Nota Kapitaalgoederen Openbare Ruimte 2026-2029 AANGEPAST

Nota Kapitaalgoederen 2026-2029 | Gemeente Rheden | Pagina 34 van 46

In de reserve Spelen zit € 398.000 en er wordt geen jaarlijkse dotatie of onttrekking gedaan aan deze reserve. Het reserveringsbudget van spelen is bedoeld om de buurtspeelplekken te realiseren. Er worden nog vijf buurtspeelplekken gerealiseerd conform het beleidsplan en deze worden betaald uit reserve spelen.

4.3

Investeringen

Openbare ruimte die niet meer met onderhoud op niveau kan worden gehouden, moet worden vervangen. Alle objecten in de openbare ruimte vereisen onderhoud en zijn eindig, zie onderstaande figuur. De kosten die hiervoor worden gemaakt, noemen we investeringen.

De gemeente vraagt elk jaar in de Programmabegroting aan welke investeringen er de komende jaren nodig zijn. Voor de korte termijn 2025 t/m 2028 wordt gewerkt met een meerjarenprogramma dat is gebaseerd op de kwaliteit van het areaal en vragen en wensen uit de samenleving. In de gemeente Rheden worden om die reden gedetailleerde planningen gemaakt voor de komende twee jaar.

Integraal programmeren Door integraal te programmeren kunnen we de kosten voor wegen drukken. Via integrale programmering worden de opgaven in de onder- en bovengrond zoveel mogelijk afgestemd. Dit betekent dat de vervangingen voor verhardingen grotendeels samenlopen met de vervangingen van rioleringen. In de periode van 2025 t/m 2028 geldt dit voor 69% van het aantal te vervangen vierkante meters verhardingen.

Nota Kapitaalgoederen 2026-2029 | Gemeente Rheden | Pagina 35 van 46

Deze vervangingen worden daardoor ook voor een groot deel gedekt uit de budgetten voor riolering. De weg wordt toch al opgebroken om de riolering te vervangen. In de praktijk wordt daardoor 70% gedekt van de verhardingen die onderdeel zijn van een rioleringsproject. Er is daardoor niet jaarlijks gemiddeld € 3,5 miljoen nodig voor verhardingen, maar € 1,8 miljoen. Dit bedrag is opgebouwd met het uitgangspunt dat 31% van de wegvervangingen losse vervangingsprojecten zijn en 69% integrale projecten in samenwerking met riolering. Het totale benodigde vervangingsbudget langcyclisch daalt daardoor naar € 3 miljoen. Er is dan een verschil van ruim € 174000 tussen wat er gepland/beschikbaar is in de Programmabegroting en wat er structureel jaarlijks nodig is.

Figuur 4.3: Overzicht beschikbare en benodigde investeringsbudgetten

Kapitaallasten investeringen De vervangingsinvesteringen worden geactiveerd. Dit betekent dat er in de begroting geen rekening hoeft te worden gehouden met de totale investeringsbedragen, maar met de kapitaallasten bestaande uit afschrijving en rente. De uiteindelijke kapitaallasten worden beïnvloed door de daadwerkelijke investeringen, gehanteerde afschrijvingstermijnen en de hoogte van de rekenrente. De ondergrens voor het activeren van investeringen met maatschappelijk nut wordt gesteld op € 20.000 (excl. BTW). Wanneer een investering deze bedragen overstijgt, zal activering op de balans plaats moeten vinden. Investeringen met een lagere aanschafwaarde worden niet geactiveerd, maar direct in het jaar van aanschaf ten laste van de exploitatie verantwoord. Doordat elke investering boven de € 20.000 wordt geactiveerd en afschreven wordt binnen een vastgestelde termijn, stijgen de kapitaallasten van 2025 t/m 2085. Vanaf 2085 stabiliseren de kapitaallasten als de investeringen gelijk blijven. Er is voor zestig jaar gekozen omdat de kapitaallasten bij gelijkblijvende investeringen per jaar tot dit punt stijgen doordat de wegen in zestig jaar worden afgeschreven. Dit is een benadering waarin wordt toegewerkt naar een ideaalcomplex waarbij de vervangingsbehoefte altijd kan worden gedekt vanuit de exploitatiebegroting.

In 2025 staat er ongeveer € 1,29 miljoen aan kapitaallasten op de begroting van beheer. Dit bedrag zal door de benodigde investeringen per jaar nog verder toenemen. In figuur 4.4 leest u de prognose op basis van de berekende investeringsbudgetten. Uiteindelijk zullen de kapitaallasten, bij

Nota Kapitaalgoederen 2026-2029 | Gemeente Rheden | Pagina 36 van 46

gelijkblijvende investeringen, stabiliseren rond € 5,34 miljoen per jaar op basis van een omslagpercentage van 2,242%.

Figuur 4.4: Ontwikkeling kapitaallasten per beheertype 2026 t/m 2096 (excl. indexaties) In combinatie met de benodigde uitvoeringsbudgetten voor het beheer van de openbare ruimte levert dat het beeld op uit figuur 4.5.

Figuur 4.5: Ontwikkeling uitvoeringskosten beheer + ontwikkeling kapitaallasten 2026 t/m 2096 (excl. indexaties)

Nota Kapitaalgoederen 2026-2029 | Gemeente Rheden | Pagina 37 van 46

4.4

Financiële strategie

De conclusie is dat er een totaaltekort is van € 628.000 op het onderhoudsbudget dat grotendeels wordt veroorzaakt door een tekort voor groot onderhoud bij Wegen. Dit is terug te zien in de kwaliteit die wordt geleverd en die door de vastgestelde ondergrens dreigt te zakken. Er is structureel meer budget nodig voor dit onderhoud. Het voorstel is om de tekorten op korte termijn (t/m 2028) te dekken uit de reserve Openbare Ruimte (Wegen), waar ruim € 2,75 miljoen in zit, en daarna de dekking opnieuw te evalueren. Daarnaast stellen we voor een aantal financiële keuzes te maken om de dekking van zowel het onderhoud als de vervangingen in de openbare ruimte beter te organiseren. Dit bestaat uit drie voorstellen. 1. De Nota Kapitaalgoederen Openbare Ruimte met de kwaliteitsniveaus voor beheer en vervanging van onze kapitaalgoederen vast te stellen. 2. Het onderhoudstekort van jaarlijks € 628.000 in de jaren 2026 t/m 2028 te dekken ten laste van de Reserve Openbare Ruimte (Wegen). 3. In de meerjarenbegroting 2029-2032 toe te werken naar structurele dekking voor onderhoud en vervanging van onze kapitaalgoederen.

1.

Zodat we beheer en vervanging van onze kapitaalgoederen conform de vastgestelde kwaliteitsnormen kunnen onderhouden aan de hand van een actuele Nota Kapitaalgoederen. De gemeente Rheden heeft een Beheernota Openbare Ruimte uit 2020 en een Integraal Beheerplan Openbare Ruimte (IBOR) dat loopt van 2021 t/m 2025. Het beheerplan loopt af in 2025 en behoeft een actualisatie. Voor een groot deel doen we nog steeds hetzelfde als vier jaar geleden en ook de ambities die we hebben komen nog grotendeels overeen met onze huidige ambities.

2.

Zodat dekking aanwezig is voor het benodigde onderhoud in de periode 2026 t/m 2028 om ons kwaliteitsniveau te handhaven en niet verder te laten dalen. De nota Kapitaalgoederen laat een jaarlijks structureel tekort zien voor het onderhoud van de openbare ruimte. Dit wordt grotendeels veroorzaakt door een tekort aan budget voor groot onderhoud wegen. De kwaliteit van de wegen dreigt door de vastgestelde ondergrens te zakken met risico op kapitaalvernietiging en onveilige situaties. Het voorstel is om dit tekort de komende drie jaar te dekken uit de Reserve Openbare Ruimte (Wegen). De afgelopen jaren zijn de kosten voor het beheer van de openbare ruimte echter gewijzigd door inflatie en ook het areaal dat we beheren is veranderd. Ook hebben we afschrijvingstermijnen van riolering teruggebracht van 80 jaar naar 60 jaar. Hierdoor vervangen we riolering sneller en zijn er meer kansen om gelijktijdig met het vervangen van de riolering de gehele openbare ruimte kostenneutraal te vervangen en te verbeteren. Met hetzelfde budget werken we daarmee aan onze 11 ambities uit de Beheernota op onder andere het gebied van o.a. energietransitie, klimaatadaptatie, biodiversiteit, toegankelijkheid en veiligheid. De vervangingsopgave is daarmee de katalysator voor verbetering van de openbare ruimte voor deze doeleinden.

Nota Kapitaalgoederen 2026-2029 | Gemeente Rheden | Pagina 38 van 46

In de berekening zijn ook meekoppelkansen meegenomen zoals de financiering van rioleringsprojecten via het Water- en Rioleringsprogramma (WTPO) en het Spaar- en Strategisch Werken (SSW)-fonds. 3.

Zodat ook na 2028 structureel budget beschikbaar is via de begroting om het jaarlijks onderhoud te kunnen plegen. De voorgestelde dekking voor het tekort op onderhoud dekken we voor de periode 2026 – 2028 uit de Reserve Openbare Ruimte (Wegen). Onderhoud is een structurele post die we ook structureel in de begroting willen opnemen. Hierbij betrekken we ook de mogelijk kansen die investeringen en/of subsidies van derden bieden, op het gebied van bijvoorbeeld de energietransitie en klimaatbestendig inrichten van openbare ruimte. Door het dekken van de onderhoudstekorten vanuit de reserve nemen we de tijd om het ravijnjaar te overbruggen. We onderzoeken in 2028 hoe we de dekking vanaf 2029 organiseren.

Kanttekeningen en risico’s Technische staat van wegen en toegankelijkheid: De wegen in gemeente Rheden worden wat betreft de technische staat onderhouden op CROW-niveau C (dat is het één na laagste niveau). Dit heeft consequenties voor de toegankelijkheid van trottoirs en wegen omdat we hiermee gebreken accepteren zoals gaten, verzakkingen, los liggende klinkers/tegels en wortelopdruk. Het kan voorkomen dat niet alle wegen en trottoirs even prettig en comfortabel zijn om te fietsen, wandelen, sporten of spelen. Daarnaast kan het de kans op valpartijen vergroten. De kans op achterstanden in het onderhoud en het risico op kapitaalvernietiging neem toe bij een lager niveau. Als we niet investeren in het onderhoud en kwaliteit van de wegen, dan zakken we door de vastgestelde ondergrens van technische staat wegen laag. Hiermee komt de veiligheid in het geding met het risico van kapitaalsvernietiging, extra kosten en aansprakelijkheid. Vertraging rioleringsprojecten: De uitvoering van veel vervangingen in de openbare ruimte wordt in de beheerstrategie gekoppeld aan de vervangingen bij riolering. Deze integrale projecten lopen momenteel vertraging op omdat het niet lukt voldoende capaciteit te werven om alle projecten uit te voeren. Dit heeft effect op de kwaliteit van de verhardingen.

Schommelingen prijzen: De prijzen zijn de afgelopen jaren sterk gestegen, jaarlijkse indexatie van de budgetten is nodig om voldoende budgetten te houden voor het onderhoud in de openbare ruimte. Aanbestedingen en theoretische doorrekening: De budgetten zijn doorgerekend op landelijke kengetallen. Aanbestedingen op de markt kunnen altijd hoger of lager uitvallen.

Nota Kapitaalgoederen 2026-2029 | Gemeente Rheden | Pagina 39 van 46

Onverwachte gebeurtenissen; Onverwachte gebeurtenissen, zoals de storm die op 4 juni 2019 plaatsvond, kunnen aanzienlijke onderhoudskosten met zich meebrengen. Soms is de gebeurtenis niet onverwacht maar is de hoogte van de kosten wel onvoorspelbaar. Denk bijvoorbeeld aan vernielingen met oud-en-nieuw of de bestrijding van invasieve exoten.

4.5

Mogelijke ombuigingsmaatregelen

Er zijn verschillende manieren om de kosten voor het beheer van de openbare ruimte te verlagen. Hieronder worden vier opties verkend. Eenmalig uitstellen van investeringen in de openbare ruimte Het uitstellen van vervangingen betekent dat de kapitaallasten op korte termijn minder hard stijgen. Het betekent ook dat er minder projecten kunnen worden uitgevoerd en dat noodzakelijk wegvervangingen los van de integrale programmering moeten worden gedaan. Op dit moment zijn projecten echter al vertraagd door een gebrek aan uitvoeringskracht binnen de organisatie en op de markt. De weg- en groenvervangingen lopen daardoor al ruim € 4,5 miljoen achter. Dit levert op dit moment al een besparing op de kapitaallasten op van ongeveer € 145.000. Aanbeveling is om deze maatregel, gezien de huidige achterstand, niet door te voeren. Versoberen van de openbare ruimte De gemeente kan de keuze maken om een kapitaalgoederen niet meer te vervangen. Het gaat dan om bijvoorbeeld speeltoestellen, beeldende kunstwerken en afvalbakken. De besparing die hiermee wordt behaald loopt de komende jaren op van € 10.000 t/m € 40.000. Inventarisatie over de objecten die worden verwijderd vindt nog in 2025 plaats. Doorbelasten personeel naar projecten Door personeel toe te schrijven aan projecten, worden deze kosten als kapitaallast opgenomen in het project.

Hierdoor dalen de personeelslasten in de exploitatiebegroting en stijgen de kapitaallasten. Doorbelasten personeel naar projecten is een algemeen financieel beleid binnen de gemeente. De verwachte besparing op de korte termijn bedraagt € 200.000. Dit betreft een taakstelling voor de komende jaren. Componentenmethode hanteren: groot onderhoud asfalt activeren Het BBV biedt ruimte om ook individuele componenten af te schrijven. Dit wordt bijvoorbeeld al gedaan bij lichtmasten en armaturen. Ook het opnieuw draaien van een deklaag kan worden gezien als een component. Dit kan een verlaging betekenen van je exploitatiebegroting met € 1,4 miljoen. Dit zorgt wel een geleidelijke extra stijging van de kapitaallasten in de exploitatiebegroting. Door groot onderhoud bij asfaltwegen te activeren, stijgen de kapitaallasten jaarlijks (afhankelijk van afschrijvingstermijnen) met € 55.000 - € 125.000. Aanbeveling is dit, vanwege uiteindelijke stijgende kosten en administratief meerwerk, niet door te voeren.

Nota Kapitaalgoederen 2026-2029 | Gemeente Rheden | Pagina 40 van 46

Nota Kapitaalgoederen 2026-2029 | Gemeente Rheden | Pagina 41 van 46

Bijlage Bijlage 1:

Exploitatie – maatregelen beheer en onderhoud

In de bijgaande tabel de maatregelen beheer en onderhoud die worden gefinancierd vanuit de jaarlijkse begroting/exploitatie.

Exploitatie - maatregelen beheer en onderhoud Algemeen

Contracten dienstverlening wijkbeheer, integrale onderhoudsprojecten

Groen

Dagelijks onderhoud: Alle frequente maatregelen: maaien, knippen, schoffelen, herstel, onderhoud boomspiegels en snoeien. Groot onderhoud: Inventariseren en inspecties groen, vervanging beplanting. Dagelijks onderhoud: Invullen onderhoudspaspoort, stamopschot verwijderen, bestrijden ziekten en plagen.

Bomen

Groot onderhoud: Inventarisatie en inspectie BVC (1/3 deel van de gemeente per jaar), dunnen, veiligheidssnoei, onderhoudssnoei. Dagelijks onderhoud: Inspecties, reparaties, herstel vandalisme

Spelen

Groot onderhoud: Jaarlijkse inspectie. Vervanging: vernieuwen toestellen en bijbehorende ondergronden Dagelijks onderhoud: Reinigen, herstel en reparaties

Straatmeubilair

Groot onderhoud: Inspectie en inventarisatie Vervanging: vernieuwen meubilair

Wegen

Dagelijks onderhoud: Herstel en reparatie (service en meldingen) kleine oppervlakten en gaten. Gedeeltelijk herstraten. Planmatig herstraten, versterken van constructies, aanbrengen nieuwe deklagen.

Verkeersmeubilair

Dagelijks onderhoud: Reinigen en rechtzetten. Herstel en reparaties Groot onderhoud: Inspectie en inventarisatie Vervanging: vernieuwen borden en/of dragers

Civiele kunstwerken

Dagelijks onderhoud: Inspecties, reinigen, schilderen/ conserveren, slijtlagen aanbrengen, verwijderen begroeiing. Reparaties beton en metselwerk.

Kunstwerken (beeldende kunst)

Dagelijks onderhoud: Reinigen herstel- en reparatie (maatwerk), schilderen

Openbare verlichting

Dagelijks onderhoud: Reinigen, remplace lampen, schades herstellen, masten rechtzetten, oplossen storingen.

NB: Unieke objecten: worden niet vervangen (afdeling Cultuur)

Groot onderhoud: Inspecties Vervanging: vervangen enkele masten en/of armaturen.

Gladheids-bestrijding

Alle activiteiten

Straatreiniging

Alle activiteiten

Nota Kapitaalgoederen 2026-2029 | Gemeente Rheden | Pagina 42 van 46

Bijlage 2:

Investeringen en afschrijvingstermijnen

In bijgaande tabel de producten waarvan de vervangingen worden geactiveerd. De tweede tabel geeft de afschrijvingstermijnen ten behoeve van het activeren van de vervangingsinvesteringen.

Kapitaalsinvesteringen - vervangingen Algemeen

Integrale projecten vernieuwing, renovatie openbare ruimte

Groen en bomen

Vervangen van groen, plantsoenen. Laanvervangingen, vervangen bomen.

Spelen

Vervangen speeltoestellen en speelterreinen als skateparken, natuurspeelterreinen, kunstgras speelvelden.

Wegen

Vervangen hele constructie weg, nieuw materiaal.

Civiele kunstwerken

Vervangen kunstwerken door nieuwe kunstwerken. Vervangen delen van de constructie (bijvoorbeeld voegovergang, liggers, dek, leuningen).

Openbare verlichting

Vervangen lichtmasten en armaturen, voedingskabels en schakelkasten.

Levensduurverlengend onderhoud

Groot onderhoud bij een weg die de leeftijd van 60 jaar heeft bereikt waardoor de levensduur wordt verlengd.

Rehabilitatie

Bijdragen vanuit wegen aan rioolprojecten die zijn vastgesteld in het watertakenplan. De hoogte wordt bepaald in het watertakenplan

Afschrijvingstermijnen Groen en bomen

30 jaar

Banken en picknickbanken

10 jaar

Hekwerken

10 jaar

Speeltoestellen en speelplaatsen

20 jaar

Meubilair/verkeerstekens

10 jaar

Aanleg bruggen beton/staal

40 jaar

Asfaltering/herbestrating/reconstructies 15 jaar (levensverlengend) Asfaltering/herbestrating/reconstructies 60 jaar Parkeervoorzieningen

10 jaar

Armaturen en lichtmasten

40 jaar

Persriolering en vrijvervalriolering

60 jaar

Nota Kapitaalgoederen 2026-2029 | Gemeente Rheden | Pagina 43 van 46

Bijlage 3:

Terugblik financiële conclusies Integraal beheerplan 2021-2025

In de actualiteitenrapportage van 29 oktober 2020 is de volgende tekst naar de raad gegaan. Op 21 april 2020 heeft de raad de Beheernota Openbare Ruimte en het daarin voorgestelde kwaliteitsniveau vastgesteld. Het huiswerk daarbij was om in kaart te brengen of dat niveau binnen de huidige budgetten kan worden gerealiseerd. De afgelopen maanden zijn de diverse kapitaalgoederen doorgerekend. Hieruit blijkt dat er structureel € 850.000 nodig is om het voorgestelde kwaliteitsniveau te realiseren. Het college is van mening dat dit op dit moment, gezien de financiële situatie, niet opportuun is. De doorrekening wijst ook uit dat de beschikbare budgetten onvoldoende zijn voor onderhoud conform de minimale normen. Hierdoor zal sprake kapitaalvernietiging zijn met alle (financiële) gevolgen van dien. Om die reden stelt het college voor om voorlopig te kiezen voor de huidige beeldkwaliteit met daarbij een budgettaire plus voor de bestrijding van onkruid op verharding en het opnemen van een budget voor het onderhoud aan kunstwerken (o.a. bruggen), wegwerken achterstallig onderhoud bij asfaltwegen en areaaluitbreidingen. Bij de doorrekening is geconstateerd dat hiervoor voorheen geen middelen in de begroting waren opgenomen. Voor dat kwaliteitsniveau is ongeveer € 400.000 structureel extra nodig en heeft met name betrekking op de kwaliteit van de wegen.

Inzet financieel voordeel Het voorstel om te kiezen voor de huidige beeldkwaliteit leidt er, vanwege het volledig toepassen van de BBV-voorschriften met betrekking tot activeren, toe dat er in 2021 sprake is van een budgettair ‘voordeel’ van € 1,2 miljoen ten opzichte van de huidige budgetten. Kort gezegd ontstaat dit doordat budgetten die voorheen als jaarlijks onderhoudsbudget werden beschouwd niet geactiveerd worden. In de opstelling van de totale lasten baten vervalt dan dat onderhoudsbudget en komt daarvoor een lager afschrijvingslast in de plaats. Omdat dit fenomeen zich jaarlijks voordoet neemt dat voordeel in 2021 jaarlijks met ongeveer 100K af waarbij het in 2033 omslaat in een oplopend nadeel ten opzichte van de huidige budgetten. De lasten verschuiven daarmee volledig naar de toekomst. Dat laatste achten we onwenselijk. Wel biedt deze situatie de mogelijkheid om op korte termijn enige ruimte in de begroting te hebben en daarmee tijd om zo zorgvuldig mogelijk financieel weer in balans te komen. Om die reden stellen we voor in 2021 een deel van die ruimte te benutten en dat tegelijk af te bouwen naar € 0 in 2025. De overschotten worden hierbij in een afzonderlijke bestemmingsreserve gestort waarmee in de toekomst de hogere kapitaallasten kunnen worden geëgaliseerd.

Nota Kapitaalgoederen 2026-2029 | Gemeente Rheden | Pagina 44 van 46

Bijlage 4:

Samenvatting Beheernota Openbare Ruimte

De Beheernota Openbare Ruimte vormt de schakel tussen beleid en de openbare ruimte waar we als gemeente verantwoordelijk voor zijn. Hieronder volgt per speerpunt een samenvatting van de kaders die zijn meegegeven aan beheer en waar deze Nota Kapitaalgoederen op gebaseerd is. Speerpunt Ruimtelijk Beheerkader

Gebied

Snel reageren op klachten of meldingen

Algemeen

Herkenbare afvalvoorzieningen op passende locaties

Algemeen

Openbare ruimte is schoon en heel en ondersteunt representatieve uitstraling en intensieve gebruik van het centrum Beheer en onderhoud draagt bij aan het thuisgevoel van het woongebied

Centrum

Functionele karakter staat centraal bij beheer en onderhoud van bedrijventerreinen Beheer en onderhoud draagt bij aan sier- en verblijfswaarde van groengebieden Functionele en representatieve karakter staat centraal bij beheer en onderhoud van hoofdwegen

Bedrijventerrein

Woongebied

Groengebied/parken Hoofdwegen

Speerpunt Sociaal Beheerkader

Gebied

Mogelijkheden voor adoptie

Algemeen

De openbare ruimte is toegankelijk voor verschillende doelgroepen

Algemeen

Aanwezigheid rustplekken

Centrum

De openbare ruimte is toegankelijk voor verschillende doelgroepen

Centrum

Bewoners worden actief betrokken bij alle onderdelen van beheer

Centrum

Bewoners worden actief betrokken bij alle onderdelen van beheer

Woongebied

Aanwezigheid rustplekken

Groengebied/parken

Aanwezigheid rustplekken

Hoofdwegen

Speerpunt Duurzaam Beheerkader

Gebied

Overbodige verharding vervangen door groen

Algemeen

Beheer is gericht op instandhouding en waar mogelijk uitbreiding biodiversiteit

Algemeen

Beheer wordt duurzaam/energieneutraal uitgevoerd

Algemeen

Bomen op lijst bijzondere bomen krijgen nadrukkelijk aandacht

Algemeen

Selectief strooibeleid

Algemeen

Verminderen hittestress waar mogelijk, met name in het centrum

Centrum

Nota Kapitaalgoederen 2026-2029 | Gemeente Rheden | Pagina 45 van 46

Nota Kapitaalgoederen 2026-2029 | Gemeente Rheden | Pagina 46 van 46