Bijlage t.k.n. Rapport Opiniepijlers (21.26)

Ontwerp beleidskader energie & landschap gemeente Rheden Ruim honderd diepte-interviews met inwoners rondom zoekgebieden voor grootschalige energie-opwekking

Ontwerp beleidskader energie & landschap gemeente Rheden Ruim honderd diepte-interviews met inwoners rondom zoek­ gebieden voor grootschalige energie-opwekking

Ontwerp beleidskader energie & landschap gemeente Rheden

Ruim honderd diepte-interviews met inwoners rondom zoek­gebieden voor grootschalige energie-opwekking Onderzoeksbureau Opiniepijlers, april/mei 2021 In opdracht van de gemeente Rheden Samenstelling Reinder Boeve en Frank Bolder Interviews Reinder Boeve, Frank Bolder,

Fred Eggink, Hans Teunissen Graphics, ontwerp en opmaak

Louman & Friso ontwerpbureau

Disclaimer In dit rapport is een groot

aantal quotes opgenomen. Quotes geven een mening weer van respondenten, een gevoelen. En wat respondenten hebben ervaren. De feiten die worden genoemd in deze quotes zijn niet op hoor en wederhoor getoetst.

Disclaimer De resultaten van dit on-

derzoek zijn niet representatief omdat de gesprekken alleen zijn gevoerd rondom de zoekgebieden in Spankeren en Velp. De resultaten geven wel weer wat er breed leeft in deze gebieden.

Inhoud 1. Managementsamenvatting

6

2. Beschrijving van de werkwijze

10

3. Uitwerking van de resultaten

12

4. Wat vinden inwoners?

14

• Hun eigen inspanningen voor duurzaam wonen

14

• Zonne- en windenergie als oplossingen

16

• Windmolens in Rheden

18

• Alternatieven

20

• Regionale samenwerking

22

• Meedenken en participeren

23

5. Waar is behoefte aan?

25

• Integrale benadering

26

• Een programma met een stappenplan

28

• Samen met inwoners en dorpsbelangenorganisaties

30

• Informatie toegesneden op persoonlijke situatie

32

• Een gelijk speelveld gemeente – inwoners

34

6. Deskundigheid

36

7. Informatievoorziening

39

Infographic

42

1

Managementsamenvatting

• De belangrijkste bezwaren tegen windmolens zijn: geluidsoverlast, zorgen over gezondheid en horizonvervuiling.

De open houding van de gemeente Rheden om in gesprek te gaan met inwoners over de zoekgebieden voor grootschalige energie-opwekking

• Respondenten vinden het niet goed uit te leggen

• Duidelijke wens: hoe kunnen we zelf meedoen met de energietransitie?

• De betrokkenheid bij het onderwerp is groot, veel inwoners hebben maatregelen genomen,

heeft zijn vruchten afgeworpen. Op de juiste toon en met betrokken-

dat (beschermde) natuur en buitengebied waar

heid hebben inwoners gereageerd op de vraagstelling van de gemeen-

mensen van genieten, worden opgeofferd om

te: Wat is uw mening? Wat ziet u als alternatief? En wat verwacht u van

klimaatdoelstellingen te halen. In Velp speelt

• Waarom zegt Rheden niet net zoals Westervoort

de gemeente?

overbelasting van het gebied (snelweg, AVR,

en Rozendaal: we hebben gezocht maar geen

windmolens Duivense Broek).

geschikte locatie kunnen vinden, laten we een

De 1-op-1-gesprekken met de inwoners zijn gevoerd om de koers terug te leggen naar het uitgangspunt. En dat is: helderheid krijgen over het draagvlak voor het concept-beleid en eventuele aanpassingen. Door de discussie en het sentiment in de media en de stemming

• Een klein deel van de respondenten heeft geen bezwaar tegen windmolens.

rond RhedenSpreekt was een onduidelijk beeld ontstaan over wat er

• Tegen parken met zonnepanelen is minder weer-

nu precies leefde rondom de zoekgebieden. De discussie ging voor

stand, maar ook hier speelt het argument dat

een belangrijk deel niet over het voorliggende beleid en de intenties

waardevolle gebieden worden opgeofferd

hiervan.

aan klimaatdoelstellingen.

vooral isolatie en zonnepanelen.

oplossing in de regio zoeken.

• Inwoners willen meer aandacht voor de hele energietransitie, niet alleen voor zon en wind. Er is duidelijk behoefte aan een integrale aanpak. Met ruimte voor het onderzoeken van alternatieven.

• Inwoners willen graag betrok-

Grootschalige opwek 10%

Door deze gesprekken uitsluitend te voeren in en om de zoekgebieden

• Respondenten vragen zich

is het mogelijk om een genuanceerd beeld te geven van wat er werkelijk

af of de beleidsvoorne-

leeft in het gebied. Respondenten kunnen dan vrijuit spreken (hun ano-

mens passen bij een

nimiteit is gewaarborgd) en hoeven bijvoorbeeld geen rekening te hou-

gemeente die zich

tatie in de gemeente.

den met buren die er een andere mening op nahouden. Het is ook een

profileert als groe-

De belangrijkste

goede setting om te praten over wat inwoners zelf al hebben gedaan

ne gemeente.

aan energiebesparing en -opwekking; alternatieven voor windmolens, wat ze verwachten van de gemeente en op welke wijze ze zelf of met

Duurzame warmte 30%

• In de beleving van

ken worden en meedoen bij de discussie over energietransitie en klimaatadap-

redenen zijn zorgen

Besparen 50%

om het klimaat en een betere leefom-

wijk- en dorpsgenoten willen meedoen in de energietransitie. Verderop

respondenten lijkt

in dit rapport worden deze lijnen uitgewerkt, hier al vast enkele opval-

de discussie alleen

en toekomstige

lende punten:

maar te gaan over

generaties.

wind en zon.

Zon op dak 10% 6

7

geving voor henzelf

Ontwerp beleidskader energie & landschap managementsamenvatting

Ontwerp beleidskader energie & landschap managementsamenvatting

Wethouder Dorus Klomberg

• Er is behoefte aan duidelijke informatie op het

is een hele dag met de inter­

• Respondenten vragen om een gelijk speelveld

viewers van Opiniepijlers op

niveau van de eigen woning; welke maatregelen

voor gemeente en inwoners. Goede informatie is

pad geweest.

kunnen we nemen, wat kost het, wat levert het

belangrijk voor meningsvorming.

In de Velper Waarden sprak

op? Deze informatie is nu versnipperd. Het kost inwoners moeite om deze informatie te verzamelen. Het is een belangrijke reden om af te haken.

• De betrokkenheid bij energietransitie is groot. Inwoners hebben al veel gedaan in de woning

hij onder andere Gert-Jan van

• Dorpsbelangenverenigingen hebben aangege-

Leeuwen uit Velp. Van Leeu­

ven dat ze samen met inwoners en de gemeente

wen zag in zijn eigen omgeving

willen werken aan verduurzaming.

dat inwoners bezig zijn met de energie-transitie maar dat het

• Een klein deel van de inwoners die wij hebben

tempo laag ligt. “Ik denk niet

om energie op te wekken of energieverbruik te

gesproken, heeft geen bezwaar tegen windmo-

dat we aan grotere ingrepen

reduceren.

lens in het gebied. Zij zien windmolens als on-

ontkomen en dat we offers

misbaar onderdeel van de energietransitie. Ook

moeten brengen, maar ik hoop

zijn er respondenten die aangeven dat ze over te

niet dat er hals over kop beslis­

molens worden niet afgewezen, maar dan wel op

weinig informatie beschikken om een keuze te

singen worden genomen en dat

locaties waar niemand er last van heeft.

maken. Zij nemen geen standpunt in.

we in dit natuurgebied het kind

• Er is brede steun voor klimaatmaatregelen; wind-

met het badwater weggooien.”

Door afspraken binnen de RES-regio’s gaat deze discussie alleen over

Een keuze voor meer sporen zou ook logisch passen binnen het beleids-

zon en wind; een integrale aanpak ontbreekt in de ogen van respon-

kader en het tot nog toe gevoerde beleid. Hier is sprake van voort-

denten. Daar komt bij dat de discussie zich afspeelt op een smal plano-

schrijdend inzicht; de input van deze ruim honderd gesprekken stelt

logisch spoor en niet over inhoud en visie gaat. Een onderwerp met

de gemeente in staat wissels in te bouwen en te kiezen voor een meer

zoveel impact voor omwonenden wordt procesmatig behandeld en niet

integrale aanpak en co-creatie, samen met de inwoners.

inhoudelijk. In de reacties van de gemeente zit veel herhaling, zeggen respondenten, ze spreken over de mantra’s van de gemeente. Vooral

De 1-op-1-gesprekken worden door respondenten op prijs gesteld.

om die reden geeft dat respondenten het idee dat er niet goed wordt

Hoe inwoners ook denken over de plannen, de pro-actieve houding van

geluisterd.

de gemeente wordt gewaardeerd, respondenten voelen zich serieus genomen en de gesprekken dragen in hun ogen bij aan het beeld van

Binnen een andere context – van overtuigingskracht en visie – moet wel

een luisterende overheid. Op de vraag Hoe wilt u dat de gemeente met

de vraag worden gesteld of dit spoor niet te beperkt is. Als de reacties

uw argumenten omgaat? hebben de meeste respondenten geantwoord

van respondenten worden gewogen dan is dat de belangrijkste conclusie

met: we willen graag serieus genomen worden.

van dit rapport: met een integrale benadering kan de gemeente veel beter aansluiten bij wat er breed leeft bij inwoners rondom de zoekgebieden.

8

9

2

Beschrijving van de werkwijze

De resultaten van de gesprekken worden door Opiniepijlers opgeslagen in een database; daartoe behoren ook persoonlijke gegevens van inwoners. Deze gegevens worden samen met het eindproduct ter beschik-

Het onderzoek is van start gegaan met het aanschrijven van inwoners

king gesteld aan opdrachtgever. Opiniepijlers gebruikt deze gegevens

rondom de zoekgebieden aan de Broekdijk in Spankeren en bedrij-

voor geen enkel ander doel. Na drie maanden worden deze gegevens

venterrein de Beemd in Velp; 104 inwoners hebben zich gemeld om

verwijderd uit de database van Opiniepijlers.

een reactie te geven. Met 92 van hen is een afspraak gemaakt voor een gesprek (thuis, een videogesprek of een telefoongesprek), twaalf inwo-

De resultaten van de diepte-interviews geven een goed beeld van wat

ners hebben een schriftelijke reactie gegeven.

er breed leeft rondom de twee zoekgebieden.

De ruim honderd respondenten zijn bijna gelijk verdeeld over Velp (48) en Spankeren (50). Verder namen zes inwoners van Laag-Soeren deel aan de gesprekken. De verdeling man / vrouw was 70 procent tegen 30 procent. De leeftijden liepen uiteen van 22 tot en met 87 jaar. De gesprekken werden gevoerd aan de hand van een gestandaardiseerde vragenlijst. Het ging hierbij om een leidraad met gesloten en open vragen met ruimte voor toelichting en verdieping. De resultaten stelden ons in staat om trends te signaleren en tegelijk meningen, ideeën en aandachtspunten in kaart te brengen. De data die de gesprekken ople-

Pagina 9

verden, vormen de basis voor de eindrapportage. De meeste gesprekken namen drie kwartier tot een uur in beslag.

BEELD

De gesprekken werden gevoerd door interviewers met een jarenlange ervaring. Ze kunnen zich goed verplaatsen in de leefwereld van hun gesprekspartners, zijn gewend om te luisteren naar wat er gezegd en niet gezegd wordt, en vragen door. De interviewers hebben zich uitgebreid voorbereid op de inhoud van het project. Alle respondenten kregen uitleg over de aanleiding en het doel van het gesprek.

10

11

3

Uitwerking van de resultaten

Tweede lijn:

De resultaten van het onderzoek presenteren we langs twee lijnen. In de

Waar is behoefte aan bij respondenten?

eerste lijn is de mening van respondenten weergegeven over de zoek-

• Integrale benadering

gebieden en de daar mogelijk geprojecteerde windmolens en zonneparken. In de tweede lijn is uitgewerkt waar behoefte aan is bij respon-

• Een programma met een stappenplan. Meer houvast

denten en wat ze verwachten van de gemeente.

• Samen met andere inwoners en dorpsbelangenorganisaties

Eerste lijn:

• Informatie die is toegesneden op de persoonlijke situatie

Wat zeggen inwoners nabij de zoekgebieden over:

• Een gelijk speelveld gemeente-inwoners

• Hun eigen inspanningen voor duurzaam wonen • Windmolens in de gemeente Rheden • De locaties • Alternatieven • Zonne- en windenergie als oplossingen • Regionale samenwerking • Meedenken en participeren

12

13

4

Wat vinden inwoners?

De maatregelen die bewoners nemen, komen meestal neer op het besparen van energie. Zonnepanelen zijn ook een populaire investering. Het installeren van verdergaande technologie zoals warmtepompen is

In dit hoofdstuk gaan we nader in op de mening van respondenten over

iets wat sommige respondenten al wel overwegen.

de locaties van het zoekgebied, de keuze voor zon en wind, de alterna-

Enkele particuliere woningeigenaren lopen echt voorop en doen al het

tieven voor windmolens en zonneparken, participatie van inwoners en

mogelijke wat in hun bereik ligt om hun huis te verduurzamen. Voor de

eigen inspanningen ten behoeve van de energietransitie.

meeste mensen is dit een onderwerp dat de komende jaren nog volop

Wat zeggen inwoners nabij de zoekgebieden over

| Hun eigen inspanningen voor duurzaam wonen Klimaatverandering en duurzaamheid zijn onderwerpen die erg leven bij de inwoners die wij spraken. De overgrote meerderheid vindt werken aan een beter klimaat belangrijk tot zeer belangrijk. Dat is onder meer te zien aan hun inspanningen om hun eigen huis te verduurzamen. Het grootste deel van de respondenten is bezig geweest met isolatie en energiebesparing. Hierbij geeft tweederde aan dat het tegengaan van klimaatverandering een belangrijk motief is om stappen te zetten in verduurzaming. Een fijnere leefomgeving voor henzelf en volgende generaties is ook een belangrijke drijfveer. Kosten besparen en comfort vergroten noemen respondenten minder vaak.

Verduurzaming

Wat vindt u belangrijker rondom verduurzaming? Fijne leefomgeving voor uzelf en volgende generaties

% 66,2

Klimaatverandering tegengaan

64,8 46,5

Lage woonlasten Wooncomfort 14

31,0

“

zal spelen. Een speciale plek in dit proces nemen bewoners van appartementengebouwen en huurhuizen in – zij zijn afhankelijk van besluiten binnen Verenigingen van Eigenaren of verhuurders.

• We hebben zonnepanelen en het huis is goed

• Mijn vorige huis heb ik van label F naar C gekre­

geïsoleerd, het heeft nu label B.

gen, met veel zelfredzaamheid. Nu woon ik in een appartementengebouw en werken we met

• We denken aan een warmtepomp maar die is nog

de VVE aan een groot project. Dat gaat wel wat

te duur.

moeizamer.

• Ik heb zonnepanelen laten aanleggen. Ik heb het

• Als boer doe ik veel aan maatregelen zoals terug­

hele dak vol gelegd en lever nu de helft van de

dringen CO2­reductie, zonnepanelen.

energie die ik opwek aan het net. Goed isoleren kan maar beperkt want het is een oud huis. Ik wil

• Ik huur van Vivare. In mijn hele straat heeft Vivare

wel een hybride warmtepomp.

de huizen geïsoleerd: dak, ramen, muren en de vloer. Maar ik zou nog meer willen besparen, het

• Wij zijn volledig van het gas af.

comfort valt ook nog tegen.

• Ik kan het mij veroorloven om erin te investeren,

• Voor mij is groen denken de hoofdmoot. Ik merk

ik wil zo ver mogelijk gaan om energieneutraal te

dat er in de VVE wel echt een charmeoffensief

worden.

nodig is, niet iedereen denkt er hetzelfde over. Maar ik merk wel dat veel bewoners trots zijn dat

• Ik heb ons huis naar label A gekregen, met be­

we met de tijd meegaan.

hoorlijk wat investeringen. Zonnepanelen, vloer­ isolatie, al het glas, bij elkaar was het €30.000 aan maatregelen. 15

• Ik heb net een elektrische auto besteld.

Ontwerp beleidskader energie & landschap wat vinden inwoners

Beter klimaat

Hoe belangrijk vindt u de huidige inspanningen om te werken aan een beter klimaat?

Op een schaal van: niet belangrijk, redelijk belangrijk, belangrijk en heel belangrijk

redelijk belangrijk 1,5

38,0

heel belangrijk

% 59,2 belangrijk

Ontwerp beleidskader energie & landschap wat vinden inwoners / quotes

“

• Een windmolen is een eerlijke manier van ener­

• Op papier en technisch gezien is windenergie

gie opwekken, die rekening houdt met volgende

prima. Maar bij dit soort projecten worden rende­

generaties.

menten in de praktijk niet gehaald. Mijn voorkeur is om windmolens op zee te plaatsen, in het IJs­

• We moeten iets doen om op verantwoorde wijze

selmeer of in de polder. Daar is de ruimte en waait

de uitstoot van CO2 te verlagen.

het veel meer.

• Er moet groene energie komen, maar we moeten

• Ik ben tegen zonneparken, dat slokt veel grond

ook niet overdrijven. Je moet alternatieven hou­

op en dat gaat ten koste van de landbouw.

den voor als er geen zon en wind is.

Wat zeggen inwoners nabij de zoekgebieden over

| Zonne- en windenergie als oplossingen In het algemeen hechten de respondenten veel belang aan het opwek-

• Ik ben tegen hoge windmolens en kleinschalige

• Ik vind dit een heel erg belangrijk onderwerp, ik

projecten zijn niet rendabel. Windmolens zijn

vind het milieu belangrijk. Ik merk dat niet ieder­

duur in productie en in onderhoud. De rotorbla­

een dat heeft. Iedereen vindt de energietransitie

den zijn niet te recyclen en moeten begraven

prima, maar als ze in verte windmolens zien is

worden.

het ‘ho’. Ik vind het prima als er molens en zon­

• De opbrengst van windenergie gaat voor vijftig

de locatie. Zonneparken zijn misschien niet het

procent naar buitenlandse bedrijven, terwijl om­

mooiste om naar te kijken maar je moet bedenken

wonenden de lasten dragen.

dat zo’n zonnepark er niet altijd hoeft te liggen.

ken van duurzame energie. Ze zien het veelal als een onmisbaar wapen in de strijd tegen klimaatverandering, als een must.

• Ik verdiep mij er niet in, dat moeten volgende generaties maar bedenken.

Windmolens spelen hierin een belangrijke rol. De voorstanders wijzen op de efficiëntie van windenergie. Ze zien in dat moderne windmolens

• Wind en zon zijn gratis energiebronnen, en zijn

in het algemeen flink wat meer groene stroom leveren dan zonnepane-

veel beter voor het milieu en de gezondheid dan

len.

fossiele brandstoffen.

Zonne-energie is toch ook een veelgenoemde oplossing voor het

• Het werkt twee kanten op. Je wekt groene ener­

klimaatprobleem. Respondenten bedoelen hiermee vooral: zonnepane-

gie op, en je wordt je veel bewuster van de ener­

len op daken. Bij de ontwikkeling van zonneparken plaatsen sommigen

gie die je gebruikt. Een investering in duurzame

vraagtekens.

energie is een leermoment, daar kun je wat mee doen als het gaat om besparing.

16

”

nepanelen komen, maar je moet wel kijken naar

17

Ontwerp beleidskader energie & landschap wat vinden inwoners

“

Ontwerp beleidskader energie & landschap wat vinden inwoners / quotes

• Vanaf mijn dakterras zie ik de molens bij Duiven

• Iedereen moet een steentje bijdragen, te veel

staan, daar heb ik geen last van. Je went eraan,

mensen zeggen dat windenergie belangrijk is,

ze horen na een tijdje bij het landschap. Zouden

maar zodra het in de achtertuin komt zeggen ze

zulke molens een stuk dichterbij staan, dan is

nee. Ik woon er 800 meter vanaf, ik zie ze ook lie­

het een ander verhaal, vanwege het geluid en de

ver niet. Maar windmolens zijn wel belangrijk.

slagschaduw.

Wat zeggen inwoners nabij de zoekgebieden over

| Windmolens in Rheden Het nut van de duurzame opwek met windmolens in Rheden zelf zien respondenten zeker. Molens leveren duurzame energie, verminderen de uitstoot van CO2 en maken minder afhankelijk van fossiele brandstoffen.

• Er zouden afspraken in moeten komen over

• Het is gratis schone energie, de wind waait wel.

integraal beheer, ook over wat er met de grond

Van mij mag zo’n molen bij wijze van spreken in

gebeurt als de molens weer verdwijnen. Geef

mijn achtertuin.

bijvoorbeeld de grond na 20, 25 jaar terug aan de natuur, en leg dat nu al vast.

• Het is prima om groene energie op te wekken, dat voordeel zie ik wel. Maar doe het niet op land, zet

• Het erge is: het gaat om het grote geld, niet om

ze ver op zee. Ik heb weerzin tegen de grote tech­

behoud van de natuur en welzijn.

bedrijven die nu de groene stroom opslurpen van

Uit veel reacties blijkt evenwel dat respondenten twijfels hebben aan windmolens in de nabijheid van bewoond en ‘groen’ gebied. Veel van

molens, in andere delen van ons land.

• In Laag­Soeren wordt een plan uitgewerkt om het dorp een uitstraling te geven van de perio­

hen zetten vraagtekens bij de zoekgebieden. Ze vragen zich af hoe het

• Ik zie zeker het belang wel van windmolens,

de 1850­1895. Dan vraag ik me af waarom er dan

zit met overlast door onder meer geluid en slagschaduwen, en of er

vanwege de duurzame opwek van energie die je

dichtbij zo’n enorme windmolen kan komen.

gevolgen zijn voor de gezondheid. Ook willen ze meer weten over de

ermee bereikt, maar ik heb wel kritiek op de loca­

gevolgen van windturbines voor de natuur.

ties die nu als zoekgebied zijn aangewezen.

• We zijn al te laat met maatregelen. We zijn po­ sitief over het combineren van windmolens en

• Een windturbine heeft een enorme capaciteit,

zonneparken in dit gebied. Tegenstanders zijn

ook in de nacht, in tegenstelling tot zonnepane­

aan de deur geweest om ons te overtuigen van

len. Maar je moet ze niet zomaar ergens neerzet­

hun standpunten. Zijn windmolens slecht voor

ten. Liever een cluster met een buurgemeente,

vogels? Als we niets doen, dan is dat ook slecht

en dan op plekken waar ze beter passen. Er is een

voor vogels.

breder perspectief nodig.

”

• Kan de gemeente niet zelf windmolens exploite­ • Het is mooi als er in de gemeente duurzame ener­

ren, op plekken waar dat geen hinder oplevert?

gie van opwek zou zijn, maar dan moet dat niet te

Dan blijven de inkomsten in eigen gemeente, en

schadelijk zijn voor de natuur. Ik zou daarom wel

gaan deze niet naar buitenlandse bedrijven.

precies willen weten wat de gevolgen zijn, ook wat betreft geluidshinder en de lichtjes die je in het donker ziet. Zijn er ook geen andere oplos­ singen? Het voelt als een rijdende trein. Er is geen weg terug, de trein dendert maar voort.

18

19

Ontwerp beleidskader energie & landschap wat vinden inwoners

Wat zeggen inwoners nabij de zoekgebieden over

| Alternatieven Degenen die twijfels hebben bij grootschalige opwek met windmolens, noemen vaak spontaan de daken in de gemeente waar nog zonnepanelen op kunnen. Ze geloven dat hier een groot potentieel onbenut is. Respondenten die kanttekeningen plaatsen bij zonneparken, denken ook dat er eerst zoveel mogelijk daken vol gelegd moeten worden. Zonnepanelen op geluidsschermen langs de snelweg A348 of langs het spoor worden ook genoemd. Andere veel voorkomend alternatieven: een kleiner formaat windmolen, al dan niet in een cluster, en toch ook zonneparken. In de RES draait het om de energietransitie via grootschalige opwek met zonne- en windenergie. De omwonenden hebben doorgaans een wat bredere scope. Zo zien sommigen de IJssel als een duurzame bron, middels aquathermie en waterkracht. Verder noemen respondenten

Ontwerp beleidskader energie & landschap wat vinden inwoners / quotes

“

• We zijn ons wel bewust dat er iets moet gebeu­

• Je moet windmolens plaatsen waar mensen er

ren, maar zijn er geen alternatieven? Bijvoorbeeld

geen last van hebben. Maar focus je niet alleen

de stroming in de IJssel.

daarop, er is zoveel meer.

• We wonen vlakbij Velperbroek, een plek met veel

• De gemeente moet actiever zijn bij het afgeven

lawaai. Waarom komt dit er nog bij? Terwijl het

van vergunningen voor zonnepanelen op daken

een natuurgebied is, waar iedereen zo trots op

van bedrijven en bij projectontwikkelaars. Jam­

is. Verhoog liever de geluidsschermen en plaats

mer dat ze dat niet hebben gedaan bij vier grote

daar zonnepanelen op.

bedrijfshallen in Laag Soeren.

• Er moet meer worden gedaan, maar het is wel

• Grondgebonden zonnepanelen moeten zo min

lastig dat niet elke oplossing ook echt duurzaam

mogelijk in het zicht komen, eerst zoveel mogelijk

is. Er zitten nadelen aan elektrische auto’s, aan

daken vol leggen en niet op locaties waar mensen

biomassa, en aan de materialen waar ze molens

recreëren of er last van hebben.

van maken. De enige echte mogelijkheid is kern­ energie, dat is duurzaam en efficiënt.

geothermie als duurzaam alternatief. Daarnaast noemt een aantal omwonenden kernenergie en waterstof als te onderzoeken opties. Windmolens plaatsen op zee is ook veel genoemd, waarbij sommigen opperen dat de inwoners hierin (of in molens elders op het land) gezamenlijk kunnen investeren.

20

21

”

Ontwerp beleidskader energie & landschap wat vinden inwoners / quotes

Wat zeggen inwoners nabij de zoekgebieden over

| Regionale samenwerking De gemeente Rheden wijst gebieden aan voor duurzame opwek

Ontwerp beleidskader energie & landschap wat vinden inwoners

Wat zeggen inwoners nabij de zoekgebieden over

| Meedenken en participeren Lang niet alle respondenten hebben de indruk dat inwoners in Rheden

in samenwerking met andere gemeenten, in de Regionale Energie

kunnen meepraten over onderwerpen waarover de gemeenteraad be-

Strategie (RES). Dat is niet algemeen bekend bij de inwoners die wij

sluit. Deels lijkt dit een algemeen gegeven: de gemiddelde burger weet

spraken. Iets meer dan de helft heeft van de RES gehoord.

niet precies hoe de overheid te werk gaat, en waar de eigen invloed begint en ophoudt. Het is een fenomeen waar we tijdens onderzoek in

“

Respondenten zien het nut van overheden die samenwerken wel in.

andere gemeenten ook op stuiten. Daarnaast voelt slechts een klein

Dit leidt in hun ogen tot beter uitgedachte plannen, die beter reke-

deel van de respondenten zich ‘gehoord’. De keerzijde hiervan is dat

ning houden met gevoeligheden in de bevolking en qua natuurschoon.

lang niet alle respondenten hun bezwaren of ideeën aan de gemeente

Enkele inwoners wijzen op het gebrek aan centrale regie. Zij zouden het

kenbaar hebben gemaakt.

liefst zien dat de landelijke overheid een plan maakt voor verdeling van windmolens op land.

Toch signaleren we een grote behoefte om mee te praten over de duurzame opwek van energie. Het gesprek hierover met ons ervaren respondenten bijna zonder uitzondering als prettig en als een mooi begin. Ook als er scepsis leeft over het plaatsen van windturbines en de mogelijk-

• Het is goed grensoverschijdend bezig te zijn op

• Waarom moeten alle gemeenten dit doen, ge­

heid om hierover te kunnen meepraten als inwoner. Velen geven aan

zoek naar de meest geschikte plek. Maar dan

meentegrenzen zijn abstract, waarom wordt er

dat ze het belangrijk vinden dat hun mening zwaarder meetelt bij een

moet het regionaal aangepakt worden, met een

niet samengewerkt. Het moet toch mogelijk zijn

uiteindelijk besluit over windmolens en/of zonneparken.

minimale impact op natuur en leefomgeving.

om plekken aan te wijzen waar niemand bezwaar tegen heeft.

• Ik heb behoefte aan een denktank, elke gemeente doet maar wat.

Participatie door omwonenden in een windmolen of zonnepark is in zwang. Ze nemen een aandeel in de molen en delen in de winst, er komt

• De wethouder moet tegen de RES zeggen: we

een omgevingsfonds of ze denken mee over de inpassing van de wind-

kunnen hier niet zoveel, kijk of er samengewerkt

molen. Niet alle respondenten reageren goedkeurend op de vraag of

• Rheden hoeft windmolens niet zelf te plaatsen,

kan worden. De RES is een overleg, niet meer. Ze

ze zelf iets zien in participeren. Sommigen willen delen in de opbrengst

Rozendaal en Westervoort doen het ook niet. Als

kan Rheden niet verplichten.

van een molen en/of zien het als middel om het draagvlak te vergroten.

blijkt dat er niets kan in de gemeente, dan is het

Anderen zijn minder enthousiast over participatie, ze zien het als ‘afko-

toch vreemd dat dit toch wordt doorgezet. Je

• Ik ben niet zo positief over RES. Gemeenten doen

kunt zeggen: we kunnen het regionaal oplossen.

het nu allemaal voor zich en er wordt niet regio­

pen’ van de overlast van een windmolen.

naal gekeken. Deze opgave voor zon en wind

• Ik zou willen dat dit soort besluiten op een hoger

kunnen beter op één of twee locaties worden

niveau genomen worden, dan komt er een opti­

uitgevoerd.

malere oplossing.

22

23

“

Ontwerp beleidskader energie & landschap wat vinden inwoners / quotes

• Ik voel me nu wel gehoord, mede door dit onder­

• Participeren voelt als afkopen. Profiteren van zo’n

zoek. Maar er moet geen inspraak komen om later

molen weegt niet op tegen de overlast ervan, het

te kunnen zeggen dat burgers de gelegenheid

compenseert voor mij niet.

hebben gehad voor inspraak. Er moet wel iets mee gebeuren.

• Participeren? Ik wil niet verdienen aan het leed van anderen.

• Ik heb geen idee hoe het proces verloopt en wan­ neer besluiten vallen, en hoe ik daar invloed op

• Bewoners denken aan andere dingen dan be­

kan hebben.

stuurders, ze zien andere dingen. Zij moeten straks leven met een windmolen in de buurt.

• Inwoners moeten nu hun best doen om in ge­

Maak als bestuurder dus gebruik van de praktijk­

sprek te komen met de gemeente. Kan dat niet

blik van je inwoners.

5

Waar is behoefte aan? Dit hoofdstuk gaat over thema’s die respondenten van belang vinden bij de energietransitie, waar ze behoefte aan hebben en wat ze verwachten

gemakkelijker?

• We hebben weinig vertrouwen in de gemeente.

van de gemeente.

• Dit is een moeilijk onderwerp voor gemeenten. Hoe betrek je de bevolking, hoe krijg je ze mee?

• We hebben als inwoners meegewerkt aan het

Ik heb complimenten voor de gemeente hoe

winkelcentrum in Velp en wat we hebben afge­

inwoners betrokken zijn bij de centrumaanpak in

sproken over aantallen nieuwe woningen is door

Dieren. Dus het kan wel, en het mag best vaker.

de gemeente niet uitgevoerd. Hier zijn veel meer

| Integrale benadering | Een programma met een stappenplan. Meer houvast | Samen met andere inwoners en dorpsbelangenorganisaties

woningen gebouwd dan we hadden afgespro­ • Over het algemeen vind ik dat de gemeente goed

ken; er was een appartementengebouw met een

overlegt. Dat geldt bv voor werkzaamheden in

paar lagen nu staan er flats van 14 en 7 hoog. De

bos of straat. Dan geef ik ze een 9.

bewoners kijken de hele dag bij ons in de tuin en in onze woning.

• Het delen van de opbrengst lijkt mij wel een goed idee. Zo’n plan zou veel beter gedragen worden.

”

| Informatie die is toegesneden op de persoonlijke situatie | Een gelijk speelveld gemeente-inwoners

• Het is goed dat de gemeente deze gesprekken

voert. We moeten kijken naar de mogelijkheden, • Participeren draagt bij aan het draagvlak en be­

niet naar onmogelijkheden. Zonnepanelen subsi­

trokkenheid.

diëren is een goed begin. Kijk daar eerst naar, en dan pas naar windmolens.

• Ik zou geen cent steken in molens op te onsym­ pathieke locaties. Hetzelfde gaat op voor zonne­ velden.

Verduurzaming

Wat vindt u belangrijker rondom verduurzaming? Fijne leefomgeving voor uzelf en volgende generaties

66,2

Klimaatverandering tegengaan

64,8 46,5

Lage woonlasten Wooncomfort

Inwoners moeten veel meer worden betrokken: geef ze maar een keus, dan gaan ze tenminste nadenken. 24

%

25

31,0

Ontwerp beleidskader energie & landschap waar is behoefte aan

| Integrale benadering

Ontwerp beleidskader energie & landschap waar is behoefte aan / quotes

• Je moet ook het gedrag veranderen, laat mensen

• Zet het geld voor de windmolens in voor particu­

ook lokaal kopen zodat ons voedsel niet van ver

lieren, om de daken vol te leggen met zonnepane­

Voor respondenten is het onduidelijk waarom de gemeente nu alleen

hoeft te komen. Biodiversiteit, rommel opruimen,

len en CV­installaties te vervangen door warmte­

inzet op zon en wind. Dat het gemeentelijke beleid ook uitgaat van an-

dat hoort er ook bij.

pompen.

Daardoor wordt de indruk versterkt dat windmolens en zonnevelden

• We hebben de schijf van 100% (zon, wind, zon

• Waarom kunnen we ons voedsel niet in eigen om­

voorrang krijgen, zeggen respondenten, en door de gemeente met eni-

op dak etc) hoe kunnen we deze onderdelen

geving verbouwen, nu wordt het Amazone­ge­

ge druk worden uitgevoerd. Uit de gesprekken komt naar voren dat juist

maximaliseren, samen met inwoners, zodat ze

bied gekapt omdat Nederlandse koeien daar

een integrale aanpak is gewenst. Respondenten zien daar mogelijkhe-

ook gemotiveerd worden. En dan kijken of wind

geproduceerd voedsel eten.

den voor co-creatie, een onderwerp dat ook in de andere thema’s in dit

nog nodig is en of we kunnen samenwerken met

hoofdstuk terugkeert.

andere gemeenten.

dere vormen van energie-opwekking en -reductie is nauwelijks bekend.

• Kijk ook naar lokale voedselproductie en biodi­

Integrale benadering is voor respondenten het meewegen van alle mo-

“

versiteit.

gelijkheden om energie te produceren, minder energie te verbruiken,

• Hoe zijn deze plannen te rijmen met alles wat we

zoeken van alternatieven, invloed op natuurgebieden en waardevol bui-

horen over wespendief en beschermde natuurge­

• Het grootste deel van deze energie­collectoren

tengebied, slimme oplossingen, houtstook, vergroening, verdroging/

bieden (natura2000)?

komt uit China. En het grootste deel daarvan

vernatting, biodiversiteit en voedselproductie in eigen omgeving.

wordt onder erbarmelijke omstandigheden • Als ik op de plek van de wethouder zat, zou ik

gefabriceerd door Oeigoeren, een door Beijing

zeggen: kijk naar andere manieren om energie op

onderdrukte Moslim­minderheidsgroep. Hoe wilt

te wekken.

u als gemeente ­ die de vrijheid van haar burgers hoog in het vaandel heeft staan ­ controleren of

• De gemeente heeft zichzelf een opdracht opge­

voor slimme oplossingen? Tijdens de avondklok

• Vanwege de milieubelasting moet ook gekeken

u hiermee geen bijdrage levert aan het schrikbe­

legd voor wind en zon, en kennelijk wordt er dan

stonden alle – vrijwel lege ­ snelwegen volop in

worden naar houtstook. We hebben zeven maan­

wind van de Chinese regering?

niet meer gekeken naar alternatieven.

het licht, dat kan met slimme verlichting veel

den per jaar de ramen dicht omdat we anders

klimaatvriendelijker.

rook vangen van onze buren, die allemaal zo'n ka­

• Laten we meer vergroenen. Er zijn gemeenten die

chel bezitten en daar veel gebruik van maken (om

schuttingen verbieden en hagen verplichten.

• De warmtetransitie waar nu over wordt gespro­ ken, is een goede zaak, mits je komt tot een

• Het is te eenzijdig, waarom niet het hele plaatje

dialoog met de bevolking. Dit gaat alleen over

meegenomen van zon op dak, wat kunnen inwo­

zon en wind, maar dat is toch eenzijdig. Er wordt

ners zelf doen, wat zijn alternatieven? Het zit er

• Het ontbreekt aan innovatie voor zonnepanelen,

over reduceren. Werk aan bewustwording: als we

niet gekeken naar wat inwoners kunnen doen, er

allemaal niet in.

ons dak ligt op het noorden, maar we hebben op

allemaal airco’s aanschaffen zal het energiever-

het dakterras en in de tuin wel ruimte voor zonne­

bruik alleen maar stijgen.

wordt niet gekeken naar de alternatieven.

• Dit gaat alleen over produceren, maar wat doet

gas te besparen). Dat hoort ook bij duurzaam. • Dit gaat niet alleen over produceren maar ook

• Ik weet niet goed wat de gemeente wil, dit gaat

palen waar je over heen zou kunnen lopen, maar

alleen over zon en wind.

die zijn er helaas nog niet.

• Er moet een totaalbeeld gegeven worden, waarbij

de gemeente aan reduceren. En waar is de ruimte

26

alle aspecten worden belicht.

27

Ontwerp beleidskader energie & landschap waar is behoefte aan

| Een programma met een stappenplan. Meer houvast en regie Respondenten kijken vooral naar de gemeente als regisseur, de partij die plannen maakt, subsidies beschikbaar stelt en daar vervolgens de inwoners bij betrekt. Inwoners hebben daar ervaring mee omdat zonnepanelen op hun dak en isolerende maatregelen met een bijdrage van de gemeente zijn gerealiseerd. Respondenten zijn daar positief over omdat het een samenspel is. In de discussie rond de zoekgebieden ervaren respondenten een andere overheid. Het is de gemeente die een plan ontwikkelt en – in hun perceptie – met enige druk wil uitvoeren. Daar is op zich begrip voor bij een deel van de respondenten omdat ze zien dat de inspanningen van inwoners rond hun woning een laag tempo kent en grootschalige ener-

Ontwerp beleidskader energie & landschap waar is behoefte aan / quotes

“

• Vanaf het begin was de informatie vanuit de

• Het verbaast mij dat er nergens wordt ingezet

gemeente beperkt. Ik mis het overzicht, dat voedt

op het verbeteren van het energieverbruik van

het wantrouwen.

de burger. De tijden zijn veranderd, we leven niet meer in de jaren zeventig, maar er zou zeker

• De gemeente moet de regie nemen. Dit is paniek­

aan de bewustwording hiervan gewerkt kunnen

voetbal.

worden.

• Geef inwoners een keuze, die is er niet. Laat ge­

• Ik denk niet dat we aan grotere ingrepen ont­

meente een aanbod doen: je kunt kiezen uit een

komen, maar ik hoop niet dat er hals over kop

windmolenpark, een zonnepark of een pakket

beslissingen worden genomen en dat we in dit

maatregelen voor je eigen woning, met subsi­

natuurgebied het kind met het badwater weg­

die van windparken en windmolens die er niet

gooien.

komen, maar ook met een eigen bijdrage van de

• Leg uit welk pad je volgt, wat de stappen zijn en

is een model om de mensen mee te krijgen, dan

wat je wilt bereiken. Dat mis ik.

is het ook gemakkelijker om ze van het gas af te

gie-opwekking kan zorgen voor een hoger tempo. Tegelijkertijd zeggen

laten gaan. Dit is een positief verhaal, de wind­

ze dat het middel erger kan zijn dan de kwaal.

molens nu is negatief en roept weerstand op. Als

Om ons mee te nemen in deze ontwikkeling, zeggen respondenten, is

je ze in het begin meepakt, en de trein gaat rijden

een beter inzicht nodig. Ze noemen: meer informatie, meer regie, een

dan stappen inwoners in de trein. Het motto: we

integrale aanpak van de gemeente en een helder beeld van de stappen

willen graag dat u kiest voor uw eigen toekomst.

die de gemeente wil zetten. De meeste respondenten willen hier zelf

Als u het zelf wilt uitvoeren, prima, anders doen

mee aan de slag gaan, of samen met buren en dorpsgenoten, maar ver-

wij het.

wachten van de gemeente wel een initiërende en faciliterende rol.

28

”

inwoners. Zet er een terugverdienmodel op. Dit

29

Ontwerp beleidskader energie & landschap waar is behoefte aan

| Samen met andere inwoners en dorpsbelangenorganisaties

Ontwerp beleidskader energie & landschap waar is behoefte aan / quotes

“

• Met onze straat zouden we over dit onderwerp

• Ik had gehoopt op een project op de Beemd, met

ook moeten meepraten.

zonnepalen op de daken, waar deze wijk dan ook stroom van kan betrekken.

• Het lijkt of het een voldongen feit is. Meer over­ leggen met belangenverenigingen.

De meeste respondenten hebben hun woning geïsoleerd of voorzien van zonnepanelen. Een deel dus niet, en daar spelen met name zaken over versnipperde informatie, ontbreken van informatie op de persoonlijke situatie (zie ook volgend onderwerp), onduidelijkheid over de kosten, ontbreken van technisch inzicht en opzien tegen een verbouwing. In het gemeentelijke beleid wordt nu uitgegaan van individuele inwoners; uit de gesprekken komt naar voren dat inwoners het heel gewoon zouden vinden dat er in wijken of dorpen wordt gekeken naar gezamenlijke projecten. Inwoners die op zien tegen het plaatsen van panelen of

• Maak de discussie breder dan alleen zon en wind, er zijn veel mooie voorbeeldprojecten waar buren

• Er is te weinig aandacht voor warmtetransitie ter­

en dorpsgenoten samen met veel plezier aan

wijl dat ook veel impact heeft als Nederland van

werken.

het gas af moet. Het is een hele uitdaging om met de straat, wijk of op particulier niveau alle nega­

• Je moet eigenlijk iedereen betrekken, alle mo­

tieve energie om te zetten in iets positiefs op het

gelijke regelingen aanspreken, zoveel mogelijk

gebied van verduurzaming.

mensen mee laten doen. Dat gaat niet via een briefje, je moet met mensen in gesprek, en dat

• Ik ben voorzitter van de Belangenvereniging

groots aanpakken.

Spankeren, ik zou best met onze vereniging willen meewerken aan het verduurzamen van woningen

• Ik ben van kleinsaf aan opgevoed met duurzaam­

gingskracht van buurtgenoten en wellicht meeliften.

en samen met inwoners naar oplossingen zoeken.

heid en zorg voor het milieu. Ik vind dat er in het

Een dorpsbelangenorganisatie heeft aangegeven om het dorp te be-

Ook andere belangenverenigingen zeggen dat ze

beleid veel te weinig draagvlak en bewustwor­

trekken bij deze opgave. Andere dorpsbelangenorganisaties zouden op

willen helpen.

ding wordt gecreëerd.

• Ik voel me als inwoner wel gehoord, bijvoorbeeld

• Er moet meer aandacht komen voor bewustwor­

over hoe we met afval omgaan. Als burger doe

ding en leefpatronen. Ik ben zelf erg voor consu­

je er toe in Rheden. Het is niet wij tegen zij, als

minderen. Daar valt veel winst te behalen. Ver­

burger ben je in zekere zin ook de overheid, het

der denk ik dat de natuur zijn eigen zaakjes wel

is je eigen verantwoordelijkheid om betrokken

regelt. Het is niet erg als de olie opraakt. Het lijkt

te blijven en gemeenten zijn hard bezig om dat

mij dat er een prachtige tijd aanbreekt als er geen

beter te faciliteren.

energiebronnen meer zijn voor de mens.

woningisolatie kunnen leren van ervaringen, kennis en wellicht overtui-

dezelfde lijn zitten.

• Bewoners denken aan andere dingen dan be­ stuurders, ze zien andere dingen. Zij moeten straks leven met een windmolen in de buurt. Maak als bestuurder dus gebruik van de praktijk­ blik van je inwoners.

30

31

”

Ontwerp beleidskader energie & landschap waar is behoefte aan

Ontwerp beleidskader energie & landschap waar is behoefte aan / quotes

Duurzame energie

Hoeveel waarde hecht u in het algemeen aan duurzame energie? geen 1,5 matig 3,0

| Informatie die is toegesneden op de persoonlijke situatie

veel

31,8

%

Verduurzamen van een woning vraagt uitzoekwerk. De informatie is

63,6

meestal niet op één adres te verkrijgen; dat maakt het lastig om het

zeer veel

cumulatief effect van een investering op de energienota en de terugverdientijd in beeld te brengen. Veel mensen haken dan al af, bleek bij eerdere onderzoeken van Opiniepijlers in Zevenaar en Doesburg. Een centraal loket waarmee veel gemeenten werken, biedt vaak geen oplossing, vanwege de onbekendheid van zo’n loket en de bureaucratische aanpak. Uit de eerdere onderzoeken in Doesburg en Zevenaar werd duidelijk dat inwoners – als het gaat om verduurzamen - het meest vertrouwen hebben in wijk- en dorpsbewoners met een technische achtergrond, of in lokale aannemers. In dit onderzoek zijn we ze ook tegen gekomen: de mensen die hun woning al hebben verduurzaamd en hun wijk- en dorpsgenoten daar best bij willen helpen. Commerciële bedrijven zijn ook actief op deze markt, vooral met meer algemene informatie. Het is een weinig efficiënt communicatiemiddel. Van de enorme berg informatie die in de brievenbus of mailbox belandt, leidt 3 procent tot een mogelijk vervolg. Inwoners haken af omdat ze al maatregelen hebben genomen, (nog) niet bezig zijn met verduurzaming, de technische informatie niet snappen of de juiste informatie missen voor de eigen woning.

“

• De gemeente moet ook wijzen op het gedrag van

• We krijgen wekelijks folders in de bus, dat loopt

mensen inzake terugdringen energie. Mensen

niet via de gemeente. Als je dat centraal uitvoert,

moeten er bewuster mee omgaan. Kan zomaar

en de regie neemt, dan verloopt dit efficiënter en

een windmolen schelen wellicht.

minder versnipperd. Inwoners hebben meestal geen idee hoe het zit.

• Kasteel Biljoen wil duurzaam zijn en heeft een kostbare pelletkachel aangeschaft om het kasteel

• Ik krijg ook berichten van commerciële bureaus,

te verwarmen. Gelders Landschap en Kastelen,

ik mis de samenhang met wat de gemeente doet.

de eigenaar van het kasteel, heeft dat destijds

Waarom neemt de gemeente dat niet in eigen

geadviseerd aan de familie die het kasteel huurt.

hand?

Dat was zeven jaar geleden een goede oplossing maar nu niet meer.

• Ik ben wel geïnformeerd over voorlichting transi­ tie in mijn wijk (zuid-Velp). Dat vond ik heel fijn.

• Mijn dochter wilde een verhoging van haar hy­ potheek voor een kleine verbouwing. Bij de bank

• Ik ben op een inloopbijeenkomst geweest. Ze

moest ze aangeven of ze in een gebied woonde

doen hun best.

met windmolens of waar ze op komst zijn. Dat kon

32

betekenen dat ze tien procent minder zou kunnen

• Via de wijkcommissie word ik goed geïnformeerd.

lenen. Volgens mij weet niemand dat.

Die houdt ons keurig op de hoogte.

33

Ontwerp beleidskader energie & landschap waar is behoefte aan

“

Ontwerp beleidskader energie & landschap waar is behoefte aan / quotes

• Inwoners moeten nu hun best doen om in ge­

• Ze proberen het, maar de manier waarop laat te

sprek te komen met de gemeente; kan dat niet

wensen over. Corona speelt een rol, denk ik.

gemakkelijker?

• Deze actie zorgt er wel voor dat je gehoord wordt,

• Over het algemeen vind ik dat de gemeente goed

maar tot nu toe had ik het idee dat het gemeente­

overlegt. Dat geldt bijvoorbeeld voor werkzaam­

bestuur ver van bewoners af staat.

heden in bos of straat. Dan geef ik ze een 9.

| Een gelijk speelveld gemeente – inwoners In veel gesprekken komt naar voren dat respondenten geen duidelijk beeld hebben van zoekgebieden, windmolens en zonneparken. Ook van de procedures en de bezwaar-mogelijkheden zijn ze niet goed op de hoogte. De wil om zich te informeren is er zeker; daarbij zijn bronnen van actiegroepen en sociale media, belangrijker dan de gemeente. In het algemeen is er scepsis over de informatie van de gemeente, om-

• Ik wil dat ze luisteren. Ze hoeven niet precies te

• Er is een hoge drempel voor inspraak. De gemeen­

doen wat ik zeg, maar moeten het wel in overwe­

te moet niet wachten op reacties van mensen,

ging nemen.

maar actief naar de mensen toegaan. • De gemeente moet heel goed kijken naar het punt

• Vertrouwen wek je door open en eerlijk te com­

van overlast. Voldoen de huidige normen wel? Er

municeren en door de bewoners niet het gevoel

moet echt maatwerk komen. In Denemarken gaan

te geven dat de richting van de ontwikkeling al

ze uit van een minimale afstand van de tiphoogte

is bepaald. Het was eenrichtingsverkeer: er werd

maal tien.

een idee gepresenteerd. Geen idee dat we daar invloed op hadden.

• Waarom wordt er geen gebruik gemaakt van

dat veel respondenten denken dat de gemeente een belang heeft om

Hogeschool Larenstein? Het zou een mooie gratis

deze windmolens en zonneparken te realiseren. Daarom gaan respon-

• Nu worden we wel serieus genomen, onder meer

denten ook op zoek naar andere bronnen, en treffen daar naast de feiten

door dit onderzoek te houden. In het begin niet.

meestal een bepaald sentiment aan.

opdracht zijn.

”

• Er is behoefte aan een denktank, elke gemeente • Er moeten onafhankelijke experts komen zo­

doet maar wat.

Deze zaken beïnvloeden de discussie en versterken het top-down

dat met meer deskundigheid een onafhankelijk

beeld. Al met al ontstaat zo een ongelijk speelveld, waar de gemeente – in

totaalplaatje kan worden gepresenteerd met alle

• Ik hoop dat er door deskundigen naar de techni­

tegenstelling tot de inwoners - goed geïnformeerd is en zich ook goed

gevolgen.

sche omstandigheden wordt gekeken. Daar zou

kan laten informeren.

ik wat aan hebben. De technische onderbouwing • Er zou meer participatie moeten zijn, zodat de omgeving iets van de opbrengst krijgt. Ik denk wel dat als molens er eenmaal staan, het uiteinde­ lijk went. • Ik heb geen idee hoe het proces verloopt en wan­ neer besluiten vallen en hoe ik daar invloed op kan hebben. • Er zou meer transparantie moeten zijn, hoe zit het bijvoorbeeld met de financiële kant van de windmolens. Als dat helder is, heb ik er een beter gevoel bij.

34

35

van de plannen is nu erg beperkt.

6

Informatie

Deskundigheid

Door welke drie bronnen bent u/wordt u het best geïnformeerd?

%

59,4

Media

48,4

Actiegroepen

Een deel van de respondenten in dit onderzoek is zelf aan de slag ge-

Gemeente

26,6

we op deze ruim honderd respondenten al 20 procent spreken met deze

Wijkraad/dorpsraad

26,6

ervaringen, dan moet het in de hele gemeente om honderden mensen

Social media (bijv. facebookgroep)

gaan met oplossingen of heeft projectmatig ervaringen opgedaan. Als

gaan. Het zijn mensen met een grote betrokkenheid bij dit onderwerp en vaak is er interesse om deze kennis uit te dragen. Als respondenten

Vrienden/familie

aangeven dat ze graag worden geïnformeerd door mensen in eigen om-

Rijksoverheid

geving dan zou dit wellicht een mooie match kunnen worden.

20,3 17,2 6,3

In Brabant is een methode ont­ wikkeld om groente te verbou­ wen onder zonnepanelen. De eerste oogsten zijn binnen, zegt Folkert Tuininga uit Velp. “Dit is een goed initiatief om zonne­ panelen en land­ en tuinbouw in combinatie met elkaar toe te passen. Het zou het mooi zijn om dit ook in Rheden toe te passen. Het kweekseizoen wordt aanzienlijk verlengd en we krijgen meer lokaal gepro­ duceerd voedsel. De lege boer­ derij naast Biljoen in Velp ligt er klaar voor.” 36

37

Ontwerp beleidskader energie & landschap deskundigheid / quotes

“

7

Informatievoorziening

• Ik vlieg met drones, alles binnen wat wettelijk

• Een transportbedrijf in Spankeren heeft panelen

is toegestaan. Op de beelden die ik maak zie

op het dak voor eigen gebruik, maar zou best

ik heel veel daken die nog niet benut zijn voor

willen uitbreiden om ook woningen in de omge­

zonne­energie, ook van grote bedrijfsgebouwen.

ving te kunnen voorzien van stroom. In Loenen is

Daar liggen heel veel kansen. Nu is misschien 5

dat al gebeurd; daar liggen zoveel panelen op het

en zonneparken was aangewezen. Deze groep kon niet worden bereikt

procent van de daken benut. Mijn foto's wil ik

dak dat een deel van het dorp stroom betrekt van

via de gebruikelijke kanalen van de gemeente en ook niet via de media.

best delen met de gemeente, zodat ze een beter

het bedrijf. Het bedrijf heeft in Loenen zelf het

Middels flyers van actiegroepen en de brief van de gemeente voor de

beeld krijgen van de situatie.

initiatief genomen.

diepte-interviews lukte dat uiteindelijk wel.

• De gemeente begint achteraan. Kijk eerst naar de

• Ik heb bij een wegenbouwer gewerkt, daar werd

de gemeente; deze informatie is steeds aangevuld door de belangen-

andere mogelijkheden en beoordeel dan of een

geëxperimenteerd met hergebruik van warmte

verenigingen in Dieren-Noord-Oost, Spankeren en Laag-Soeren.

windmolen nodig is. Ik heb voor mijn buurt een

uit asfaltwegen. Dat zou hier op A348 in Velp mis-

plan gemaakt voor een coöperatie om energie te

schien ook kunnen.

Veel respondenten, met name in Velp, hebben pas in een heel laat stadium gehoord dat in hun omgeving een zoekgebied voor windmolens

In Spankeren hebben alle inwoners in het begin een brief ontvangen van

Het feit dat een deel van Velp pas laat op de hoogte was van de plannen voor een zoekgebied heeft de mening van respondenten beïnvloed. Er

besparen en wellicht van het gas te gaan. Het was

wordt een opzet vermoed om de plannen door te drukken.

een paar jaar geleden nog te vroeg, maar het kli­

• Ik werk bij een bedrijf dat batterijen produceert,

maat is nu veel meer een onderwerp, de gemeen­

en dat ook voor lokale opslag van elektriciteit

te gaat er meer bezig, wellicht is de tijd nu wel rijp

oplossingen zoekt. Ik denk dat er een kans ligt bij

Veel respondenten zeggen dat ze onvoldoende zijn geïnformeerd en

om dit plan uit te voeren.

lokale opslag van de stroom die je opwekt met

dus eigenlijk niet goed een oordeel kunnen geven over de plannen voor

”

zonnepanelen, dan kun je die stroom veel slimmer • We hebben tien panelen op ons schuurtje, waar

gebruiken en zijn er minder drastische aanpas­

we het hele huis mee kunnen verlichten en ver­

singen aan het stroomnet mogelijk.

warmen. We wekken voor bijna 100 procent onze eigen energie op; onze energierekening is 20 euro per jaar. De investering was vijf jaar gele­ den 5000 euro, nog zeven jaar en we hebben dat bedrag er uit.

38

Meepraten

de zoekgebieden. Daar staat tegenover dat een even grote groep wel Gemeenten proberen er voor te zorgen dat burgers alle informatie weet te vinden op de websites van de gemeente. kunnen meepraten over onderwerpen waarover de gemeenteraad besluiten neemt. Heeft u het idee dat dit hier ook gebeurt?

33,3 %

nee

66,7

ja

Meepraten

Gemeenten proberen er voor te zorgen dat burgers kunnen meepraten over onderwerpen waarover de gemeenteraad besluiten neemt. Heeft u het idee dat dit hier ook gebeurt?

33,3 %

39

nee

66,7

ja

“

Ontwerp beleidskader energie & landschap informatievoorziening / quotes

• Ik ben niet geïnformeerd door de gemeente zelf,

• Veel vragen blijven onbeantwoord. De gemeente

maar door een belangengroep.

is wel goed bezig met het actief stimuleren van burgers om zonnepanelen te plaatsen.

• Ik weet pas een paar weken dat er een zonnepark kan komen bij Biljoen. In zo'n cultuur historisch

• Er is te weinig gecommuniceerd over de nega­

gebied, waar veel subsidie is uitgegeven om het

tieve effecten. We moeten overal zelf achteraan

in te richten en te onderhouden. Straks komt daar

gaan.

een zonnepark met een hek er omheen tegen ver­ nielingen, dat is toch geen gezicht.

• Bij toeval van de plannen gehoord. Ben toen zelf op zoek gegaan en informatie gevonden op web­

• Je krijgt de informatie niet op een presenteer­

site gemeente. Ik heb niet kunnen lezen waarom

blaadje, maar het is wel te vinden.

deze gebieden zijn aangewezen als zoekgebied.

• De informatie is zo uitgebreid dat je er geen speld

• Ik zag wel in regionale kranten items voorbijko­

tussen kunt krijgen.

men, maar in zijn algemeenheid worden burgers niet goed meegenomen bij dit soort onderwer­

• We weten het pas sinds we een flyer in de bus

pen. Dat gebeurt bij de RES pas als het bijna een

kregen van een actiegroep.

voldongen feit is. Het zou schelen als burgers de rijdende trein bij haltes kunnen laten stoppen.

• De wijkraad informeert ons goed.

Zodat ze kunnen meedenken over de volgende wissel.

• Heb het idee dat de gemeente geheimzinnig doet; ik lees bijvoorbeeld niets over de natuur in

• Ik ervaar het als prettig dat de gemeente met

dit gebied.

deze interviews open communiceert, er wordt geluisterd.

• We zitten er bovenop, we lezen elke regel, maar wie doet dat? Het is heel veel informatie.

”

• We zijn deels wel geïnformeerd, maar de informa­

tie is te vaag. Waar de windmolens precies komen • Er is wel informatie te vinden op de gemeentelij­

is weinig te vinden. Voor inwoners is het belang­

ke site, maar daar moet je echt naar zoeken.

rijk om een goede inschatting te kunnen maken, het is nu niet duidelijk of je wel of niet overlast

• Ik voel me als inwoner wel gehoord, bijvoorbeeld over hoe we met afval omgaan. Als burger doe je er toe in Rheden. Het is niet wij tegen zij, als burger ben je in zekere zin ook de overheid, het is je eigen verantwoordelijkheid om betrokken te blijven en gemeenten zijn hard bezig om dat beter te faciliteren. • We weten niet goed wat het is, wat het doet en hoe het in zijn werk gaat.

40

zult ondervinden.

41

In gesprek met omwonenden van verkenningsgebieden voor windmolens en zonneparken. Veel gezinnen in de gemeente Rheden hebben al wat gedaan aan hun woning om energie te besparen. Het gemeentebestuur ondersteunt deze inwoners met regelingen en adviezen en werkt tegelijkertijd aan een kader voor grootschalige maatregelen, zoals velden vol zonnepanelen en windmolens. Rondom de zoekgebieden in Velp (de Beemd) en Spankeren (Broekdijk) heeft dat geleid tot onbegrip en vragen. Dat was de aanleiding om inwoners uit te nodigen voor een gesprek.

“ Het is te eenzijdig, waarom niet het hele “ Dit gaat niet alleen over produceren maar

ook over reduceren. Werk aan bewustwording: als we allemaal airco’s aanschaffen zal het energieverbruik alleen maar stijgen.”

aan de A348 kunnen opgehoogd worden met zonnepanelen.”

“ Ik had gehoopt op een project “ Ik denk wel dat, als de

molens er eenmaal staan, het uiteindelijk went.”

“ Gemeente is wel goed

“ De geluidsschermen

plaatje meegenomen van zon op dak, wat kunnen inwoners zelf doen, wat zijn alternatieven? Het zit er allemaal niet in.”

bezig met het actief stimuleren van burgers om zonnepanelen te plaatsen.”

“ Ik weet niet goed wat de

gemeente wil, dit gaat alleen over zon en wind. Ik wil weten wat ik thuis kan doen.”

op de Beemd, met zonnepalen op de daken, waar deze wijk dan ook stroom van kan betrekken.”

Honderd mensen hebben gebruik gemaakt van deze uitnodiging. In deze informatie-graphic wordt uitgelegd wat de resultaten zijn van deze gesprekken. Hoe inwoners er ook over denken, de pro-actieve houding van de gemeente wordt gewaardeerd en respondenten voelen zich serieus genomen.

“ Met onze straat zouden

“ Participerenin de opbrengst van een

we over dit onderwerp ook moeten meepraten.”

windmolen? Het voelt als afkopen. Profiteren van zo'n molen weegt niet op tegen de overlast ervan.”

Wat is er nog meer gezegd: • Inwoners willen meer aandacht voor de hele energietransitie, niet alleen voor zon en wind. Er is duidelijk behoefte aan een integrale aanpak. Met ruimte voor het onderzoeken van alternatieven. Rozendaal

Rheden Doesburg

Zevenaar

Rheden

Wat zegt de wethouder?

• Inwoners willen graag betrokken worden en meedoen bij de discussie over energietransitie en klimaatadaptatie in de gemeente. De belangrijkste redenen zijn kostenbesparing en zorgen om het klimaat.

“De komende twee jaar wil ik graag samen met de inwoners in gesprek gaan over alle onderdelen van de energietransitie. Daarbij willen we alle functies meenemen: dus ook wat inwoners thuis kunnen doen en samen in de buurt, in de landbouw en de natuur.”.

Duiven

Wat is er gezegd over de zoekgebieden voor windmolens en zonneparken? • De belangrijkste bezwaren tegen windmolens op de aangegeven locaties zijn geluidsoverlast, zorgen over gezondheid en horizonvervuiling. • De belangrijkste bezwaren tegen de aangeven locaties gaan over het opofferen van waardevolle gebieden aan klimaatdoelstellingen. • Tegen parken met zonnepanelen is minder weerstand, maar ook hier speelt het argument dat waardevolle gebieden worden opgeofferd aan klimaatdoelstellingen. • Rheden profileert zich als groene gemeente, bovendien is er slechts beperkte ruimte voor windmolens. Waarom wordt er niet samengewerkt met regio-gemeenten? • De weerstand tegen windmolens heeft effect op de initiatieven van de gemeente om invulling te geven aan de energietransitie. • Een klein deel van de respondenten heeft geen bezwaar tegen 42 windmolens.

• Er is behoefte aan duidelijke informatie op het niveau van de eigen woning; welke maatregelen kunnen we nemen, wat kost het, wat levert het op? Deze informatie is nu versnipperd. Het kost inwoners moeite deze informatie te verzamelen. Het is een belangrijke reden om af te haken.

Wat daar uitkomt weet ik uiteraard niet, want daarvoor zullen we echt in gesprek met de inwoners moeten gaan. Ik hoop dat uiteindelijk de raad mij de ruimte geeft om daarmee aan de slag te gaan. We moeten niets uitsluiten. Er kan dus ook uitkomen dat er geen windmolens of zonnevelden moeten komen. Alle uitkomsten zijn mogelijk.”

• De betrokkenheid bij energietransitie is groot. Inwoners hebben al veel gedaan in de woning om energie op te wekken of energieverbruik te reduceren.

Wat gebeurt er met dit onderzoek?

• Er is brede steun voor klimaatmaatregelen; windmolens worden niet afgewezen, maar dan wel op locaties waar niemand er last van heeft.

De uitkomsten van dit onderzoek worden in een apart memo naar de gemeenteraad gestuurd. Zo kunnen de gemeenteraadsleden deze meewegen bij het besluit dat ze nemen over de inpassing van grootschalige opwek in Rheden. Wie de discussie in de raad wil volgen kan dat doen via de live verbinding op www.rheden.nl/Organisatie_en_bestuur op 26 mei en 8 juni.

• Inwoners vragen om een gelijk speelveld. Goede informatie is belangrijk voor meningsvorming. • Dorpsbelangenverenigingen hebben aangegeven dat ze samen met inwoners en de gemeente willen werken aan verduurzaming.

43