Jaarstukken 2022 (23.46).pdf

Tabel: gerealiseerde doelen Natuur en landschap Nr. 1 (B) 1 (R) 2 (B) 2 (R)

Doel Doel 1: Het behouden, benutten en versterken van het Rhedens (cultuur)landschap. Doel 2: Het duurzaam in stand houden en waar mogelijk uitbreiden van de huidige natuurwaarde en biodiversiteit van de natuurgebieden. Op 28 juni 2022 is het beleidsnota Biodiversiteitsplan 2022-2032 door de Raad vastgesteld. De hiervoor benodigde middelen zijn eind van het jaar in de begroting vastgesteld. Eind 2022 is gestart met de werving van de ecoloog biodiversiteit en met de opstart van de uitvoering van het uitvoeringsprogramma.

Tabel: gerealiseerde doelen Ruimtelijk kader, ondersteunen en nemen van initiatieven voor gebiedsontwikkeling Nr. 1 (B) 1 (R) 2 (B) 2 (R)

Doel Doel 1: op 1 juli 2022 zijn we inhoudelijk en organisatorisch klaar voor de invoering van de Omgevingswet. Zoals al meegedeeld in de Raadsinformatiebrief van 13 december 2022 voldoen wij aan alle eisen en is opvolging gegeven aan de adviezen. Doel 2: samen met initiatiefnemers nieuwe gewenste ontwikkelingen realiseren In 2022 hebben we de ruimtelijke initiatieven, daar waar mogelijk, een stap verder geholpen. In de factsheets is in december 2022 de actuele stand van zaken van de meest aansprekende gebiedsontwikkelingen gedeeld met de gemeenteraad.

Tabel: gerealiseerde doelen Wonen Nr. 1 (B) 1 (R) 2 (B) 2 (R) 3 (B)

Doel Doel 1: Het terugdringen van het woningtekort. Er zijn 32 woningen toegevoegd en inzet op regionale samenwerking en afspraken. Doel 2: Een aantrekkelijke woningvoorraad voor jong en oud. Startnotities woonwagenbeleid en woonzorgvisie zijn vastgesteld. Doel 3: Meer veerkracht in kwetsbare wijken. 48

3 (R) 4 (B) 4 (R)

Wijkvisie Stenfert is opgeleverd en doelgroepenverordening is vastgesteld. Doel 4: Duurzame woningen en natuurinclusieve wijken. Afspraken woningcorporaties over verduurzamen woningen met slechte labels en de gemeente heeft energie bespaarpakketten aangeboden aan inwoners.

Welke resultaten zijn in 2022 gerealiseerd? Tabel: resultaten Gemeentelijk vastgoed Nr. Resultaat Doel 1: het vastgoed dient functioneel, duurzaam en in toenemende mate circulair te zijn binnen kosten-efficiënte kaders. 1 (B) Minimaliseren van de categorie "Overig vastgoed" 1 (R) In 2022 hebben er diverse transacties plaatsgevonden, met name gericht op de verkoop van groenstrookjes of afkoop van erfpacht. De vastgoedportefeuille is inmiddels geminimaliseerd tot een compacte kernportefeuille, gericht op Beleidsvolgend vastgoed of Vastgoed voor eigen huisvesting. 2 (B) Doorvoeren van de kostprijs dekkende huur voor categorie "Beleidsvolgend vastgoed" 2 (R) Het doorvoeren van de kostprijs dekkende huur vraagt veel capaciteit, zowel bij vastgoed als bij financiën. Er zijn in 2022 geen verdere stappen op dit onderdeel gezet. 3 (B) Onderhoud conform jaarplanning 3 (R) Het onderhoud van 2022 wordt in Q2 2023 afgerond. 4 (B) Verduurzaming Theothorne 4 (R) De verduurzaming van Theotorne is verder voorbereid, zowel in het technische ontwerp als de aanloop naar de aanbesteding. Huidige marktontwikkelingen zorgen ervoor dat de projectfactoren Tijd, Geld en Kwaliteit niet altijd volledig beheersbaar zijn. Verder moet er tijdig met Sport in Rheden worden gekeken naar mogelijkheden voor tijdelijke sportlocaties.

5 (B) Verder uitvoering geven aan het project Gemeentehuis 5 (R) De circulaire sloop van het oude gemeentehuis is in 2022 afgerond. De aanbesteding voor de realisatie van nieuwbouw heeft in 2022 grotendeels plaatsgevonden. In 2023 wordt de aanbesteding afgerond en wordt er gestart met de bouw.

Tabel: resultaten Mobiliteit, infra en beheer openbare ruimte Nr. Resultaat Doel 1: Behoud en versterking van een veilige, bereikbare en schone woon-, werk- en leefomgeving 1 (B) We maken in 2022 een plan van aanpak voor een gemeentelijk Mobiliteitsplan. Met het nieuwe plan (2023) leggen we op gemeentelijk niveau de gewenste wegcategorisering, nieuwe koers en het beleid vast voor alle onderwerpen binnen mobiliteit en verkeer. Dit vervangt de huidige plannen. 1 (R) Verdere voorbereiding heeft plaatsgevonden en ook is koppeling en afstemming gezocht met omliggende overheden en partijen. Zo maken de gemeenten Arnhem en Renkum en ook de Groene Metropoolregio gelijktijdig nieuw mobiliteitsbeleid. 2 (B) In onder andere Rheden en De Steeg breiden we 30km-zones uit in bestaande woonbuurten. Dit in overleg met betrokkenen en beperkte middelen.

49

2 (R) 3 (B)

3 (R)

4 (B)

4 (R)

5 (B) 5 (R)

6 (B)

6 (R)

7 (B)

7 (R)

8 (B)

8 (R)

De verdere voorbereiding en bewonerscommunicatie is doorlopen en de projecten zijn startklaar gemaakt. Met de uitwerking van het Masterplan Veluwezoom gaan we het recreatieverkeer slimmer sturen. In 2022 voeren we ter voorbereiding verkeersonderzoeken hiervoor uit. Er hebben tellingen en een kentekenonderzoek plaatsgevonden. Verdere uitwerking van de onderzoeken volgt binnen het uitvoeringsprogramma van Masterplan Welkom Veluwezoom. We pakken verkeersonveiligheid risicogestuurd en integraal aan. We sluiten aan bij het landelijke strategisch plan verkeersveiligheid (SPV2030). In 2022 maken we via regio en provincie een start voor het meeliften van projecten in de tweede tranche van het SPV2030 (openstelling verwacht in najaar 2022). De landelijke SPV-subsidie is aangevraagd en verkregen. Met ruim 175.000 euro extra middelen zetten we in op extra verkeersveiligheid in enkele projecten. Dit betreffen de 30km-zones in Rheden en de aanpak van het centrale kruispunt in De Steeg. Deze laatste is verbonden aan het project Fietsmaatregelen Velp-Dieren, waarvoor de gemeenteraad in 2022 een startnotitie vaststelde. De gesubsidieerde maatregelen moeten uiterlijk in 2027 gerealiseerd zijn. We maken een visie voor de laadinfrastructuur in de gemeente. Daarnaast streven we om in 2022 vraaggestuurd 15 extra oplaadpunten te realiseren.

De visie Laadinfrastructuur is in 2022 door de gemeenteraad vastgesteld. In 2022 zijn in de gemeente 7 oplaadpalen op straat geplaatst. Dit waren vraaggestuurde oplaadpalen. Voor 15 oplaadpalen (waarvan 10 proactieve) is ook alle voorbereiding in 2022 gereed en definitief gemaakt. Echter, heeft door onvoorziene materiaal- en personeelsproblemen bij de nieuwe concessiehouder de daadwerkelijk plaatsing zelf niet plaatsgevonden in 2022. De plaatsing gebeurt in de eerste helft van 2023. In totaal stonden er eind 2022 in onze gemeente 54 openbare oplaadpalen. Samen met partners in Oost-Nederland toetsen wij in reguliere overleggen de ontwikkeling van het spoorgoederenvervoer, het vervoer van gevaarlijke stoffen en de wettelijke naleving hiervan over de IJssellijn. Hiernaast wil ProRail in 2022 tien overwegen in de gemeente aanpakken en veiliger maken. De overleggen, samenwerking en lobby hebben verder vervolg gekregen. Voor de noordelijke aftakking van de Betuweroute is men bij de onderzoeksvraag om nut en noodzaak hiervan nader te onderzoeken. In november 2022 heeft ProRail 6 van de 10 geplande overwegen aangepakt. Dit zijn de Pinkelseweg, Schaarweg, Havelandseweg, Middachten, Hofstetterlaan en de Lange Juffer. Vier andere overwegen worden in 2023/2024 ingepland door een langer benodigde voorbereiding. In 2021 is het Beleidsplan openbare verlichting vastgesteld.

In 2022 wordt de verdere uitrol van duurzame verlichting uitgevoerd op basis van het meerjarenrenovatieplan. In 2022 vervangen we 178 stuks lichtmasten en armaturen. Vanaf 2022 monitoren we op basis van het energiepeil 2022 en brengen we de besparing van energiekosten in beeld. In 2021-2022 zijn er 267 stuks lichtmasten en armaturen verled, dit heeft een energiebesparing opgeleverd van 65572 kWh. Dit betekent dat er in 2022, 71 % van het totale areaal (7091) van lichtmasten en armaturen in de gemeente Rheden is verled. In een benchmark met 77 andere gemeenten blijkt dat dit gemiddeld op circa 51% zit. We beheren de openbare ruimte volgens de in 2021 vastgestelde beheerplannen, waarbij de kwaliteitsniveaus in de verschillende gebieden zijn afgestemd op de beschikbare middelen. Wij hebben de openbare ruimte in 2022 beheerd conform de in december 2021 door de Raad vastgesteld integraal beheerplan met onderliggende beheerplannen 50

9 (B)

9 (R)

10 (B) 10 (R)

11 (B)

11 (R)

12 (B)

12 (R)

13 (B)

13 (R)

wegen, groen en spelen. Waarbij op basis van monitoring de openbare ruimte minimaal voor 90% voldeed aan de CROW kwaliteitsnormering B (basis). Uitzondering is wegen, deze is vastgesteld op CROW kwaliteitsnormering C (laag) en ook deze voldeed op basis van monitoring voor minimaal 90% aan dit niveau. We ambiëren de, in het kader van klimaatadaptatie, bij onderhoud en herinrichting van de openbare ruimte de hoeveelheid verharding met 20% te reduceren. We zien echter dat 20% terugbrengen van verharding zonder dat dit ten koste gaat van de functie, moeilijk haalbaar blijkt. Vanuit het Watertakenplan Olburgen 2023-2027 geldt de randvoorwaarde om minimaal (gemiddeld) 10% niet functionele verharding om te vormen naar groen. Niet in alle projecten in de openbare ruimte is het reduceren van verharding met 10% haalbaar, door aanwezige functies en gebruik (bijvoorbeeld project Tuinstraat Velp). Het areaal aan groenadoptie wordt in 2022 uitgebreid met 5%, van 26.000 m2 naar ruim 27.000 m2 Voor groenadoptie is uitbreiding van het areaal met 5% ruim behaald: het areaal op 1-1-2023 betreft 31.600 m2. Hiermee zitten we inmiddels al op het verwachte resultaat van 2023. Vanzelfsprekend gaan we door met de uitbreiding daar waar mogelijk en zullen we het resultaat voor 2023 bijstellen.

Buitenspelen is een van de belangrijkste vormen van bewegen voor kinderen en draagt bij aan een sterke, betrokken wijk. In 2022 stellen we een nieuw speelruimtebeleid vast. De vorige speelbeleidsnota was gericht op het aanbieden van voldoende speelvoorzieningen voor kinderen in gemeente Rheden. Dit nieuwe speelruimtebeleid heeft een andere focus: hoeveel en hoelang kinderen en jongeren buiten spelen en sporten bepaalt het succes van het speelruimtebeleid. Buitenspelen draagt bij aan de gezondheid van kinderen en het halen van de beweegnorm, zie ook programma 2. In februari 2022 is het nieuwe speelbeleid vastgesteld. We zijn daarna direct gestart met de uitvoering van het beleid: in 2022 is in samenwerking met kinderen en partners een uitvoeringsplan voor het stimuleren van buitenspelen (software) ontwikkelt. We zijn ook gestart met de realisatie van buurtspeeltuinen, o.a. Koningsland in Rhedens en de buurtspeelplek Jan Ligthartlaan in Laag-Soeren. Voor de herinrichting en vervanging binnen de openbare ruimte worden de verschillende planningen van riolering (WTPO), wegen, groen, verkeersveiligheid, woningbouw en aanbrengen van voorzieningen voor mindervaliden afgestemd en geprioriteerd. Vanuit het WTPO en de initiatieven RO worden ook in 2022 verschillende integrale investeringsprojecten opgestart en gerealiseerd, waaronder de Zuider-parallelweg Velp en clusters Dieren.

Daarnaast zijn we gestart met het project Oranjebuurt, dat een doorlooptijd heeft t/m 2024. Aanpak/uitvoering is zoals omschreven voorbereid en gerealiseerd. 2 x per jaar wordt gerapporteerd in de financiële commissie en daarmee nemen we de Raad mee over de voortgang in de realisatie van de grote civiele projecten. In alle projecten en het beheer passen we een integrale aanpak toe en nemen expliciet klimaatdaptieve maatregelen mee. In 2022 zijn dit o.a. de volgende projecten: Oranjeweg Rheden, Annastraat en Tuinstraat Velp en de Oranjebuurt. In de uitwerking hiervan, bestaat de mogelijk dat voor de extra maatregelen, aanvullend budget nodig is. We maken hierbij een koppeling met programma 2 volksgezondheid. Aanpak/uitvoering is zoals omschreven voorbereid en gerealiseerd. De Tuinstraat is in 2022 gerealiseerd. Het ontwerpproces voor de Oranjebuurt is met inwoners afgerond waarbij binnenkort gestart wordt met de uitvoering. De processen voor de Oranjeweg en Annastraat lopen momenteel.

51

Daarnaast is in een aantal woonstraten vergroening gerealiseerd: de Oranjeweg in Rheden (2000m2) en de Julius Röntgenlaan in Dieren (70 m2) en zijn er extra bomen geplant in Velp-Zuid.

Tabel: resultaten Natuur en landschap Nr. Resultaat Doel 1: Het behouden, benutten en versterken van het Rhedens (cultuur)landschap. 1 (B) Wij brengen onze doelstellingen voor het versterken van de ecologische, landschappelijke en recreatieve verbinding IJssel-Veluwe, met behoud van bestaande ruimte voor agrariërs, actief in bij onze eigen projecten en die van derden. 1 (R) In alle projecten, zowel intern als extern, en zowel klein als groot brengen wij onze ambities voor versterking en verbinding van de ecologische en landschappelijke waarden tussen Veluwe en IJssel. Voorbeelden van grote projecten zijn het Groenblauwe Raamwerk van de Groene Metropoolregio, het Masterplan Veluwezoom, het Rivierklimaatpark en de Havikerwaard. Voorbeelden van kleinere projecten zijn erftransformaties in het buitengebied. Hierbij zorgen we voor een goede landschappelijke inpassing die onze doelen versterkt. Datzelfde geldt voor het Dorpspark de Laak en voor woningbouwplannen zoals Bloemershof in Dieren.

2 (B)

2 (R)

Daarnaast nemen we deel aan het pilotproject Natuurinclusieve Landbouw van de Provincie Gelderland. We zoeken hierin samen met de agrariërs in onze gemeente naar versterking van de landschappelijke en ecologische waarden, passend bij het onderliggende water- en bodemsysteem en bij de wensen van de agrariërs. Als uitvoeringsproject van de Omgevingsvisie Buitengebied starten wij in 2022 met het opstellen van een Meerjaren Landschapsuitvoeringsprogramma voor de versterking van onze landschapskwaliteiten. Het Uitvoeringsproject van de Omgevingsvisie Buitengebied hebben we uitgesteld. In 2023 lopen nog het traject voor de Omgevingsvisie en diverse grote projecten in het buitengebied. Aan het eind van 2023 wordt beter duidelijk waar we ons op willen richten bij het uitvoeringsprogramma. We doen dat in samenhang met onder andere klimaatadaptatie, versterking van de biodiversiteit en groen erfgoed. De input uit alle projecten nemen we mee om vervolgens een Meerjaren Landschapsuitvoeringsprogramma op te kunnen stellen.

Doel 2: Het duurzaam in stand houden en waar mogelijk uitbreiden van de huidige natuurwaarde en biodiversiteit van de natuurgebieden 1 (B)

1 (R)

2 (B)

2 (R)

In 2022 werken we volgens de beheervisie Rozendaalse veld. De visie draagt bij aan het duurzaam in stand houden van het natuurgebied Rozendaalse veld met gepast medegebruik ten dienste van het algemeen belang van de inwoners en bezoekers van de gemeente Rheden. We hebben maatregelen genomen ten behoeve van het open houden van heide en stuifzand, mede door inzet vrijwilligers. Ook hebben wij op diverse locaties het bos gerevitaliseerd. In ons heide- en stuifzandgebied hebben wij de huidige stand van de vegetatie en insecten gemonitord. Op Landgoed Beekhuizen zijn de paden en zichtlijnen hersteld. Wij bestrijden invasieve exoten, ziekten en plagen tot een beheersbaar niveau. In 2022 blijft de focus op de eikenprocessierups, Japanse duizendknoop, reuzen berenklauw en Amerikaanse vogelkers. In 2022 zijn alle locaties van de Japanse Duizendknoop gemonitord. Uit de monitoring blijkt dat de methode zeven van grond, nog steeds effect heeft.

52

3 (B)

3 (R)

4 (B)

4 (R)

Ook 2022 was vergeleken met voorgaande jaren een relatief rustig jaar op het gebied van eikenprocessierups. Over het algemeen waren er evenveel eiken besmet maar zaten er minder nesten in de boom en ook kleiner. We zien ook dat het landelijk terugloopt, hierdoor was de overlast een stuk minder. We stellen een biodiversiteitsplan op en dit wordt in 2022 aan de raad voorgelegd op basis van de eerder vastgestelde startnotitie. De huidige rol van de gemeente Rheden in het kader van biodiversiteit is met name het toetsen van plannen gebonden aan wet- en regelgeving, adviseren in gemeentelijke projecten en biodiversiteit speelt een rol in het gemeentelijk beheer. Biodiversiteit staat op dit moment zó onder druk dat extra inspanningen wenselijk en nodig zijn. Op 28 juni 2022 is het beleidsnota Biodiversiteitsplan 2022-2032 door de Raad vastgesteld. Eind 2022 is gestart met de werving van de ecoloog biodiversiteit en met de uitvoering van het uitvoeringsprogramma. Revitalisering Beekhuizense bossen: Van de circa 150 ha aan bosareaal wordt 12 ha. (8%) omgevormd naar een klimaatbestendiger bos met een zo hoog mogelijke houtwaarde cq. CO2 vastlegging. Door meerdere ingrepen (verjonging, bodemverwonding en aanplant van verschillende boomsoorten) gaan we dit bewerkstelligen. De revitaliseringswerkzaamheden zijn conform plan uitgevoerd.

Tabel: resultaten Ruimtelijk kader, ondersteunen en nemen van initiatieven voor gebiedsontwikkeling Nr. Resultaat Doel 1: Bij inwerkingtreding van de Omgevingswet in 2022 staan we inhoudelijk en organisatorisch klaar. 1 (B) Bij inwerkingtreding van de Omgevingswet kan aan alle 19 eisen in het overzicht ‘Minimale acties Omgevingswet’ van de VNG worden voldaan en zoveel mogelijk van de 8 adviezen opgevolgd. 1 (R) Zoals al meegedeeld in de RIB van 13 december 2022 voldoen wij aan alle eisen en is opvolging gegeven aan de adviezen. 2 (B) Onze systemen zijn in staat om aanvragen of meldingen vanuit de landelijke voorziening Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) te doen of ontvangen. In de loop van 2022 kunnen Initiatiefnemers voor de meest voorkomende activiteiten via vragenbomen checken of er een vergunning of melding nodig is. 2 (R) Bij inwerkingtreding van de wet (inmiddels voorzien op 1 januari 2024) zijn wij hiertoe in staat. 3 (B) Het omgevingsrecht is op gemeentelijk niveau inzichtelijk, voorspelbaar en gemakkelijk in het gebruik en geeft bestuurlijke afwegingsruimte. 3 (R) Bij inwerkingtreding van de wet is onze regelgeving inzichtelijk middels het tijdelijk Omgevingsplan in het DSO. We werken nu aan het permanente Omgevingsplan om ook de voorspelbaarheid en het gebruiksgemak te vergroten.

4 (B) De leefomgeving staat op een samenhangende manier centraal in beleid, besluitvorming en regelgeving. 4 (R) In 2022 is gestart met de trajecten om te komen tot een integrale omgevingsvisie en een omgevingsplan. 5 (B) Besluitvorming over projecten in de fysieke leefomgeving gaat sneller en beter. 5 (R) De werkprocessen voor na inwerkingtreding omgevingswet zijn gereed. Bij inwerkingtreding van de omgevingswet zijn wij in staat om binnen de wettelijke termijn (veelal 8 weken) tot een besluit op een aanvraag te komen. Doel 2: samen met initiatiefnemers nieuwe gewenste ontwikkelingen realiseren

53

1 (B)

1 (R)

2 (B)

2 (R)

3 (B)

3 (R)

4 (B)

4 (R) 5 (B) 5 (R)

Wij geven in een vroeg stadium inzicht in de kansrijkheid van een ontwikkeling zodat onnodige inzet van middelen (bij de initiatiefnemer en de gemeente) wordt voorkomen. Bij nieuwe ontwikkelingen waarvoor wij een Quickscan opstellen, streven wij naar een termijn van 3 weken. Nieuwe plannen worden besproken op het initiatievenoverleg waarbij aan het meest bepalende beleid en wetgeving wordt getoetst. Daarmee is het snel mogelijk een eerste inschatting van de kansrijkheid van een ontwikkeling aan te geven. Vanwege een gebrek aan capaciteit is een schriftelijke reactie binnen 3 weken niet altijd haalbaar gebleken. Wij faciliteren, stimuleren en scheppen daar waar nodig (planologische) kaders voor het realiseren van de gewenste resultaten uit de programma's en wensen en/of initiatieven uit de samenleving. Wij begeleiden proactief ca. 120 ruimtelijke initiatieven die buiten de reguliere aan/verbouw richtlijnen vallen. Voorbeelden van grotere gebiedsontwikkelingen zijn ziekenhuisterrein Velp, woningbouw Imboslaan, Bloemershof, realisatie Zuidflank Rheden en het nieuwe gemeentehuis. Over de voortgang wordt twee keer per jaar gerapporteerd aan de gemeenteraad. Wij streven ernaar om zoveel mogelijk initiatieven onder de huidige wet ter besluitvorming aan te bieden. In 2022 hebben we de ruimtelijke initiatieven, daar waar mogelijk, een stap verder geholpen.

In de factsheets is de actuele stand van zaken van de meer aansprekende gebiedsontwikkelingen gedeeld met de gemeenteraad. Wij stellen in samenwerking met Rozendaal en Natuurmonumenten, in 2022 een masterplan op voor een duurzame ontwikkeling van recreatie en natuur op de Veluwezoom. Wij betrekken hierbij omwonenden, ondernemers en belangenorganisaties actief. In 2022 is het Masterplan Veluwezoom door de gemeenteraad vastgesteld. In de periode tussen 2023 en 2030 zullen de 24 projecten die in het plan zijn opgenomen stap voor stap, en in nauw overleg met direct belanghebbenden, verder worden uitgewerkt en gerealiseerd. Wij geven samen met onze partners uitvoering aan de uitvoeringsagenda van de structuurvisies voor de dorpen en het buitengebied en stellen hiervoor een monitor op. De uitvoeringsagenda wordt voortdurend gemonitord. Begin 2022 is de monitor met de gemeenteraad gedeeld. Wij participeren actief in de Verstedelijkingsstrategie van de Metropoolregio Arnhem Nijmegen en vertalen die ontwikkeling naar onze lokale bijdrage. Na de gemeenteraadsverkiezingen zijn de bestuurlijke posities herverdeeld. Rheden participeert de komende periode met 4 College-leden actief in de verschillende opgaves. In 2022 is gestart met de gebiedsuitwerking Veluwe (Barneveld, Ede, Wageningen, Renkum, Arnhem, Rozendaal en Rheden).

Dit heeft in 1e instantie geresulteerd in een Onderzoeksagenda voor dit deelgebied.

6 (B)

6 (R)

Ook is het Groen-Blauw Raamwerk ontwikkeld, waarin bodem en water sturend zijn voor de ruimtelijke ontwikkelingen. De Woondeal 2.0 biedt aanknopingspunten voor een uitbreiding van de woningvoorraad en een meer passende mix zoals beschreven in onze woonvisie. In 2022 is een aanzienlijk versnellingsbudget toegekend uit de Woningbouwimpulsgelden (WBI) voor de woningbouwontwikkeling in het IJsseldistrict. 6. Voor het bereiken van diverse beleidsdoelstellingen in het buitengebied, participeren wij actief in het samenwerkingsverband Havikerpoort, het MIRTonderzoek Havikerwaard en het project Soerens Beekdal. Aan de genoemde samenwerkingsverbanden is in 2022 actief deelgenomen.

54

Binnen het samenwerkingsverband Havikerpoort (en een tijdelijke uitbreiding van deelnemende partijen) is en wordt onder leiding van de provincie gewerkt aan een MIRT-vooronderzoek Havikerwaard-Beimerwaard-Fraterwaard-Olburgerwaard, wat moet leiden tot besluitvorming in 2023.

7 (B)

7 (R)

8 (B)

8 (R) 9 (B) 9 (R)

Het Soerens Beekdal is een gebiedsproces onder leiding van de landgoederen Bockhorst en Gelderse Toren en Natuurmonumenten. In 2022 zijn enkele onderzoeken uitgevoerd. Binnen het samenwerkingsverband Rivierklimaatpark IJsselpoort geven wij uitvoering aan de intergemeentelijke structuurvisie (september 2020). Een herontwikkeling van Terrein de Groot, het realiseren van een Gebiedsentree Rheden en het stimuleren van natuur inclusieve landbouw zijn daar onderdeel van. In 2022 is actief deelgenomen in het samenwerkingsverband Rivierklimaatpark IJsselpoort en gewerkt aan de genoemde deelprojecten. Zo is voor de herontwikkeling van Terrein de Groot een samenwerkingsovereenkomst gesloten met de eigenaar van het terrein, waarna is gestart met een uitwerking van de plannen. Wij stellen in 2022-2023 integrale gebiedsvisies op voor de gebieden Soerens Broek-Spankeren en De Beemd-Velperwaarden (incl. de gronden rondom Kasteel Biljoen). In deze visies maken wij integrale keuzes voor de ruimtelijke invulling op het vlak van in ieder geval natuur, landbouw, landschap, cultuurhistorie en grootschalige opwek. We doen dit pas nadat het burgerberaad haar adviezen en oplossingen aan de gemeenteraad heeft aangeboden en de raad een besluit heeft genomen en in samenspraak met grondeigenaren, agrariërs, ondernemers en omwonenden. Start voor het opstellen van deze visies staat gepland voor 2023.

Wij continueren ons strategisch grondbeleid om onze beleidsdoelen te realiseren. Dit is in 2022 gecontinueerd.

Tabel: resultaten Wonen Nr. Resultaat Doel 1: Het terugdringen van het woningtekort 1 (B) We zetten in op het toevoegen van 550 woningen in de periode 2020 t/m 2026, dat zijn ca. 90 woningen per jaar. 1 (R) In 2022 zijn er 32 woningen toegevoegd. Daarnaast zijn in 2022 diverse plannen in voorbereiding genomen om te zorgen dat in de komende jaren woningen gerealiseerd kunnen worden. In totaal zijn er vanaf 2020 121 woningen toegevoegd. 2 (B) Door deel te nemen aan de woondeal en tempotafels van de regio, provincie en rijk, bundelen we onze krachten en kunnen we een versnelling van de woningbouw realiseren. 2 (R) Er is een concept woondeal tot stand gekomen, deze wordt in maart 2023 ondertekend door regio, provincie en rijk. Het levert de regio kennis en budget op vanuit provincie en rijk voor de woningbouwversnelling. 3 (B) oor mee te doen aan een nieuw regionaal woningbehoefteonderzoek in 2022, wordt de woningbehoefte in de regio en in onze gemeente op de langere termijn duidelijker. 3 (R) Het woningbehoefteonderzoek wordt eerste kwartaal 2023 afgerond. 4 (B) Door onze bijdrage aan de verstedelijkingsstrategie in de regio, wordt inzichtelijk waar kansrijke gebieden zijn voor meer woon- en werklocaties op de lange termijn, ook in onze gemeente. Hierdoor wordt de woningbouwproductie op de langere termijn geborgd.

55

4 (R)

Op 1 november 2022 is de Verstedelijkingsstrategie Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen & Food Valley:Deel II Gebiedsuitwerkingen vastgesteld door de raad.

Doel 2: Een aantrekkelijke woningvoorraad voor jong en oud 1 (B) Uitbreiding van het aantal levensloopgeschikte woningen in de huur en de koopsector. Dit doen we door bij nieuwbouw en transformatie standaardeisen te stellen aan levensloopgeschiktheid, zoals omschreven in de huisvestingsverordening en woonvisie. En afspraken met Vivare te maken over voldoende aanbod aan levensloopgeschikte woningen. 1 (R) In 2022 is er 20 keer gebruik gemaakt van de subsidieregeling MHMT, deze mensen hebben hun woning zelf aangepast. In de prestatieafspraken met Vivare is opgenomen dat er na vaststelling van de nieuwe Woonzorgvisie afspraken komen over het realiseren van voldoende levensloopgeschikte woningen. 2 (B) We zetten in 2022 een doorstroommakelaar in, die minimaal 5 ouderen helpt met hun verhuiswens. 2 (R) In 2022 zijn 28 hulpvragen van ouderen met een verhuiswens behandeld door de wooncoach. Het aanbod van levensloopgeschikte woningen in de sociale en particuliere huur is in beeld gebracht. En praktische hulp is geboden. Dit heeft geleid tot 3 verhuizingen en er staan er 5 aan te komen. 3 (B) We stellen in 2022 een nieuwe visie wonen, welzijn, zorg op, waarmee we streven naar een match van vraag en aanbod voor mensen, die een levensloopgeschikte woning en/of zorg nodig hebben. 3 (R) In april 2022 is de startnotitie voor de nieuwe woonzorgvisie vastgesteld door de raad.

Met deze kaders is samen met bewoners, zorg- en welzijnspartijen en corporaties gewerkt aan een nieuwe Woonzorgvisie. Deze is eind 2023 gereed. 4 (B) We maken begin 2022 een startnotitie woonwagenbeleid. 4 (R) In februari 2022 is de startnotitie woonwagenbeleid vastgesteld door de raad. In samenwerking met bewoners en woningcorporaties is gewerkt aan nieuw woonwagenbeleid. Dit wordt in april 2023 afgerond. Doel 3: Meer veerkracht in kwetsbare wijken 1 (B) Door het continueren van de wijkaanpak van Velp Zuid in nauwe samenwerking met Vivare worden woningen gerenoveerd en verduurzaamd. Er komt meer verschil in huurklassen, dat bijdraagt aan meer sterke schouders in de wijk. Ook door de sociale aanpak en handhaving worden de leefbaarheid en veiligheid verbeterd. 1 (R) In de Woondeal 2.0 regio Arnhem Nijmegen is opgenomen dat Velp Zuid aanhaakt bij de Arnhem Oost aanpak. De sloop, nieuwbouw, renovatie en verduurzaming is volop aan de gang. Vivare heeft diverse projecten in uitvoering. De onderhandelingen over het afnemen van sociale huurwoningen in het IJssel District als uitwisseling voor woningen in Velp Zuid loopt nog. Hier zijn in 2022 al wel diverse gesprekken over gevoerd. 2 (B) Wij leveren met direct betrokkenen een actieplan op in 2022 voor de integrale wijkaanpak Stenfert dat gaat bijdragen aan meer veerkracht in Stenfert.

2 (R) In 2022 is er een wijkvisie opgeleverd op basis van data, wijkbeleving bewoners en opgaven partners. Daaruit volgt er voor 2023 e.v. een wijkagenda/uitvoeringsplan. De bewoner staat centraal in dit geheel. 3 (B) In 2022 komt er een plan van Vivare voor een afname van 50 sociale huurwoningen in kwetsbare wijken in Velp Zuid. Dit is gekoppeld aan een toename van 50 sociale huurwoningen op het Ziekenhuisterrein in Velp Zuid. Ook komt er een plan voor een afname van sociale huur in Stenfert, gekoppeld aan een toename van sociale huur in andere wijken in en rondom Dieren. Dit moet leiden tot minder concentratie van sociale huurwoningen in kwetsbare wijken.

56

3 (R)

4 (B)

4 (R)

Vivare heeft een stappenplan gemaakt hoe zij denken te komen tot meer differentiatie. Dit zullen ze verder uitwerken en concreter maken als er meer duidelijkheid is over het toevoegen van woningen op andere plekken. In 2022 leveren we een voorstel op waarin staat welke instrumenten (verordening middenhuur / zelfbewoningsplicht) het meest bijdragen aan behoud van betaalbare woningen in de middenhuur en koop. In juni 2022 is de doelgroepenverordening woningbouw Rheden 2022 door de raad vastgesteld. Daarnaast heeft de raad ook in juni besloten de zelfbewoningsplicht bij nieuwbouw op te leggen. De zelfbewoningsplicht wordt via een antispeculatiebeding opgenomen in de contracten bij nieuwbouw ontwikkelingen.

Doel 4: Duurzame woningen en natuurinclusieve wijken 1 (B) Door afspraken te maken met woningcorporaties over de verdere verduurzaming en het klimaatadaptief maken, zal de sociale woningvoorraad en de daarbij horende woonomgeving duurzamer worden en beter bestand tegen weersextremen. 1 (R) Vivare heeft diverse projecten lopen op het gebied van verduurzaming. In 2022 zijn er ook landelijke prestatieafspraken gemaakt over verduurzaming waarbij is afgesproken uiterlijk in 2028 alle woningen met een e, f en g label te verduurzamen. Woningen met betere labels volgen daarna. Verduurzaming heeft nu prioriteit. 2 (B) Door het aanbieden van de regeling Toekomstbestendig Wonen, kunnen woningeigenaren een lening aanvragen, zodat zij in staat zijn om hun woning te verduurzamen. Dit draagt bij aan de verduurzaming van particuliere koopwoningen. 2 (R) In 2022 zijn er 51 aanvragen geweest voor de Toekomstbestendig Wonen regeling. Met deze lening gaan eigenaren hun woning verduurzamen. 3 (B) In 2022 bieden wij ca. 5000 woningeigenaren en huurders energiebespaarpakketten om hiermee nut en noodzaak en de mogelijkheden van energiebesparing onder de aandacht te brengen. 3 (R) In 2021 en 2022 zijn er ruim 6600 waardebonnen van € 70,- per stuk verzilverd waarmee inwoners zelf producten konden kopen om in de woning kleine isolerende maatregelen te nemen.

Daarnaast hebben 25-50 inwoners een energiebespaarpakket gekregen. 4 (B) We werken samen in het programma Klimaataanpak aan de Warmtetransitie en aan het eerste wijk uitvoeringsplan (zie ook programma 4 Duurzaamheid). 4 (R) Het wijk uitvoeringsplan Dieren West wordt nu gemaakt. Daarin wordt ook de samenwerking met andere partijen in de wijk gezocht zoals Vivare, particuliere verhuurders, ondernemers en andere belanghebbenden.

Welke context speelde er? Gemeentelijk vastgoed De gemeentelijke vastgoedportefeuille is teruggebracht tot een compacte kernportefeuille waarbij de kostprijsdekkende huur steeds meer uitgangspunt wordt. Daarnaast zullen de ervaringen die worden opgedaan met de verduurzaming van Theothorne worden meegenomen in het nog op te stellen beleid met betrekking tot het verduurzamen van het maatschappelijk vastgoed.

57

Mobiliteit, infra en beheer openbare ruimte Voor de noordelijke aftakking van de Betuweroute heeft het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat de stap gezet om eerst nut en noodzaak te gaan onderzoeken. Eerder was er sprake van een vergelijking van varianten/tracés, maar dat is nog niet het geval. Verder is eind 2022 de bouwvrijstelling voor stikstofdepositie(berekeningen) vervallen. Het moet nog duidelijk worden welke impact dit gaat hebben op de uitvoering van civiele projecten in de gemeente.

Natuur en landschap Natuur en landschap staan onder druk. In 2022 is ingezet op behoud en duurzaam in stand houden van bestaande natuur, zoals bijvoorbeeld het Rozendaalseveld of de revitalisering van het Beekhuizensebos. Naast behoud is ook het versterken van ecologische en landschappelijke waarden een belangrijk aandachtspunt geweest in de verbinding tussen de Veluwe en de IJssel. De afgelopen tientallen jaren zien we een forse terugloop van dier en plantensoorten in Nederland, maar ook in onze gemeente. De raad heeft het biodiversiteitsplan in juni 2022 vastgesteld om daarmee ook een nieuwe impuls te geven aan het behoud en versterking van de biodiversiteit.

Ruimtelijk kader, ondersteunen en nemen van initiatieven voor gebiedsontwikkeling 2022 was opnieuw een jaar waarin wij ons voor hebben bereid op de invoering van de Omgevingswet. Na invoering moet het (digitale) systeem voor het verlenen van vergunningen kunnen (blijven) draaien. Gemeenten moeten aan de slag met Omgevingsplannen en de gemeentebrede omgevingsvisie. Pas in oktober werd duidelijk dat de invoering opnieuw werd uitgesteld. In het ruimtelijk domein spelen nadrukkelijk de grote opgaven op het gebied van wonen, klimaat en stikstof mee. Het vraagt ook een andere houding ten opzichte van plannen en locaties: van een meer toetsende rol naar een pro-actieve rol. Er zijn hoge ambities om te komen tot kwalitatief goede plannen. De stapeling van eisen vanuit beleid en regelgeving zorgt soms ook voor vertraging. Het ruimtebeslag dat alle opgaven met zich meebrengen noopt tot het maken van keuzes.

Wonen In maart 2022 heeft het Rijk de nationale woon- en bouwagenda vastgesteld. Er moeten tot 2030 900.000 woningen bijkomen waarvan 2/3 betaalbaar (30% sociale huur). Maatregelen voor betere aansluiting van de woonlasten bij het inkomen. En voldoende woningen voor de huisvesting van aandachtsgroepen en ouderen. De regionale woondeal komt hieruit voort en we zijn koploperregio geworden op het gebied van wonen en zorg. In 2022 is de oververhitte woningmarkt iets afgekoeld door de hogere (hypotheek)rente. Wel zijn de productiekosten nog steeds erg hoog, dit maakt het lastig om nieuwe woningbouwprojecten financieel rond te krijgen. Er zijn Nationale Prestatieafspraken volkshuisvesting gemaakt en ondertekend door Aedes, VNG, de Woonbond en het Rijk. Met name de uitfasering van woningen met een slecht energielabel is voor Rheden erg belangrijk.

58

Wat is de bijdrage aan de Sustainable Development Goals (SDG)? Taakveld(en) • 0.3 Beheer overige gebouwen en gronden • 2.1 Verkeer en vervoer • 2.2 Parkeren • 2.5 Openbaar vervoer • 4.2 Onderwijshuisvesting • 5.7 Openbaar groen en (open lucht) recreatie • 8.1 Ruimtelijke ordening • 8.2 Grondexploitatie (nietbedrijventerreinen) • 8.3 Wonen en bouwen

Bijdrage aan SDG* • 3-6 • 8-3 • 9-1 • 11-1, 11-2, 11-3, 11-7 • 12-4, 12-6, 12-7 • 15-5, 15-8, 15-9 • 17-17 •

9, 11, 14, 15, 17

•

11

•

11

* Sustainable Development Goals, zie bijlage 8 voor een nadere toelichting

Verbonden partijen Voor het bereiken van de doelstellingen van het programma, in het bijzonder de beoogde maatschappelijke effecten, heeft de gemeente Rheden zich met een aantal partijen verbonden waarin zij een bestuurlijk en een financieel belang heeft. Het gaat hier om de volgende organisaties: • Gemeenschappelijke Regeling Omgevingsdienst Regio Arnhem (ODRA); • Euregio Rijn-Waal; • GO Arnhem Nijmegen City Region. In de paragraaf Verbonden Partijen wordt nader inzicht gegeven in de beleidsmatige en financiële betrokkenheid en risico's van de gemeente in deze organisaties.

Wat heeft het gekost? Programma 3. Gebiedsontwikkeling Rekening

Primi- Gewijzigtieve de begrobegroting ting

Rekening

Saldo

2022

2022

(Bedragen x € 1.000) 2021

2022

2022

Lasten 0.3 Beheer ov. gebouwen en gronden 2.1 Verkeer en vervoer

762

844

855

758

97

4.712

4.728

4.856

4.778

78 -69

2.2 Parkeren

104

62

63

132

2.5 Openbaar vervoer

155

125

125

157

-32

4.2 Onderwijshuisvesting

2.501

2.414

2.644

3.105

-461

5.7 Openbaar groen en recreatie

3.119

2.150

2.623

2.760

-136

8.1 Ruimtelijke ordening

1.961

1.881

3.381

2.414

967

8.2 Grondexpl. (niet-bedr.terreinen) 8.3 Wonen en bouwen subtotaal

307

30

464

152

313

2.215

2.177

2.288

2.550

-262

15.836

14.412

17.301

16.806

495

59

Baten 0.3 Beheer ov. gebouwen en gronden

821

427

427

624

197

2.1 Verkeer en vervoer

275

206

282

473

191

4

25

25

10

-15

116

97

97

329

232

2.2 Parkeren 2.5 Openbaar vervoer 4.2 Onderwijshuisvesting

1.123

430

430

696

266

5.7 Openbaar groen en recreatie

180

119

174

236

62

8.1 Ruimtelijke ordening

189

10

10

78

68

8.2 Grondexpl. (niet-bedr.terreinen)

169

129

294

0

-294

8.3 Wonen en bouwen

659

457

457

395

-62

3.536

1.900

2.196

2.843

646

-12.300

-12.511

-15.104

-13.963

1.141

Toevoeging

120

306

631

1.827

-1.196

Onttrekking

1.157

420

2.403

2.288

-115

Resultaat

-11.263

-12.398

-13.332

-13.502

-170

subtotaal Saldo van baten en lasten Reserves

Belangrijkste afwijkingen Ten opzichte van de gewijzigde begroting 2022 is het financieel effect van de mutaties in de jaarstukken 2022 per saldo € 0,2 miljoen nadelig. De belangrijkste mutaties kunnen als volgt worden toegelicht. 3. Gebiedsontwikkeling Taakveld (afwijkingen per taakveld => 50.000 saldo baten en lasten) 0.3 Beheer ov. gebouwen en gronden

Bedrag in € 1.000

Inc. / Struct.

293

Het positieve saldo wordt met name veroorzaakt door de hogere opbrengsten voor erfpacht en opstallen.Er wordt gewerkt aan een opbouw van begroting versus realisatie per pand. Na de uitwerking hiervan is het mogelijk om de afwijkingen op pand niveau verder te onderbouwen. 2.1 Verkeer en vervoer

270

Het voordeel is het gevolg van extra inkomsten door leges MOOR, vanwege de aanleg van glasvezel in Velp. Tevens zijn in 2022 onderhoudswerkzaamheden elementverhardingen doorgeschoven, deze worden uitgevoerd in 2023. 2.2 Parkeren

-84

Kosten Parkeergarage Dieren zijn te laag begroot (aanpassen in 1e Berap 2023 en in Begroting 2024-2028). Overschrijding afgelopen jaren ± € 53.000 (€ 65k uitgaven -/€ 12k begroot). Dit jaar €29.000 hoger a.g.v. schades (€ 23k en gladheidsbestrijding € 6k). 2.5 Openbaar vervoer

200

Het voordeel wordt veroorzaakt door de achterstallige inkomsten veren over 2017 t/m 2022 a € 92.139 en opbrengst en kosten veren in juiste jaar verantwoorden veroorzaakt een voordeel van € 108.258. 4.2 Onderwijshuisvesting

-195

60

Nadeel wordt veroorzaakt door verkeerd verwerken specifieke uitkering ventilatie in scholen (SUVIS). De gemeentelijke bijdrage van 35% is nu rechtstreeks in de exploitatie geboekt; had geactiveerd moeten worden. 5.7 Openbaar groen en recreatie

-74

Het nadeel wordt veroorzaakt door onder andere de projecten die zijn uitgevoerd vanuit de beheervisie Rozendaalse Veld en binnen tractie hebben we in 2022 te maken gehad met de hoge brandstofkosten en zijn er meer reparaties uitgevoerd. 8.1 Ruimtelijke ordening

1.036

Betreft onderuitputting op middelen voor bestemmingsplannen en voor implementatie van de nieuwe Omgevingswet. De inwerkingtreding van de Omgevingswet is nu definitief 1 januari 2024. De voorbereiding hiervan is inmiddels gestart. Hierbij gaat het onder andere om Omgevingsvisie en het permanente Omgevingsplan als ook toepasbare regels en het werken met Omgevingsprogramma’s. Deze werkzaamheden lopen de komende jaren door. Daarbij komt ook dat het in dit vakgebied moeilijk is om aan gekwalificeerd personeel te komen. Deze moeilijk vervulbare vacatures leiden soms tot vertraging en latere besteding van middelen. De niet bestede middelen zijn dus in 2023 en daaropvolgende jaren nodig voor een succesvolle implementatie van deze wetgeving. (en zijn gereserveerd in reserve nog te besteden middelen). 8.2 Grondexpl. (niet-bedr.terreinen)

18

Geen nadere toelichting vereist. 8.3 Wonen en bouwen

-323

Er zijn in 2022 minder vergunningen verleend echter dit betekent niet meteen dat er minder werkzaamheden waren; veel plannen zijn in voorbereiding. Bovendien veel informatieverzoeken zonder dat hier omzet tegenover staat. Resultaat; meer inzet personeel. 0.10 Mutaties reserves

-1.311

Het saldo van de overschrijding bestaat uit: •

storting aan de reserve Theothorne (-/- € 225 k)

•

hogere (-/- € 104 k) storting aan reserve wegen en een lagere (-/- € 25 k) onttrekking aan reserve verlichting.

•

een onttrekking i.p.v. dotatie aan reserve bos & natuur, per saldo € 52 k.

•

per saldo lagere onttrekking (-/- € 780 k) aan reserves (€ 905k minder uit algemene reserve en € 125k meer uit reserve grondexploitatie) t.b.v. dekking kosten omgevingswet

•

lagere (-/- € 232 k) onttrekking aan reserve grondexploitatie (tbv project IJsseldistrict en vm. hockeyvelden Dieren)

•

overige mutaties (<50k) ad € 3 k

Totaal

-170

61

4 Duurzaamheid

Wat hebben we bereikt? Het Klimaatprogramma is, conform afspraak en planning, in 2022 afgerond. Het Burgerakkoord geeft richting aan de vervolgopgave die vanaf 2023 vanuit de lijnorganisatie wordt opgepakt. De doelen blijven vooralsnog staan: Rheden CO2 neutraal in 2040 door een jaarlijkse besparing op energie van 1,5% en het duurzaam opwekken van de energie die we dan nog nodig hebben. De raad krijgt en samenvatting en evaluatie van het programma separaat toegezonden.

Welke doelen zijn gerealiseerd? Tabel: gerealiseerde doelen Nr. 1 (B) 1 (R) 2 (B) 2 (R) 3 (B) 3 (R) 4 (B) 4 (R)

5 (B) 5 (R)

6 (B)

Doel Doel 1: Alle relevante bedrijven gecontroleerd op energiebesparingsplicht vóór 2023. Doel is eind 2021 al bereikt. Doel 2: Wegnemen belemmeringen en benutten kansen milieu-vth-taken in stimuleren bedrijven te komen tot een circulaire bedrijfsvoering ODRA werkt aan een integrale aanpak van circulaire economie. Doel 3: Kwalitatief goede uitvoering milieu-vth-taken voor een reële prijs (afval, water en milieu). ODRA is een robuuste organisatie. Kosten en kwaliteit lijken vergelijkbaar met andere omgevingsdiensten. Doel 4: Minder restafval, meer grondstoffen. Er is via Rheden Spreekt een enquête over afval gehouden. De resultaten worden gebruikt voor het uitwerken van maatregelen om de hoeveelheid restafval te verminderen. Doel 5: Schoon water. Het Watertakenplan Olburgen 2023-2027 is 20 december 2022 door de Raad vastgesteld, waarin met de hoge ambitie (variant 1) onder andere gekozen is wateroverlast locaties de komende jaren aan te pakken (projecten IBOR). Daarnaast wordt de aanpak van afgelopen jaren doorgezet om zoveel mogelijk hemelwater af te koppelen en lokaal te infiltreren: om de openbare ruimte klimaatbestendig te maken hanteren we de aanpak ‘elke druppel telt’. In projecten koppelen we zoveel mogelijk verharde oppervlak af van de vuilwaterriolering. Als het kan nemen we maatregelen om water vast te houden in de bodem (sponswerking).

Door hemelwater lokaal in de bodem te infiltreren, dragen we ook bij aan het beperken van droogte- en hittestress. Doel 6: De noodzaak van de Warmtetransitie wordt breed onderkend.

62

6 (R) 7 (B) 7 (R) 8 (B) 8 (R)

9 (B) 9 (R)

10 (B) 10 (R)

Doel is voor 2022 bereikt. We zijn daarbij geholpen door de energie- en gascrisis. Doel 7: Rheden levert haar bijdrage aan de Regionale Energie Strategie. Doel is voor 2022 bereikt. Doel 8: Lokaal partnerschap in de klimaataanpak met inwoners en bedrijven. Lokaal partnerschap is continue in ontwikkeling, we zetten daarin iedere keer een stap vooruit. Dit is een doel voor de langere termijn.Zo werken we samen met ondernemersvereniging de Beemd (zon op grote daken), met het Platform klimaataanpak , we ondersteunen verschillende inwonersinitiatieven, we werken met onze inwoners samen in het Burgerberaad ‘Rheden CO2-neutraal in 2040’, en ondersteunen Scholengemeenschap Het Rhedens met hun Lesprogramma over duurzaamheid. Doel 9: Actiegerichte communicatie en bewustwording. In 2022 hebben wij op dit gebied vooral ingezet op de ondersteuning van het wijkuitvoeringsplan Dieren West en van het Burgerberaad “Rheden CO2 neutraal in 2040?”. De verdere doorontwikkeling van “Wat is jouw Rheden” als online platform heeft zal vervolgd worden. Vanwege het ontbreken van budget en personele beschikbaarheid hebben we in 2022 onvoldoende stappen kunnen zetten. In de begroting van 2023 en verder zijn structurele middelen opgenomen voor de opgave en werken we dit structureel uit. Hierbij betrekken we ook de uitkomsten van het Burgerberaad. Doel 10: Een door inwoners gedragen Klimaataanpak.

In 2022 is met groot succes een Burgerakkoord over de klimaataanpak in Rheden tot stand gekomen en hebben we een grote stap gezet richting dit doel.In 2023 werken we dit samen met de betrokken inwoners bij het Burgerakkoord verder uit.

Welke resultaten zijn in 2022 gerealiseerd? Tabel: resultaten Nr. Resultaat Doel 1: Alle relevante bedrijven gecontroleerd op energiebesparingsplicht (klimaat en duurzame energie) 1 (B) ODRA heeft vóór 2023 alle relevante bedrijven gecontroleerd op de energiebesparingsplicht. 1 (R) Alle relevante bedrijven zijn inmiddels gecontroleerd. In 2022 zijn nog enkele vervolgcontroles uitgevoerd. In 2022 is verder de handhaving op de energielabel Cverplichting voor kantoren (verplicht per 1-1-2023) voorbereid. Ook zijn de mogelijkheden verkend op handhaving van de richtlijn EPBD III (richtlijn met energieverbruikseisen voor gebouwen en installaties). Doel 2: Benutten kansen milieu-vth-taken in stimuleren ontwikkeling circulaire economie (klimaat en duurzame energie) 1 (B) Verkenning in ODRA-verband naar benutten kansen in milieu-vth om bedrijven te stimuleren in een circulaire bedrijfsvoering. 1 (R) Verkenning is in 2021 al afgerond. Doel 3: Kwalitatief goede uitvoering milieu-vth-taken voor een reële prijs (afval, water en milieu) 1 (B) Verkenning naar meer samenwerking in de regio met en via ODRA rond (milieu)specialismen in het omgevingsrecht om zo de uitvoeringskwaliteit verder te

63

1 (R)

2 (B) 2 (R) 3 (B) 3 (R)

verbeteren, beter voorbereid te zijn op de Omgevingswet en zo mogelijk kosten te besparen. In 2022 heeft een extern adviseur een verkenning uitgevoerd naar kansen voor meer regionale milieu samenwerking. Aanbeveling is in te zetten op gezamenlijke milieu-advisering, hiermee klein te starten en als gezamenlijke dienst te beleggen bij ODRA. Voorbereid op de invoering van de Omgevingswet. ODRA heeft zich met een Programma Omgevingswet voorbereid op de Omgevingswet. Via het Platform Omgevingswet is regionaal afgestemd. Actieve inbreng in aanpak ondermijning (programma Veiligheid). ODRA heeft deelgenomen aan het project Theseus op bedrijventerrein De Beemd.

Doel 4: Minder restafval, meer grondstoffen 1 (B) We inventariseren op welke wijze de huidige resultaten kunnen worden verbeterd en komen met een plan van aanpak. Hierbij wordt aangesloten bij landelijke ontwikkelingen en wordt indien mogelijk regionale samenwerking gezocht. 1 (R) Ten behoeve van het grondstoffenplan is eind 2022 een bewonersenquête uitgevoerd. De resultaten van de enquête worden meegenomen in het plan van aanpak. Doel 5: Schoon water 1 (B) 1. We actualiseren het Watertakenplan Olburgen 2018 - 2022 en stellen deze opnieuw vast voor de periode 2023-2027. 1 (R) De Raad heeft op 20 december 2022 het Watertakenplan Olburgen 2023-2027, variant 1 (hoogste ambitie), vastgesteld. 2 (B) 2. Klimaatadaptatie: wateroverlast, verdroging en hittestress zijn beperkt en worden zoveel mogelijk voorkomen, door klimaatadaptieve maatregelen integraal en structureel toe te passen in projecten. In 2022 zijn dit o.a. de volgende projecten: Oranjeweg Rheden, Annastraat en Tuinstraat Velp en de Oranjebuurt. We maken hierbij een koppeling met programma 2 en 3. Binnen het Deltaplan Regionale Aanpak (DPRA) klimaatadaptatie werkt Rheden samen met Arnhem, Rozendaal en waterschap Rijn IJssel in de werkgroep Veluwezoom. 2 (R) In het programma van het Watertakenplan Olburgen 2023-2027 zijn wateroverlast locaties (openbare ruimte) opgenomen om de komende jaren aan te pakken.

Het project 'Tuinstraat Velp' is in 2022 gerealiseerd, waarin diverse klimaatadaptieve maatregelen zijn genomen (infiltratie regenwater, toevoeging van groen). De processen voor Oranjebuurt Dieren, Annastraat Velp en Oranjeweg Rheden lopen momenteel nog.

3 (B)

3 (R)

De samenwerking met de DPRA-werkregio Veluwezoom is doorlopend. We werken verder aan het afkoppelen tegen wateroverlast uit oogpunt van duurzaamheid. De rioolmaatregelen uit de maatregelenlijst van het WTPO worden verder uitgevoerd evenals de integrale investeringsprojecten, bv. de Zuiderparallelweg Velp en clusters Dieren. Daarnaast zijn we gestart met het project Oranjebuurt welke een doorlooptijd heeft tot 2024. Hiermee brengen we het risico van water-op-straat aanzienlijk terug. De aanpak/uitvoering gaat zoals omschreven. Het ontwerpproces voor de Oranjebuurt Dieren is na ruim 1,5 jaar afgerond. Er is een uitgebreid participatieproces uitgevoerd, waarbij de wensen van de inwoners zoveel mogelijk zijn meegenomen. In Q2 2023 wordt gestart met de uitvoeringsfase.

Doel 6: De noodzaak van de Warmtetransitie wordt breed onderkend. 1 (B) Het eerste Wijkontwikkelplan is in uitvoering (Dieren-West).

64

1 (R) 2 (B)

2 (R) 3 (B) 3 (R) 4 (B) 4 (R)

Wegens omstandigheden (waaronder corona) moet het WUP Dieren West nog worden vastgesteld door de raad. Daarna kan het in uitvoering worden gebracht. Er zijn langjarige afspraken gemaakt met het Energieloket. Wij vragen de raad hiervoor vanaf 2023 structureel middelen beschikbaar te stellen. Deze bedragen circa € 25.000 per jaar. Hiervoor dienen we in 2022 een voorstel in. De middelen zijn beschikbaar gesteld. Op basis daarvan werken we nu aan de doorontwikkeling van het Energieloket voor de komende jaren. Er zijn ruim 5000 bespaarboxen uitgedeeld aan inwoners van Rheden. Dit is gedaan. Het onderzoek naar maatschappelijke energie service coöperaties heeft een vervolg gekregen. Dit is nog niet gedaan omdat we de uitkomsten van het burgerberaad willen betrekken. Dit wordt opgepakt binnen de Duurzaamheidsagenda (uitvoering van het Burgerakkoord). De vervolgstappen met betrekking tot maatschappelijke energiedienstenorganisaties worden meegenomen en afgewogen bij de besluitvorming van de eerste wijkuitvoeringsplan (WUP).

Doel 7: Rheden levert haar bijdrage aan de Regionale Energie Strategie 1 (B) Wij hebben regionale afspraken gemaakt over de opwek van duurzame energie en over de verdeling van regionale warmtebronnen. 1 (R) Dit is een jaarlijks terugkerend proces dat voortdurend in ontwikkeling is. Voor 2022 hebben wij ons werk gedaan. De regionale afspraken m.b.t. de opwek van duurzame energie en de verdeling van regionale warmtebronnen zijn vastgelegd in de RES 1.0. In 2022 is een start gemaakt met een regionale PlanMER om voortbouwend op de RES 1.0 richting te geven aan de nog te ontwikkelen RES 2.0. 2 (B) Rheden is in 2022 klaar om haar bijdrage voor de RES 2.0 te leveren. 2 (R) Zie het antwoord op 7.1. Doel 8: Lokaal partnerschap in de klimaataanpak met inwoners en bedrijven. 1 (B) Wij hebben een subsidieregeling opgesteld om het inwoners makkelijk te maken hun ideeën en initiatieven te realiseren. 1 (R) Hiervoor hadden we in 2022 onvoldoende personele capaciteit. Dit is nog niet gedaan. In 2023 pakken we dit op. 2 (B) Lokale energie initiatieven als De Bocht (Du Commerce terrein in Dieren) en De Slinger (langs de A348) zijn succesvol ondersteund. 2 (R) "De Bocht" is in bedrijf genomen.

De Slinger is voldoende ondersteund maar heeft tot nu toe niet tot een energieproject geleid.De provincie is nu bijna zover dat zij de grond in de oksel van de A348 in de markt gaat zetten voor de ontwikkeling van een zonneveld. 3 (B) Met bedrijventerrein De Beemd zijn stappen gezet om de energie opwek potentie op de bedrijfsdaken te benutten, 3 (R) Er is veel energie gestoken in deze ontwikkeling en er zijn wel degelijk stappen gezet. Deze hebben nog niet geleid tot daadwerkelijk benutten van de bedrijfsdaken. Er is per bedrijfsdak een analyse uitgevoerd van het opwekpotentieel en er lopen gesprekken met de bedrijven voor het opstellen van een businesscase. Een belangrijk knelpunt is de net congestie, waardoor de bedrijven veel van de stroom die potentieel opgewekt kan worden, niet kunnen terugleveren aan het elektriciteitsnet. We hebben onderzoek laten doen naar mogelijke oplossingen voor de net congestie. Uitwerking van deze oplossingsrichtingen (buurtbatterijen en koppeling van opwek en afname) vindt komende tijd plaats. Doel 9: Actiegerichte communicatie en bewustwording.

65

1 (B) 1 (R)

2 (B) 2 (R)

De website "Wat is jouw Rheden" wordt door veel mensen gevonden en gewaardeerd. De site wordt door gebruikers over het algemeen goed beoordeeld. We constateren echter ook dat nog onvoldoende mensen de website vinden en gebruik maken van de platformfunctie. De actiebereidheid van onze inwoners om bewuster om te gaan met hun energie en hun omgeving is gestegen. Gezien de toename van het aantal duurzaamheidsleningen kunnen we constateren dat de actiebereid is gestegen. De energie- en gascrisis hebben bijgedragen aan deze bewustwording, deze crisis laat breed de noodzaak tot actie op dit gebied zien.

Doel 10: Een door inwoners gedragen Klimaataanpak. 1 (B) Het burgerforum heeft een sluitend advies aan de gemeenteraad voorgelegd voor een klimaataanpak op de Rhedense maat. Onder voorbehoud van extra financiering. 1 (R) Op 29 november 2022 heeft de raad het Burgerakkoord "Rheden CO2 neutraal in 2040"aangenomen; dit resultaat is behaald.

Welke context speelde er? Afval, water en milieu Drinkwater (reserveringsgebieden) De komende jaren stijgt de vraag naar drinkwater, door bevolkingsgroei en economische groei. Daarnaast verandert het klimaat en wordt de bodem steeds intensiever gebruikt. Om in de toekomst genoeg drinkwater te hebben, heeft de provincie Gelderland in 2022, 11 gebieden in Gelderland gereserveerd voor drinkwater. Hiervan liggen 3 aantal in gemeente Rheden. In deze gebieden wordt nog geen water gewonnen. Wel moeten deze gebieden worden beschermd om ervoor te zorgen dat het grondwater geschikt blijft voor toekomstige drinkwaterwinning. Een gedeelte van de beschermingsregels zijn ingegaan onder de Wet milieubeheer. De volledige beschermingsregels drinkwaterreserveringsgebieden gaan in wanneer de omgevingswet in werking treedt. Water en bodem sturend Op 25 november 2022 is de brief ‘water en bodem sturend’ aangeboden aan de Twee Kamer. In Nederland lopen we steeds vaker tegens de grenzen van het water- en bodemsysteem. Daarnaast zet het veranderende klimaat alles op scherp: de zeespiegel stijgt, in korte tijd extremen met grote wateroverlast en droogte tot gevolg. Onder andere de waterkwaliteit neemt af, het voortbestaan van planten- en diersoorten staan onder druk en voldoende drinkwater is niet langer vanzelfsprekend. De tijd van vrijblijvendheid is voorbij.

Door water en bodem sturend te laten zijn in de ruimtelijke ordening, kan Nederland nu en in de toekomst met een ander en grillig klimaat blijven leven, wonen en werken. In een veilige omgeving, met een gezonde bodem, voldoende en schoon water.

66

Klimaat en duurzame energie Voor de aanpak op klimaat en duurzame energie hebben we lang moeten wachten op een besluit vanuit de rijksoverheid om structurele middelen ter beschikking te stellen voor met name de warmtetransitie en de opwek van duurzame energie. We hebben in 2022 geen structurele maatregelen genomen vanwege deze budgettaire beperking. Nu duidelijk is dat we structureel budget krijgen voor deze opgave kunnen we in 2023 echt uit de startblokken.

Wat is de bijdrage aan de Sustainable Development Goals (SDG)? Taakveld(en) • 7.2 Riolering • 7.3 Afval • 7.4 Milieubeheer

Bijdrage aan SDG* • 3-4 • 6-3, 6-B • 7-1, 7-2 • 11-6 • 12-2, 12-5 • 13-1, 13-2, 12-8, 13-3 * Sustainable Development Goals, zie bijlage 8 voor een nadere toelichting

Verbonden partijen Voor het bereiken van de doelstellingen van het programma, in het bijzonder de beoogde maatschappelijke effecten, heeft de gemeente Rheden zich met een aantal partijen verbonden waarin zij een bestuurlijk en een financieel belang heeft. Het gaat hier om de volgende organisatie: • Gemeenschappelijke Regeling Omgevingsdienst Regio Arnhem (ODRA); In de paragraaf Verbonden Partijen wordt nader inzicht gegeven in de beleidsmatige en financiële betrokkenheid en risico's van de gemeente in deze organisatie.

Wat heeft het gekost? Programma 4. Duurzaamheid Rekening

Primi- Gewijzigtieve de begrobegroting ting

Rekening

Saldo

(Bedragen x € 1.000) 2021

2022

2022

2022

2022

7.2 Riolering

3.171

3.190

3.207

3.274

-67

7.3 Afval

4.163

4.209

4.214

4.023

191

7.4 Milieubeheer

2.281

2.009

2.434

2.454

-20

9.615

9.409

9.855

9.751

104

7.2 Riolering

4.736

4.919

4.919

4.817

-102

7.3 Afval

5.118

5.137

5.137

5.165

28

720

8

8

66

58

10.575

10.064

10.064

10.048

-16

Lasten

subtotaal Baten

7.4 Milieubeheer subtotaal

67

Saldo van baten en lasten

959

656

210

298

88

57

57

355

145

Reserves Toevoeging

137

0

Onttrekking Resultaat

822

656

210

Belangrijkste afwijkingen Ten opzichte van de gewijzigde begroting 2022 is het financieel effect van de mutaties in de jaarstukken 2022 per saldo € 0,1 miljoen voordelig. De belangrijkste mutaties kunnen als volgt worden toegelicht. 4. Duurzaamheid Taakveld (afwijkingen per taakveld => 50.000 saldo baten en lasten) 7.2 Riolering

Bedrag in € 1.000

Inc. / Struct.

-169

De exploitatie van riolering wordt verrekend met de voorziening. Het nadeel wordt mede veroorzaakt omdat er in 2022 een storting heeft plaatsgevonden in de voorziening. Verder zijn er kosten op het taakveld verantwoord waarvan de opbrengsten op andere programma’s wordt verantwoord. Dit betreft kwijtschelding, BTW en de overhead. 7.3 Afval

219

Minder aanbod van huisvuil, dus minder verwerkingskosten. Hogere opbrengstprijzen voor huisvuil, hierdoor blijven opbrengsten stabiel. Bovendien in boekjaar 2022 een extra vergoeding van Nedvang mogen ontvangen over boekjaar 2020 a 72 k. 7.4 Milieubeheer • • •

38

35 k voordeel op Klimaatactie 22 k voordeel op Geluidbeheer en lucht; Odra heeft taken voor ons opgepakt. Verschuiving naar inhuur medewerker (die ook deels voor Odra werkte). 22 k nadeel extra inhuurkosten

0.10 Mutaties reserves

57

Betreft niet geraamde onttrekking ad € 57k aan de reserve nog te besteden gemeentelijke budgetten (onderdeel subsidies klimaat, zie pag. 160) ter dekking van uitgaven klimaat. Totaal

145

68

5 Bestuur en Veiligheid

Wat hebben we bereikt? Een veilige woon- en leefomgeving en een gemeente die dichtbij staat, ook in 2022 is hier verder aan gewerkt. In de loop van 2022 ontstond er, na de coronaperiode, weer ruimte om dichter bij de bewoners te staan en echt weer in gesprek met elkaar te gaan. Spreekuren met politie en boa's zijn weer opgestart in de wijken en scholen zijn bezocht met diverse campagnes rondom veiligheid. Als gemeente hebben we verder geïnvesteerd in klantgerichtheid en digitalisering, steeds meer producten van de gemeente worden digitaal aangeboden, zoals het rijbewijs. Maar direct klantcontact blijft onverminderd belangrijk, de inwoners staat hierbij voor ons centraal. In 2022 ontstond, door de oorlog in Oekraïne, een forse vluchtelingenstroom. Ook de gemeente Rheden heeft zich volop ingezet om noodopvang en vluchtelingenopvang te realiseren.

Welke doelen zijn gerealiseerd? Tabel: gerealiseerde doelen Nr. 1 (B) 1 (R) 2 (B) 2 (R)

3 (B) 3 (R)

4 (B) 4 (R)

5 (B) 5 (R)

Doel Doel 1: Gelijke behandeling (o.a. Global Goal 5) Doel 2: Het veiligheidsgevoel blijft in 2023 minimaal gelijk met het gevoel in 2019 (Global Goal 16). In 2023 wordt er een nieuwe veiligheidsmonitor uitgezet waardoor deze doelstelling vooralsnog niet kan worden gerealiseerd. In 2022 is wel een kleine enquête uitgezet onder inwoners omtrent hun veiligheidsgevoel. Het veiligheidsgevoel in de hele gemeente Rheden werd beoordeeld met een 7,6. In 2019 was dit een 7,4. Doel 3: De dienstverlening van de gemeente zet de inwoner centraal (Global Goal 16). Het programma Rheden Digitaal is gestart. Veel producten en diensten van de gemeente worden de komende jaren gedigitaliseerd. Inwoners kunnen daardoor plaats en tijd onafhankelijk hun diensten van de gemeente afnemen. Naast de digitale dienstverlening blijft ook de fysieke dienstverlening (telefoon, balie, receptie) ten dienste staan van de inwoners. Doel 4: Het helpen van klanten gebeurt effectief en efficiënt (Global Goal 16) We verzamelen data en gebruiken historische gegevens om onze balies en centrale telefonie zo efficiënt mogelijk in te richten. Ook zijn er werkprocessen ingericht voor klantvragen via contactformulieren en social media Tenslotte draagt de digitalisering draagt bij aan een betaalbare dienstverlening. Doel 5: Heldere, eenduidige en toegankelijke communicatie (Global Goal 16)