Cultuuromslag - kracht van de verbeelding
Tekst van het document
CULTUUROMSLAG KRACHT VAN DE VERBEELDING
CULTUURNOTA GEMEENTE RHEDEN 2026–2031 1
INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding ..............................................................................................................................3 2. Terugblik: de nota Spelenderwijs (2019–2026).......................................................................4 2.1 Ambities en resultaten ...................................................................................................4 2.2 Lessen en aandachtspunten ...........................................................................................5 2.3 Conclusie: van spelenderwijs naar cultuuromslag ...........................................................6 3. De context: waarom kunst en cultuur belangrijker zijn dan ooit ..............................................7 3.1 Maatschappelijke ontwikkelingen ...................................................................................7 3.2 De kracht van lokale cultuur ...........................................................................................7 3.3 Een cultuur van samendoen ...........................................................................................8 4. Hoofdlijnen van het nieuwe cultuurbeleid .............................................................................9 5. De vier pijlers van het cultuurbeleid ....................................................................................
10 5.1 Cultuureducatie ........................................................................................................... 10 5.2 Talentontwikkeling en professionals ............................................................................. 11 5.3 Amateurkunst en cultuur .............................................................................................. 12 5.4 Verenigingen en vrijwilligersorganisaties ....................................................................... 13 5.5 Overkoepelende thema’s ............................................................................................. 14 6. De rol van De Zoomerij ....................................................................................................... 16 7. Cultuur en sociaal domein ................................................................................................. 17 8. Uitvoering en samenwerking .............................................................................................. 18 Sturing en organisatie ..................................................................................................... 18 Communicatie ...............................................................................................................
18 Financiering ................................................................................................................... 18 9. Monitoring, evaluatie en bijsturing ...................................................................................... 19 10. Slotconclusie .................................................................................................................. 20
2
1. INLEIDING Kunst en cultuur is wat mensen met elkaar delen, maken en doorgeven. Wetenschap geeft inzicht, maar kunst en cultuur de verbeeldingskracht. Je ziet het in de voorstelling op het plein, de muziek in het dorpshuis, de schildercursus in het buurthuis, theater op school, het gedicht bij de herdenking, het verhaal van iemand die net in Nederland is komen wonen. De gemeente Rheden ziet kunst en cultuur als een deel van onze identiteit, een verbindende kracht in de samenleving, een bron van plezier, zingeving, ontmoeting en ontwikkeling. De gemeente bouwt met deze nieuwe cultuurnota Cultuuromslag – kracht van de verbeelding voort op het fundament dat in de vorige periode is gelegd met de nota Spelenderwijs (2019–2026). Tegelijkertijd markeert deze nota een omslag: van losse initiatieven naar duurzame samenwerking, van aanbodgericht naar vraaggericht werken, van enkel educatie naar een breed cultureel ecosysteem waarin iedereen kan meedoen. De gemeente Rheden wil dat cultuur vanzelfsprekend aanwezig is in het leven van alle inwoners, jong en oud, nieuwkomer en geboren Rhedenaar, met of zonder beperking. Dat vraagt om een gezamenlijke inspanning van scholen, verenigingen, kunstenaars, maatschappelijke organisaties, zorginstellingen, gemeenschappen en inwoners zelf. Deze cultuurnota geeft richting aan die beweging.
Ze benoemt de resultaten van de afgelopen jaren, formuleert ambities voor de toekomst en vertaalt die naar concrete doelen en acties. Centraal staan de volgende pijlers:
Cultuureducatie
Talentontwikkeling en professionals
leren - ontdekken - ervaren
ruimte om te groeien en te stralen
Amateurkunst en cultuur
Verenigingen en vrijwilligersorganisaties
samen maken en beleven
het hart van de lokale cultuur
3
2. TERUGBLIK: DE NOTA SPELENDERWIJS (2019–2026) 2.1 AMBITIES EN RESULTATEN De vorige cultuurnota, Spelenderwijs, had als hoofddoel dat cultuur voor iedereen bereikbaar en zichtbaar moest zijn. De nadruk lag op cultuureducatie, samenwerking en toegankelijkheid. In vijf jaar tijd zijn belangrijke stappen gezet: •
De Zoomerij ontstond uit een fusie van de Bibliotheek Veluwezoom en Cultuurbedrijf RIQQ. Ze heeft scholen, verenigingen en lokale initiatieven met elkaar verbonden en geholpen om projecten van de grond te krijgen. Daarnaast zorgt de Zoomerij voor trainingen aan verenigingen over bijvoorbeeld fondsenwerving en verzorgen zij educatieve projecten op en na school op het gebied van cultuur. Ook programmeren ze diverse (kinder)voorstellingen op de Pinkenberg. De Zoomerij maakt deel uit van de integrale wijkaanpak en gebruikt cultuur als middel om de inwoners van bepaalde wijken te ondersteunen.
•
Dankzij het landelijke programma ‘Cultuureducatie met Kwaliteit (CMK)’ en lokaal uitgevoerde programma’s zoals ‘Meer Muziek in de klas’ kreeg het kunst- en cultuuronderwijs op basisscholen een stevige impuls. Vanuit de SPUK GALA is een combinatiefunctionaris cultuur aangesteld bij de Zoomerij die in Rheden verschillende van deze projecten coördineerde en uitvoerde.
•
Amateurkunstverenigingen werden ondersteund bij evenementen, opleidingen en projectsubsidies.
•
Rheden liet zich zien in de regio, onder andere via de IJsselbiënnale, Open Ateliers RhedenRozendaal, Kunst op de Hoek en Korenlint.
•
Cultuur kreeg meer plek in het sociaal domein: er kwamen projecten voor mensen met dementie, jongeren en inclusieve theatergroepen.
•
De IJsselbiënale is een tweejaarlijkse internationale buitententoonstelling die je langs prikkelende kunstwerken op onverwachte plekken in het landschap langs de IJssel voert. De gemeente Rheden participeerde hier ook in, samen met andere gemeenten langs de IJssel.
•
Tijdens de coronaperiode bleek de veerkracht van de culturele sector groot: nieuwe onlineinitiatieven, buitenoptredens en creatieve oplossingen hielden cultuur zichtbaar.
•
De dorpendeal Goudzoekers 2.0 zorgde voor een verbinding tussen professionele cultuurbeoefenaars, amateurverenigingen en inwoners.
•
Het Filmhuis en Rhederart verbraken de samenwerking met cultureel centrum Theothorne. Het Filmhuis vond een plek in de Bundel in Dieren, waar de samenwerking met de Zoomerij als zeer prettig wordt ervaren en er een nieuwe tribune is gerealiseerd en betere apparatuur is aangeschaft, waardoor zij ook grotere films kunnen en mogen draaien. Rhederart vond een plek in de Dorpskerk in Spankeren voor hun maandelijkse programmering en ook zij hebben een fijne samenwerking gevonden met de Zoomerij voor kindervoorstellingen in de Bundel en op de Pinkenberg.
4
•
450 jaar Rheden. Dit is groots gevierd in de gehele gemeente. Een onderdeel hiervan waren diverse culturele voorstellingen van Rhedense organisaties. Veel verenigingen en organisaties werkten hiervoor samen met elkaar of met inwoners. Een mooi voorbeeld hiervan is het muziekfestival bij Fletcher Hotel Avegoor in Ellecom, waarbij alle verenigingen, muzikanten en andere culturele beoefenaars een podium hadden, individueel of in samenwerking. Ook vonden er diverse voorstellingen of exposities plaats op bijzondere locaties, zoals de turnhal in Ellecom. En de toen opgedane samenwerkingsvormen zijn uitgegroeid tot goede onderlinge contacten en ondersteuning.
•
Sinds een aantal jaar is de Burgemeester De Bruijnprijs weer uitgereikt aan talentvolle kunstenaars in de gemeente Rheden.
•
De kunstcollectie van de gemeente zelf is geïnventariseerd, gecatalogiseerd en opgeschoond. In 2026 bekijken we hoe en waar we deze collectie kunnen presenteren.
•
De afgelopen jaren zijn er veel voorstellingen geweest, gesubsidieerd vanuit de podiumvoorziening via Studio 26 en Theothorne. Door het deels wegvallen van Theothorne boden wij de mogelijkheid om met deze subsidie ook op andere locaties een voorstelling te geven. Zowel verenigingen als scholen hebben hier veelvuldig gebruik van gemaakt. Door deze subsidie kon de toegangsprijs laag of zelfs geheel gratis zijn en daardoor voor iedereen toegankelijk. Denk aan voorstellingen als een concert, een eindmusical van school, toneelvoorstellingen of dansvoorstellingen.
•
Inwoners geven het cultuuraanbod in Rheden een dikke voldoende. Zij onderschrijven het belang van cultuureducatie op en na school. 25% van de inwoners is lid van een culturele vereniging, club of gezelschap in de gemeente Rheden. En 78% van de inwoners vindt het belangrijk dat de gemeente verenigingen, clubs of gezelschappen op het gebied van cultuur ondersteunt. Uiteraard voor de uitoefening van culturele activiteiten, maar ook voor lichte vorm van hulp en sociale contacten als onderdeel van de sociale basis. (Bron: Rheden Spreekt)
2.2 LESSEN EN AANDACHTSPUNTEN De evaluatie van Spelenderwijs laat zien dat het fundament stevig is, maar dat verdere ontwikkeling nodig is. 1. Bereik en inclusie Niet alle inwoners zijn bereikt. Vooral jongeren die thuis weinig met cultuur in aanraking komen, anderstaligen, nieuwkomers, mensen met een beperking, eenzame ouderen of niet-aangeboren hersenletsel blijven soms buiten beeld. 2. Samenwerking en rollen De samenwerking is gegroeid, maar niet altijd helder. De Zoomerij is een belangrijke verbinder, maar soms is onduidelijk waar haar rol ophoudt en waar die van verenigingen, gemeenschappen, vrijwilligers, scholen of de gemeente begint. 3. Verenigingen en vergrijzing Veel verenigingen kampen met teruglopende ledenaantallen, minder vrijwilligers, vergrijzing en stijgende kosten. Er is behoefte aan ondersteuning bij organisatie, communicatie en verjonging.
5
4. Professionalisering en kwaliteit Er is behoefte aan samenwerking tussen en met professionele kunstenaars en instellingen om kwaliteit te borgen, kennis te delen en de amateurkunst te versterken. 5. Vraaggericht werken, ondersteunen en aansluiten op sterke gemeenschappen Projecten zijn vaak aanbod gestuurd. Inwoners en verenigingen willen meer invloed op de vorm en inhoud van culturele activiteiten. Projecten moeten aanvullend zijn op dat wat inwoners of gemeenschappen met elkaar kunnen organiseren. Informeel waar het kan en formeel waar het moet. Samen met gemeenschappen kijken hoe samenwerking kan aansluiten op niet alleen de behoefte die er is, maar ook de activiteiten en initiatieven die er al zijn. De Zoomerij dient hier de verbindende factor te zijn en ondersteuning te bieden bij culturele vragen ook ter versterking van de aanwezige culturele organisaties en initiatieven. 6. Financiering en continuïteit De culturele infrastructuur leunt op incidentele subsidies. Er is behoefte aan meer structurele ondersteuning en aan duidelijkheid over waar men met vragen of plannen terechtkan. De podiumvoorziening vervalt, waardoor veel verenigingen op zoek moeten naar een andere locatie omdat de grotere locaties (Theothorne, Studio 26, enz) onbetaalbaar worden door het wegvallen van deze subsidieregeling. 7.
Meer aandacht voor jeugd en jongeren Er is een grote groep jongeren in de gemeente Rheden die niet of nauwelijks in aanraking komt met kunst en cultuur. Ook jongeren willen betaalbare locaties om kunst en cultuur te kunnen beoefenen. Of het nu gaat om de ruimte om op te treden met hun band of vereniging als om betaalbare cursussen op het gebied van kunst en cultuur. De scholen spelen hier een belangrijke rol in, daar zijn alle jongeren te vinden. Daarnaast geven jongeren nadrukkelijk aan dat zij meer kleur in hun wijk en dorp willen, maar dat zij dit ook samen willen creëren en samen willen ontdekken. Het jongerenwerk kan hier, samen met de Zoomerij, de verbindende factor zijn en samen met de jongeren kijken hoe zij dit kunnen realiseren. 2.3 CONCLUSIE: VAN SPELENDERWIJS NAAR CULTUUROMSLAG De afgelopen jaren is er een stevige basis gelegd. De gemeente Rheden heeft laten zien dat cultuur leeft, dat samenwerking werkt en dat kunst en cultuur betekenisvol zijn voor het welzijn van inwoners. Cultuur is geen luxe, maar een deel van onze identiteit. De volgende stap is om die basis te verdiepen en te verbreden: •
door cultuur nog sterker te verankeren in het dagelijks leven;
•
door kunst en cultuur te gebruiken om maatschappelijke vraagstukken te verbinden;
•
door ruimte te geven aan groei en kwaliteit;
•
en door iedereen de kans te geven om mee te doen, ongeacht achtergrond of beperking.
De nieuwe nota is dus geen breuk of afsluiting, maar een voortzetting én verdieping. Een visie waarin cultuur vanzelfsprekend onderdeel wordt van leren, zorgen, zingeving, ontmoeten en samenleven.
6
3. DE CONTEXT: WAAROM KUNST EN CULTUUR BELANGRIJKER ZIJN DAN OOIT De samenleving verandert snel. Globalisering, polarisering, digitalisering, vergrijzing en migratie zorgen voor nieuwe vormen van samenleven. Tegelijkertijd groeit de behoefte aan verbinding, identiteit en betekenis. Kunst en cultuur spelen daarin een sleutelrol: ze bieden ruimte om te leren kijken, te luisteren, te begrijpen, te delen en zijn een noodzakelijk onderdeel van onze toekomst. 3.1 MAATSCHAPPELIJKE ONTWIKKELINGEN
Verandering in bevolkingssamenstelling • Vergrijzing en krimp hebben invloed op verenigingen en vrijwilligersorganisaties. • Diversiteit en migratie zorgen voor een groei van nieuwe inwoners waaronder anderstaligen en asielzoekers, die een drempel en tegelijkertijd uitdagende kansen kunnen bieden in het culturele veld.
Digitalisering • Jongeren beleven cultuur online, dit vraagt om nieuwe vormen van participatie.
Gezondheid en welzijn • Cultuur draagt aantoonbaar bij aan mentale gezondheid, zingeving en sociale cohesie. • Kunst en cultuur geven verbeeldingskracht en verbinden maatschappelijke vraagstukken
aan elkaar.
Vrijwilligers • Steeds minder mensen willen zich langdurig binden. • Meer flexibiliteit nodig van projecten en organisaties.
3.2 DE KRACHT VAN LOKALE EN REGIONALE CULTUUR Rheden heeft een rijk verenigingsleven en veel creatieve inwoners. De zeven dorpen hebben ieder hun eigen identiteit en dynamiek, maar samen vormen ze een netwerk van initiatieven, evenementen en tradities. Juist op lokaal niveau is cultuur tastbaar: in het koor, het dorpsfeest, het theaterproject in de kerk, muziekvereniging of de gezamenlijke kunstexpositie. Verenigingen en buurtinitiatieven draaien op vrijwillige inzet. Door lokale kracht te verbinden aan professionele kwaliteit en samenwerking ontstaat een duurzaam cultureel klimaat waarin mensen zich thuis voelen. Regionaal participeert de gemeente Rheden in de Groene Metropool Regio. Ook sluiten we aan bij projecten als de IJsselbiënnale en hebben we goede contacten met regionale organisaties als Cultuur Oost. Ook onze partners, zoals de Zoomerij, participeren in de regio. Hierdoor groeit het regionale netwerk op professioneel en amateurniveau.
7
3.3 EEN CULTUUR VAN SAMENDOEN De komende jaren wil de gemeente Rheden de stap zetten van “projecten organiseren” naar “cultuur mogelijk maken”.
Ruimte voor lokale initiatieven
Luisteren naar vragen uit de samenleving
Talenten ontwikkelen voor jong en oud, ongeacht achtergrond, gender of beperking
Samenwerking tussen professionals en amateurs, ondersteunen waar nodig
De gemeente blijft faciliteren, verbinden en stimuleren, maar neemt niet over. De echte kracht ligt bij de inwoners, verenigingen en organisaties zelf. We kijken hierbij naar het Rhedens model: informeel waar het kan, formeel waar het moet. De Zoomerij, de gemeente en professionals zetten hun kunde en kennis in om de informele initiatieven en netwerken te ondersteunen, zodat gemeenschappen kunnen groeien.
8
4. HOOFDLIJNEN VAN HET NIEUWE CULTUURBELEID Visie De gemeente Rheden ziet kunst en cultuur als een basisvoorziening voor ontwikkeling, ontmoeting en welzijn. Cultuur is van, voor en door iedereen. Het is een vanzelfsprekend onderdeel van de gemeenschap en het leven in de dorpen en buurten, op school, in het verenigingsleven en in het sociaal domein. Ambitie De gemeente wil dat in 2029: •
Alle kinderen in Rheden structureel in aanraking komen met cultuur.
•
Creatieve talenten de kans krijgen om zich te ontwikkelen op grote en kleine podia binnen de gemeente.
•
Amateurkunst en verenigingen vitaal en toekomstbestendig zijn.
•
Professionele kunstenaars bijdragen aan kwaliteit en inspiratie.
•
Kunst en cultuur een vaste plek hebben in het sociaal domein en de openbare ruimte.
•
De Zoomerij zich heeft ontwikkeld tot een transparante, verbindende en vraaggerichte organisatie, aansluitend bij het Rhedens model.
•
Cultuur toegankelijk is voor iedereen, ook voor inwoners in een kwetsbare situatie, ouderen, anderstaligen, nieuwkomers en mensen met een beperking.
De vier pijlers De nieuwe cultuurnota is opgebouwd rond vier pijlers:
Cultuureducatie
Cultuur begint met leren kijken, luisteren, maken en beleven. De gemeente wil dat elk kind in Rheden cultuur ervaart: thuis, op school, in de wijk en in de vrije tijd.
Amateurkunst en cultuur
Amateurkunst vormt de ruggengraat van het lokale culturele leven. De gemeente en de Zoomerij ondersteunen verenigingen, wijken, initiatieven en makers bij hun activiteiten en samenwerking.
Talentontwikkeling en professionals
Iedereen met een passie voor kunst of cultuur moet de kans krijgen om te groeien. De gemeente stimuleert samenwerking tussen amateurkunst, professionals en onderwijs.
Verenigingen en vrijwilligersorganisaties
Verenigingen en vrijwilligersorganisaties zijn plekken waar mensen elkaar ontmoeten, leren, ondersteunen en samen creëren. De gemeente helpt verenigingen toekomstbestendig te blijven, met aandacht voor verjonging, inclusie en organisatiekracht.
9
5. DE VIER PIJLERS VAN HET CULTUURBELEID
5.1 CULTUUREDUCATIE Doel De gemeente Rheden wil dat alle kinderen in de gemeente structureel in aanraking komen met kunst en cultuur, zowel op school als daarbuiten, en dat ze hierdoor hun creativiteit, expressie en maatschappelijke betrokkenheid ontwikkelen. CULTUUREDUCATIE OP BASISSCHOLEN •
Voortzetting en versterking van Cultuureducatie met Kwaliteit (CMK) en lokale duurzame initiatieven.
•
Professionele kunstenaars en culturele verenigingen en instellingen koppelen aan scholen.
•
Docenten en leerkrachten trainen in het integreren van kunst en cultuur op hun eigen school.
CULTUUR IN DE VRIJE TIJD •
Samenwerking tussen bibliotheken, buurthuizen, verenigingen, inwonersinitiatieven en welzijnsorganisaties voor naschoolse culturele activiteiten bevorderen.
•
Organiseren van laagdrempelige workshops, festivals en projecten buiten het reguliere schoolprogramma, door en in samenwerking met de culturele organisaties.
INCLUSIE VAN ALLE JONGEREN •
Speciale aandacht voor kinderen en jongeren die thuis weinig culturele stimulans krijgen.
•
Partners zoals De Zoomerij en het jongerenwerk benutten om deze kinderen en jongeren te bereiken.
•
Cultuureducatie ook toegankelijk maken voor kinderen en jongeren met een beperking of met taalachterstand.
•
Verenigingen ondersteunen om ieder kind de mogelijkheid te bieden om cultuur te beoefenen.
•
In het dorp of de wijk van de kinderen en jongeren kleurrijke samen met hen projecten initiëren, om met elkaar te ontdekken en te creëren.
DOORLOPENDE LEERLIJNEN •
Verbinding tussen primair en voortgezet onderwijs om een doorlopende culturele leerlijn te creëren.
•
Talentontwikkeling integreren vanaf jonge leeftijd tot adolescentie.
10
AANDACHTSPUNTEN •
Jongeren die kunst en cultuur niet van huis meekrijgen zijn een prioriteit. We richten ons hierbij op kinderen en jongeren in de aandachtswijken in Dieren, Rheden en Velp. Ook is cultuur een vast onderdeel van de Integrale Wijk Aanpak (IWA).
•
Samenwerking met ouders en verzorgers stimuleren om culturele betrokkenheid thuis te vergroten.
•
Regelmatige evaluatie en monitoring van deelname en effecten van cultuureducatie.
•
Het onderwijs stimuleren, maar niet overbelasten.
5.2 TALENTONTWIKKELING EN PROFESSIONALS Doel De gemeente wil dat inwoners van alle leeftijden hun creatieve talenten kunnen ontdekken, ontwikkelen en tonen en dat talentontwikkeling bijdraagt aan de kwaliteit van het lokale culturele aanbod. De talenten zijn de professionals van de toekomst. MENTORSCHAP EN COACHING •
Professionele kunstenaars inzetten als mentors voor jonge en beginnende talenten.
•
Koppeling van talenten aan ateliers, podia en culturele instellingen.
SUBSIDIEREGELINGEN EN STIMULERING •
Kleine subsidies en stimuleringsfondsen beschikbaar stellen voor projecten van lokale talenten.
•
Doorstroomtrajecten creëren naar regionale, landelijke of professionele netwerken.
PODIA EN PRESENTATIE •
Ontwikkeling van een laagdrempelig podium voor jonge talenten: een platform voor optredens, exposities en presentaties.
•
Samenwerking met lokale verenigingen en organisaties voor gezamenlijke projecten en evenementen.
•
Grote en kleine podia beschikbaar stellen voor lokale talenten en professionals.
•
Meer aandacht voor private ateliers en werkplaatsen.
•
Behoud en aankoop van kunst in de openbare ruimte.
•
Een plek creëren om onze eigen kunstcollectie te exposeren.
VOLWASSENEN EN AMATEURKUNSTENAARS •
Naast jongeren ook volwassen makers kansen bieden om zich te ontwikkelen. 11
•
Programma’s en workshops aanbieden voor levenslang leren en creatieve groei.
•
Ruimte creëren als broedplaatsen voor kunstenaars wanneer hier vraag naar is.
AANDACHTSPUNTEN •
Talentontwikkeling vraagt om continue begeleiding en feedback. De scholen, het verenigingsleven en de Zoomerij hebben hierin een belangrijke functie als het gaat om signaleren en stimuleren van talenten.
•
Balans tussen amateurinitiatieven en professionele begeleiding behouden. Lokaal heeft altijd de voorkeur boven regionaal of landelijk.
•
Diversiteit van talenten: aandacht voor verschillende kunstvormen, stijlen en achtergronden.
5.3 AMATEURKUNST EN CULTUUR Doel De gemeente wil een vitaal amateurkunst- en cultuuraanbod, dat bijdraagt aan ontmoeting, sociale cohesie en culturele identiteit in Rheden. De amateurkunst en -cultuur is een essentieel onderdeel van de sociale basis. ONDERSTEUNING VAN ORGANISATIES EN INITIATIEVEN •
Subsidies voor activiteiten, festivals, exposities en samenwerkingsprojecten. Uitgangspunt hierbij is wel: subsidie alleen als het nodig is en er niet voldoende middelen zijn vanuit andere vormen van financiering zoals fondsen, andere subsidies dan gemeentelijk en eigen bijdragen.
•
Organisatieadvies, vrijwilligerswerving en PR-ondersteuning aanbieden door middel van cursussen en trainingen, maar waar nodig ook ondersteuning op maat. Dit in samenwerking met de Zoomerij en het vrijwilligerssteunpunt van de welzijnsorganisatie.
SAMENWERKING MET PROFESSIONALS •
Professionals betrekken bij coaching, workshops en gezamenlijke projecten. De Zoomerij heeft een belangrijke faciliterende rol in deze verbinding.
•
Kennisdeling stimuleren tussen amateurkunstenaars en professionele makers.
NETWERKEN EN KENNISUITWISSELING •
Jaarlijkse bijeenkomsten voor verenigingen, makers en instellingen.
•
(Online) platform voor informatie, inspiratie en samenwerking.
ZICHTBAARHEID EN PARTICIPATIE •
Lokale evenementen en tentoonstellingen breed promoten. 12
•
Samenwerken met gemeenschappen, inwoners, dorpen en buurten bij programmering.
AANDACHTSPUNTEN •
Verenigingen ondersteunen bij verjonging en ledenwerving. De samenleving vergrijst en dit is voor het ledenbestand van verenigingen niet anders. We moeten ervoor zorgen dat verenigingen levensvatbaar zijn en blijven door hen te ondersteunen op het gebied van ledenwerving. Maak gebruik van elkaars good practices.
•
Inclusieve programma’s ontwikkelen voor inwoners in een kwetsbare situatie, aansluitend bij wat gemeenschappen en inwoners zelf kunnen organiseren.
•
Samenwerking tussen verenigingen stimuleren, bijvoorbeeld door gedeelde ruimtes en gezamenlijke projecten.
5.4 VERENIGINGEN EN VRIJWILLIGERSORGANISATIES Doel De gemeente Rheden wil dat verenigingen en vrijwilligersorganisaties vitaal, toekomstbestendig en inclusief zijn en een centrale rol blijven spelen in het lokale culturele leven. ORGANISATIEKRACHT VERSTERKEN •
Inzicht krijgen in de levensvatbaarheid van de verenigingen in de gemeente. Op basis hiervan worden keuzes gemaakt over ondersteuning van verenigingen en organisaties.
•
Trainingen en workshops voor bestuurders en vrijwilligers, al dan niet georganiseerd of geïnitieerd door de organisaties zelf of de Zoomerij, in samenwerking met het vrijwilligerssteunpunt.
•
De Zoomerij en het vrijwilligerssteunpunt ondersteunen bij beleidsontwikkeling, fondsenwerving en communicatie.
INCLUSIE EN DIVERSITEIT •
Advies en begeleiding bij het betrekken van mensen met een beperking, anderstaligen en nieuwkomers.
•
Samenwerking met zorg- en welzijnsinstellingen om cultuur toegankelijk te maken voor kwetsbare groepen.
•
Onderdeel uitmaken van de Integrale Wijk Aanpak.
•
Cultuur toegankelijk maken en houden voor inwoners die minder te besteden hebben door lage contributies, activiteiten in de wijk en gratis toegang tot concerten, voorstellingen of andere culturele activiteiten.
SAMENWERKING EN NETWERKVORMING •
Initiatieven stimuleren die meerdere verenigingen met elkaar verbinden en aansluiten bij de al aanwezige netwerkinitiatieven. 13
•
Co-creatie met andere organisaties, scholen, De Zoomerij en professionele kunstenaars.
FACILITEREN ZONDER OVERNEMEN •
De gemeente en De Zoomerij bieden faciliteiten, kennis en netwerk, zonder activiteiten over te nemen.
•
Verenigingen behouden autonomie over hun inhoud en organisatie.
AANDACHTSPUNTEN •
Focus op verjonging van bestuur en leden.
•
Structureren van kennisdeling tussen verenigingen.
•
Evalueren van activiteiten op participatie en inclusie. Leren van elkaars good practices.
•
Zowel gemeenten als Zoomerij ondersteunen verenigingen waar nodig. Deze rol vraagt veel meer om facilitering dan om uitvoering. Dit kan in de vorm van een subsidie, maar ook door verschillende organisaties aan elkaar te verbinden, beschikbaar stellen van ruimtes, promotie op diverse platforms, helpen bij fondsenwerving, enz. Dit vraagt een cultuuromslag van aanbodgericht naar vraaggericht.
5.5 OVERKOEPELENDE THEMA’S Naast de vier pijlers gelden de volgende thema’s voor de gehele nota: DE ZOOMERIJ ALS VERBINDENDE FACTOR •
Faciliteert samenwerking tussen inwoners, scholen, culturele verenigingen, kunstenaars en maatschappelijke partners.
•
Treedt op als vraaggerichte, transparante organisator, maar neemt projecten niet over.
PROFESSIONELE KWALITEIT BORGEN •
Professionals betrekken bij talentontwikkeling, workshops en evenementen. Waarbij lokale professionals de voorkeur genieten boven regionaal of landelijk.
•
Kwaliteit van aanbod waarborgen door coaching en begeleiding.
VRAAGGERICHT WERKEN •
Informeel waar het kan en formeel waar het moet. Initiatieven worden aanvullend op dat wat de gemeenschap kan organiseren zelf of met ondersteuning opgezet.
•
Regelmatig evalueren en bijsturen op basis van feedback uit de samenleving.
CULTUUR IN HET SOCIAAL DOMEIN •
Cultuur inzetten als middel voor welzijn, ontmoeting en sociale cohesie.
14
•
Samenwerking met gemeenschappen, inwonersinitiatieven, welzijn, zorg, vrijwilligersorganisaties en maatschappelijke partners.
INCLUSIE EN BEREIK •
Actieve betrokkenheid van kwetsbare groepen: jongeren die niet vanzelfsprekend met kunst en cultuur in aanraking komen, anderstaligen, asielzoekers, mensen met beperking, dementie of NAH, jonge en oudere inwoners met eenzaamheidsgevoelens en kwetsbare inwoners.
•
Communicatie en locaties toegankelijk maken voor alle inwoners.
RUIMTE VOOR KUNST EN CULTUUR •
Er is behoefte aan voldoende ruimte voor kunst en cultuur. Daarom is het van belang om intern regelmatig afstemming te hebben als het gaat om het beschikbaar stellen van ruimte, maar ook het integreren van culturele ruimtes in bestaande en nieuwe ruimtelijke projecten.
•
Behoud van culturele plekken en omgeving, zoals het culturele en welzijnsplein in Dieren
•
Laagdrempelige maakplekken en broedplaatsen behouden of waar nodig en mogelijk faciliteren.
•
Betaalbare grote en kleine podia beschikbaar stellen voor lokale talenten en professionals, verenigingen en onderwijsinstellingen.
15
6. DE ROL VAN DE ZOOMERIJ De Zoomerij is de verbindende schakel tussen scholen, (culturele) verenigingen, kunstenaars en andere maatschappelijke partners in Rheden. De organisatie ondersteunt de gemeente en het culturele veld door faciliteren, adviseren en verbinden en neemt geen taken over van inwonersinitiatieven, verenigingen of scholen. Transparantie en samenwerking zijn kernwaarden. In het Meerjaren Beleidskader Bibliotheek/De Zoomerij beschrijven wij de gezamenlijke afspraken die wij met de Zoomerij maken als het gaat om de uitvoering van het cultuurbeleid. TAKEN EN VERANTWOORDELIJKHEDEN VERBINDING EN NETWERKVORMING •
Samenbrengen van lokale (culturele) initiatieven en professionals.
•
Regelmatige afstemming met andere maatschappelijke organisaties als het gaat om het organiseren van activiteiten, netwerkmomenten en trainingen, zodat deze niet dubbel plaatsvinden en aansluiten bij de wensen van de vrijwilligersorganisaties, inwoners en verenigingen.
•
Organiseren van kennis- en inspiratiesessies.
•
Bieden van een laagdrempelig open podium voor jeugd, amateurs en professionals.
FACILITEREN VAN PROJECTEN •
Ondersteunen bij planning, subsidieaanvragen en uitvoering van culturele projecten.
•
Ondersteunen van verenigingen bij ledenwerving.
•
Samenwerking tussen verenigingen, scholen en professionals stimuleren.
ADVIES EN BEGELEIDING •
Verenigingen en instellingen adviseren over inclusie, talentontwikkeling en kwaliteitsborging.
•
Professionals inzetten voor workshops en coaching.
TRANSPARANTIE •
Duidelijke communicatie over beschikbare middelen, rollen en verwachtingen.
•
Jaarlijkse rapportage over activiteiten en resultaten richting gemeente, culturele organisaties en inwoners.
16
7. CULTUUR EN SOCIAAL DOMEIN Kunst en cultuur zijn niet alleen een kwestie van vermaak of educatie, maar het draagt bij aan welzijn, sociale cohesie en participatie. Cultuur is geen luxe, maar een deel van onze identiteit en een medicijn voor welzijn. Kunst en cultuur zijn een noodzakelijk onderdeel voor onze toekomst. In de gemeente Rheden is cultuur onderdeel van de sociale basis, zodat alle inwoners kunnen profiteren van de kracht van kunst en cultuur. DOELGROEPEN Cultuur is van en voor iedereen, maar de focus ligt extra op een aantal specifieke doelgroepen
Jeugd die weinig cultuur meekrijgt van huis.
Anderstaligen en asielzoekers: taal en cultuur verbinden.
Mensen met een beperking, dementie of niet-aangeboren hersenletsel (NAH): cultureel aanbod als stimulans voor sociale betrokkenheid en mentale gezondheid.
Inwoners en gezinnen in een kwetsbare situatie.
17
8. UITVOERING EN SAMENWERKING De uitvoering van de nota steunt op samenwerking tussen gemeente, De Zoomerij, vrijwilligers(organisaties), verenigingen, scholen, professionals en maatschappelijke partners. De Zoomerij fungeert als coördinator en verbinder, maar laat de autonomie van verenigingen en instellingen intact. STURING EN ORGANISATIE •
De gemeente formuleert de kaders, doelen en budgetten.
•
De Zoomerij vertaalt dit naar praktische projecten, advies en netwerken.
•
Verenigingen en instellingen voeren activiteiten uit, ondersteunen talentontwikkeling en bieden plekken voor inclusie en participatie.
COMMUNICATIE •
Heldere, toegankelijke informatie over projecten, subsidies en mogelijkheden.
•
Gebruik van digitale platforms, lokale media en bijeenkomsten.
FINANCIERING •
Subsidies verstrekken conform het subsidiebeleidskader, de subsidieverordening en het vastgestelde begrotingsplafond.
•
Stimuleringsfondsen vinden voor nieuwe initiatieven en talentontwikkeling, al dan niet via de Zoomerij.
•
Actief werken aan de samenwerking met provinciale, landelijke en private fondsen voor cofinanciering of andere fondsen en subsidiemogelijkheden.
•
Verenigingen en vrijwilligersorganisaties ondersteunen bij het zoeken naar andere financieringsmogelijkheden dan de gemeentelijke subsidie.
18
9. MONITORING, EVALUATIE EN BIJSTURING
- Tevredenheid van organisaties, deelnemers, inwoners en andere partners.
- De mate van samenwerking (partnerschap) bij activiteiten.
- Jaarlijkse subsidieverantwoording met jaarverslag door De Zoomerij aan de gemeente. - Periodieke gesprekken met verenigingen en maatschappelijke partners.
Bijsturing
- Aantal projecten, activiteiten, deelnamecijfers per doelgroep (kinderen, jongeren, ouderen, kwetsbare groepen en samenwerkingen.
Evaluatiemomenten
Indicatoren
De gemeente Rheden wil dat de doelen van de cultuurnota meetbaar en zichtbaar zijn. Wel zetten we meer in op partnerschap en minder op KPI’s. De cijfers zijn vooral nodig om inzichtelijk te maken of we de juiste doelgroepen bereiken, zodat we hier meer op minder op in kunnen zetten. We rekenen onze culturele partners hier niet op af, maar helpen ze groeien en verbeteren.
- Op basis van evaluaties worden projecten aangepast of uitgebreid. - Financiering, ondersteuning en prioriteiten worden jaarlijks herzien.
- Evaluatie van inclusie en bereik van kwetsbare groepen. - Periodieke enquête onder inwoners door middel van Rheden Spreekt.
19
10. SLOTCONCLUSIE De cultuurnota Cultuuromslag – kracht van de verbeelding biedt een duidelijk, samenhangend en ambitieus kader voor de ontwikkeling van cultuur in Rheden. De gemeente wil dat:
Kunst en ultuur voor iedereen toegankelijk en relevant is.
Amateurkunst en verenigingen vitaal, inclusief en samenwerkend blijven.
De Zoomerij als transparante verbinder fungeert.
Talent zich kan ontwikkelen van jong tot oud.
Professionele kwaliteit borging geeft en amateurs inspireert.
Cultuur deel uitmaakt van het sociaal domein, welzijn en sociale cohesie versterkt.
Inclusie en diversiteit vanzelfsprekend zijn.
Deze nota vormt een uitnodiging en kompas voor inwoners, verenigingen, scholen, makers en instellingen. Samen kunnen we in de gemeente Rheden bouwen aan een levendige, creatieve en inclusieve cultuur, waarin iedereen kan leren, ontdekken en beleven.
20
21