Definitief 'Bouwsteen Mobiliteit' (017954.20241105.R1.02)
Tekst van het document
Bouwsteen Mobiliteit
Gemeente Rheden
Opdrachtgever
Gemeente Rheden
Titel rapport
Bouwsteen Mobiliteit
Kenmerk
017954.20241105.R1.02
Datum publicatie
5 november 2024
Projectleider Rheden
Lindy van Scharrenburg, Meisje Meijer, Marieke Sparreboom en Koen Knippenberg
Projectteam Goudappel
Floris Frederix, Dennis van Sluijs en Gerald Kikkert
Status © Copyright Goudappel BV 5-11-24
Definitief
Inhoudsopgave
1. Inleiding
1
1.1
Waarom nieuw mobiliteitsbeleid?
1
1.2
Wat is mobiliteitsbeleid?
2
1.3
Leeswijzer
2
2. Bevindingen inventarisatie
5
2.1
Resultaten feiten en cijfers
6
2.2
Resultaten beleidsdocumenten
12
2.3
Resultaten enquête en dorpsgesprekken
14
2.4
Bijeenkomst belanghebbenden
18
2.5
Resultaten ambtelijke kerngroep
20
3. Thema’s & principes
23
3.1
Verkeersveiligheid
24
3.2
Leefbaarheid en gezondheid
26
3.3
Slim en schoon reizen
28
3.4
Bereikbaarheid
30
3.5
Actieve mobiliteit
32
3.6
Kansengelijkheid
33
4. Tot slot
35
1. Inleiding Voor u ligt de Bouwsteen Mobiliteit van de gemeente Rheden.
nieuwe ontwikkelingen meegenomen worden. Op deze manier kunnen
Hierin zijn de doelen en ambities opgenomen die bijdragen aan een
we middelen toekomstbestendig inzetten, wanneer we keuzes maken
bereikbaar Rheden, waar inwoners en bezoekers zich op een
voor de inrichting van onze fysieke leefomgeving.
veilige, duurzame en gezonde manier kunnen verplaatsen. Deze zijn gebaseerd op de Startnotitie Bouwsteen Mobiliteit, de input
In het College-werkprogramma 2022-2026 is als speerpunt opgenomen
van belanghebbenden en diverse databronnen.
om de mobiliteit in de gemeente Rheden verder te verduurzamen. Om dit te kunnen bewerkstelligen is er behoefte aan actuele ambities en
In dit eerste hoofdstuk wordt een korte introductie gegeven op het
doelen voor mobiliteit met een nadere uitwerking hoe deze te bereiken
mobiliteitsbeleid (waarvan deze Bouwsteen Mobiliteit het eerste
en welke projecten en regels hieruit volgen. Tegelijkertijd werken ook
onderdeel is): waarom is vernieuwing nodig en hoe komt het tot
omliggende gemeenten en de Groene Metropoolregio Arnhem-
stand?
Nijmegen aan het actualiseren van hun mobiliteitsbeleid, waardoor we regionaal kunnen afstemmen en samenwerken.
1.1
Waarom nieuw mobiliteitsbeleid?
De afgelopen jaren en ook op dit moment zijn er veel nieuwe ontwikkelingen die van invloed zijn op onze mobiliteit. Denk bijvoorbeeld aan de toename van elektrische fietsen, thuiswerken, de grote woningbouwopgave, vergrijzing, verduurzaming en de komst van een nieuwe wegcategorie (GOW30), maar ook ontwikkelingen als de Omgevingswet (bijvoorbeeld de Omgevingsvisie) en het college werkprogramma 2022-2026. Dit vraagt om het huidige versnipperde beleid om te vormen naar actueel integraal mobiliteitsbeleid, waarin de
De Omgevingsvisie voor de gemeente Rheden wordt op dit moment opgesteld. Hierin worden de integrale ambities en doelen voor onze fysieke leefomgeving gevormd. Om dit te kunnen doen is vanuit elk vakgebied input nodig. Het opstellen van actuele doelen en ambities voor mobiliteit en de uitwerking van hoe we die kunnen bereiken, zorgt ervoor dat we vanuit mobiliteit actuele input mee kunnen geven voor de integrale afweging in de Omgevingsvisie. Kortom, het is wenselijk een actueel beleidskader op te stellen. Dit zorgt voor een heldere koers van de gemeente en geeft richting aan plannen,
Bouwsteen Mobiliteit - 5 november 2024
1
projecten en beleid op het gebied van verkeer en mobiliteit en aan de
De Startnotitie Bouwsteen Mobiliteit die in maart door de
instrumenten van de Omgevingswet.
gemeenteraad is vastgesteld, is de basis voor voorliggende Bouwsteen Mobiliteit. De Bouwsteen is vervolgens verder vormgegeven met input
1.2
Wat is mobiliteitsbeleid?
De Omgevingswet vraagt van ons om integraal beleid op te stellen voor onze fysieke leefomgeving. Dit betekent dat het nieuwe
van belanghebbenden en inventarisatie van data over mobiliteit en beleid in de gemeente Rheden. Om te komen tot deze drie onderdelen doorlopen we de volgende
mobiliteitsbeleid als input dient voor de instrumenten van de
stappen:
Omgevingswet en andersom levert de integrale afweging in deze
•
Stap 1: Waar staan we nu? → Inventarisatie.
instrumenten input op voor het mobiliteitsbeleid (zie figuur 1.1 op de
•
Stap 2: Waar willen we naartoe? → Bouwsteen Mobiliteit.
volgende pagina). Het beleid zal dus altijd dynamisch, cyclisch en
•
Stap 3: Wat is onze koers? → Mobiliteitsprogramma.
integraal zijn. Op dit moment zijn we nog aan het oefenen met hoe
•
Stap 4: Welke acties zijn wanneer nodig? → Uitvoeringsplan.
deze wisselwerking vorm te geven. In de Omgevingsvisie wordt hiervoor een proces vastgelegd.
1.3
Leeswijzer
Het mobiliteitsbeleid bestaat uit drie onderdelen:
Tijdens de inventarisatiefase in stap 1 is de huidige situatie aan de hand
1.
Bouwsteen Mobiliteit: Ambities en doelen voor
van verschillende bronnen geanalyseerd. De samenvatting van de
mobiliteit binnen de gemeente Rheden voor 2040, welke
inventarisatie is opgenomen in hoofdstuk 2. Stap 2 geeft antwoord op
richting geven aan het nieuwe mobiliteitsbeleid en een
de vraag “waar willen we naar toe?”. Dit is opgenomen in hoofdstuk 3,
bouwsteen vormen voor de gemeentelijk Omgevingsvisie
daarin zijn de bevindingen uit de inventarisatie vertaald naar ambities.
(Tijdelijk hulpmiddel voor Omgevingsvisie).. 2.
Mobiliteitsprogramma: Een concreet en realistisch programma,
Nadat deze Bouwsteen mobiliteit is vastgesteld gaan we verder met
inclusief netwerkkaarten, gebaseerd op de uitgangspunten uit de
stap 3: het uitwerken van “wat is onze koers?” tot het
Bouwsteen Mobiliteit, voor hoe we de ambities en doelen uit de
Mobiliteitsprogramma. Ook doorlopen we dan stap 4 om concrete
Omgevingsvisie en Bouwsteen Mobiliteit willen bereiken en hoe en
acties vast te leggen in het uitvoeringsplan.
welke instrumenten we daarop inzetten. 3.
Uitvoeringsplan: Op basis van het Mobiliteitsprogramma projecten op de korte en lange termijn inplannen, prioriteren en vaststellen welke regels je hiervoor wilt vastleggen.
Bouwsteen Mobiliteit - 5 november 2024
2
Figuur 1.1: Samenhang tussen de instrumenten van de Omgevingswet en de onderdelen van het mobiliteitsbeleid.
Bouwsteen Mobiliteit - 5 november 2024
3
Bouwsteen Mobiliteit - 5 november 2024
4
2. Bevindingen inventarisatie
De opgehaalde informatie uit de inventarisatie vormt de basis voor hoofdstuk 3. In hoofdstuk 3 vertalen we de resultaten uit de inventarisatie naar de ambities en doelen per thema. Per thema maken
Feiten en cijfers Beleidsdocumenten Input inwoners Input belanghebbenden Input ambtelijke kerngroep
we inzichtelijk waarom uit de inventarisatie blijkt dat dit thema belangrijk is en welke bouwstenen ervoor nodig zijn om daar aan te werken.
Bouwsteen Mobiliteit
Inventarisatie
De eerste stap voor het opstellen van nieuw mobiliteitsbeleid is het inventariseren van de huidige situatie, waar staan we nu? In dit hoofdstuk presenteren we de resultaten van de inventarisatie. Het is een verzameling van kennis over alle relevante thema’s rondom mobiliteit in de gemeente Rheden. Dit is de uitkomst van verschillende bronnen: • Feiten en cijfers; • Beleidsdocumenten; • Enquête inwoners en dorpsgesprekken Omgevingsvisie; • Gesprekken met de ambtelijke kerngroep; • Gesprekken andere belanghebbenden;
Ambities en doelen vanuit mobiliteit.
Bouwsteen Mobiliteit - 5 november 2024
5
2.1
maken ook de kleinere kernen De Steeg, Ellecom, Laag-Soeren en
Resultaten feiten en cijfers
Spankeren onderdeel uit van de gemeente met elk ongeveer 1.000 inwoners.
Demografie en structuur De gemeente Rheden ligt ten noordoosten van Arnhem, in de provincie Gelderland. Het grenst aan de gemeenten, Arnhem, Brummen,
Tussen de grote kernen en kleine kernen zitten duidelijke verschillen. In
Bronckhorst, Doesburg, Zevenaar, Duiven en Westervoort.
Velp, Rheden en Dieren zijn de meeste basisvoorzieningen aanwezig,
Het zuiden van de gemeente Rheden kent een natuurlijke barrière in
hierbij een meer stedelijk karakter, terwijl Rheden en Dieren als meer
waarbij Velp het grootste en meest diverse aanbod heeft. Velp heeft
de vorm van de IJssel. In het Noorden van de gemeente ligt de Veluwe met het Nationale Park de Veluwezoom. Apeldoorn
dorps en landelijk gezien kunnen worden. In Ellecom, De Steeg, Laag-Soeren en Spankeren zijn nagenoeg geen
Brummen
voorzieningen aanwezig, behalve een basisschool/peuterspeelzaal (m.u.v. Laag-Soeren). De afstand tot de basisvoorzieningen is voor De Steeg 3 kilometer (Rheden), Ellecom 3 kilometer (Dieren), Spankeren 1,5
Bronckhorst
kilometer (Dieren) en Laag-Soeren 3,4 kilometer (Eerbeek). De gemeente Rheden telt op 1 januari 2024 43.661 inwoners (Bron:
Roozendaal Doesburg
CBS). Het aantal inwoners blijft de laatste 15 jaar constant tussen de 43.500 en 44.000 inwoners zoals in figuur 2.2 is te zien.
Westervoort
Duiven
Figuur 2.1: De gemeente Rheden in de regio. De grootste kernen van de gemeente Rheden zijn Velp, Dieren en Rheden met respectievelijk 18.292, 13.632 en 7.600 inwoners. Daarnaast
Aantal inwoners per jaar 46000 45500 45000 44500 44000 43500 43000 42500 42000
2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024
Zevenaar
Arnhem
Figuur 2.2: Aantal inwoners per jaar in gemeente Rheden (CBS, 2024)
Bouwsteen Mobiliteit - 5 november 2024
6
Vergrijzing speelt de komende jaren steeds meer een rol, wat ook
over de vervoerswijzen) is passend bij een landelijke gemeente zoals
terug te zien is in de leeftijdspiramide (figuur 2.3) van de gemeente. De
Rheden; ook de omliggende gemeentes hebben een vergelijkbare
leeftijdspiramide laat ook zien dat de vergrijzing in Rheden sterker is
vervoerswijzenkeuze.
dan gemiddeld in Nederland. De vergrijzing leidt tot nieuwe uitdagingen op het gebied van toegankelijkheid en bereikbaarheid. Een
Verplaatsingen per vervoerswijze
grotere groep oudere inwoners leidt tot een verandering van de verplaatsingsbehoeften en -mogelijkheden. Bijvoorbeeld meer recreatieve verplaatsingen en behoefte aan obstakelvrije routes.
4%
Overig
3%
OV
4%
5%
10%
Personenauto - passagier
13%
33%
Personenauto - bestuurder
39%
20%
Te voet
15%
28%
Fiets Nederland
Rheden
25%
0%
10%
20%
30%
40%
50%
Figuur 2.4: Vervoerswijze gemeente Rheden. Bron: Onderzoek Verplaatsingen in Nederland (ODiN 2018-2022) Als we alle kilometers van het gemotoriseerd verkeer dat rijdt over de Figuur 2.3: Leeftijdsopbouw gemeente Rheden Mobiliteitsdata In figuur 2.4 is voor het totaal aantal verplaatsingen van de gemeente te zien welk vervoersmiddel er gebruikt wordt. De auto wordt het meest gebruikt voor verplaatsingen. Daarnaast is het OV-gebruik 1% hoger dan het Nederlands gemiddelde, wat op een totaal van 5% een
wegen in de gemeente bij elkaar optellen, dan is daarvan 46% doorgaand verkeer (zonder herkomst of bestemming in de gemeente). 44% extern verkeer (met een herkomst of een bestemming binnen de gemeente Rheden) en 10% intern verkeer (met een herkomst en een bestemming binnen de gemeente Rheden). Van de kilometers gereden door het doorgaand verkeer wordt het merendeel gereden op de autosnelweg (A348).
aanzienlijk aandeel is. Deze modal split (verdeling van verplaatsingen
Bouwsteen Mobiliteit - 5 november 2024
7
Het autobezit per huishouden is ook vergelijkbaar met omliggende
Het aanbod van nieuwe mobiliteitsvormen zoals deelauto’s is nog
gemeentes. Wel zijn er sterke verschillen in autobezit tussen Velp,
beperkt, al zijn er wel enkele buurtinitiatieven zoals bijvoorbeeld in
Rheden, Dieren en de overige kernen waarbij inwoners van Velp het
Ellecom. Bij de treinstations in Velp, Dieren en Rheden zijn deelfietsen
minste auto’s bezitten en in de overige kernen en het buitengebied van
beschikbaar. In Dieren is het aanbod het hoogst (24).
de gemeente het meeste. Binnen Velp valt het op dat het autobezit in Velp-Zuid lager is dan in Velp-Noord.
Bereikbaarheid In de gemeente lopen geen rijkswegen. De Provinciale
Gemiddeld aantal personenauto's per huishouden
verbindingswegen zijn de A348, de N348, de N317, N785 en de N786. De A348 vormt de belangrijkste verbinding tussen de kernen en richting Arnhem. De N348 en de N317 verbindt de gemeente Rheden
Nederland Rheden (gemeente) Dieren Rheden Velp overig en buitengebied
respectievelijk met de gemeenten Brummen en Doesburg. De N786 wordt gebruikt als ontsluiting richting de noordelijker gelegen kernen. De hoofdwegen binnen de bebouwde kom hebben een snelheidslimiet 0
0,2 0,4 0,6 0,8
1
1,2 1,4 1,6
Figuur 2.5: Gemiddeld aantal personen auto’s per huishouden
van 50 km/u. Dit zijn bijvoorbeeld de Arnhemsestraatweg, Hoofdstraat, Zutphensestraatweg, President Kennedylaan en de Harderwijkerweg. Daarnaast geldt op dit moment nog voor een aantal wegen in Rheden, Dieren en De Steeg eveneens een maximumsnelheid van 50 km/u,
Het aandeel elektrische auto’s in het autobezit is hoger dan het
ondanks hun functie als erftoegangsweg (woonstraat), zie figuur 2.6.
Nederlands gemiddelde (met 31 per 1.000 inwoners, ten opzichte van
Een deel van deze 50 km/uur wegen is inmiddels of wordt in de nabije
25 per 1.000 inwoners, Klimaatmonitor, 2023). Het aanbod
toekomst aangepast naar een 30 km/uur inrichting.
(semi)publieke laadpunten daarentegen is in de gemeente Rheden laag in vergelijking met Nederland (met 5 per 1.000 inwoners, ten opzichte van 8 per 1.000 inwoners, Klimaatmonitor, 2023). Het lage aanbod laadpunten kan te verklaren zijn door de aanwezigheid van veel woningen met eigen opritten en de afwezigheid van grote semipublieke laadvoorzieningen bij hotels of tankstations.
Bouwsteen Mobiliteit - 5 november 2024
8
De treinverbindingen binnen de gemeente Rheden zijn ook goed met Dieren
een intercitystation in Dieren en stations voor sprinters in Velp en Rheden. Hierbij stopt de intercity Arnhem-Deventer 2 maal per uur in Dieren en de sprinter Wijchen-Zutphen 2 maal per uur (m.u.v. zondag) in Velp, Rheden en Dieren. Het blijkt dat het aantal reizigers op de stations binnen de gemeente niet op het niveau is van 2019 (voor corona), dus er is nog reizigerspotentieel (NS Dashboard). Binnen de Ellecom
gemeente lopen diverse regionale busverbindingen zoals de buslijn Arnhem – Apeldoorn (43) en de buslijnen Arnhem – Doetinchem (27,29). Daarnaast wordt Velp ontsloten met diverse lokale buslijnen
Rheden
De Steeg
richting Arnhem. Vanaf Dieren station is er een buurtbus die verschillende routes binnen Dieren rijdt. Het hoofdfietsnetwerk bestaat uit voornamelijk één regionale hoofdfietsader die Arnhem met de kernen Velp, Rheden en Dieren verbindt. Vanuit Dieren zijn er hoofdfietsroutes in de richting van Apeldoorn, Brummen en Doesburg. Dit zorgt ervoor dat met de fiets
Figuur 2.6: Gemeentelijke wegen Rheden, Dieren en De Steeg met 50
Arnhem goed bereikbaar is en vanuit Dieren onder andere Brummen en
km/uur snelheid (Bron: mobiliteitsspectrum, Goudappel (2023).
Doesburg.
De gemeente Rheden kent een goede autoverbinding. Binnen een
De ligging tussen de IJssel en de Veluwe heeft invloed voor de
reistijd van 15 minuten is Arnhem bereikbaar, binnen circa 30 minuten Nijmegen, Zutphen en Apeldoorn en binnen 45 minuten Oss en
bereikbaarheid van alle vervoerswijzen, maar vooral voor het openbaar vervoer en de fiets. Om de IJssel over te steken zijn er veerpontjes.
Amersfoort. Wel is filevorming op de A12 rondom het Velperbroekcircuit tijdens de ochtend- en avondspits een groot knelpunt. Zowel de aansluiting met de A348 zorgt voor wachttijden, evenals de verdere route richting Utrecht.
Bouwsteen Mobiliteit - 5 november 2024
9
Verkeersveiligheid Verkeersveiligheid benaderen we zowel objectief (cijfers) als subjectief
In totaal zijn er in de periode 2019-2023 872 ongevallen geregistreerd,
(beleving). Deze paragraaf gaat in op de objectieve data, waarbij we een
waarvan de meesten met uitsluitend materiële schade zijn afgelopen. Er
analyse doen van de geregistreerde ongevallen. De subjectieve
zijn 103 ongevallen met letsel geregistreerd en 7 met een dodelijke
verkeersveiligheid komt aan het licht in de resultaten van de enquête,
afloop. Op de figuren 2.8 en 2.9 zijn een aantal concentraties van
later in dit hoofdstuk.
ongevallen zichtbaar.
Het aantal geregistreerde verkeersongevallen op de gemeentelijke wegen laat een licht stijgende trend zien. De verkeersongevallen binnen de bebouwde kom zijn vaak op hoofdwegen, en bij de helft van alle
De Steeg
ongevallen zijn kwetsbare verkeersdeelnemers betrokken (voetgangers, fietsers, e-bike en bromfietsers). Rheden
Aantal ongevallen in gemeente Rheden
Velp
200 180
174
174
180
182
2022
2023
162 160 140 2019
2020
2021
Figuur 2.8: Verkeersongevallen Bron: VIA verkeersongevallen 2019-2023,
Figuur 2.7: Aantal ongevallen per jaar in gemeente Rheden, op basis van
geregistreerd door de politie, op gemeentelijke wegen.
door de politie geregistreerde ongevallen in 2019-2023 (VIA, 2024)
Wegen met veel ongevallen zijn bijvoorbeeld de Harderwijkerweg,
Omgerekend naar het totaal aantal verkeersongevallen per 1.000
Arnhemsestraatweg/Hoofdstraat, President Kennedylaan, Waterstraat,
inwoners (excl. ongevallen op rijkswegen), zijn de aantallen deze afgelopen 5 jaar in Rheden vergelijkbaar met het Nederlands gemiddelde.
Oranjeweg, Ellecomsedijk, Zutphensestraatweg en de Kanaalweg. Enkele wegen zoals de Hardewijkerweg in Laag-Soeren en de Oranjeweg in Rheden zijn al recent heringericht, maar omdat dit gegevens zijn van de laatste vijf jaar is dit nog niet terug te zien in de data.
Bouwsteen Mobiliteit - 5 november 2024
10
•
Verkeersveiligheid: Landelijke cijfers laten een negatieve trend zien in verkeersveiligheid. Verbetering van de verkeersveiligheid
Laag-Soeren
vergt maatregelen zoals het verbeteren van de fietsinfrastructuur en scheiding van de verschillende verkeersstromen. Of toepassing van GOW 30 km/h op wegen waar scheiding van de Dieren
Spankeren
verkeersstromen niet mogelijk is. •
Elektrische auto's: Hoewel het gemiddelde bezit van elektrische auto’s gemiddeld in Rheden momenteel al relatief hoog is , zal dit naar verwachting nog meer toenemen, evenals de vraag naar een goed netwerk van laadpunten.
• Ellecom
Deelmobiliteit: Toepassing van deelmobiliteit biedt kansen als aanvulling op het openbaar vervoer en om het aantal benodigde parkeerplaatsen en autobezit te reduceren (met name bij nieuwe
Figuur 2.9: Verkeersongevallen. Bron: VIA verkeersongevallen 2019-2023, geregistreerd door de politie, op gemeentelijke wegen.
woonwijken). Hoewel deelmobiliteit wellicht meer potentie heeft in grote steden, kan het ook in Rheden een aanvulling op het bestaande mobiliteitsaanbod zijn.
Trends en ontwikkelingen Om integraal mobiliteitsbeleid voor 2040 te ontwikkelen, is het belangrijk om in te spelen op verwachte trends en ontwikkelingen binnen het mobiliteitsdomein. Enkele van deze actuele of te verwachten trends en ontwikkelingen die van invloed kunnen zijn op de mobiliteit in Rheden zijn: •
Elektrische fietsen: Met elektrische fietsen kunnen grotere afstanden gemakkelijker worden overbrugd. De opkomst van elektrische fietsen leidt echter tot een toename van snelheidsverschillen op het fietspad, wat de behoefte aan bredere fietsvoorzieningen vergroot. Ook worden aantrekkelijke en veilige stallingsmogelijkheden belangrijker vanwege de hogere aanschafwaarde van deze fietsen.
Bouwsteen Mobiliteit - 5 november 2024
11
2.2
Resultaten beleidsdocumenten
Lokaal beleid Het huidige mobiliteitsbeleid sluit niet meer volledig aan bij de nieuwe ontwikkelingen die de afgelopen hebben plaatsgevonden. Daardoor worden middelen nu mogelijk niet toekomstbestendig ingezet, wanneer we keuzes maken voor de inrichting van onze openbare ruimte. In de diverse gemeentelijke beleidsstukken zien we echter belangrijke keuzes
zoals fietsen en wandelen te stimuleren. Daarbij krijgt de bereikbaarheid van natuurgebieden, snelwegen, openbaar vervoer en de toegankelijkheid van fiets- en wandelpaden voor kwetsbare gebruikers ook prioriteit. De Omgevingsvisie Buitengebied (2019) legt de focus op het sturen van de belangrijkste verkeersstromen via de A348, terwijl in andere gebieden meer ruimte wordt geboden aan niet-gemotoriseerde
en opgaven die relevant zijn voor mobiliteit.
vervoersvormen. Een belangrijk aspect is het terugdringen van
De gemeente Rheden heeft met de Startnotitie Bouwsteen Mobiliteit
Masterplan + Uitvoeringsprogramma Welkom Veluwezoom (2022)
(2024) al wel een richting gegeven voor het mobiliteitsbeleid. De belangrijkste punten hierin zijn duurzaam reisgedrag en bereikbaarheid, leefbaarheid en gezondheid èn verkeersveiligheid. Ook de verbondenheid met de regio en het gebruik van de fiets moet een plek krijgen in het beleid. Als laatste is benoemd dat de auto nog steeds een belangrijk vervoersmiddel is binnen de gemeente. Het Coalitieakkoord (2023-2026) legt de nadruk op wandelen, fietsen, autodelen en openbaar vervoer. Het doel is om de buslijnen op minimaal het huidige niveau te behouden. Er wordt gewerkt aan de uitbreiding van de laadinfrastructuur voor elektrisch vervoer, terwijl pilotprojecten worden ingezet om verdere innovaties te stimuleren die bijdragen aan slimme en duurzame mobiliteit. Het Koersdocument Omgevingsvisie (2024) richt zich eveneens op duurzame mobiliteit. Het terugdringen van gemotoriseerd verkeer (auto- en vrachtverkeer) is essentieel om enerzijds de balans tussen natuur en leefbaarheid te behouden en anderzijds gezonde activiteiten
gemotoriseerd verkeer in het Nationaal Park Veluwezoom. Het bouwt hierop voort en omvat zes actielijnen: 1.
Natuur: bescherming, beleving en ontwikkeling
2.
Ontvangstlocatie: bezoekerscentrum en herstelplan Heuven
3.
Station en omgeving: inrichting en verbinding bezoekerscentrum
4.
Regionale spreiding bezoekersstromen en ondersteuning lokale economie
5.
Minder en veiliger verkeer in de natuur
6.
Optimalisatie gebruik parkeerplaatsen
Hoewel de structuurvisies (2016) al enigszins gedateerd zijn, kunnen hier nog wel relevante knelpunten uit opgemaakt worden. Zo komt verkeersoverlast in alle kernen aan de orde en wordt al ingespeeld op het stimuleren van wandelen en fietsen door de toegankelijkheid te verbeteren en de 30 km/uur zones uit te breiden. In de Visie laadinfrastructuur (2022) heeft de gemeente de strategie bepaald om tijdig een toegankelijke, betaalbare, betrouwbare en veilige laadinfrastructuur voor elektrische voertuigen te realiseren. De
Bouwsteen Mobiliteit - 5 november 2024
12
gemeente Rheden stimuleert het plaatsen van deze publieke laadpalen.
Andere bouwstenen die lokaal in de gemeente uitgewerkt kunnen
Op dit moment gebeurt dat in een concessie, gezamenlijk met andere
worden zijn het inzetten op fietsen op de korte en middellange
gemeenten in de provincies Overijssel en Gelderland. Deze concessie
afstanden en het bevorderen van de verkeersveiligheid.
loopt in 2025 af. Rheden wil in de wijken en dorpen een laadnetwerk realiseren waarbij laadvoorzieningen zoveel mogelijk geclusterd
Ook in de Gelderse Omgevingsvisie hebben de fiets en knooppunten in
worden, met inachtneming van een acceptabele loopafstand. Dit wordt
het mobiliteitssysteem een belangrijke rol. Ambitie is dat in 2030 35%
ook meegenomen in de op te stellen energievisie voor de gemeente.
van het totaal aantal verplaatsingen met de fiets is.
Relevante studies In 2023 is een koopstromenonderzoek gedaan in de winkelgebieden van Velp, Rheden en Dieren. Hieruit bleek dat de herkomst van de omzet in Centrum Velp, Centrum Rheden en Centrum Dieren voornamelijk komt van de inwoners uit de eigen gemeente. In Velp en Rheden komen de meeste bezoekers met de fiets, in Dieren is dit de auto. Voor alle centrumgebieden geldt dat over het algemeen de bereikbaarheid per auto hoog gewaardeerd wordt, evenals de fiets (vaak nog hoger dan de auto). Regionaal en landelijk beleid De belangrijkste thema’s uit het regionaal, provinciaal en landelijk beleid zijn: •
Inzet op de fiets
•
Verkeersveiligheid
•
Duurzaamheid
De gemeente Rheden ligt in de provincie Gelderland en is onderdeel van de Groene Metropool Regio Arnhem - Nijmegen. In de Gelderse mobiliteitsvisie staat de realisatie van hubs waarmee verschillende vormen van mobiliteit met elkaar verbonden kunnen worden centraal.
Gemeente Rheden in de Groene Metropoolregio De Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen (GMR), waar ook Rheden deel van uitmaakt, heeft in haar Regionale Agenda 2023-2024 gezamenlijke ambities geformuleerd op het gebied van verbinding, productiviteit, circulariteit, ontspanning en groene groei. Voor mobiliteit betekent dit een focus op: sterke interne en externe verbindingen via weg, spoor en water; een regionaal netwerk van (snel)fietspaden; hubs en knooppunten; gedragsverandering ter bevordering van duurzame mobiliteit; en verbeterde verkeersveiligheid.
Bouwsteen Mobiliteit - 5 november 2024
13
overstap tussen vervoersmiddelen en overslag van goederen in het Het doel is een goed verbonden regio te creëren. In de
kader van zero-emissie logistiek. Tot slot zijn goede OV- en
Verstedelijkingsafspraken voor de regio Arnhem-Nijmegen-Foodvalley
fietsverbindingen van groot belang.
(2022) wordt daarnaast de nadruk gelegd op het bevorderen van groene en gezonde leefomgevingen. Bij het ontwikkelen van nieuwe woon- en werkgebieden moet er van tevoren worden gezorgd voor goede ontsluitingen en bereikbaarheid voor alle vervoersmiddelen. Voor Rheden betekent dit dat het mobiliteitsbeleid enerzijds aan moet sluiten bij de visie van de bredere regio en anderzijds moet voorkomen dat lokale mobiliteitsplannen een negatief effect hebben op de regio. Gemeente Rheden in de provincie Gelderland Er zijn ook een aantal ontwikkelingen die spelen in de Provincie Gelderland die invloed hebben op het mobiliteitsbeleid in de gemeente Rheden. Uit de mobiliteitsvisie van de provincie zijn dit de volgende bouwstenen: •
Met hubs de overstap van OV of de auto op de fiets faciliteren (korte afstand);
•
Met hubs de overstap van de auto en fiets op het openbaar vervoer faciliteren (langere afstand);
•
Faciliteren van hoogwaardige OV-verbindingen, goede rijks- en provinciale wegen, en verbetering van goederenvervoer;
•
Bevorderen van verkeersveiligheid.
Ook vanuit de provincie is er veel aandacht voor verkeersveiligheid en het faciliteren en stimuleren van duurzame vervoersmiddelen. Net als vanuit de Groene Metropoolregio worden regionale en stadsrand hubs als belangrijke dragers gezien voor het faciliteren van een gemakkelijke
2.3
Resultaten enquête en dorpsgesprekken
De mening over mobiliteit van inwoners en andere belanghebbenden in kaart brengen, dat was het doel van de online enquête die uitstond van 27 juni 2024 t/m 22 juli 2024. Wie vulde de enquête in? Verspreiding van de enquête heeft plaatsgevonden via onder andere flyers, sociale media en een speciale pagina op de website van de gemeente Rheden. In totaal hebben 831 respondenten de enquête ingevuld. Gezien het totaal aantal inwoners van de gemeente Rheden (ruim 43.600) is hiermee een goed beeld verkregen hoe inwoners en belanghebbenden denken over het verkeer en vervoer in de gemeente Rheden. Uit de resultaten blijkt dat de drie grootste dorpen ook het meest vertegenwoordigd zijn. Inwoners uit Ellecom en Laag-Soeren hebben boven verhouding de enquête ingevuld. De meeste respondenten zijn inwoners en de overige mogelijkheden (onderwijs, sport, ondernemer en bezoeker) zijn relatief weinig ingevuld. De groep van 56 tot 65 jarigen en van 66 tot 75 jaar waren het grootste, gevolgd door de groep 46 tot 55 jaar. De groep onder de 45 jaar was hiermee ondervertegenwoordigd. De verschillende onderdelen waar naar is gevraagd, zijn:
Bouwsteen Mobiliteit - 5 november 2024
14
•
Kwaliteit en belang van mobiliteitsthema;
•
Locaties op de kaart; waar gaat het goed, en waar kan het beter?
Wat zijn de belangrijkste mobiliteitsthema’s? Voor 9 mobiliteitsthema’s zijn de respondenten gevraagd de huidige kwaliteit en het belang te beoordelen. Per thema werden twee vragen gesteld: •
Hoe beoordeelt u dit onderwerp (0, zeer slecht – 10, uitstekend)?
•
Hoe belangrijk vindt u dit onderwerp (0, zeer onbelangrijk – 10, zeer belangrijk)?
De uitkomsten van deze vragen bieden belangrijke inzichten. Het verschil tussen de beoordeling van de kwaliteit en het belang van een onderwerp laat zien dat hieraan wellicht meer of juist minder aandacht geschonken moet worden. Figuur 2.10 maakt deze verschillen inzichtelijk. Het blauwe vlak laat de score van de huidige kwaliteit zien, en het groene vlak geeft het belang aan.
Figuur 2.10: De gemiddelde beoordeling van kwaliteit en belang per thema
De groottes van de verschillen geven inzicht in de prioriteiten van de onderwerpen. De grootste verschillen zijn waarneembaar bij leefbaarheid en verkeersveiligheid. Deze onderwerpen worden over het algemeen laag beoordeeld, terwijl het belang/gewenste niveau hoog is. Het inzetten op het verbeteren van deze aspecten is dus een belangrijk aandachtspunt. Ook voor de voorzieningen voor voetgangers en fietsers geldt dat de verschillen tussen beoordeling en belang relatief groot zijn. Het verbeteren van deze aspecten is daarom een aandachtspunt.
Voor de bereikbaarheid met de auto, de parkeervoorzieningen auto en de nieuwe mobiliteitsvormen zijn de verschillen het kleinst. Alleen afgaand op de meningen van de respondenten zouden deze onderwerpen minder prioriteit hoeven te hebben. Waar gaat het goed en waar kan het beter? Met behulp van een digitale kaart hebben respondenten zowel aandachtspunten (‘waar kan het beter’) als positieve punten (‘waar gaat het goed’) doorgegeven. Tevens is bij het plaatsen van deze locaties ook gevraagd naar het onderwerp waarop het betreffende punt betrekking heeft.
Bouwsteen Mobiliteit - 5 november 2024
15
In figuur 2.11 zijn de positieve reacties weergegeven. De meeste
Met een heatmap zijn de concentraties met aandachtspunten binnen de
positieve punten gaan in op de voorzieningen voor fietsers. Veelal zijn
gemeente zichtbaar gemaakt. In Figuur 2.12 is een weergave van alle
de belevingsaspecten (groen in de omgeving, uitzicht en minder auto’s)
aandachtspunten voor de gemeente Rheden te zien.
punten die als positief worden ervaren. Verder zijn mensen ook tevreden over ingrepen waar de snelheid is verlaagd en over de
Laag-Soeren
herinrichting van sommige wegen.
Laag-Soeren
Spankeren Dieren Spankeren Dieren Ellecom
Ellecom
Rheden
De Steeg
De Steeg Rheden Velp
Velp
Figuur 2.12: Aandachtspunten gemeente Rheden uit de enquête
Figuur 2.11: De aangegeven positieve punten
Bouwsteen Mobiliteit - 5 november 2024
16
Bij de kernen zijn de volgende aandachtspunten naar voren gekomen: •
•
•
Dorpsgesprekken Omgevingsvisie
Velp: In Velp liggen de knelpunten voornamelijk bij de
In het kader van de Omgevingsvisie is doormiddel van dorpsgesprekken
Hoofdstraat, de N785 en de President Kennedylaan. Hierbij gaat
en enquêtes ook diverse info opgehaald met betrekking tot de
het veelvuldig over de oversteekbaarheid van fiets en voetganger,
mobiliteit. De volgende overlast punten kwamen aan de orde:
verkeersveiligheid en leefbaarheid.
•
Drukte in winkelgebieden
Rheden: De knelpunten liggen voornamelijk op de kruispunten van
•
Parkeren, of door parkeren gevaarlijke situaties
de Arnhemsestraatweg. Hierbij gaat het over de lastige
•
Snelheidsovertredingen
oversteekbaarheid voor fietsers/voetgangers. Daarnaast worden
•
Vrachtverkeer
ook de Groeneweg en delen van de Oranjeweg vaak genoemd.
•
Smalle trottoirs
De Steeg: de Diepesteeg en de spoorwegovergang op de
•
Smalle fietspaden
Hoofdstraat worden vaak genoemd als aandachtspunt. •
•
•
Ellecom: De Zutphensestraatweg en met name de kruispunten
Met enquêtes is opgehaald hoe inwoners denken over de
worden vaak aangeduid. Daarnaast wordt de Ellecomsedijk vaak
bereikbaarheid en de inrichting van straten doormiddel van stellingen.
genoemd in combinatie met leefbaarheidsproblemen zoals
Een meerderheid ziet de straten om te spelen en te verblijven waarbij
geluidsoverlast en luchthinder.
Velp en Ellecom hier het meest mee eens zijn. Velp, Dieren en Ellecom
Dieren: In Dieren worden de kruispunten rondom het
zien zichzelf als goed bereikbaar, terwijl in Spankeren en Laag-Soeren
stationsgebied vaak gezien als onveilig. Daarnaast wordt de
de meerderheid neutraal of er mee oneens is. Duurzamer verkeer
inrichting van de Wilhelminaweg niet als passend beschouwd bij de
wordt door 3 op de 4 inwoners als een goede stap gezien. Daarnaast
centrumomgeving.
mogen volgens een meerderheid van de respondenten gemotoriseerde
Laag-Soeren: De Harderwijkerweg komt vaak aan de orde. Het
voertuigen geweerd worden uit de natuurgebieden en de kernen
gaat hier over te hoge snelheid, vrachtverkeer en ontbrekende
ingericht worden met wegen met een maximumsnelheid van 30 km/uur.
fiets/voetgangersvoorzieningen. Daarnaast wordt de Kanaalweg ook vaak als gevaarlijk punt aangemerkt. •
Spankeren: In Spankeren werden geen grote concentraties aandachtspunten gezien.
Bouwsteen Mobiliteit - 5 november 2024
17
2.4
Bijeenkomst belanghebbenden
•
de gemeente maar ook het regionale netwerk hierin te betrekken. Wat betekenen de plannen van de regio voor de gemeente
Op 3 juli 2024 zijn de resultaten van de inventarisatiefase van het thema
Rheden en vice versa? Een voorbeeld is fietsverbinding tussen Velp
mobiliteit aan de belangenvertegenwoordigers gepresenteerd. Voor de
en Zevenaar via het bedrijventerrein Centerpoort.
middag zijn de vertegenwoordigers van de omliggende gemeenten, de Groene Metropoolregio, de provincie, nood- en hulpdiensten, Prorail,
Er wordt gevraagd verder te kijken dan alleen het netwerk binnen
•
Het treinnetwerk biedt veel kansen voor de gemeente Rheden. Binnen de regio zijn er ideeën om de IJssellijn op te waarderen wat
NS, adviserende organisaties (de Fietsersbond, VVN, vervoerders,
mogelijk invloed kan hebben op de strategie rondom het
Incluzio, VZOT en de veerdiensten) en Natuurmonumenten uitgenodigd.
stimuleren van openbaar vervoer en actieve mobiliteit. Hierbij werd
’s Avonds zijn de vertegenwoordigers van onder andere de diverse
(TOPHUB’s) genoemd voor Dieren/Rheden. Station Rheden is
ook de combinatie van een HUB met een Toeristische Opstappunt bijvoorbeeld voor het Bezoekerscentrum Veluwezoom een
dorps- en wijkbelangengroepen, Buurtbus Dieren-Spankeren,
uitstekende locatie (Poort naar de Veluwe).
ondernemers, onderwijsinstellingen en sportverenigingen uitgenodigd. • Bij deze sessies werd om input gevraagd waarbij de volgende vragen centraal stonden: •
Wat valt er op aan de inventarisatie en wat ontbreekt er?
•
Wat moet aandacht krijgen in de mobiliteitsvisie?
spoorovergangen. •
Het is belangrijk dat de relatie tussen natuur en mobiliteit wordt
Rheden wordt er tegen de grenzen van de capaciteit aangelopen waardoor dit de uitbreiding van het openbaar laadnetwerk beïnvloed. •
Lopen en fietsen zijn niet alleen bevorderend voor gezondheid en duurzaamheid, maar ook voor veiligheid en leefbaarheid. Aandacht
gelegd. Een groot deel van de gemeente bestaat uit het Nationaal
moet worden geschonken aan de kwaliteit van fiets- en
Park Veluwezoom en hier spelen veel verschillende belangen. Het is
looproutes, waarbij ook naar onderhoud wordt gekeken.
belangrijk dat er in de Bouwsteen Mobiliteit hierop een visie komt
•
Wanneer ingezet wordt op duurzame mobiliteit is de netcongestie op het elektriciteitsnet een aandachtspunt. Binnen de gemeente
Uit het gesprek in de middag kwamen de volgende aandachtspunten: •
Binnen de gemeente Rheden zijn er nog veel gelijkvloerse
en aansluit bij de integrale plannen die er al zijn zoals het
Daarnaast dient er ook aandacht te worden gegeven aan de
Masterplan Veluwezoom en het gebiedsprogramma Veluwe
verschillende soorten fietsen die er zijn en de snelheidsverschillen die daarbij horen.
Een aandachtspunt is de steeds ouder wordende bevolking van de gemeente Rheden en Nederland in zijn geheel. Dit heeft invloed op de toegankelijkheid en daarnaast op de verkeersdynamiek.
•
Er is geen rechtstreekse OV verbinding naar het ziekenhuis in Zutphen
Bouwsteen Mobiliteit - 5 november 2024
18
•
Er dient aandacht te zijn voor de gevolgen van het verlagen van de
deze plekken voor bijvoorbeeld Dieren op vergelijkbare afstand
maximumsnelheid voor hulpdiensten en de algemene bereikbaarheid voor hulpdiensten. •
liggen. •
Leefbaarheid, met name op het gebied van overlast van geluid en
Omdat het mobiliteitsplan onderdeel is van de Omgevingsvisie
uitstoot van verkeer, werd genoemd als aandachtspunt. Hierbij
dient de verbinding met de omgevingsvisie nog nader uitgewerkt
wordt specifiek de Ellecomsedijk genoemd, maar het gaat ook in
worden. Bijvoorbeeld welke rol speelt mobiliteit voor de andere
zijn algemeen om de schadelijke invloed van mobiliteit op de
thema’s binnen de Omgevingsvisie.
(groene) leefomgeving binnen heel Rheden. •
Er werd gewezen op het hebben van aandacht voor verkeersgedrag van diverse mobiliteitsdeelnemers. Het wordt belangrijk gevonden dat in het mobiliteitsbeleid ook gestuurd wordt op gedragsmaatregelen zoals educatie om gewenst verkeersgedrag te stimuleren. Dit kan ook bij sportverenigingen.
•
Ruimtelijke ontwikkelingen: Ontwikkel nieuwe woningen en bedrijven op die plekken die voor het verkeer handig zijn.
•
Handhaving en communicatie worden gezien als belangrijke onderdelen om het gewenste verkeersgedrag te stimuleren. Aangegeven wordt dat het belangrijk is om de relatie tussen het mobiliteitsplan en de handhaving weer te geven.
•
opgenomen voor de Ellecomsedijk. De Provincie heeft een vast
Figuur 2.13: Informatie ophalen tijdens de belangengroepensessie
telpunt op de Ellecomsedijk en de tellingen laten zien dat in de laatste maanden ongeveer 26.000 motorvoertuigen per
Uit het gesprek in de avond kwamen de volgende aandachtspunten: •
Verkeersveiligheid wordt in zijn algemeen als belangrijk aandachtspunt gezien en leeft onder de belangengroepen. De Harderwijkerweg en de Kanaalweg worden bijvoorbeeld als verkeersveiligheidsknelpunten ervaren.
•
In het huidige verkeersmodel is nog een lagere verkeersintensiteit
werkdagetmaal bedraagt. •
Op de Harderwijkerweg Laag-Soeren is het wenselijk om meer te communiceren dat de maximum toegestane snelheid is teruggebracht van 50 km/u naar 30 km/u.
Veel verbindingen van de dorpen naar Arnhem zijn in kaart gebracht, maar ook de stromen naar omliggende plaatsen als Zutphen en Apeldoorn zijn interessant om mee te nemen, omdat
Bouwsteen Mobiliteit - 5 november 2024
19
2.5
Resultaten ambtelijke kerngroep
Uit het gesprek wat hierop volgde kwamen de volgende
Op 11 juli 2024 zijn de resultaten van de inventarisatiefase van het
aandachtspunten:
thema mobiliteit aan de ambtelijke kerngroep van de gemeente Rheden
•
mobiliteit zoals parkeerplaatsen en doorstroming is belangrijk. Het
gepresenteerd. Hierbij waren bijna alle beleidsvelden binnen het
smaller maken van wegen zou ruimte kunnen vrijmaken voor
ruimtelijke domein van de gemeente Rheden vertegenwoordigd. In
groen, wat de landschappelijke kwaliteit ten goede kan komen.
deze sessie werd om input gevraagd waarbij de volgende vragen
Maar te smalle straten kunnen leiden tot problemen met het
centraal stonden: •
inzamelen van huisafval. Bij de herinrichting van straten is het
Wat zijn de relevante trends voor mobiliteit binnen de gemeente
belangrijk om zorgvuldig te bepalen hoeveel ruimte nodig is om de
Rheden? •
impact op groen te minimaliseren en de totale
Wat is het belang van mobiliteit voor jouw beleidsveld?
leefomgevingskwaliteit te verbeteren. Bij een gezonde
Het bleek dat onder de ambtelijke kerngroep de ruimtelijke
leefomgeving hoort ook beperking wegverkeerslawaai en een
ontwikkelingen, vergrijzing en toegankelijkheid, verkeersveiligheid en de opmars van de elektrische fiets als meest relevante trends worden gezien binnen de gemeente.
Het vinden van een balans tussen een gezonde leefomgeving en
verminderde luchtkwaliteit. •
Er is een behoefte aan woningbouw binnen de huidige dorpen, waarbij de focus mogelijk op inbreiding in plaats van uitbreiding zou moeten liggen. De ontwikkeling van parkeernormen kan deze woningbouwprojecten ondersteunen zonder de leefbaarheid te verminderen. Bij de woningontwikkelingen dient ingezet te worden op nabijheid van voorzieningen.
•
De toegankelijkheid van Rheden is in de toekomst belangrijk en hierbij dient rekening te worden gehouden met de vergrijzing. Hierbij speelt de kwaliteit van wandel en voetpaden een grote rol aangezien dit de beleving positief beïnvloedt van de recreant, bezoeker, toerist en inwoner van Rheden. Daarnaast dienen ook de voorzieningen voor de oudere en kwetsbaardere inwoners met een passende wijkinrichting bereikbaar te blijven.
•
De transitie naar het gebruik van elektrische vervoerswijzen
Figuur 2.14: Trends binnen de gemeente Rheden volgens de ambtelijke
raakt meerdere beleidsvelden. Enerzijds worden de voertuigen en
kerngroep
fietsen vaak groter en sneller waardoor dit meer ruimte in beslag
Bouwsteen Mobiliteit - 5 november 2024
20
neemt en er conflicten ontstaan tussen de verschillende gebruikers. Daarnaast dient er genoeg laadcapaciteit te zijn op het net. De komende jaren zal er ondergronds veel kabels en leidingen vervangen dienen te worden, wat kansen biedt voor de herinrichting van wegen. Hierbij kan de biodiversiteit en groen meeliften. Het idee is om elektrisch laden te regelen in de openbare ruimte, door bijvoorbeeld van alle openbare parkeerplaatsen laadpleinen te maken. •
De Bouwsteen Mobiliteit is een bouwsteen voor de Omgevingsvisie. Het is belangrijk om de belangen van de verschillende beleidsvelden tegen elkaar af te wegen, waarbij in de omgevingsvisie de integrale ambities opgesteld zullen worden. Binnen mobiliteit liggen er veel raakvlakken met andere beleidsvelden en de andere beleidsvelden dienen dus ook betrokken te worden bij de voortgang.
•
Gedachte vanuit circulaire economie is om van bezit naar delen te gaan. Dit past bij het idee van deelmobiliteit.
Bouwsteen Mobiliteit - 5 november 2024
21
Bouwsteen Mobiliteit - 5 november 2024
22
3. Thema’s & principes In voorgaande hoofdstuk is beschreven waar we staan. De tweede stap is het beantwoorden van de vraag: waar willen we naartoe? Dit hoofdstuk gaat in op de ambities en doelen voor mobiliteit binnen de gemeente Rheden voor 2040. Deze geven richting aan het nieuwe mobiliteitsbeleid en vormen de bouwstenen voor de Omgevingsvisie. Er
De thema’s zijn: • Verkeersveiligheid •
Leefbaarheid en gezondheid
•
Slim en schoon reizen
•
Bereikbaarheid
Leefbaarheid en gezondheid Verkeersveiligheid Slim en schoon reizen Bereikbaarheid
De principes zijn: •
Actieve mobiliteit
•
Kansengelijkheid
Principes De thema’s staan centraal binnen het mobiliteitsbeleid van de gemeente Rheden. De twee overkoepelende principes zijn aanvullend, omdat eventuele maatregelen binnen de thema’s moeten voldoen aan deze twee principes. Alle input uit de Bouwsteen Mobiliteit werkt uiteindelijk door in de
Actieve mobiliteit
Bouwsteen Mobiliteit
is een onderscheid gemaakt in vier thema’s en twee principes.
Thema’s
Kansengelijkheid
Omgevingsvisie en het Mobiliteitsprogramma.
Omgevingsvisie
Mobiliteitsprogramma
Bouwsteen Mobiliteit - 5 november 2024
23
Thema 1 van de 4
3.1
Verkeersveiligheid
Ambitie: Een dalende trend in het aantal verkeersongevallen
➢
Verkeersveiligheid is een belangrijk thema in de Omgevingsvisie en ook in regionaal, provinciaal en landelijk beleid. Er zijn ook subsidies beschikbaar om aanspraak op te maken.
Het verbeteren van de verkeersveiligheid draagt bij aan een prettige
➢
Veel inwoners en belangengroepen benoemen de
omgeving. De overheid is er samen met de samenleving
verkeersveiligheid als belangrijkste thema voor het
verantwoordelijk voor dat personen zich in de openbare ruimte veilig
mobiliteitsbeleid. Zij benoemen ook aandacht voor gedrag,
kunnen verplaatsen. We willen in de komende jaren een dalende trend
communicatie en handhaving.
in het aantal verkeersslachtoffers realiseren. Elk slachtoffer is er één
➢
teveel.
In de enquête wordt aan verkeersveiligheid het grootse belang toegedeeld en daarnaast zijn er veelvuldig locaties benoemd die als onveilig worden ervaren.
Waarom is verkeersveiligheid belangrijk voor Rheden?
➢
Zowel de objectieve als ook subjectieve verkeersveiligheid op wegen en kruispunten zijn aandachtspunten (op bijvoorbeeld routes naar sport en scholen): ➢
Hulpdiensten en busvervoerders vragen aandacht voor negatief effect van snelheidsverlaging op aanrijtijden.
➢
Met de opkomst van verschillende (elektrische) fietstypen nemen de snelheidsverschillen op het fietspad toe, terwijl de ruimte
Het totale aantal ongevallen in de gemeente fluctueert, maar er is
beperkt blijft. Daarnaast zorgen obstakels op fietspaden voor
geen dalende trend in het aantal geregistreerde ongevallen. De
ongelukken.
snelheid van gemotoriseerd verkeer heeft grote invloed op omvang en afloop van ongevallen.
Bouwsteen Mobiliteit - 5 november 2024
24
Thema 1 van de 4
Wat zijn de bouwstenen binnen dit thema? •
Het verbeteren van de verkeersveiligheid is belangrijk. Hierbij geven we extra prioriteit aan schoolomgevingen, zones rondom sportvoorzieningen en spoorwegovergangen.
•
Binnen de bebouwde kom gaan we uit van 30 km/u en we richten deze wegen ook zodanig in. Waar 30 km/u niet kan, handhaven we 50 km/u.
•
Gedragsmaatregelen om de verkeersveiligheid verder te optimaliseren.
Wat werken we o.a. uit in het mobiliteitsprogramma? ➢
Een aanpak om risico gestuurd de verkeersveiligheid te verbeteren.
➢
Waar we binnen de bebouwde kom voor 30 km/u gaan.
➢
Waar we rekening houden met de verschillende snelheden op het fietspad.
➢
Gedragsmaatregelen (communicatie, educatie en handhaving) ter verbetering van de verkeersveiligheid.
Bouwsteen Mobiliteit - 5 november 2024
25
Thema 2 van de 4
3.2
Leefbaarheid en gezondheid
Ambitie: Met mobiliteit bijdrage aan een leefbare en gezonde
➢
Uit de enquête blijkt dat het belang van leefbaarheid groot wordt geacht, en de kwaliteit achter blijft.
➢
Uit de enquête bleek ook dat de fiets- en voetgangersvoorzieningen niet altijd geschikt zijn voor de
omgeving voor iedereen en de negatieve impact van
kwetsbare verkeersdeelnemer zoals ouderen of mindervalide
mobiliteit beperken.'
inwoners. De ambtelijke kerngroep ziet de vergrijzing en de gevolgen voor toegankelijkheid ook als een belangrijke trend.
De gemeente Rheden wil graag een prettige omgeving zijn om in te
➢
Zowel bij de belangengroepenbijeenkomsten als de ambtelijke
wonen, werken en recreëren. De kwaliteit van de leefbaarheid en de
kerngroep wordt het belang van een gezonde leefomgeving
gezondheid hebben daarop een grote invloed. Daarom willen we vanuit
onderstreept. Dit wordt aangetast door verkeersoverlast en de
mobiliteit bijdragen aan een leefbare omgeving en de gezondheid van
bijkomende milieueffecten. Straten zijn er niet langer om alleen
inwoners en bezoekers.
door heen te rijden, maar ook om te verblijven werd onderstreept in de dorpsgesprekken.
Waarom is leefbaarheid en gezondheid belangrijk voor Rheden? ➢
➢
Parkeren neemt veel ruimte in van de straten. Met nieuwe
Uit de feiten en cijfers over de gemeente Rheden blijkt dat de
woningbouwplannen komt de leefbaarheid onder druk te staan als
vergijzing hoger is dan het Nederlands gemiddelde en daarmee de
dit gepaard gaat met een toename van verkeer en parkeerplaatsen
toegankelijkheid een grotere uitdaging wordt.
volgens de ambtelijke kerngroep.
Bouwsteen Mobiliteit - 5 november 2024
26
Thema 2 van de 4
Wat zijn de bouwstenen binnen dit thema? •
•
•
We ontwikkelen een compleet en samenhangend fiets en
Om bij te dragen aan de gezondheid hebben actieve vormen
voetgangersnetwerk in de openbare ruimte die uitnodigt tot
van mobiliteit (lopen en fietsen) prioriteit boven inactieve
beweging en ontmoeting. Het voetgangersnetwerk is goed
vormen (gemotoriseerd verkeer).
aangesloten op het OV.
Waarborgen van de inclusiviteit en het verbeteren van de fysieke
Wat werken we o.a. uit in het mobiliteitsprogramma?
toegankelijkheid van het mobiliteitssysteem voor alle inwoners
➢
Hoe we de inclusiviteit en toegankelijkheid waarborgen.
en bezoekers.
➢
Hoe we gemotoriseerd verkeer zoveel mogelijk om de dorpen heen leiden en de geluids- en geurhinder verminderen.
•
We willen de geluids- en geurhinder van het gemotoriseerd
➢
verkeer verminderen door bijvoorbeeld gemotoriseerd verkeer zoveel mogelijk om de dorpen heen te leiden, verzachtende maatregelen te nemen en tevens in te zetten op slimme en schone mobiliteit. •
Voor een gemeente aan de IJssellijn, zoals gemeente Rheden, is
➢
Een onderzoek in de hele gemeente naar het parkeerbeleid (een ander parkeerregiem en parkeernomen) dat bijdraagt aan de ambities op het vlak van leefbaarheid, gezondheid, klimaatbestendigheid, natuur en biodiversiteit en eventuele financiële voordelen. Een integrale kaart, waar het fiets- en voetgangersnetwerk is afgestemd op OV en gemotoriseerd verkeer
de invloedssfeer op het spoor(goederenvervoer) beperkt omdat dit een wettelijke taak is van het ministerie en Prorail. Echter heeft het wel effect op de leefbaarheid van onze inwoners. Samen met gesprekspartners blijven we ons inzetten om zo min mogelijk negatieve leefbaarheidseffecten te hebben en houden in de kernen langs de IJssellijn. •
We kijken of we parkeren meer aan de randen van de wijken kunnen laten plaatsvinden en het aantal parkeerplaatsen kunnen verlagen om ruimte te maken voor bijvoorbeeld actieve mobiliteit, groen en een klimaatbestendige inrichting.
Bouwsteen Mobiliteit - 5 november 2024
27
Thema 3 van de 4
3.3
Slim en schoon reizen
Ambitie: Het interne verkeer in onze gemeente is in 2040 zo goed als fossielvrij.
➢
Een belangrijk thema uit de andere beleidsvelden is de mobiliteitstoename door ruimtelijke ontwikkelingen: de bereikbaarheid en inrichting van woningbouwlocaties.
➢
Deelmobiliteit biedt kansen in de gemeente Rheden. Er zijn deelfietsen beschikbaar zoals de OV-fietsen en de eerste voorbeelden van deelauto’s in onder andere Ellecom zijn succesvol
Met slim en schoon reizen bedoelen we een toekomstbestendige manier van vervoer, waarbij onze verplaatsingen steeds minder
gestart. ➢
invloed hebben op het milieu en een steeds lagere CO2-
minder laadpalen dan gemiddeld. Rheden streeft er naar om een
uitstoot. Drie belangrijke uitgangspunten voor het slim en schoon reizen zijn het voorkomen van verplaatsingen, het veranderen
inwoners te voorzien van een robuust laadnetwerk. ➢
van vervoermiddelen en het verschonen van vervoermiddelen. We willen dat het interne verkeer in onze gemeente in 2040 zo goed als
Er zijn meer elektrische auto’s dan gemiddeld in Nederland, maar
De modal split laat een hoger autogebruik en lager aandeel fietsen en lopen zien dan het Nederlands gemiddelde.
➢
fossielvrij is.
Uit de enquête blijkt dat nieuwe mobiliteitsvormen in kwaliteit laag scoren. Daarnaast zijn de voorzieningen van de voetganger zijn een groot aandachtspunt. In de dorpsgesprekken kwam naar voren dat
Waarom is slim en schoon reizen belangrijk voor Rheden? ➢
duurzaam vervoer gestimuleerd moet worden. Dit wordt
Het belang van duurzaam reisgedrag (mobiliteitstransitie) wordt onderschreven in het beleid van buurgemeenten, regio, provincie
onderschreven in de bijeenkomst met de belangengroepen. ➢
Andere overheden benadrukken de relatie tussen natuur en
en rijk. Daarnaast heeft de gemeente Rheden ook het schone lucht
mobiliteit: hinder van auto’s verminderen, bereikbaarheid OV
akkoord ondertekend waarin minder uitstoot van mobiliteit een
verbeteren.
onderdeel is.
Bouwsteen Mobiliteit - 5 november 2024
28
Thema 3 van de 4
Wat zijn de bouwstenen binnen dit thema? •
•
Wat werken we o.a. uit in het mobiliteitsprogramma?
Minder reizen is ook duurzaam, bijvoorbeeld: voorzieningen
➢
Hoe we de netwerken voor voet, fiets en OV verbeteren.
dichtbij, nabijheid werkgelegenheid, stimuleren thuiswerken.
➢
Hoe we minder reizen en deelmobiliteit stimuleren.
➢
Hoe we het STOMP-principe hanteren.
Bij de inrichting van de openbare ruimte hanteren we het STOMP-principe om duurzaam reisgedrag te stimuleren. Hierin staat de auto niet langer centraal, maar gaan we eerst uit van de voetganger (Stappen) en vervolgens de fietser (Trappen), OV (openbaar vervoer) en MaaS (Mobility as a Service). Als laatste wordt de privéauto meegenomen in de inrichting.
•
We dragen bij aan de beschikbaarheid van duurzame vervoersvormen voor inwoners, ondernemers en instellingen en stimuleren het gebruik van duurzame vervoermiddelen.
•
We zetten in op goede voet-, fiets- en OV-verbindingen binnen de gemeente en met omliggende gemeenten.
•
Voertuigbezit is niet langer vanzelfsprekend en we stimuleren dan ook het delen van mobiliteit.
•
We zorgen ervoor dat er een goede laadinfrastructuur aanwezig
Figuur 3.1: Het STOMP-principe als omgekeerde piramide, waarbij duurzame mobiliteitsvormen bovenaan staan.
is. •
Gedragsmaatregelen om fietsen en lopen te stimuleren.
Bouwsteen Mobiliteit - 5 november 2024
29
Thema 4 van de 4
3.4
Bereikbaarheid
Ambitie: de bereikbaarheid van woningen en voorzieningen in
➢
Uit analyses blijkt dat inwoners en bezoekers veel regionale verplaatsingen maken (buiten de gemeente).
➢
OV voorzieningen zijn goed naar belangrijkste buurgemeente (Arnhem) en daar buiten, ten opzichte van vergelijkbare gemeentes
onze gemeente behouden en verbeteren.
en het gebruik is hoog. De gemeente heeft drie treinstations, waaronder één intercitystation. Op alle stations is er
Om de bereikbaarheid op peil te houden zijn goede verbindingen met de regio belangrijk. Hoewel we inzetten op actieve mobiliteit en
reizigerspotentieel. ➢
duurzame mobiliteitsvormen, blijft de auto een noodzakelijk
worden voor de bezoekers die naar de Posbank gaan (Veluwse
vervoersmiddel voor de vervoersvraag van onze inwoners. Om een prettige omgeving te zijn om in te wonen, werken en recreëren zijn zowel goede fiets, OV- als autoverbindingen nodig.
Station Rheden heeft de mogelijkheden om een regionale TOP te Poort).
➢
Uit de enquête blijkt dat de inwoners de bereikbaarheid met de auto, fiets en OV redelijk goed vinden, waardoor het van belang is de kwaliteit te bewaken en te bewaren.
Waarom is de bereikbaarheid belangrijk voor Rheden? ➢
Buurgemeenten en de regio geven het belang van regionale verbindingen aan tijdens overleg en in hun beleidsdocumenten (bijvoorbeeld Kanaalweg, A12/knooppunt Velperbroek, fietsverbindingen richting Arnhem/Westervoort/Duiven).
Bouwsteen Mobiliteit - 5 november 2024
30
Thema 4 van de 4
Wat zijn de bouwstenen binnen dit thema? •
Het huidige aanbod van openbaar vervoer (OV) blijft minimaal
Wat werken we o.a. uit in het mobiliteitsprogramma? ➢
behouden en we blijven actief met de provincie Gelderland in gesprek hierover, zeker in relatie tot de nieuwe concessie 20262036 voor het OV in de regio’s van Arnhem/Nijmegen en
Bij het opstellen van de netwerken voor fiets-, OV- en autoverbindingen kijken we verder dan de gemeentegrenzen.
➢
We werken uit hoe we bijdragen om de regionale vervoersverbindingen in stand willen houden.
Ede/Wageningen. •
Optimale fiets- en OV-verbindingen vanuit de gemeente naar andere gebieden in de regio en waar mogelijk zoeken we de samenwerking op binnen de regio.
•
Het realiseren van duidelijke, directe en veilige fietsverbindingen van en naar voorzieningen, tussen de dorpen en van en naar gemeenten en gebieden in de regio.
•
Het zorgen voor goede en zichtbare faciliteiten, zoals: fietsenstallingen, comfortabele fietspaden en bewegwijzering.
•
We willen grote knelpunten op de belangrijke autoverbindingen voorkomen en meewerken aan oplossingen. Denk daarbij aan de verkeersveiligheid op de Kanaalweg en de doorstroming op de A12/knooppunt Velperbroek/doortrekken A15.
•
Omdat de regionale verbindingen belangrijk zijn, werken we samen in de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen en ook met de regio’s Stedendriehoek, Achterhoek en de Veluwe.
Bouwsteen Mobiliteit - 5 november 2024
31
Principe 1 van de 2
3.5
Actieve mobiliteit
Ambitie: Stijgende trend in het aantal verplaatsingen per fiets en te voet'
➢
Uit de enquête blijkt dat veel aandachtspunten op de kaart betrekking hebben op lopen en fietsen. Hierbij wordt aangegeven dat de fietsverbindingen en -voorzieningen ontbreken en dat de kwaliteit van trottoirs en wandelpaden meermaals onvoldoende is.
Hoe komt actieve mobiliteit terug in de thema’s? Actieve mobiliteit is mobiliteit waarbij mensen zelf in beweging komen
De actieve modaliteiten zijn belangrijk voor voorgaande thema’s en
zoals lopen en fietsen. Actieve mobiliteit past uitstekend in een modern
daarom zetten we deze neer als één van de onderliggende principes. Ze
beleid waarin de auto minder plek krijgt. Die vrijgekomen ruimte wordt
dragen bij aan de gezondheid van mensen, zowel mentaal als fysiek en
teruggegeven aan de bewoner: om te recreëren, te ontmoeten en te
ze zijn duurzame vervoerswijzen doordat ze schoon en ruimte-efficiënt
leven.
zijn. Daarom willen we inzetten op een stijgende trend van het aandeel actieve modaliteiten zoals lopen en fietsen.
Waarom is actieve mobiliteit belangrijk voor Rheden? ➢
Uit de beleidsdocumenten van buurgemeenten, regio, provincie en het rijk blijkt dat er groots wordt ingezet op de fiets.
➢
Voor de meest inwoners zijn dagelijks voorzieningen op fietsafstand (scholen, winkels, sport). Uit het koopstromenonderzoek blijkt dat de centrumgebieden toch nog veelvuldig met de auto bezocht worden.
➢
Het aandeel fiets en wandelen is in de modal split lager dan gemiddeld dus er is hier ruimte om dit te verbeteren.
Bouwsteen Mobiliteit - 5 november 2024
32
Principe 2 van de 2
3.6
Kansengelijkheid
Ambitie: De kansengelijkheid waarborgen, zodat (noodzakelijke) bestemmingen voor iedereen te bereiken zijn.
Hoe komt kansengelijkheid terug in de thema’s? Kansengelijkheid is het tweede leidende principe binnen de thema’s. In de thema’s benadrukken we de toegankelijkheid van de loop- en fietsnetwerken en het behouden en versterken van de bestaande OVverbindingen. Hierbij wordt het verschil in karakter en mobiliteitsbehoefte van de kernen in acht genomen.
Kansengelijkheid in de mobiliteit betekent dat verschillende groepen binnen de samenleving gelijke kansen hebben om onder andere werk, ziekenhuizen, onderwijsinstellingen of winkels te bereiken. Denk hierbij aan groepen als ouderen, mensen met een beperking, mensen met lagere inkomens, etc. Het moet voor iedereen mogelijk zijn om noodzakelijke bestemmingen in een redelijk tijdsbestek te bereiken, tegen redelijke kosten. Dit gaat dus ook over toegankelijkheid, zoals een barrièrevrije inrichting. Waarom is kansengelijkheid belangrijk voor Rheden? ➢
Het aandeel kwetsbare verkeersdeelnemers zal in de toekomst waarschijnlijk groeien onder andere door de (landelijke) vergrijzingstrend. Het is belangrijk de bereikbaarheid voor deze groepen te waarborgen.
➢
Tussen de kernen zitten aanzienlijke verschillen in de aanwezigheid en nabijheid van voorzieningen. Zo ligt Velp binnen fietsafstand van Arnhem en zijn hier veel OV-verbindingen, terwijl dit voor kernen als Spankeren en Laag-Soeren heel anders ligt.
➢
Er zijn verschillen tussen kernen, buurten en wijken in de gemeente. Zo is het autobezit niet overal gelijk en ook de bereikbaarheid van het openbaar vervoer niet overal even hoog.
Bouwsteen Mobiliteit - 5 november 2024
33
Bouwsteen Mobiliteit - 5 november 2024
34
4. Tot slot Met het inventariseren van de huidige situatie en het opstellen van de
vindt plaats in de beleidscyclus van de Omgevingswet en in de
Bouwsteen Mobiliteit zijn de eerste twee stappen in het proces om te
Omgevingsvisie wordt opgenomen hoe we gaan monitoren en
komen tot nieuw mobiliteitsbeleid en input voor de Omgevingsvisie
evalueren.
afgerond. Stap 1: Waar staan we nu? → Inventarisatie. Stap 2: Waar willen we naartoe? → Bouwsteen Mobiliteit. Stap 3: Wat is onze koers? → Mobiliteitsprogramma. Stap 4: Welke acties zijn wanneer nodig? → Uitvoeringsplan. In het hierna op te stellen Mobiliteitsprogramma wordt er verdere invulling gegeven aan de bouwstenen binnen de thema’s en de netwerken voor de verschillende modaliteiten (voetganger, fiets, openbaar vervoer en auto). In het Uitvoeringsplan worden de concrete acties beschreven. Monitoring en Evaluatie Met deze eerste stappen voor nieuw mobiliteitsbeleid hebben we ook een 0-meting gemaakt voor monitoring en evaluatie in de beleidscyclus van de omgevingswet. Tot nu toe is dit niet eerder vastgelegd. Onderdelen van monitoring zijn onder andere de enquête onder inwoners, het aantal geregistreerde ongevallen, vervoerswijze, autobezit per huishouden en aantal elektrische auto’s. De monitoring en evaluatie
Bouwsteen Mobiliteit - 5 november 2024
35
Figuur 4.1: Samenhang tussen de instrumenten van de Omgevingswet en de onderdelen van het mobiliteitsbeleid. Bouwsteen Mobiliteit - 5 november 2024
36
Goudappel BV werkt vanuit Amsterdam, Den Haag, Deventer, Eindhoven en Leeuwarden en via onze partners in het buitenland Snipperlingsdijk 4
Postbus 161
+31(0) 570 666 222
BTW
NL 0072 11 879 B01
7417 BJ Deventer
7400 AD Deventer
info@goudappel.nl
KVK
3801 7479
Nederland
Nederland
www.goudappel.nl
IBAN
NL09 INGB 0001 2746 32