog over de aantallen Kader vooraf expliciet, strakke gespreksvragen, begeleiding die kan begrenzen Werving niet rond vóór het kerstreces Materiaal eind november gereed, uitnodigingen eerste week december Alleen de bekende gezichten komen Gerichte werving via bestaande netwerken; aanwezigheid registreren en bijsturen Uitloop in fase 1 of 2 eet fase 3 op Harde einddatum per fase; vooraf afspreken dat fase 3 mag doorlopen tot eind mei Opbrengst landt niet in het programma Verwerkingsafspraken in fase 0 vastleggen, niet achteraf Deelnemers horen zeven maanden niets na mei Per fase terugkoppelen; tussenbericht in september of oktober Plan van aanpak participatie Programma Volkshuisvesting – 8