Bijlage 5 - Bijlagebundel haalbaarheidsnotitie IJssel District (23.96)
Tekst van het document
Bijlage 1
Concept Mobiliteitsonderzoek
IJsseldistrict Velp
Ontsluiting en mobiliteit
Opdrachtgever
Gemeente Rheden
Titel rapport
IJsseldistrict Velp Ontsluiting en mobiliteit
Kenmerk
012688.R1.02
Kenmerk opdrachtgever
[Kenmerk opdrachtgever]
Datum publicatie
5 september 2022
Projectteam Goudappel
Joost Verhoeven, Aron Vossebeld, Mark Mombarg
Projectteam opdrachtgever
Annemarie Koopman, Jacco Sterk, Lisanne Teunissen
Status
Concept © Copyright Goudappel BV 5-9-22
Inhoudsopgave 1. Inleiding
1
2. Het IJsseldistrict
3
3. Parkeernorm op maat
6
3.1
Passende parkeernorm
6
3.1.1
Bewonersdeel van de parkeernorm
6
3.1.2
Bezoekersdeel
7
3.1.3
Resultaat – Passende parkeernorm
8
3.1.4
Lagere norm bezoekersparkeren
8
3.1.5
Voorzieningen/werkgelegenheid
8
3.2
Dubbelgebruik van parkeerplaatsen
9
3.3
Verdere reductie parkeernormen
10
4. Verkeersgeneratie
13
4.1
Plan
13
4.2
Huidige situatie
14
4.3
Conclusie verkeersgeneratie
14
5. Verkeersafwikkeling
16
5.1
Uitgangspunten
16
5.2
Kruispunt Waterstraat – Broekstraat
17
5.3
Kruispunt Kennedylaan – Lepelaarstraat
19
5.4
Conclusie verkeersafwikkeling
21
1. Inleiding In Velp is op de locatie van het voormalige Rijnstate Ziekenhuis ruimte voor nieuwe ontwikkelingen. Het Masterplan voorziet de ontwikkeling van een levendige stadsbuurt, het IJsseldistrict. Een compacte opzet met een mix van grondgebonden en gestapelde woonbebouwing, met groen van hoge kwaliteit, klimaatadaptief en natuur inclusief. In het plan is ruimte voor 750-800 woningen van verschillende grootte, voor het hele gebied is uiteindelijk ruimte voor zo’n 1100 woningen. De auto-ontsluiting ligt aan de randen, waardoor daarbinnen een autoluw gebied ontstaat. Hiermee krijgen voetgangers en fietsers prioriteit binnen het gebied en worden mensen gestimuleerd meer gebruik te maken van de fiets en te lopen, ook naar bestemmingen buiten het eigen gebied. Bij bezoekersparkeren is gedacht aan deze ontsluiting, het bewonersparkeren wordt binnen de bouwblokken opgelost. Alternatieve benadering is het creëren van mobiliteitshubs, waarbij centrale parkeervoorzieningen worden gecombineerd met andere gedeelde buurtvoorzieningen. Goudappel is gevraagd voor een visie voor dit gebied om duurzame mobiliteit te stimuleren. Deze visie moet de motivatie en onderbouwing geven waarmee de gemeente kan afwijken van de ‘Nota Parkeernormen Rheden 2015’ zonder de uitgangspunten uit deze nota te veel te verlaten.
In het verlengde hiervan: wat is het effect van duurzame mobiliteit op de verkeersgeneratie van het gebied. Leeswijzer Hoofdstuk 2 geeft een korte beschrijving van het plan, toegespitst op de voor verkeer en parkeren relevante onderwerpen. In Hoofdstuk 3 gaan we in op parkeernormen op maat voor het IJsseldistrict en de mogelijke maatregelen om te komen tot minder autobezit en gebruik. Hoofdstuk 4 geeft een beeld van de hoeveelheid verkeer het programma voor het IJsseldistrict genereert. Hoofdstuk 5 tenslotte geeft inzicht in de verkeersafwikkeling op de aansluitingen van het IJsseldistrict op de omringende wegen.
IJsseldistrict Velp - 5 september 2022
1
Afbeelding: Materplan IJsseldistrict Januari 2022
IJsseldistrict Velp - 5 september 2022
2
2. Het IJsseldistrict Het IJsseldistrict wordt een moderne, duurzame wijk met veel groen die is aangepast aan de moderne eisen voor wat betreft energiegebruik en klimaatadaptatie. De komende 10 jaar biedt het plan ruimte aan 750-800 woningen. Op langere termijn kan dat toenemen tot zo’n 1.100 woningen. Het Masterplan maakt een mix van grondgebonden en gestapelde woningen mogelijk en gaat uit van differentiatie in grootte. Binnen de stedelijke blokken moet worden gezocht naar een mix van typen woningen om aan te sluiten bij de vraag van de markt en de beoogde doelgroep. Het gaat om starters, jonge gezinnen, ouderen, forensen, die een woning zoeken in het middel dure segment of goedkope koop. Het toevoegen van sociale huur is ook belangrijk om te zorgen voor een gezonde mix. Het masterplan noemt voor het hele gebied een aantal van 1089 woningen. Deze zijn als volgt verdeeld over de categorieën. Plangebied* Sociale huurwoningen
177
16%
Middenhuur / middeldure koop MGW
447
41%
VS huur / VS Koop MGW
391
36%
Dure koop EGW
74
7%
Totaal plangebied
1089
100%
Tabel 2.1: Woningbouwprogramma
Daarnaast biedt het plan 2.400 m² ten behoeve van andere (maatschappelijke) functies en horeca. Ook biedt het de mogelijkheid om kantoren te realiseren op de plaatsen die door milieuregelgeving te beperkend blijken voor gevoelige bestemmingen zoals woningbouw. De hoofdentree van het IJsseldistrict ligt aan de President Kennedylaan. Een tweede ontsluiting is gedacht aan de Broekstraat. Om te voorkomen dat het verkeer vast gaat lopen op de aansluiting Broekstraat – Waterstraat is het aantal woningen dat langs de Broekstraat wordt ontsloten gemaximaliseerd (in de uitgangspunten kaart: 400 woningen).
IJsseldistrict Velp - 5 september 2022
3
Figuur 2.1: visiekaart Kadernota zoals opgenomen in het Masterplan
IJsseldistrict Velp - 5 september 2022
4
IJsseldistrict Velp - 5 september 2022
5
3. Parkeernorm op maat 3.1
Passende parkeernorm
Voor het IJsseldistrict streeft de gemeente naar duurzame mobiliteit, het stimuleren van lopen fietsen en bijvoorbeeld het creëren van mobiliteitshubs, waarbij centrale parkeervoorzieningen worden gecombineerd met andere gedeelde buurtvoorzieningen. In deze paragraaf onderzoeken we of er aanleiding is om voor het IJsseldistrict af te wijken van de Nota Parkeernormen Rheden 2015 zonder de uitgangspunten uit deze nota te veel te verlaten. Voor de voorzieningen/werkgelegenheid in het plan houden we hier de karakterisering ‘kantoor met baliefunctie’ aan. De bijbehorende parkeernorm geeft een goed gemiddelde over andere invullingen, zoals medische en maatschappelijke diensten of een mix van werken en kleinschalige horeca.
3.1.1
Bewonersdeel van de parkeernorm
In beginsel wordt de parkeerbehoefte voor woningen berekend aan de hand van de gemeentelijke parkeernormen (Nota Parkeernormen Rheden 2015). Op basis hiervan geldt een parkeernorm van 1,4 parkeerplaats per woning, bestaand uit 1,0 parkeerplaats voor bewoners en 0,4 parkeerplaats voor bezoekers van bewoners. We onderzoeken of deze norm past bij de woningtypen in het IJsseldistrict, met relatief kleine huishoudens en veelal appartementen. Goudappel heeft de laatste jaren veel onderzoek gedaan naar parkeernormen in Nederland in relatie tot het autobezit. Om dit te onderzoeken heeft Goudappel beschikking over nietopenbare microdata op basis van CBS-gegevens over autobezit, die gekoppeld zijn aan woningtypen. Zo kan voor heel Nederland op gemeente-, wijk- en buurtniveau het autobezit gericht geanalyseerd worden. Daarbij kan onderscheid gemaakt worden naar autobezit per categorie zoals: •
eigendomssituatie (koop, particuliere huur en sociale huur);
•
woningtype (vrijstaand huis, twee-onder-een-kap, rijwoning en appartement);
•
huishoudengrootte (1-persoons, 2-persoons en 3+persoons);
•
leeftijd (0-30 jaar, 30-65 jaar en 65+ jaar).
Deze categorieën kunnen ook ‘gestapeld’ worden en zo inzichtelijk maken wat het autobezit is onder bijvoorbeeld 65-plussers in sociale huurappartementen in buurt X in gemeente Y (bij voldoende waarnemingen). De microdata zorgt zodoende voor een cijfermatige onderbouwing bij het aanpassen van parkeernormen. Bij het toepassen van de data is nog wel correctie nodig om een zuivere vergelijking te maken met gemeentelijke parkeernormen. Deze correcties zijn als volgt: •
Grijze kentekens - Er zijn auto’s die niet bij woningen geregistreerd staan bij het CBS maar wel bij de woning worden geparkeerd . Dit zijn voornamelijk bedrijfswagens. Deze kentekens beginnen meestal met een B of V. Op basis van grootschalig kentekenonderzoek door Goudappel in woonbuurten in Nederland blijkt dat het aandeel grijze
IJsseldistrict Velp - 5 september 2022
6
kentekens gemiddeld circa 8% bedraagt. Daarom is de microdata in deze studie opgehoogd met 8%. Autonome groei - De microdata gaat uit van het feitelijke autobezit, maar zegt niets
•
over het autobezit in de toekomst of in het verleden. Daarom is voor deze studie gekeken naar de groei in het gemiddelde autobezit per huishouden volgens het KiM. Het KiM verwacht dat er tegen 2040 naar schatting 523 auto’s per 1.000 inwoners zijn. In 2020 was dit nog 499 auto’s per 1.000 inwoners. Dit is een stijging van 4.9% tot 2040. Daarom is de microdata in deze studie ook opgehoogd met 4,9%
Gemiddeld aantal auto’s in bezit
In onderstaand figuur is het gemiddeld aantal auto’s per bewoonde woning in Velp weergegeven voor meergezinswoningen (zonder correctie grijze kentekens en autonome groei). Er is gekozen om het aantal auto’s weer te geven voor meergezinswoningen, aangezien dit vooral appartementen betreft. Er is onderscheid gemaakt in koopwoningen, sociale huurwoningen en particuliere huurwoningen.
Figuur 3.1: Auto’s per bewoonde woning in Velp voor verschillende woningtypen
In onderstaande tabel is dit autobezit verhoogd met de correcties voor grijze kentekens en autonome groei tot een passende parkeernorm voor bewoners in verschillende type woningen.
Type woning Sociale huurappartement Particuliere huur, meergezinswoning
Gemiddeld autobezit 0,5 0,5
Passende parkeernorm bewoners 0,57 0,57
Koop, meergezinswoning
0,9
1,02
Koop, rijwoning
1,5
1,70
Tabel 3.1: parkeernorm zonder bezoek, uitgaande van het daadwerkelijke autobezit
3.1.2
Bezoekersdeel
De microdata laat het autobezit per huishouden zien. In gemeentelijke parkeernormen zit echter ook een bezoekersdeel inbegrepen voor het bezoek van woningen. Het bezoekersaandeel vormt geen onderdeel van het autobezit en dient zodoende nog handmatig te
IJsseldistrict Velp - 5 september 2022
7
worden toegevoegd aan de microdata over autobezit. Op deze wijze kan een zuivere vergelijking gemaakt worden met de gemeentelijke parkeernormen. Omdat het gemeentelijk beleid 0,4 parkeerplaats per woning voor bezoekers aanhoudt, is hier in deze onderbouwing bij aangesloten. Hierbij merken we op dat het CROW uitgaat van 0,3 parkeerplaats per woning voor bezoek, de meeste Nederlandse gemeenten hanteren in navolging van het CROW 0,3 parkeerplaats per woning voor bezoek.
3.1.3
Resultaat – Passende parkeernorm
In onderstaand overzicht is te zien dat op basis van het feitelijke autobezit in Velp de passende parkeernorm leidt tot een lagere parkeerbehoefte dan op basis van de Nota Parkeernormen 2015. Op het totaal scheelt dit ongeveer 200 parkeerplaatsen.
Type woning Sociale huurappartement Particuliere huur, meergezinswoning Koop, meergezinswoning Koop, rijwoning Totaal
Aantal
Passende parkeernorm bewoners
Passende parkeernorm incl. bezoek
Parkeernorm Rheden 2015
Aantal pp norm 20215
Aantal pp passende norm
177
0,57
0,97
1,4
248
171
419
0,57
0,97
1,4
587
405
419
1,02
1,42
1,4
587
595
74
1,7
2,1
1,4
104
156
1525
1327
Bewoners
1089
1089
891
Bezoekers
436
436
Tabel 3.2: Berekening aantal parkeerplaatsen op basis van de gemeentelijke norm en op basis van de passende parkeernorm
Ervan uitgaande dat bezoekers geen gebruik kunnen maken van de parkeerplaatsen voor de bewoners moeten in totaal 1327 parkeerplaatsen worden gerealiseerd. 3.1.4
Lagere norm bezoekersparkeren
De gemeente Rheden hanteert voor het bezoekersparkeren een norm van 0,4 parkeerplaats per woning. We geven in overweging om deze te verlagen naar de landelijk gebruikelijke waarde van 0,3 parkeerplaats per woning. Het aantal parkeerplaatsen voor bezoekers daalt in dat geval van 436 naar 327 parkeerplaatsen 3.1.5
Voorzieningen/werkgelegenheid
Zoals eerder beschreven houden we voor de voorzieningen/werkgelegenheid in het plan de norm voor ‘kantoor met baliefunctie’ aan van 2,8 parkeerplaats per 100 m² bvo. In het plan is ruimte voor 2.400 m² aan voorzieningen en werkgelegenheid. De bijbehorende parkeervraag is 67 parkeerplaatsen. Als we hier rekening mee houden is het totaal aantal benodigde parkeerplaatsen 1.394 (op basis van de Nota Parkeernormen 2015). In deze berekeningen is nog geen rekening gehouden met eventueel extra werkgelegenheid in de vorm van kantoren.
IJsseldistrict Velp - 5 september 2022
8
3.2
Dubbelgebruik van parkeerplaatsen
De drukste momenten voor het bewonersparkeren en het bezoekersparkeren vallen niet op hetzelfde moment. Als parkeerplaatsen openbaar toegankelijk zijn kan er uitwisseling plaatsvinden tussen deze twee motieven. De gemeente Rheden geeft in de Nota Parkeernormen geen aparte aanwezigheidspercentages voor bewoners en bezoekers van bewoners. Daarom zijn CROW-aanwezigheidspercentages toegepast.
Functie Woningen bewoners Woningen bezoekers Voorzieningen/
Werkdag
Werkdag
Werkdag
Koop
Werkdag
Zaterdag
Zaterdag
Zondag
ochtend
middag
avond
avond
nacht
middag
avond
middag
50%
50%
90%
80%
100%
60%
80%
70%
10%
20%
80%
70%
0%
60%
100%
70%
100%
100%
5%
5%
0%
0%
0%
0%
werkgelegenheid
Tabel 3.3: Aanwezigheidspercentages (CROW)
Indien er uitwisseling mogelijk is tussen de verschillende parkeerkeermotieven ontstaat een andere berekening van het totaal aantal benodigde parkeerplaatsen. In onderstaande tabel is deze parkeerbehoefte weergegeven en vertaald naar de momenten van de week. Wanneer dubbelgebruik wordt toegepast kan het aantal parkeerplaatsen omlaag van 1.394 naar 1.217, een verschil van 177 parkeerplaatsen. Functie
Werkdag ochtend
Werkdag middag
Werkdag avond
Koop avond
Werkdag nacht
Zaterdag middag
Zaterdag avond
Zondag middag
445
445
802
712
891
534
712
623
44
87
348
305
0
261
436
305
67
67
67
3
3
0
0
0
556
599
1217
1020
894
795
1148
928
Bewoners Bezoek van bewoners Voorzieningen/ werkgelegenheid Totaal
Tabel 3.4: Parkeerbehoefte IJsseldistrict (in rood de maximale waarden over de week)
Als bovendien de bezoekersnorm wordt verlaagd, zoals in §3.1.4 beschreven, kan het totaal aantal parkeerplaatsen beperkt worden tot 1.131. Werkdag
Werkdag
Werkdag
Koop
Werkdag
Zaterdag
Zaterdag
Zondag
ochtend
middag
avond
avond
nacht
middag
avond
middag
Bewoners
445
445
802
712
891
534
712
623
Bezoek van bewo-
33
65
262
229
0
196
327
229
67
67
67
3
3
0
0
0
545
577
1131
944
894
730
1039
852
Functie
ners Voorzieningen/ werkgelegenheid Totaal
Tabel 3.5: Parkeerbehoefte IJsseldistrict uitgaande van het CROW-kencijfer voor bezoek (in rood de maximale waarden over de week)
IJsseldistrict Velp - 5 september 2022
9
3.3
Verdere reductie parkeernormen
Een stap verder gaat het om de nieuwe passende gemeentelijke parkeernormen (gebaseerd op daadwerkelijk autobezit) verder te vertalen naar ‘echt passende’ parkeernormen voor deze specifieke woningbouwontwikkeling. Beperken noodzaak tweede auto Verdere mogelijkheden om de parkeerbehoefte te beperken kunnen worden gezocht in maatregelen die de noodzaak van een eigen (tweede) auto beperken: Extra fietsparkeerplaatsen Er zijn voorbeelden waar een korting wordt gegeven op de parkeernorm op voorwaarde dat voor iedere niet aangelegde autoparkeerplaats extra fietsparkeerruimte wordt aangelegd. Dit geldt meestal voor hoog stedelijke gebieden. Deelmobiliteit en MaaS-concepten Er zijn voorbeelden waar een korting wordt toegepast op de parkeernorm op voorwaarde dat er wordt voorzien in een mobiliteitsconcept dat gebruik maakt van deelmobiliteit en/of MaaS. Hierbij is het uitgangspunt dat in plaats van particuliere autoparkeerplaatsen een ‘mobiliteitsruimte’ (op eigen terrein) wordt gerealiseerd voor (elektrische) deelauto’s. Deze mobiliteitsruimte kan voor een deel ook worden ingericht voor het stallen van andere deelmodaliteiten die een alternatief vormen voor korte autoritten (zoals e-bikes, e-bakfietsen en/of e-scooters).
Afhankelijk van de schaal van de ontwikkeling en de lokale context en omstandigheden kan het mobiliteits-concept uiteenlopen van het plaatsen van enkele deelauto’s tot het aanbieden van een volwaardig MaaS--concept, waarin bewoners via een digitaal platform hun reis met allerlei vormen van deelmobiliteit, (H)OV en taxi kunnen plannen, boeken en betalen. Voor het succes van dit soort deel-mobiliteit is het belangrijk dat bewoners voor het parkeren van de eigen auto alleen terecht kunnen op de parkeerplaatsen binnen de eigen buurt en niet kunnen uitwijken naar de omliggende buurten. Het is niet mogelijk om de korting op basis van deel-mobiliteit toe te passen op het bezoekersdeel van de parkeereis. Mobiliteit beïnvloedende kenmerken van de locatie Er zijn locatiespecifieke kenmerken die kunnen leiden tot een lager autobezit en -gebruik: •
(Winkel)voorzieningen die sneller met de fiets of te voet te bereiken zijn dan met de auto
•
Voor gezinnen: een basisschool op loopafstand.
•
Gebrek aan parkeermogelijkheden op de bestemming.
•
Toegankelijkheid tot hoogwaardig openbaar vervoer (bijvoorbeeld een intercitystation) op loopafstand.
IJsseldistrict Velp - 5 september 2022
10
Winkelvoorzieningen Voor de dagelijkse boodschappen zijn voor het IJsseldistrict de uitgangspunten gunstig om het autoverkeer te beperkten. Het winkelcentrum Velperbroek aan het Chruchillplein ligt op een paar minuten loopafstand. Zeker als de looproute binnen het en het IJsseldistrict aantrekkelijk is en een directe verbinding biedt richting het Churchillplein kan dit helpen onnodig autoverkeer worden voorkomen. Overigens is deze looproute vooralsnog niet in het masterplan opgenomen. Door de ligging direct bij Velperbroek is er voor de auto (ondanks de files op de A12 en Pleijroute) een snelle route voor bestemmingen binnen Velp en Arnhem en elders in de regio. Voor de niet-dagelijkse boodschappen en winkelbezoek is de auto vaak sneller dan het openbaar vervoer of de fiets. Dat geldt voor de winkels in het centrum van Velp, maar bijvoorbeeld ook voor het nabijgelegen winkelcentrum Presikhaaf. Onderwijs Direct aan de overzijde van de Broekstraat is de Roncalis basisschool gevestigd met daarbij een kinderdagverblijf. Deze school ligt op loopafstand van het IJsseldistrict. De Kameleon aan de Bronkhorstenstraat en de Prins Bernhardschool aan de Reigerstraat liggen op fietsafstand. Daarmee is er in beginsel een goede uitgangspositie om het onnodig autoverkeer rond de basisscholen te voorkomen.
Gebrek aan parkeermogelijkheden op de bestemming Voor dit aspect biedt de locatie van het IJsseldistrict geen gunstig uitgangspunt. Voor de meeste bestemmingen in de regio geldt dat parkeren geen groot probleem is. Van werknemers en bezoekers van de voorzieningen/werkgelegenheid in het plangebied verwachten we dat zij in de directe omgeving zullen parkeren als zij in binnen het IJsseldistrict geen parkeerruimte vinden. Hoogwaardig openbaar vervoer In de huidige situatie zijn er aan de Waterstraat en de President Kennedylaan bushaltes, gericht op het ziekenhuis. Daarmee is openbaar vervoer op loopafstand beschikbaar. De aanwezigheid van bushaltes zorgt in de praktijk eigenlijk niet voor minder autobezit of autogebruik. Het intercitystation Arnhem is zowel met de bus als de fiets meer dan 20 minuten rijden waardoor de trein niet een vanzelfsprekend alternatief voor de auto is. Dat geldt in het woon-werkverkeer maar ook voor het bezoek aan voorzieningen of recreatieve bestemmingen. Conclusie We verwachten voor de specifieke locatie van het IJsseldistrict geen lager autobezit of autogebruik dan elders in Velp.
IJsseldistrict Velp - 5 september 2022
11
IJsseldistrict Velp - 5 september 2022
12
4. Verkeersgeneratie 4.1
Plan
In het vorige hoofdstuk hebben we gezien dat het autobezit en daarmee de passende parkeernorm lager zal zijn dan de CROW-kentallen. In dat geval kan ook voor de verkeersgeneratie van lagere waarden worden uitgegaan. Type woning
CROW-kencijfer inclusief bezoek
Zonder bezoek
Passende norm zonder bezoek
Verschil
Min
Max
Gemidd.
Gemidd.
Sociale huur appartement
0,9
1,7
1,3
1
0,57
57%
Appartement commerciële huur
0,9
1,7
1,3
1
0,57
57%
Appartement koop
1,3
2,1
1,7
1,4
1,02
73%
Koop, grondgebonden
1,4
2,2
1,8
1,5
1,7
113%
Tabel 4.1: afwijking passende parkeernorm t.o.v. CROW-kencijfers
De passende parkeernorm is voor drie van de vier woningcategorieën lager dan het CROWkencijfer. Voor de verkeersgeneratie houden we dezelfde correctie aan. In onderstaand overzicht is de ritgeneratie weergegeven, uitgaand van een matig stedelijke omgeving en een ligging in de rest bebouwde kom. We hebben de verkeersgeneratie bepaald op basis van de gemiddelde waarde van de bandbreedte die het CROW aangeeft. Programma Sociale huurwoning Particuliere huur, meergezinswoning Koop, meergezinswoning Koop, rijwoning
Type woning CROW Huur, appartement, midden/goedkoop (incl. sociale huur) Huur, appartement, midden/goedkoop (incl. sociale huur) Koop, appartement, midden Koop, huis, tussen/hoek
Totaal woningen Voorzieningen/ werkgelegenheid
Aantal
Verkeersgeneratie kencijfer CROW
Verkeersgeneratie
Correctie
Verkeersgeneratie gecorrigeerd
177
3,2 – 4,0
637
57%
363
419
3,2 – 4,0
1.508
57%
860
419
5,2 – 6,0
2.346
73%
1.709
74
6,7 – 7,5
525
113%
595
1.089 n.v.t.
Totaal
2.400
3.527 13,6
326
n.v.t.
5.342
326 3.853
Tabel 4.2: Bepaling verkeersgeneratie
Op basis van de CROW-waarden voor de verkeersgeneratie komen we op een 5342 voertuigbewegingen per etmaal. Na correctie komen we op 3.853 voertuigbewegingen.
IJsseldistrict Velp - 5 september 2022
13
4.2
Huidige situatie
In het regionale verkeersmodel Arnhem Nijmegen 2021 genereert de ziekenhuislocatie 2.275 ritten per etmaal. Deze ritten zijn in het verkeersmodel allemaal gerelateerd aan het kruispunt met de Lepelaarstraat. Deze ritten hangen samen met de volgende functies in het gebied: •
Wonen
•
Werkgelegenheid
•
4.3
-
Benzinestation
-
Kleine horeca
-
Kantoor (388 arbeidsplaatsen)
-
Industrie
-
Onderwijs (27 arbeidsplaatsen
-
Dienstverlening
Extra ritten samenhangend met het ziekenhuis
Conclusie verkeersgeneratie
Een eerste voorzichtige conclusie is dat het plan tot ongeveer 1,7 maal zoveel verkeer leidt als de huidige invulling.
IJsseldistrict Velp - 5 september 2022
14
IJsseldistrict Velp - 5 september 2022
15
5. Verkeersafwikkeling 5.1
Uitgangspunten
Intensiteiten Voor de berekeningen zijn we uitgegaan van de intensiteiten uit het regionale verkeersmodel Arnhem-Nijmegen, basisjaar 2021. Daarmee ontstaat een beeld van de huidige verkeersafwikkeling inclusief het verkeer van en naar het ziekenhuis. Het verkeersmodel geeft cijfers voor een spitsperiode van twee uur, voor het drukste uur zijn we uitgegaan van een spitsfactor van 0,55. Het vrachtverkeer is meegenomen in de analyse met een pae-factor van 2,0. De rijrichtingen zijn vanuit het oosten georiënteerd. 10
11
12 1 2
9
3
8 7 6
5
4
Figuur 5.1: nummering kruispuntrichtingen t.b.v. de model-intensiteiten Kruispunt Waterstraat - Broekstraat 1
2
3
4
5
6
auto os
6
auto as
9
vracht os vracht as
7
8
9
10
11
12
305
92
304
167
103
9
125
10
7
6
182
11
0
0
0
6
21
406
20
0
0
0
1
26
1
30
1
2
1
1
0
6
3
10
2
0
0
0
0
9
8
20
5
0
0
0
pae os
8
357
95
107
9
19
13
202
15
0
0
0
pae as
10
364
169
127
10
24
38
447
30
0
0
0
Tabel 5.1: Spitsuurintensiteiten kruispunt Waterstraat – Broekstraat
Kruispunt Kennedylaan – Lepelaarstraat 1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
auto os
9
0
auto as
19
0
18
9
598
127
32
0
12
73
661
11
13
19
665
33
87
1
69
39
578
26
vracht os
1
vracht as
1
0
1
1
52
3
2
0
2
1
43
0
0
1
1
46
1
3
0
3
1
48
0
pae os pae as
10
0
19
10
702
132
37
0
17
74
746
11
21
0
14
20
756
35
93
1
75
41
674
26
Tabel 5.2: Spitsuurintensiteiten Kennedylaan – Lepelaarstraat
IJsseldistrict Velp - 5 september 2022
16
Beoordeling verkeersafwikkeling De afwikkeling van (ongeregelde) kruispunten zijn als volgt beoordeeld voor respectievelijk rotondes en VRI’s. Verliestijden (s)
Hoofdrichting
Zijrichting
I/C-waarde
< 25
< 40
< 0,7
30 – 45
40 – 60
0,7 – 0,8
> 45
> 60
> 0,8
Goed Redelijk/matig Slecht
Tabel 5.3: Uitgangspunten afwikkeling ongeregelde kruispunten en rotondes
Cyclustijden (s)
3-taks kruispunt
Goed Redelijk/matig
4-taks kruispunt
< 75
< 90
75 – 90
90 – 120
> 90
> 120
Slecht
Tabel 5.4: Uitgangspunten afwikkeling VRI's
De berekeningen zijn voor het eerste kruispunt uitgevoerd met de Kruispuntwijzer, een door Goudappel ontwikkelde webapplicatie. De Kruispuntwijzer is gebaseerd op de meest recente inzichten ten aanzien van de verkeersafwikkeling op kruispunten en rotondes. De Kruispuntwijzer kan overweg met nieuwe kruispuntvormen zoals voorrangspleintjes en (turbo-)rotondes, ook met meer dan vier takken. Een statische formule bepaalt hiervoor de afwikkeling en is uit te drukken in de gemiddelde verliestijden en I/C waarde per tak. De VRI op het kruispunt Kennedylaan – Lepelaarstraat is doorgerekend met COCON, software om verkeersregelinstallaties te ontwerpen en te beoordelen. De resultaten zijn uit te drukken in cyclustijden en maximale wachtrijen.
5.2
Kruispunt Waterstraat – Broekstraat
Figuur 5.2: Huidige vormgeving kruispunt Waterstraat – Broekstraat
Op basis van de gehanteerde intensiteiten zijn er geen afwikkelingsproblemen op dit kruispunt. Auto’s zullen weinig last hebben van fietsers en hoeven ook niet lang op elkaar te wachten wanneer ze willen afslaan.
IJsseldistrict Velp - 5 september 2022
17
Ochtendspits Verliestijd (s)
Gem. Wachtrij (m)
Waterstraat O
4
Broekstraat Waterstraat W
Avondspits
I/C
Verliestijd (s)
Gem. Wachtrij (m)
I/C
3
0,23
5
4
0,31
5
1
0,12
6
2
0,17
3
1
0,11
4
3
0,25
Tabel 5.5: Resultaten kruispunt 1
We hebben iteratief bepaald hoeveel extra verkeer op dit kruispunt kan worden verwerkt. Aangezien wonen hier de dominante functie is, hebben we onderzocht hoeveel extra uitgaand verkeer in de ochtendspits kan worden verwerkt en hoeveel extra inkomend verkeer in de avondspits kan worden verwerkt. We zijn daarbij uitgegaan van een maximale I/C waarde van 0,70 als ‘acceptabel’. Dan kom je uit op de volgende restcapaciteit.
Figuur 5.3: Restcapaciteit ochtendspits
IJsseldistrict Velp - 5 september 2022
18
Figuur 5.4: Restcapaciteit avondspits.
De restcapaciteit in de ochtendspits is 515 pae. In de avondspits is dit 350 pae. Deze laatste waarde is maatgevend. Uitgaande van een spitspercentage van ongeveer 10% kan dit kruispunt op etmaalbasis 3.000-3.500 auto’s extra verwerken ten opzichte van de intensiteiten uit het verkeersmodel.
5.3
Kruispunt Kennedylaan – Lepelaarstraat
Het kruispunt is doorgerekend met COCON, waarbij we de richtingnummering hebben aangehouden zoals die op straat in de bestaande regeling geldt. Deze nummering wijkt af van de richtingnummering zoals weergegeven in §5.1.
Figuur 5.5: nummer kruispuntrichtingen
IJsseldistrict Velp - 5 september 2022
19
Figuur 5.6: Huidige vormgeving kruispunt Kennedylaan – Lepelaarstraat
Het kruispunt is doorgerekend met COCON, waarbij in eerste instantie een conflictvrije regeling is doorgerekend. Zonder deelconflicten kan het kruispunt de huidige (verkeersmodel) intensiteiten niet af te wikkelen. Wanneer in de regeling deelconflicten worden toegestaan tussen richtingen 02 en 08 (noord/zuid) en 05 en 11 (oost/west) kan het kruispunt het huidige verkeer afwikkelen, maar de cyclustijd in de ochtendspits komt daarbij boven de 120 seconden. De verkeersafwikkeling is daarmee slecht. We hebben onderzocht of met een relatief beperkte kruispuntaanpassing voldoende afwikkelingscapaciteit kan worden gecreëerd om het huidige verkeer goed af te wikkelen. Door een extra rechtsafvak vanuit het noorden toe te voegen, ontstaat er voldoende afwikkelingscapaciteit. Het deelconflict van de richtingen 5 en 11 kan vervallen, zodat er een conflictvrije regeling ontstaat. De cyclustijd is met 113 seconden hoog, er is met deze aanpassing geen ruimte om een groei van het verkeer op te vangen. Wanneer richting 07 (rechtsaffer vanuit het noorden) wordt toegevoegd, is het niet nodig om richtingen 05 en 11 nog met elkaar in een deelconflict te plaatsen. Cyclustijden (s)
OS
AS
Huidige vormgeving
kan niet
kan niet
Met dc 02/08
kan niet
118
Met dc 05/11
122
109
Met ri 07 i.p.v. dc 05/11
113
113
Tabel 5.6: Resultaten cyclustijden
IJsseldistrict Velp - 5 september 2022
20
Opstellengte (m)
OS
AS
Benodigd
Aanwezig
02
120
160
160
180
03
60
25
60
95
05
30
75
75
55
07
25
20
25
n.v.t.
08
165
150
165
170
11
15
20
20
55
12
20
20
20
55
Tabel 5.7: Benodigde opstellengte
Richting 5 heeft een langere opstellengte nodig dan in de huidige situtatie aanwezig is, er is een risico dat de wachtrij terugslaag op het parkeerterrein. Bij deze berekening maken we de kanttekening maken dat het kruispunt dicht bij verkeersplein Velperbroek ligt. De verkeersregeling op Velperbroek heeft invloed op het verkeersbeeld op de Kennedylaan. Bovendien kan de de verkeersafwikkeling worden beïnvloed door congestie op Velperbroek bij file op de A12 of de Pleijroute
5.4
Conclusie verkeersafwikkeling
Op basis van de verkeersgegevens uit het verkeersmodel is de conclusie dat het kruispunt Waterstraat – Broekstraat het huidige verkeer goed kan afwikkelen. Er is ruimte om extra verkeer af te wikkelen, tot 350 auto’s in het avondspitsuur. Voor het kruispunt Kennedylaan – Lepelaarstraat geldt dat het kruispunt eigenlijk het huidige verkeer niet goed kan afwikkelen. Er is ook met een aanpassing (een extra rechtsafvak) geen restcapaciteit om een verkeerstoename op te vangen. In dit licht hoeft de in het Masterplan benoemde verdeling van het verkeer (maximaal 400 woningen ontsluiten langs de Broekstraat) minder strikt te worden gehanteerd.
IJsseldistrict Velp - 5 september 2022
21
Goudappel BV werkt vanuit Amsterdam, Den Haag, Deventer, Eindhoven en Leeuwarden en via onze partners in het buitenland
Snipperlingsdijk 4
Postbus 161
+31(0) 570 666 222
BTW NL 0072 11 879 B01
7417 BJ Deventer
7400 AD Deventer
info@goudappel.nl
KVK
Nederland
Nederland
www.goudappel.nl
5 september 2022 IBANIJsseldistrict NL09 INGB Velp 0001 -2746 32
3801 7479
22
Bijlage 2
Cultuurhistorische quickscan
Cultuurhistorische quickscan IJsseldistrict (bovengronds)
Martijn Andela, oktober 2022 1
Inleiding Het Rijnstate ziekenhuis in Velp zal over enkele jaren vertrekken, waardoor ruimte ontstaat voor een nieuwe invulling van het gebouw en zijn omgeving. Op 22 februari 2022 heeft de gemeenteraad ingestemd met een Masterplan voor het gebied, waarin de stedenbouwkundige hoofdstructuur wordt geschetst die de basis gaat vormen voor een nieuwe te ontwikkelen, duurzame woonwijk met ca. 1100 woningen waaraan veel behoefte is. Het project IJsseldistrict past niet binnen de kaders van het huidige bestemmingsplan. Er is een nieuw bestemmings- dan wel omgevingsplan nodig. Hierin dient de gemeente rekening te houden met de in het gebied aanwezige of te verwachten cultuurhistorische waarden (art. 3.1.6 lid 2 sub a Besluit ruimtelijk ordening). Op het eerste gezicht zijn er in het gebied weinig bovengrondse cultuurhistorische waarden. Er staan geen monumenten of beeldbepalende panden en het gebied maakt geen onderdeel uit van een beschermd gezicht. Het gebied is echter niet meegenomen in de cultuurhistorische quickscan die eerder gemaakt is voor Velp Zuid, waardoor het mogelijk is dat er cultuurhistorische waarden zijn gemist.
Architectuur en stedenbouw uit de wederopbouwperiode staan landelijk alweer enige tijd in de belangstelling – dat geldt inmiddels ook al voor zogenaamde Post ’65 architectuur – en er is inmiddels al het nodige erfgoed uit de tweede helft van de twintigste eeuw beschermd. Deze cultuurhistorische quickscan is opgesteld ten behoeve van de planprocedure en richt zich op de volgende aspecten: • • •
de stedenbouwkundige uitleg; de architectuur van de individuele objecten en de betrokken ontwerpers; het voorkomen van kunst.
Stedenbouwkundige situatie Het onderzoeksgebied wordt begrensd door de Broekstraat, Waterstraat, President Kennedylaan, de A12 en het Velperbroekcircuit. Bepaalde gebouwen en hun omgeving – zoals ‘de President’, de flatgebouwen aan de President Kennedylaan en het voormalige hotel aan de vijver maken thans geen onderdeel uit van het plangebied, maar zijn vanwege een heldere begrenzing van de locatie wel meegenomen in deze cultuurhistorische quickscan.
2
Het gebied is qua begrenzing, inrichting en toedeling van functies sterk beïnvloed door de aanleg van de A12 van Arnhem naar Duitsland en de A348 aan het begin van de jaren 1960. De karakteristieke, langgerekte verkaveling van de vroegere natte broekgronden aan de Waterstraat, die zijn naam ontleent aan het feit dat het rivierwater in de winter vaak tot hier steeg, is onherkenbaar veranderd. De huidige vijver aan de zuidzijde van het gebied is bij de aanleg van het knooppunt Velperbroek ontstaan. De Velpse Molenweg, van de Hoofdstraat tot aan de spoorlijn, en de Beekstraat in het verlengde daarvan aan de overzijde van het spoor, werden als belangrijkste uitvalsweg verlengd tot aan het knooppunt en zouden vanaf dat moment President Kennedylaan heten. De bouw van het benzinepompstation en bijbehorende hotel, alsmede de parkeerterreinen in het binnengebied zijn direct aan de aanleg van de nieuwe wegen en het daarbij behorende verkeer te relateren.
De ontwikkeling in het gebied in topografische kaarten, v.l.n.r.: 1965, 1966 en 1972. De kaarten liepen altijd wat achter op de werkelijkheid. In 1960 was begonnen met de aanleg van de A348 tussen Velp en Rheden en in juni ‘64 werd dit wegdeel geopend. In 1961 opende de eerste rijbaan tussen knooppunt Velperbroek en de grensovergang met Duitsland. De tweede rijbaan hiervan werd tussen 1961 en 1964 opengesteld. Op de kaart uit 1972 is te zien dat de President Kennedylaan inmiddels is doorgetrokken tot in de dorpskern van Velp.
Het onderzoeksgebied ontbeert een duidelijke stedenbouwkundige structuur. Het belangrijkste gebouw en hoogteaccent is het ziekenhuis, dat samen met de zusterflat, het hotel en het tankstation tot de eerste bebouwing behoort. De hoofdtoegangsweg tot het terrein is op de entree van het ziekenhuis gericht. Aan de rechterzijde van deze weg bevindt zich een oprit naar de hoofdentree, die een verdieping hoger is gesitueerd op een plint met utilitaire ruimtes. Tussen de toegangsweg en oprit bevindt zich een ‘moderne folly’: een betonnen huisje uit 1996 van de hand van ruimtelijk ontwerper Martine Herman, dat bedoeld is om de grote massa van het ziekenhuis te doorbreken en de achter een
3
blinde muur verstopte trap naar de ingang te markeren. Rond het midden van de jaren ’70 zijn de overige gebouwen tot stand gekomen, waardoor de randen van het gebied zijn afgebakend. Omdat de bij de gebouwen behorende, ruim bemeten parkeerterreinen allemaal in het binnengebied zijn gesitueerd, ontbreekt er samenhang. De noord- en westzijde van het gebied hebben duidelijk een groener karakter. Een vergelijking van de huidige groenaanleg rond het ziekenhuis met een situatietekening in het bouwdossier wekt de indruk dat de aanleg hier sinds de stichting van het ziekenhuis nauwelijks gewijzigd is. Het formaat van de bomen wijst hier eveneens op. Langs de Waterstraat staan ook diverse volwassen bomen, waaronder enkele treurwilgen die markeren dat er nog een waterloop langs de Waterstraat ligt. Een houten voetgangersbrug over de vaart voert naar een laantje dat tussen de flats en het kantoorgebouw President Kennedylaan 320 door loopt.
rechts: bouwjarenkaart, bron: https://parallel.co.uk/netherlands/ inzet: schets kunstwerk door Martine Herman
4
Architectuur Het ziekenhuis bestaat uit een 10 bouwlagen hoge, noord-zuid gerichte beddentoren op een plint met poliklinieken en utilitaire ruimtes. Deze plint is in de jaren 1983-‘84 aan de achterzijde nog uitgebreid. De entree bevindt zich op de eerste verdieping, die bereikbaar was voor auto’s middels een op- en afrit. De gevels zijn voorzien van strookvensters en bekleed met platen geprefabriceerd gewassen grindbeton. De open afrit zijn van in het werk gestort beton, waarin de planken van de bekisting nog zichtbaar zijn. Het type ziekenhuis waartoe dat in Velp behoort, werd breedvoetziekenhuis of Breitfuß genoemd en was in de tweede helft van de jaren zestig uit de Verenigde Staten komen overwaaien. Het Diaconessenhuis in Eindhoven en het Leyenburg ziekenhuis in Den Haag zijn twee andere voorbeelden van dit type in Nederland. Het ontwerp kwam tot stand middels een samenwerking tussen de staf van het Velpse ziekenhuis, de directeur van het Nederlands Adviesbureau voor Ziekenhuisplanning J. Schooneman en ir. Herman van Wely (1923-1987) en prof. ir. Willem G.J. van Mourik (1914-2006), die gezamenlijk een succesvol bureau in Arnhem hadden. Van Wely lijkt de projectarchitect te zijn geweest en het (toen nog) in Arnhem gevestigde Adviesbureau voor Bouwtechniek (ABT) was verantwoordelijk voor de constructie.
Van de twee betrokken architecten had Van Mourik duidelijk meer statuur: als architect en stedenbouwkundige was hij tot 1969 voorzitter van de Bond van Nederlandse Architecten (BNA) en hoogleraar planologie in Wageningen. Van Mourik publiceerde veel over onder meer kerken- en scholenbouw.
De ontwikkeling van ziekenhuizen sinds de 19e eeuw, bron: N.J. Devriese, D.J.M. van der Voordt, M.J. Belderok (2002). Van ziekenhuis naar beterhuis. ZM Magazine, 18 (7/8), 8-12.
Naast het trappenhuis dat van de parkeerplaats naar de hoofdentree leidt, is aan de gevel van de afrit een mozaïek van Venetiaans glas opgehangen. Gezien de wijze van bevestigen is het werk mogelijk al eens verplaatst; vaak was monumentaal werk dat gemaakt werd onder invloed van de percentageregeling letterlijk ‘gebouwgebonden’ – het was een integraal onderdeel van het gebouw. Het mozaiek draagt de
5
naam ‘neuronen en bindweefsel’, is in 1971 vervaardigd door de in Schiedam geboren Alex Gerard (Lex) van Daalen (1937-2005), die zich in 1967 – het jaar van zijn huwelijk – definitief in Emst (gemeente Epe) vestigde. Hij werd opgeleid aan de Academie voor Beeldende Kunst in Rotterdam waar hij voor de richting monumentale kunst koos. Van Daalen maakte mozaïekwerk voor o.a. de scheepswerf Wilton Feijenoord te Rotterdam (1968), het ABN-gebouw te Amsterdam (1969), de Koninklijke Maatschappij De Schelde, het zwembad van Eerbeek, een kleuterschool te Vaassen en het politiebureau van Epe.
Links: het zusterhuis in 1979 door Gerth van Roden, bron: Gelders Archief. Rechts: ‘neuronen en bindweefsel’, foto auteur.
Vermoedelijk zijn de architecten van het ziekenhuis ook verantwoordelijk voor het ontwerp van het tegelijkertijd opgetrokken ‘zusterhuis’ bij het ziekenhuis, dat onderdak bood aan het verplegend personeel en tegenwoordig het adres Broekstraat 9 draagt. Het gebouw bestaat uit drie even grote, trapsgewijs verspringende volumes van drie bouwlagen onder een plat dak. De vensters zijn gekoppeld in verticale stroken, waarbij de borstweringen bekleed zijn met plaatmateriaal. De muurdammen tussen de vensterstroken zijn opgetrokken in betonnen blokken, die recentelijk wit zijn geschilderd; de borstweringen zijn thans antraciet gekleurd.
6
Op sommige tekeningen van het ziekenhuis en het zusterhuis is al te zien dat er op het terrein bij het ziekenhuis naast de vijver een hotel gepland was. Dit gebouw werd rond 1970 gebouwd naar ontwerp van het Rotterdamse architectenbureau Harry Nefkens (1918-2018) en begon zijn bestaan als Esso Motor Hotel. De projectarchitect bij het architectenbureau lijkt J.W. Hilz te zijn geweest. Nefkens is een bekende architect uit de wederopbouwperiode, die in een heel moderne stijl bouwde en vanaf de jaren ’70 als projectontwikkelaar bovendien bijzonder vermogend werd. Zijn werk is vooral in het westen van het land te vinden, waar hij veel woningbouw realiseerde. Hij is echter vooral bekend als toonaangevende kerkenbouwer uit deze periode. In het ontwerp zijn de hotelkamers in een tweelaags vleugel aan weerszijden van een lange gang gesitueerd; gemeenschappelijke functies zoals de entree, lobby, keuken, conferentiezaal, lobby, toiletten e.d. waren in dieper en iets hoger bouwdeel ondergebracht. De gevels hadden een sterk horizontale oriëntatie en was opgetrokken in baksteen, afgewisseld met horizontale banden gewassen grindbeton. Ze zijn momenteel geheel grijs geschilderd.
Esso Motorhotel, 1970-1990, Staatsarchief Stavanger.
7
De galerijflats Kraaiemaat en Heuvelmaat, die in de jaren 1970 eigendom waren van de Bouwvereniging ‘Ons Belang’, staan in de noordoosthoek van het terrein. Ze bestaan uit een ten opzichte van elkaar verspringend breed en een smaller bouwdeel, die aan elkaar zijn geschakeld door een hoger opgetrokken trappenhuis met lift. Beide bouwdelen bevatten vijf bouwlagen met woningen; de bredere bouwdelen zijn echter een laag hoger omdat zich hier op straatniveau een plint met bergingen bevindt. Beide flats zijn hun entrees naar het binnengebied gericht. De balkons van de woningen in Heuvelmaat liggen op het zuiden; de balkons van Kraaiemaat liggen aan de President Kennedylaan. Pleitbezorger voor de bouw van de flats was de directeur gemeentewerken P.J. Baauw, en de eerste ontwerpen met toen nog 82 woningwetwoningen werden in 1971 daarom gemaakt door gemeentewerken. De bestektekeningen werden daarna echter vervaardigd door Nieuwenhuys Van den Dikkenberg architecten, toen was er inmiddels sprake van 100 woningen. Tussen de flats en het ziekenhuis ligt het voormalige kantoorgebouw President Kennedylaan 320-330, dat min of meer gelijktijdig met de flats tot stand kwam. De opdrachtgever voor de bouw was Projektburo de Kant B.V. in Arnhem; het ontwerp werd geleverd door het architectenbureau van J.J. Hornstra, W.H. Verschoor en A.M. Key, met vestigingen in Den Haag en Nijmegen.
Het gebouw heeft drie bouwlagen en de gevels zijn geheel opgetrokken uit prefabbetonnen gevelelementen, die tegenwoordig in grijstinten zijn geschilderd en de kozijnen wit. Oorspronkelijk waren de gevelelementen vermoedelijk ongeschilderd, de luifel en kozijnen van de hoofdentree bruin, het hekwerk van de trap op de kop oranje en het glas in de gevelelementen bronskleurig. Met de bouw van het drie bouwlagen hoge kantoorgebouw President Kennedylaan 104-108 werd de bebouwing aan de rand van het gebied voltooid. De opdrachtgever voor de bouw was vastgoedontwikkelingsmaatschappij VOM Nederland B.V. in Arnhem. Het gebouw werd ontworpen door de bekende Rotterdamse architect Wim Gerhard Quist (1930-2022). Quist was onder andere gemeentearchitect in de havenstad, en ten tijde van het ontwerp voor het kantoorgebouw in Velp was hij hoogleraar aan de TU Eindhoven. Van 1975 t/m 1979 was hij aangesteld als Rijksbouwmeester. Quist staat bekend als een architect die veel grote civiele en utilitaire projecten ontwierp. Zijn ontwerpen hebben een sterk rationeel karakter en daarmee een zekere strengheid. Met de ruimtelijke context van zijn gebouwen had hij minder op; die schiep hij het liefst zelf. Het kantoorgebouw heeft drie entrees aan het binnengebied die worden gemarkeerd door luifels; in het midden van de middenpartij en in de oksels aan weerszijden.
Het gebouw is vanaf het begin bedoeld te zijn als bedrijfsverzamelgebouw. De plattegrond was – op de trappenhuizen, verkeers- en toiletruimtes na, vrij indeelbaar. Quist koos ervoor de ronde betonkolommen aan de buitenzijde van de gevel te plaatsen, waardoor het kolomstramien sterk bepalend is voor het ritme van de gevel. Ter hoogte van de borstweringen, die zijn ingevuld met een paarsrode handvormsteen van de fabriek Bosscherwaard uit Wijk bij Duurstede, zijn de kolommen voorzien van een betonnen verdikking.
8
Cultuurhistorische context De geschiedenis van het ziekenhuis in Velp begon aan het einde van de negentiende eeuw toen een aantal Velpse artsen een pand aan het Kerkpad huurde om daarin patiënten te verplegen. Er was ruimte voor zeven personen en dat bleek al snel onvoldoende. Daarom werd er in 1894 een ziekenhuis gebouwd aan de Tramstraat, dat geleidelijk groeide tot een gebouw met honderd bedden en zeventig personeelsleden. Eind 1963 gaf het Bestuur van de Vereniging “Het Ziekenhuis” te Velp opdracht voor het ontwerp van een nieuw ziekenhuis met ca. 250 bedden. Aanvankelijk was de vereniging voornemens het ziekenhuis niet in Velp, maar in de westelijke uitbreiding van het dorp Rheden in de buurtschap Worth-Rheden te realiseren. De reden was een verbetering van de bereikbaarheid vanuit het dorp Dieren, waar sterke groei verwacht werd, terwijl ook Rheden en Velp hier goed bediend zouden kunnen worden. Het ziekenhuis zou goed bereikbaar zijn via de Zutphensestraatweg en de nieuwe IJsselweg (de A348), waartoe in 1958 door het Rijk was besloten. Ten tijde van de planvorming voor het ziekenhuis naderde het gedeelte tussen het Velperbroekcircuit en Rheden zijn voltooiing; in 1960 was begonnen met de aanleg en in juni ‘64 werd de weg geopend.
Uit een toelichting op het schetsontwerp voor het ziekenhuis blijkt dat al in de beginperiode sprake was van toepassing van het ‘Breitfuss’ type en de ziekenhuiscontour op het herziene uitbreidingsplan voor Rheden suggereert dat het ontwerp destijds al veel kenmerken had van het huidige ziekenhuis, waaronder een beddentoren met een noord-zuid gerichte lengteas (zie hiernaast). Uiteindelijk werd het ziekenhuis in 1971 in Velp in gebruik genomen. Herziening uitbreidingsplan Rheden met het ziekenhuis links (paars), 1964-’66, Gelders Archief.
9
Min of meer tegelijkertijd met het zieken- en zusterhuis kwam in het onderzoeksgebied een Esso tankstation en hotel tot stand. De onderneming Esso Motor Hotel was een in Zweden gevestigde dochter van het gelijknamige Amerikaanse olie-concern, dat hotels bij haar tankstations concern exploiteerde. Het ontstaan van de combinatie tussen tanken en slapen lag in Scandinavië, waar overheden zich in het begin van de jaren 1960 inzetten voor slaapplaatsen voor automobilisten. Tot aan een reorganisatie in 1972-73, waarbij de hotels buiten Scandinavië werden verkocht aan het Britse Crest Hotels, werden er in Europa 59 Esso Motor Hotels geopend, waaronder drie in Nederland: in Amsterdam, Born en Velp. De bouw van ieder hotel lijkt altijd te zijn opgevat als een zelfstandige opgave; er was geen sprake van een huisstijl qua architectuur.
Het voormalige Esso Motor Hotel in Velp als Crest Hotel in 1975. Foto Hans Zweers, bron: Gelders Archief.
10
Conclusie Het IJsseldistrict heeft door het uitwissen van de vroegere verkaveling, de gefaseerde invulling en het schijnbaar ontbreken van een planmatige opzet daarbij en de aaneenschakeling van forse parkeerterreinen in het binnengebied geen stedenbouwkundig samenhang. Er is ook geen duidelijke relatie tussen de oriëntatie, massaopbouw en architectonische uitwerking van de gebouwen, hun omgeving en elkaar. Het meest sprekende voorbeeld daarvan is het ziekenhuis, dat eerst in een min of meer vergelijkbare vorm gepland was in Rheden. De waarde van het IJsseldistrict als geheel is daarom gering. Aan het feit dat Velp als gevolg van het initiatief van een aantal lokale artsen aan het einde van de negentiende eeuw nu nog een eigen ziekenhuis heeft, kan wel cultuurhistorische waarde worden toegekend. Omdat gemeentelijke categoriale studies naar de Post ’65 periode nog ontbreken, is de architectuurhistorische waardebepaling het meest ingewikkeld. Omdat zulke studies op korte termijn niet te voorzien zijn, volgt hieronder toch een aanzet tot een waardebepaling. Het ziekenhuis is – zeker lokaal gezien – van belang als een interessant voorbeeld van het breedvoettype binnen de ontwikkeling van ziekenhuizen, gebouwd door een niet onbelangrijk architectenbureau.
Het advies is daarom de beddentoren en de plint in de ontwikkeling te integreren als herbestemmings- en/of transformatieobject en daarbij het glasmozaïek van Van Daalen een passende plaats te geven. Het zusterhuis en hotel zijn, als ze überhaupt architectuurhistorisch van belang zouden kunnen worden geacht, niet gaaf genoeg om behoudenswaardig te zijn. De galerijflats zijn als type niet interessant of zeldzaam genoeg om ze te behouden als die vraag ooit op tafel zou komen te liggen. Ze lijken nog wel relatief gaaf. De moeilijkste objecten om te waarderen zijn het kantoorgebouw ‘De President’ en het kantoorgebouw van voormalig rijksbouwmeester Quist. Nationaal zijn beide objecten evident niet interessant genoeg om in aanmerking te komen voor bescherming. Lokaal zouden beide objecten wel degelijk van belang kunnen zijn. Het eerstgenoemde kantoorgebouw vanwege de voor de gemeente Rheden vermoedelijk zeldzame toepassing van dragende prefabbetonnen gevelpanelen; het tweede vanwege zijn gaafheid en de betrokkenheid van een toparchitect uit deze periode. De voorzichtige inschatting is desalniettemin dat beide gebouwen niet voldoende waardevol zijn om te eisen dat ze worden opgenomen in de ontwikkeling van het IJsseldistrict tot woonwijk.
11
Verslag besloten vergadering Commissie Cultuurhistorie Rheden-Rozendaal | 29 november 2022 IJsseldistrict Velp | beoordeling quickscan gebied De quickscan wordt kort toegelicht door Martijn Andela. De analyse is opgesteld omdat de vestiging van Rijnstate op termijn gaat vertrekken uit Velp. Hierdoor ontstaat de kans om op het terrein een nieuwe invulling met duurzame woningbouw te realiseren. Er is veel behoefte aan extra woningen binnen de gemeente en de zogenaamde Groene Metropoolregio, waarvan de gemeente Rheden deel uitmaakt. Met het Rijk en de regio zijn afspraken gemaakt om snel tot realisatie te komen. Vanwege de beoogde ontwikkeling is een quickscan m.b.t. de bovengrondse cultuurhistorische waarden (alleen de gebouwen en het gebied, niet de binnenkant van de gebouwen) opgesteld. Deze wordt aan de commissie voorgelegd met de vraag of zij de conclusie van de quickscan deelt. De commissie spreekt haar waardering uit voor de quickscan. Tegelijkertijd stelt zij vast dat het ook precies dat is, een quickscan. De volgende punten worden benoemd: -
-
-
-
De commissie verzoekt de kaart met de bouwjaren aan te vullen met de namen van de gebouwen en de betrokken ontwerpers voor een beter overzicht. Er wordt te gemakkelijk verondersteld dat de kantoorgebouwen vermoedelijk ook niet waardevol genoeg zijn om te behouden. Het kantoorgebouw van rijksbouwmeester Quist, een toonaangevende naam, lijkt toch, zeker voor de gemeente Rheden, van belang. Dit gebouw is ook redelijk gaaf bewaard gebleven. Het gebruik van prefab betonnen gevelpanelen in kantoorgebouw ‘De President’ lijkt inderdaad redelijk uniek in de gemeente Rheden. Nader categoriaal onderzoek is nodig om de waarden beter in beeld te krijgen. Een analyse van de entree tot het gebied ontbreekt. Hoe waardevol is deze? De entree ligt, niet toevalligerwijs waarschijnlijk, in het verlengde van de hoofdentree van het ziekenhuis. Hier kan een zekere waarde aan toegekend worden. De commissie vraagt zich af of de stedenbouwkundige waarden, incl. aanwezige groenstructuren, misschien toch hoger zijn dan in de analyse benoemd wordt. Evt. aanwezige waarden kunnen dan mogelijk inspiratie bieden voor een nieuwe invulling van het gebied. Hier wordt op geantwoord dat alleen het motel bewust gepland is destijds. Het ziekenhuis was aanvankelijk – in min of meer dezelfde vorm – elders gepland. De andere gebouwen zijn een invulling van een restgebied.
Een relatie tussen de locatie en de gebouwen is er eigenlijk niet. De gebouwen zijn ook onafhankelijk van elkaar tot stand gekomen daar. De commissie vraagt zich ook af wat de relatie tussen het ziekenhuis en het zusterhuis en de waardering van de samenhang tussen deze twee gebouwen is. Volgens de analyse zijn het zelfstandige elementen. Toch lijkt er een relatie door de functie, dezelfde architect en de periode. De reactie hierop is dat het zusterhuis inmiddels zo verschraald is ten opzichte van wat het ooit was, dat hier eigenlijk geen waarde meer aan toe te kennen is. Gevraagd wordt of het voormalige Esso Motor Hotel niet gewaardeerd en behoudenswaardig is. Hierop wordt geantwoord dat het gebouw in zijn oorspronkelijke opzet dat zeker behoudenswaardig was, maar in de huidige staat niet meer.
Advies Aanhouden. De eerste aanzet is zeker positief, maar voor een goede beoordeling heeft de commissie behoefte aan een verdiepingsslag.
Bijlage 3
Historisch bodemonderzoek
Rapport Projectnummer: 51011263 Referentienummer: NL22-648800269-31326 Datum: 07-09-2022
Bodemkundig vooronderzoek IJsseldistrict te Velp
Concept
Sweco Velperweg 26 6824 BJ Arnhem Postbus 485 6800 AL Arnhem Nederland
T +31 88 811 66 00 www.sweco.nl
Sweco Nederland B.V. Arnhem Handelsregister 30129769 Statutair gevestigd te De Bilt
Iris Smouter Adviseur Bodem en Ondergrond M +31 6 10056190
Verantwoording Titel
Bodemkundig vooronderzoek
Subtitel
IJsseldistrict te Velp
Projectnummer
51011263
Referentienummer
NL22-648800269-31326
Revisie
C2
Datum
07-09-2022
Auteur(s)
Iris Smouter
E-mailadres
Iris.smouter@sweco.nl
Gecontroleerd door
Koen Kea
Paraaf gecontroleerd
Goedgekeurd door
Wout Nijhoving
Paraaf goedgekeurd
Kwaliteitsborging en onafhankelijkheid Het managementsysteem van Sweco Nederland B.V. voldoet aan verschillende eisen en normen. Een algemeen overzicht hiervan is opgenomen in de laatste bijlage. Sweco Nederland B.V. verklaart hierbij dat zij en haar onderaannemers geen belang hebben bij de uitkomsten van het bodemonderzoek. Het onderzoek is derhalve volgens de eisen uit het Besluit bodemkwaliteit onafhankelijk uitgevoerd. Volgens het Besluit bodemkwaliteit dient onderzoek uitgevoerd te worden volgens, door de SIKB, vastgestelde beoordelingsrichtlijnen. In de rapportage wordt, indien van toepassing, expliciet vermeld bij welke werkzaamheden is afgeweken van de beoordelingsrichtlijnen en onderliggende protocollen. De consequenties hiervan zijn dan toegelicht.
Pagina 2 van 12)
Inhoudsopgave 1
Inleiding .................................................................................................................. 4
1.1
Algemeen ................................................................................................................. 4
1.2
Aanleiding en doelstelling ........................................................................................ 4
2
Vooronderzoek....................................................................................................... 6
2.1
Algemeen ................................................................................................................. 6
2.2
Informatiebronnen.................................................................................................... 6
2.3
Onderzoekslocatie ................................................................................................... 6
2.4
Terreinsituatie .......................................................................................................... 7
2.5
Asbestverdenking .................................................................................................. 10
2.6
Resultaten locatiebezoek ...................................................................................... 10
2.7
Bodemopbouw en geohydrologie .......................................................................... 10
2.8
Bekende bodemkwaliteitgegevens ........................................................................ 10
2.9
Bodemkwaliteitskaart ............................................................................................. 12
2.10
PFAS ..................................................................................................................... 12
2.11
Conclusies vooronderzoek .................................................................................... 13
2.12
Aanbevelingen ....................................................................................................... 13
Bijlage 1 Bijlage 2
Situatietekening Situatieoverzicht
Bijlage 3
Kadastrale eigendomsinformatie
Bijlage 4
Bodemkwaliteitskaart
Bijlage 5
Kwaliteitsborging
Pagina 3 van 12)
1
Inleiding
1.1 Algemeen In opdracht van de gemeente Rheden heeft Sweco Nederland B.V. een bodemkundig vooronderzoek uitgevoerd ter plaatse van ziekenhuis Rijnstate met omliggend terrein te Velp (het onderzoeksgebied in de onderstaande luchtfoto).
Figuur 1.1
Situering onderzoeksgebied
Het bodemkundig vooronderzoek is afgeleid van de volgende onderzoeksnormen: · NEN 5725:2017 nl – bodem – Landbodem – strategie voor het uitvoeren van milieuhygiënisch vooronderzoek. 1.2 Aanleiding en doelstelling Aanleiding voor het uitvoeren van het vooronderzoek is de voorgenomen ontwikkeling van het terrein tot een stedelijke woonlocatie in verschillende fasen (zie figuur 1.2 ) . In verband hiermee is geactualiseerd inzicht in de milieuhygiënische kwaliteit van de bodem (grond en grondwater) noodzakelijk.
Pagina 4 van 12)
Figuur 1.2. Situering van de verschillende fasen van de voorgenomen ontwikkeling
Doel van het onderzoek is het in beeld brengen van de aanwezige (potentiële) belemmeringen met betrekking tot de milieuhygiënische bodemkwaliteit op de locatie. Het onderzoek is niet bedoeld om de exacte aard en omvang van een eventuele verontreiniging aan te geven.
Pagina 5 van 12)
2
Vooronderzoek
2.1 Algemeen Voor het vooronderzoek is de onderzoekssystematiek gevolgd, behorend bij A ‘opstellen hypothese over de milieuhygiënische bodemkwaliteit ten behoeve van uit te voeren bodemonderzoek’ uit de NEN 5725. Het vooronderzoek resulteert in een hypothese over de aard en verdeling van mogelijke verontreinigingen in het onderzoeksgebied. De hypothese wordt gebruikt voor het bepalen van de onderzoeksstrategie. 2.2 Informatiebronnen De gebruikte informatiebronnen voor het vooronderzoek zijn eveneens in dit hoofdstuk weergegeven. Deze informatiebronnen zijn volgens ons voldoende betrouwbaar en volledig om, in relatie tot de aard van de onderzoekslocatie, een uitspraak te kunnen doen over de verdenking van bodemverontreiniging. Tabel 2.1
Overzicht geraadpleegde bronnen tijdens vooronderzoek
Bron
Korte toelichting
Internet www.bodemloket.nl
Eerder uitgevoerde bodemonderzoeken
www.ahn.nl
Ligging t.o.v. NAP
www.dinoloket.nl
Ondergrondgegevens
www.topotijdreis.nl
Historische kaarten
www.bagviewer.kadaster.nl
Gegevens over bebouwing (bouwjaar)
PFAS viewer Sweco
Indicatie verdachtheid voor PFAS op basis van openbare gegevens
Gemeente / Regionale Uitvoeringsdienst Bodemarchief
Rapporten eerder uitgevoerde onderzoeken en luchtfoto’s
Bodemkwaliteitskaart
Te verwachten bodemkwaliteit en Lokale Maximale Waarden (LMW)
Provincie Wateratlas
Situering grondwaterbeschermingsgebieden.
2.3 Onderzoekslocatie De regionale ligging van de onderzoekslocatie is aangegeven in bijlage 1. Een overzicht van de locatie is weergegeven in bijlage 2. In tabel 2.2 zijn de locatiegegevens samengevat. Tabel 2.2
Overzicht locatiegegevens
Adres locatie
Presiddent Kennedylaan 100, Velp
Kadastrale gegevens locatie
Gemeente Velp, sectie C, perceelnr. 705, 1008, 1009, 1140, 1224, 1227, 1391, 1420, 1548, 1549, 1550, 1552, 1553, 1555, 1825, 1907, 1908, 1930, 1931, 1939, 1950, 1951, 1952 Sectie H, perceelnr. 3463
Coördinaten
X: 195529 ; Y: 444316
Hoogteligging (m t.o.v. NAP)
11,3
Oppervlakte locatie (in m²)
15,3 hectare
Huidig gebruik
Bebouwing, parkeerplaats, openbaar groen
Verhardingen
Asfalt, klinkers, onverhard
Een overzicht van de onderzoekslocatie is weergegeven in figuur 1.
Pagina 6 van 12)
2.4 Terreinsituatie De locatie betreft het terrein van het Rijnstate ziekenhuis te Velp en wordt begrensd door de Waterstraat, President Kennedylaan, snelweg A12 en de Broekstraat. Op de locatie staan een aantal gebouwen van het Rijnstate ziekenhuis, woongebouwen en kantoorgebouwen. Het buitenterrein is deels verhard en in gebruik als parkeervoorziening.
Foto 1
Parkeervoorziening
Het westelijke en zuidwestelijke deel van de locatie is niet of minder bebouwd en hier staan bomen en is een grasveld aanwezig. Het zuidelijke deel van de locatie is momenteel een waterpartij.
Foto 2
Waterpartij aan de zuidzijde
Aan de oostzijde wordt de onderzoekslocatie begrensd door de President Kennedylaan, en aan de noordzijde door de Waterstraat.
Pagina 7 van 12)
Tot de jaren ’70 was de locatie in gebruik als weiland met sloten, zoals te zien in figuur 2.2. In deze periode liep er een verharde weg van noord naar zuid over de locatie. Een gedeelte van deze weg valt samen met de huidige Broekstraat. Het betreft de eerste 100 meter van de Broekstraat vanaf de Waterstraat. Ook liep er een onverharde weg ’Korte Wal’ van oost naar west over de locatie. Deze onverharde weg liep ter plaatse van de huidge waterpartij aan de zuidezijde en is bij de aanleg hiervan vergraven. Begin jaren ’70 zijn de sloten gedempt en is het ziekenhuis gevestigd op de locatie. Er is op het zuidelijk deel van de locatie toen ook een motel gebouwd. Dat pand is later in gebruik genomen als kantoorpand. De bebouwing heeft zich in de loop der jaren steeds verder uitgebreid. Hierbij is tevens een tankstation gerealiseerd in de zuidoosthoek van de locatie (zie navolgende figuur 2.1).
Figuur 2.1
Situering tankstation
Sinds 1990 is er binnen de onderzoekslocatie geen bebouwing meer bijgekomen en de enige verandering van de indeling sindsdien is dat enkele locaties zijn verhard en een klein stuk verharding is gewijzigd tot een berm. Vanuit de opdrachtgever is aangegeven dat alle gebouwen op de locatie op termijn gesloopt zullen worden of herbouwd. Op de locatie zal een woonwijk van maximaal 1.089 woningen en een park met aanvullende voorzieningen gerealiseeerd worden.
Pagina 8 van 12)
1975
1960
1990 Figuur 2.2
2000 Historische kaarten
Pagina 9 van 12)