Memo raad Op naar sluitend meerjarenperspectief 30 juni 2023.pdf

Memo datum

voor

Afdeling/cluster

behandeld door

ons kenmerk

bijlage(n)

30 juni 2023

Raad

Nadja Renkema Onderwerp

0

“Op naar sluitend meerjarenperspectief”

Aanleiding De kadernota 2024 laat na de verwerking van de effecten van de meicirculaire gemeentefonds 2023 een fors negatief meerjarenperspectief zien. Daarbij is nog geen rekening gehouden met de ambitie om de financiële positie te versterken. Het negatieve meerjarenperspectief van Rheden is in vergelijking met andere gemeenten van vergelijkbare omvang afwijkend in negatieve zin. Het uitgangspunt voor het College is dat wij de Raad een sluitende begroting aanbieden. Om dit te bereiken is het noodzakelijk om bestuurlijke keuzes te maken zodat de uitvoering past binnen de financiële kaders. Daarnaast is er verdieping nodig op de vergelijking met gemeenten van vergelijkbare omvang zodat we inzicht krijgen op de oorzaak van het negatieve verschil. Deze memo beschrijft het bestuurlijke kader en het proces om tot deze keuzes te komen en verdieping op de vergelijking.

Bestuurlijk kader Voor het bestuurlijke kader zijn de financiële ruimte en mogelijkheden leidend. Daarvoor geldt: ✓ Het startpunt is het programmaplan uit de programmabegroting 2023. Deze was immers sluitend voor de jaren 2024 en 2025; ✓ Deze vullen we aan met de aanvullende rijksbijdrage zoals opgenomen in de meicirculaire 2023, waarbij de nieuwe middelen worden toegewezen aan één van de 3 programma’s. ✓ Een belangrijke aanname is dat we vanuit het rijk voldoende middelen krijgen om nieuwe taken uit te kunnen voeren. ✓ Daarnaast wordt nog gekeken welke financiële toezeggingen het rijk nog heeft gedaan, die nog niet in de meicirculaire zijn opgenomen. Hiervoor wordt een stelpost opgenomen vooruitlopend op compensatie vanuit het Rijk. ✓ Ook halen we bij onze buurtgemeenten op welke aanvullende stelposten zij hebben opgenomen en bij de provincie welke mogelijkheden er zijn. ✓ De autonome ontwikkelingen zoals opgenomen in de kadernota 2024-2027 houden we nogmaals kritisch tegen het licht. ✓ Elk jaar sturen we op een begrotingsoverschot van € 1 miljoen met als doel de solvabiliteit te verbeteren. ✓ We begroten zowel de lasten als de baten realistisch. Daarbij richten we ons ook op het ophogen van specifieke lokale belastingen en heffingen gericht op het kostendekkend maken van specifieke producten.

✓ Om een en ander te realiseren maken we gebruik van de kennis en expertise van onze organisatie en er wordt externe ondersteuning ingeschakeld waar nodig.

1

Opdracht 1. De focus in de komende twee maanden ligt op het realiseren van een sluitend structureel begrotingsresultaat in de programmabegroting 2024-2027, primair gericht op 2024 en in tweede instantie op 2025. Het college verwacht (per programma) een aantal (beleid)keuzes gericht op het bijstellen van doelstellingen, verhogen van inkomsten en/of toekomstige besparingen om zo de begroting ‘van onderop op te bouwen’ om zo te komen tot een sluitend financieel meerjarenperspectief. 2. Zowel de jaarrekening 2022 als de kadernota 2023 laten een afwijkend beeld zien in vergelijking met andere gemeenten van vergelijkbare omvang. De komende twee maanden zal een verdiepende vergelijking worden gemaakt door een extern bureau (Twijnstra & Gudde). Doel is zicht te krijgen op de afwijkingen en het verklaren van de verschillen.

2

Leidend financieel kader Het bovenstaande bestuurlijk kader is verwerkt tot onderstaand saldo per programma. Hierbij is als startpunt de programmabegroting 2023-2026 aangehouden. Deze is aangevuld met de directe- en indirecte effecten van de meicirculaire. De indirecte effecten zijn naar rato van het saldo per programma uit de programmabegroting 20231 verdeeld over de 3 programma’s. Het College heeft zich voor elk jaar ten doel gesteld om de financiële positie met € 1 miljoen te versterken, deze doelstelling is naar rato verdeeld over de programma’s (“Aandeel verbeteren financiële positie”). Aangezien we in de programmabegroting 2023 voor de jaren 2023 en 2024 uitgingen van een positief begrotingssaldo groter dan € 1 miljoen levert dit een verbreding van de financiële ruimte op. De verwachting is dat financiële stelposten ook nog een voordeel gaan opleveren omdat hiermee in de kadernota voorzichtigheidshalve nog geen rekening was gehouden. Dit alles leidt tot het onderstaande financiële kader per programma. Leidend Financieel kader 2024-2027 (bedragen x € 1.000) 1. Samenleving Programmabegroting 2023 Directe effecten meicirculaire 2023 (pro forma) Verdeling Algemene bijdrage meicirculaire Aandeel verbeteren financiële positie Financiële stelposten 2.

Leefomgeving Programmabegroting 2023 Directe effecten meicirculaire 2023 (pro forma) Verdeling Algemene bijdrage meicirculaire Aandeel verbeteren financiële positie Financiële stelposten 3. Bestuur & organisatie (exclusief algemene baten) Programmabegroting 2023 Directe effecten meicirculaire 2023 (pro forma) Verdeling Algemene bijdrage meicirculaire Aandeel verbeteren financiële positie Financiële stelposten Saldo baten en lasten

2024 64.888 61.121 1.013 2.354 400 pm 13.128 12.571 0 476 81 pm 29.103 28.101 -244 1.065 181 pm 107.119

2025 65.118 61.065 1.406 2.048 598 pm 13.342 12.800 0 420 123 pm 30.238 29.243 -244 959 280 pm 108.698

2026 59.884 61.058 294 1.450 -2.917 pm 11.909 12.201 0 288 -580 pm 27.856 28.789 -244 680 -1.369 pm 99.650

2027 61.117 61.058 293 2.683 -2.917 pm 12.154 12.201 0 534 -580 pm 28.435 28.789 -244 1.259 -1.369 pm 101.706

Voor bijvoorbeeld programma 1 samenleving betekent dit dat het begrotingssaldo voor 2024 toeneemt van ruim € 61 miljoen naar bijna € 65 miljoen. Circa € 1 miljoen van deze toename wordt veroorzaakt door de pro forma toewijzing van de posten uit de meicirculaire. In dit financiële kader zijn nog geen aanvullende stelposten opgenomen. Een voorbeeld voor een aanvullende financiële stelpost voor programma 1 samenleving is anticiperen een toename van de BUIG-gelden (€ 1,5 miljoen).

De algemene baten zijn hierbij uitgezonderd omdat ze anders tot een onevenredige toewijzing aan programma 3 bestuur en organisatie hadden geleid. Dit betreft de taakvelden 0.7 Algemene uitkering en overige uitkeringen gemeentefonds, 0.61/0.62 OZB, 0.5 Treausury en 0.64 Belastingen overig. 1

3

Opdracht 1. De opdracht is om keuzes voor te leggen om zo het totale financieel perspectief sluitend te maken. Het financiële kader is leidend. De inventarisatie geeft inzicht, laat zien wat de mogelijkheden zijn en keuzes kunnen plaatsvinden op basis van hetgeen we belangrijk vinden. Hierbij zijn de volgende verdiepingen van toepassing (zgn. ‘knoppen om aan te draaien’): 1. Opnemen financiële stelposten: a. Waar worden we nog niet gecompenseerd door het rijk, maar zijn wel middelen te verwachten op grond van eerdere (financiële toezeggingen)? b. Hoe zijn andere (omringende) gemeenten hiermee om gegaan? c. Welke mogelijkheden worden vanuit onze toezichthouder de Provincie aangedragen? 2. Waar kunnen we onze ambitie bijstellen? a. Is temporiseren en/of bijstellen ambitieniveau voor bestuurlijk doel haalbaar en wenselijk? b. Welke ambities uit het verleden voeren we nu nog uit die in het heden minder bestuurlijke urgentie hebben (Nieuw voor oud beleid)? c. Wat zijn de gevolgen voor de (midden) lange termijn? 3. Bij welke producten is er ruimte om de inkomsten te verhogen, om zo meer dekking te hebben (zgn. profijtbeginsel)? 4. Waar zijn in de toekomst besparingen te realiseren, door middel van een incidentele investering ? 5. Het is een bewuste keuze om niet te spreken over bezuinigingen omdat activiteiten gekoppeld zijn aan opgaven en ambities.

Het beperken van uitgaven gaat derhalve hand in hand met het beperken van ambities. 6. Welke uitgavenstijgingen zijn onontkoombaar omdat ze autonoom zijn en/of betrekking hebben op het uitvoeren van een wettelijke verplichting?

Opdracht 2. Andere gemeenten van vergelijkbare omvang laten een significant beter resultaat zien over het jaar 2022. Daarnaast laten de kadernota’s voor de jaren 2024 en 2025 een sluitende begroting zien. Alle gemeenten laten in het ravijnjaar 2026 een negatief resultaat zien. Het is van belang een vergelijking te maken van de verschillen van de kosten en baten en een analyse van de oorzaken. Een verklaring van het verschil kan mogelijk aanknopingspunten bieden voor aanvullende interventies De vergelijking zal in augustus plaatsvinden zodat de uitkomsten kunnen worden betrokken bij het opstellen van de conceptbegroting.

4

Financiële opgave In de kadernota 2024 zijn diverse ontwikkelingen opgenomen, die zijn opgesteld vanuit het uitgangspunt continuering van bestaand beleid. Hierbij is gekeken wat er nodig is uitgaande van de bestaande ambitie, maar we constateren dat ons financieel kader hiervoor onvoldoende ruimte biedt. Deze ontwikkelingen worden nog kritisch tegen het licht gehouden om te bepalen of en in hoeverre een bijstelling in ambitie een positieve invloed heeft op het financieel perspectief. Stel dat alle opgenomen ontwikkelingen worden gehonoreerd, dan komen we tot de volgende opgave per programma: Opgave op basis van kadernota (bedragen x € 1.000) 2024 2025 2026 2027 Opgave voor 1. Samenleving -2.533 -947 -5.874 -4.141 Toename financieel kader 3.767 4.053 -1.174 59 Aanvragen kadernota 6.300 5.000 4.700 4.200 Opgave voor 2. Leefomgeving -443 -158 -792 -447 Toename financieel kader 557 542 -292 -47 Aanvragen kadernota 1.000 700 500 400 Opgave voor 3. Bestuur & organisitie -2.398 -3.805 -4.433 -3.854 Toename financieel kader 1.002 995 -933 -354 Aanvragen kadernota* 3.400 4.800 3.500 3.500 * Van de € 3,4 miljoen bedraagt € 2,9 miljoen een CAO stijging van salariskosten voor de totale organisatie. Deze lasten landen nu volledig in programma 3 op basis van de simpele aanname dat de baten daar ook zitten.

Omdat dit kosten van de totale organisatie betreft, wordt aangeraden om deze stijging te verdelen over de 3 programma’s. In dat geval wijzigt de opgave zoals hierboven vermeld.

Planning Het proces heeft als doel om uit te monden in een programmabegroting 2024-2027, waarbinnen 2024 in elk geval structureel sluitend is. De ambitie is om ook 2025 structureel te laten sluiten, onder het motto “kwaliteit voor snelheid” sluiten we niet uit dat hiervoor nog meer verdieping noodzakelijk zal zijn en mogelijk kan knellen met de tijdlijn voor de begroting 2024. De planning om hiertoe te komen is op hoofdlijnen als volgt. ✓ • • • • • • • • • • •

Aftrap doorontwikkeling programmabegroting Informatiebijeenkomst programmabegroting Kadernota 2024 in raad inclusief doorkijk proces Inventarisatie ambitie aanpassingen portefeuillehouders/DT Bespreken grotere plaatje bestuurlijke ambities (2024 – 2027)College Deadline aanleveringen Behandeling DT: 1e behandeling Plenaire bijeenkomsten per programma* Behandeling DT: 2e behandeling Financiële commissie Behandeling in College: 1e behandeling 2e behandeling Behandeling in Raad: technische vragenronde voorbereidende vergadering Besluitvormende vergadering

21 mrt ntb (juli) 4 juli 5-6-7 juli 12 juli 21 aug 7 sep 11 sep 14 sep eerste helft sep 19 sep 26 sep 9 okt 24 okt 7 nov 5

* met aanwezigheid van portefeuillehouders, DT lid, beleidsmedewerker en andere schrijvers plus financieel adviseur.

Het zwaartepunt van de werkzaamheden ligt in periode tot 21 augustus. In verband met vakanties zal er een proceseigenaar (DT-lid) voor de planning worden benoemd.

Resumé De focus in de komende maanden ligt op een sluitend structureel begrotingsresultaat in de programmabegroting 2024-2027, primair gericht op de jaren 2024 en 2025. Aan de hand van het bestuurlijk kader is de financiële ruimte verdeeld over de organisatie (3 programma’s). Dit levert een afgebakende opdracht op per begrotingsprogramma. Het college verwacht een aantal (beleids)keuzes gericht op het bijstellen van de doelstellingen, verhogen van specifieke inkomsten en/of toekomstige besparingen om zo de begroting ‘van onderop op te bouwen’ en te komen tot een sluitend financieel meerjarenperspectief. Op basis van deze voorstellen zal in het college een integrale afweging worden gemaakt en, via de programmabegroting 2024-2027, een voorstel worden gedaan aan de Raad. Na deze periode acht het college het noodzakelijk om met de raad ons strategisch te oriënteren op perspectieven op de langere termijn.

6

Bijlage 1: Pro forma toewijzing van de meicirculaire gemeentefonds 2023 Hieronder leest u de pro forma toewijzing van de posten van de meicirculaire gemeentefonds 2023 naar de 3 programma’s. Deze middelen zijn niet geoormerkt (zowel algemene uitkering als integratie- en decentralisatie uitkeringen), de daadwerkelijke toewijzing is een bestuurlijke keuze.

7

x 1.000

Uitkeringsfactor, algemeen: Accresontwikkeling Financieringssystematiek Uitkering factor, ontwikkeling uitkeringsbasis: Hoeveelheidsverschillen Ontwikkeling uitkeringsbasis Taakmutaties: Jeugdzorg 2024 en 2025 vrijval geraamde inkomsten jeugd 2024 en 2025 Loon- en prijsbijstelling 2023 participatie Loon- en prijsbijstelling 2023 AP jeugdhulp Loon- en prijsbijstelling 2023 Voogdij 18+ Voogdij/ 18+ Flankerend beleid energiearmoede Dienstverlening aanpak armoede en schulden Integraal Zorgakkoord Terugdraaien eigen bijdrage huish. hulp WMO Herinvoering eigen bijdrage WMO Overige taakmutaties Decentralisatie en Integratie uitkeringen: Brede impuls comb.functies buurtsportcoaches Jeugdhulp kinderen in een AZC Wet Goed verhuurderschap Leerlingenvervoer Oekraïne Taal voor ontheemden uit Oekraïne Maatschappelijke begeleiding inburgering Overig WOZ: WOZ waardering en aanpassing rekentarieven 3 D's sociaal domein: Participatie Compensatieregeling Voogdij/18+ Overige posten: Aanpassing stelpost jeugd vanaf 2026 Ontwikkeling algemene uitkering Programma 1 Programma 2 Programma 3 Algemeen

2023

2024

2025

2026

2027

Prg.

625

4.555

4.557

3.946

3.879 2.065

x x

-313 -347

-866 -1.333 -1.720 -1.661 207 204 197 197

x x

3.507 2.118 -3.152 -1.889 17 18 19 210 120 138 141 143 -81 125 100 300 274

0 0 0 3

0 0 0 3

273 250 -583 9

1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 x

-32

13

13

283 259 -603 8

-194 29 18 11 17 31 14

-194 29

-194 29

-194 29

-194 29

-14

-14

-13

-14

1 1 2 1 1 1 x

9

-244

-244

-244

-244

3

484 733

454

486

526

521

1 1

-6 4.524 293 0 -244 4.475

1

4.589 1.406 0 -244 3.427

-9 2.468 294 0 -244 2.418

1.384 1.410 18 9 -53

4.664 1.013 0 -244 3.895

8

1 2 3 x