Informatiebijeenkomst P&C cyclus & kennismaking 2 juni 2026

P&C cyclus en kennismaking

Informatiebijeenkomst 2 juni 2026

1

Agenda 1. Toelichting op Planning & Controle cyclus en samenhang documenten door Wilco Aarns; 2. Uitleg van rechtmatigheidsverantwoording door Roel Kuipers; 3. Toelichting van de rol van de accountant en de jaarrekeningcontrole door Marc Bekker; 4. De rol van de provincie in de P&C cyclus door Peter Bouwmeester.

2

Kennismaken Roel Kuipers Mngr. team concerncontrol & concerncontroller

Wilco Aarns Financieel controller (sr. financiën)

Marc Bekker Externe accountant Baker Tilly

Peter Bouwmeester Adviseur gemeentefinanciën Provincie GLD

3

Informatiebijeenkomst 2-6-2026: P&C cyclus Toelichting Planning & Control cyclus gemeente Rheden Een terugkerend proces om beleid te plannen, de uitvoering te sturen en financieel te controleren. Het doel is grip houden op doelen en budgetten. • P&C cyclus: op- en vaststellen van doelstellingen en het monitoren van de realisatie. • P&C cyclus: belangrijk aspect in aansturing van de organisatie.

4

Informatiebijeenkomst 2-6-2026: P&C cyclus Toelichting Planning & Control cyclus gemeente Rheden Van belang zijnde regelgeving: • Gemeentewet (Gw) • Financiële verhoudingswet (Fvw) • Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) • Financiële verordening gemeente Rheden 2024

Wat is verplicht en waar gemeente zelf over?

5

Informatiebijeenkomst 2-6-2026: P&C cyclus Toelichting Planning & Control cyclus gemeente Rheden

6

Informatiebijeenkomst 2-6-2026: P&C cyclus Toelichting Planning & Control cyclus gemeente Rheden

7

Informatiebijeenkomst 2-6-2026: Rechtmatigheidsverantwoording

8

Rechtmatigheidsverantwoording: Aanleiding Verandering BBV: Rechtmatigheidsverantwoording vanaf 2023 door college 2025 wordt derde jaar waarin het college verantwoording aflegt

Vergroten horizontale verantwoording

Betere dialoog tussen college en raad

Uitleg over onze werkwijze Conclusie college over rechtmatigheid • Rapport rechtmatigheidsverantwoording

9

Rechtmatigheidsverantwoording: Wat hebben we afgesproken?

Accountantscontrole

Rechtmatigheidsverantwoording

2023

2024

2025 e.v.

1% (fouten) of

1% (fouten) of

2% voor fouten én onzekerheden

3% (onzekerheden)

3% (onzekerheden)

Rapporteringstolerantie

€50.000

€60.000

€75.000

Verantwoordingsgrens

3% (€5,2mln)

2% (€3,6mln)

1% (ca. 1,8mln)

Rapportagegrens

€50.000

€60.000

€75.000

Goedkeuringstolerantie

Rolverdeling: Het college neemt de rechtmatigheidsverantwoording op in de jaarrekening Accountant toetst of de rechtmatigheidsverantwoording een getrouwe weergave geeft. Raad stelt kaders en heeft controlerende rol.

10

Rechtmatigheidsverantwoording: Rechtmatigheidscriteria en rolverdeling Afgedekt door getrouw beeld van de accountantsverklaring • Calculatiecriterium • Valuteringscriterium • Adresseringscriterium • Volledigheidscriterium • Aanvaardbaarheidscriterium • Leveringscriterium

Afgedekt door verantwoording college 1.Voorwaardencriterium 2.Begrotingscriterium 3.Misbruik en oneigenlijk gebruik criterium

11

Rechtmatigheidsverantwoording: Scope verantwoording college Voorwaardencriterium • Voldoen financiële beheershandelingen binnen de gemeente aan de voorwaarden zoals die gesteld zijn in de wet- en regelgeving • Norm: normenkader door de raad vastgesteld Begrotingscriterium • Analyse werkelijk versus begroot in relatie tot de spelregels (o.a. financiële verordening) • Norm: Overschrijdingen en onderschrijdingen beoordelen op het niveau waarop de begroting is vastgesteld door de raad Misbruik en oneigenlijk gebruik criterium • Toetsing op juistheid en volledigheid van gegevens verstrekt door derden bij het gebruik van overheidsregelingen (= misbruik) • Toetsing of derden bij het gebruik van overheidsregelingen geen (recht)handelingen hebben verricht die in strijd zijn met het doel of de strekking van de regeling (=oneigenlijk gebruik) • Norm: M&O beleid is geïntegreerd binnen de processen.

12

Rechtmatigheidsverantwoording: en nu de praktijk Uitkomsten Rechtmatigheidsverantwoording (bedragen x€1000) A. Begrotingscriterium 1

Overschrijding exploitatiebudgetten taakvelden begroot versus werkelijk Overschrijding lasten Onderschrijding baten

Bruto

Bruto

€ 1.955 € 104

Netto

Netto

€ 774 € 104

Totaal € 2.059 Bruto onrechtmatigheid: € 3.235 duizend 2 Overschrijding investeringsbudgetten (kredieten) € 74(1,15%) Netto rechtmatigheidsfout: € 2.053 duizend 3 Niet geautoriseerde reserve mutaties € 0 (2%) Verantwoordingsgrens : € 3.565 duizend 4 Overschrijding van baten en/of onderschrijding lasten €0 Conclusie: de gemeente van heeft in 2024 financieel rechtmatig gehandeld Subtotaal A. Begrotingsonrechtmatigheden € 2.134 B. Voorwaardencriterium 1 Inkopen ten onrechte niet Europees aanbesteed € 1.091

€ 877

2 Overige uitkomsten Verbijzonderde Interne Controles C. Misbruik- en oneigenlijk gebruik criterium D. Totaal rechtmatigheidsfouten

€ 10 €0 € 2.053

Uitgedrukt in percentage t.o.v. lasten incl. reservemutaties

€ 10 €0 € 3.235

€ 74 €0 €0 € 952 € 1.091

1,15%

13

Kennismaking gemeenteraad 2026 Gemeente Rheden 2 juni 2026

Inhoud 1. Kennismaken

2. Onze opdracht, de spelregels en onze aanpak

3. Jaarrekeningcontrole 4. Rapportages

15

1. Kennismaken

16

1. Kennismaken - team Marc Bekker Externe accountant

Lisanne van Goor Manager

37 jaar ervaring 1-11-2026 10 jaar bij Baker Tilly Externe accountant audit vestiging Zwolle Verantwoordelijk voor de kwaliteit van de uitvoering van de opdracht

• • • •

• • • •

18 jaar ervaring 05-01-2026 11 jaar bij Baker Tilly Manager audit vestiging Zwolle Managen van de kwaliteit en de uitvoering van de opdracht

5

1. Kennismaken – Baker Tilly

5

2. Onze opdracht, de spelregels en onze aanpak

19

Doel

Onze opdracht

Verstrekken oordeel bij de jaarrekening in de vorm van een controleverklaring inzake getrouwheid

Wij verklaren

Getrouw beeld: de jaarrekening geeft een betrouwbare, volledige en eerlijke weergave van de financiële werkelijkheid — zonder materiële fouten.

Waarom?

❑ Verplicht voor gemeente o.b.v. Gemeentewet ❑ Verlenen van zekerheid voor gebruikers JR, waaronder u als Gemeenteraad

20

• Besluit accountantscontrole provincies en gemeenten, GEMEENTE

• Besluit Begroting en Verantwoording voor de getrouwheid en • in- en externe regelgeving

ACCOUNTANT

De Spelregels

• Verordening Gedragscode (VGC): ethiek • Nadere Voorschriften Controle- en Overige Standaarden (in het kort NV COS): hoe voer je het werk uit?

21

Onze controleaanpak

U stelt de spelregels vast o.a. met het normenkader en de verordeningen 212 en 213

Materialiteit

1

U geeft als raad opdracht tot controle van de jaarstukken

3

U kunt accenten aanbrengen

2

Te hanteren €3.700.000 22

Onze controleaanpak Risicoanalyse en planning

Evalueren

Rapportage in de vorm van accountantsverslag en controleverklaring

Frequente afstemming en communicatie met de Raad, College, controller en het ambtelijk apparaat van de gemeente

Interimcontrole met als uitvloeisel management en board letter

Jaarrekeningcontrole

23

3. Jaarrekeningcontrole

De jaarstukken

25

Van de accountant mag u verwachten: Dat hij controleert ➢ Of het overzicht van baten en lasten in overeenstemming met het BBV is (toerekeningsprincipe);

Jaarrekening: Overzicht van baten en lasten

➢ Of de grondslagen voor waardering en resultaatbepaling voldoen aan BBV en goed zijn toegepast; ➢ Of het overzicht van baten en lasten overeenstemt met de werkelijkheid (getrouwheidsoordeel). ➢ In de toelichting zit het Overzicht Wet Normering Topinkomens (ook wel WNT): ❑ Topfunctionarissen

❑ Accountant heeft specifiek controleprotocol

26

Van de accountant mag u verwachten: Dat hij controleert:

Jaarrekening: Balans en toelichting

➢ Of de balans en toelichting in overeenstemming met het BBV zijn;

➢ Of grondslagen voor waardering en resultaatbepaling voldoen en goed zijn toegepast; ➢ Of de balans overeenstemt met de werkelijkheid (getrouwheidsoordeel);

➢ Of schattingsposten adequaat zijn bepaald (voorraden, voorzieningen); ➢ Of mutaties reserves in lijn zijn met raadsbesluiten.

27

Van de accountant mag u verwachten: Dat hij de volgende onderdelen van de jaarrekening controleert ➢ Rechtmatigheidsverantwoording: • Bevat een overzicht van de rechtmatigheidsfouten en onduidelijkheden in het kader van de financiële rechtmatigheid

Jaarrekening: Overige onderdelen

• Door college opgesteld op basis van de spelregels uit de financiële verordening

➢ SISA: • Verantwoording specifieke rijksuitkeringen • Accountant heeft specifiek controleprotocol

➢ Overzicht taakvelden: • De rekening van baten en lasten gepresenteerd op een door BBV voorgeschreven wijze

28

4. Rapportages

Bijlagen

29

Onze rapportages

➢ Uitgebracht aan het college ➢ Bevat adviezen interne beheersing en actuele verslaggevingszaken

➢ Uitgebracht aan de raad ➢ Wordt besproken in de auditcommissie ➢ Bevat adviezen interne beheersing en actuele verslaggevingszaken 30

Onze rapportages

➢ Uitgebracht aan de raad ➢ Wordt besproken in de auditcommissie ➢ Bevat toelichting op uitgevoerde werkzaamheden en oordeel bij de jaarrekening 31

Tot slot

Dinsdag 2 juni 2026

16:00 – 17:00 Webinar

5

Financieel toezicht 2026 gemeente Rheden Presentatie financiële commissie 2 juni 2026 www.geldersefinancien.nl

Even voorstellen …. Peter Bouwmeester Adviseur gemeentefinanciën

Financieel toezicht Wij houden toezicht op gemeenten, gemeenschappelijke regelingen en waterschappen.

DOEL Het bevorderen van een duurzaam gezonde financiële huishouding. Specifiek voor gemeenten: Artikel 12 Financiële-verhoudingswet voorkomen en kwaliteit van openbaar bestuur te waarborgen.

Wettelijke grondslag Art 203 Gemeentewet Art 35 lid 6 Wet gemeenschappelijke regelingen

Uitvoering is bevoegdheid van Gedeputeerde Staten Beperkte mate van beleidsvrijheid

Financieel toezicht Wettelijk kader

-

Gemeentewet artikel 189, lid 2 - Verplichting raad om te zorgen voor een structureel en reëel sluitende (meerjaren)begroting.

- Gemeentewet artikel 203, lid 1 - Als (meerjaren)begroting naar oordeel van GS niet structureel en reëel sluit, moeten GS preventief toezicht instellen. - Gemeentewet artikel 203, lid 2 - GS kunnen preventief toezicht instellen als: - Vastgestelde begroting niet is ingezonden vóór 15 november. - Vastgestelde jaarrekening niet is ingezonden vóór 15 juli. -

Beleidskader Gemeenschappelijk Financieel Toezichtkader (“GTK 2020 gemeenten”) - Uitwerking wettelijke bepalingen 36

Financieel toezicht Structureel en reëel sluitende (meerjaren)begroting - Structureel vs. incidenteel Enkele voorbeelden: Structureel

Incidenteel

Algemene uitkering

Oekraïnegelden

Gemeentelijke belastingen

Aankoop of verkoop grond of vastgoed

Onderhoud openbare ruimte

Achterstallig onderhoud

Personeelslasten

Tijdelijke projecten of pilots

- Realistisch begroten - Zijn de uitgangspunten reëel? - Zijn alle posten goed ingeschat en onderbouwd met concrete plannen? - Met name bezuinigingen/taakstellingen

Financieel toezicht Vormen van toezicht

Repressief toezicht (art.203 gemeentewet) •

Lichte/terughoudende vorm van toezicht

•

Regulier

•

Stukken ter kennisname insturen

Preventief toezicht (art.203 gemeentewet)

•

Zware vorm van toezicht (begroting en mjr niet structureel/reëel in evenwicht)

•

Bijzonder (mededeling van GS voor aanvang begrotingsjaar)

•

Vooraf goedkeuring GS nodig voor begroting en wijzigingen

•

Opstellen herstelplan

Wet algemene regels herindeling: Arhi-toezicht •

Vergelijkbaar met preventief toezicht

•

Behartiging belangen nieuwe gemeente

38

Financieel toezicht Stroomschema toezichtvorm

Eerste jaar structureel en reëel sluitend

Repressief toezicht

ja

nee

Laatste jaar wel structureel en reëel sluitend Laatste jaar ook niet structureel en reëel sluitend

Provincie Gelderland | 2/6/26

Preventief toezicht

39

Financieel toezicht Preventief toezicht Cijfermatig voorbeeld Gemeente lasten baten toevoeging reserves onttrekking reserves saldo

2025 -41.000 40.900 -800 950 50

2026 -41.000 38.000 -800 700 -3.100

2027 -40.000 39.000 -800 700 -1.100

2028 -41.000 40.000 -800 800 -1.000

incidentele lasten incidentele baten

300 -100

500 -100

500 -250

500 -250

vastgesteld structureel saldo gemeente

250

-2.700

-850

-750

correctie incidentele baten niet voldoende onderbouwde taakstelling

-300 -500

-200 -500

-200 -500

-200 -500

uitkomst volgens provincie

-550

-3.400

-1.550

-1.450

Provincie Gelderland | 2/6/26

40

Financieel toezicht Artikel 12 Financiële Verhoudingswet Art. 12 Fvw • Altijd in combinatie met preventief toezicht • Ministerie BZK doet onderzoek • Geen gedeelde bevoegdheid. Primaat ligt bij BZK. – Eerste en laatste jaar niet structureel en reëel sluitend, – Sprake van aanmerkelijke tekorten, – De reserves zijn (bijna) op, – de OZB is al erg hoog, – en er zijn geen bezuinigingsmogelijkheden meer. – Geen beleidsvrijheid meer voor de Raad – Alle andere gemeenten van Nederland vullen de tekorten aan. 41

Financiële situatie Rheden Structureel en reëel begrotingssaldo en structurele exploitatieruimte Aandachtspunten Structureel evenwicht en gebruik septembercirculaire • U heeft bij de vaststelling van het begrotingsbesluit gebruik gemaakt van de septembercirculaire middels een begrotingswijziging en daarmee is het begrotingsjaar 2026 nipt structureel en reëel sluitend. U heeft voor uw begroting gekozen om gebruik te maken van de ramingen uit de septembercirculaire, terwijl u vorig jaar de meicirculaire heeft gehanteerd. Hiermee breekt u met de bestendige lijn voor uw ramingen die de BBV en het GTK voorschrijven. Gezien de toename van het gemeentefonds voor de jaren 2026, 2027 en 2028 bij de septembercirculaire 2025 is deze keuze te begrijpen. Door in uw begrotingsbeleid te wisselen van de basis van uw ramingen en te kiezen voor de meest gunstige circulaire, bent u wel minder in staat om tegenvallers gedurende het komende jaar op te vangen in vergelijking met andere gemeenten die hun begroting op basis van de meicirculaire hebben opgesteld. Wij adviseren u hier bedachtzaam op te zijn en dat u gedurende het jaar scherp zicht houdt op uw financiële positie en eventueel tijdig bijstuurt. Gebruik Stelpost commissie Van Ark • In mei 2025 heeft de VNG een begrotingsadvies uitgebracht voor de begroting 20262029.

Hierin roept de VNG op om de begroting 2026 en 2027 zo mogelijk sluitend te maken en de effecten van kortingen transparant te tonen. Daarnaast adviseert de VNG om voor de jaren 2028 en 2029 een stelpost op te nemen om de baten en lasten voor jeugdzorg in balans te brengen. Hiermee loopt de VNG vooruit op de nog onbekende uitkomst van het tweede advies van de commissie Van Ark (dat is een onafhankelijke commissie die advies uitbrengt over de uitvoering van de Hervormingsagenda). We hebben begrip voor de brede discussie rondom de (dis)balans van de gemeentelijke taken en middelen, maar kunnen als gezamenlijke provincies niet akkoord gaan met het inboeken van deze stelpost omdat deze nog niet goed onderbouwd kan worden en gestoeld is op onzekerheid. Toch heeft uw gemeente gekozen om deze stelpost op te nemen. Bij uw gemeente is deze stelpost vanwege deze reden door ons voor een bedrag van € 800.000 negatief gecorrigeerd.

Provincie Gelderland | 2/6/26

42

Provincie Gelderland | 2/6/26

43

Financiële situatie Rheden Reserves en weerstandsvermogen

Financiële situatie Rheden Lokale belastingdruk 2026 (Coelo)

Actualiteiten financiën •

Financieel ravijn gedempt of verplaatst?

•

Daling van 2 mld. i.p.v. 2,4 mld.

•

Vanaf 2028 minder middelen naar jeugdzorg dan nu.

•

Extra compensatie loon- en prijsstijging: 170 mln. euro, aflopend tot 159 mln. euro in 2031.

•

Tegemoetkoming voor CDOKE-regeling en in de kosten voor vergrijzing/demografie.

•

Het rijk voegt minder aan het btw-compensatiefonds.

•

Invoering van de inkomens- en vermogensafhankelijke eigen bijdrage voor de Wmo wordt uitgesteld tot 1-1-2028.

•

Huishoudelijke hulp wordt geschrapt per 1-1-2029.

Informatiebijeenkomst 2-6-2026: Rechtmatigheidsverantwoording

Toelichting Planning & Control cyclus gemeente Rheden Een terugkerend proces om beleid te plannen, de uitvoering te sturen en financieel te controleren. Het doel is grip houden op doelen en budgetten. • P&C cyclus: op- en vaststellen van doelstellingen en het monitoren van de realisatie. • P&C cyclus: belangrijk aspect in aansturing van de organisatie.

47

Tot slot?

48