CConstaterende datRheden
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 2. Ontwerpnota VKV RKP, 2026-06-25

Raadsvergadering 22 september 2026, gemeente RhedenBij agendapunt: Instemmen Voorkeursvariant Rivierklimaatpark8.796 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

1 ONTWERPTOELICHTING VOORKEURSVARIANT RIVIERKLIMAATPARK IJSSELPOORT Juni 2026 - Definitief

2 INHOUD 1. Inleiding 5 2. Rivier + Klimaat + Park 6 3. Ijssel oevers 8 4. Uiterwaarden Westervoort 12 5. Koppenwaard 16 6. Marsweg en Rhederlaag 20 7. Uiterwaarden Rheden 22 8. Terrein de Groot 24 9. Uiterwaarden Arnhem en Velpervaard 28 10. Beeldkwaliteit 30 11. Beheer en beheerdoelen 36 Kaartenbijlage 38 Colofon 43 3 Het Rivierklimaatpark kent veel kwaliteiten. Het gebied is met haar grote landschappelijke gradiënt van de Veluwe naar het IJsseldal uniek in Ne- derland. De uiterwaarden hebben allemaal een eigen sfeer met eigen land- schaps- en natuurwaarden, waaronder Natura 2000. Er zijn in het gebied nog waardevolle sporen van historische rivierdynamiek, met een oude meanderbocht, kronkelwaarden en oude stroombanen. En er is een rijkdom aan cultuurhistorisch erfgoed, uit verschillende tijdlagen. Het Rivierkli- maatpark IJsselpoort heeft als ambitie deze rijkdom meer toegankelijk te maken voor inwoners uit het gebied en tegelijk te werken aan een robuuste en toekomstbestendige inrichting voor rivier, natuur en economisch ge- bruik. In de toekomst vormen de uiterwaarden, als uitloopgebied voor inwoners van Arnhem, Westervoort, Rheden, Velp en Giesbeek, een waardevolle plek. Waar gerecreëerd wordt, koelte gevonden kan worden op hete dagen en inwoners uitgenodigd worden om naar buiten te gaan, te bewegen, te ont- moeten of een ommetje te maken.

Maar de uiterwaarden zijn ook de plek waar de IJssel de ruimte heeft om te stromen bij extreem hoog water, zodat de kernen droge voeten houden. Het Rivierklimaatpark vormt straks één groot gebied waar de natuurkwaliteit wordt verbeterd zodat deze tegen een stootje kan, waar diersoorten als de wulp, otter of de das er hun plek kun- nen vinden. En voldoende robuust zodat bedrijfsactiviteiten op zogeheten ‘maatwerklocaties’ verder kunnen ontwikkelen zoals bij het Rhederlaag, Putman of Emptepol. ONTWERPTOELICHTING VOORKEURSVARIANT Deze ontwerptoelichting presenteert de maatregelen die in de Voorkeursvariant (VKV) voor het Rivierklimaatpark IJsselpoort zijn opgenomen en vormt een bijlage bij het hoofddocument. Per deelgebied presenteren we de VKV aan de hand van een korte visie, die uitlegt op welke wijze het ontwerp invulling geeft aan het ruimtelijk perspectief. Vervolgens zijn de maatregelen die concreet zijn opgenomen, uiteengezet op een kaartbeeld, thematische kaar- ten en dwarsprofielen. Voor de afweging van maatregelen wordt verwezen naar de variantennota. Cruciale overwegingen met be- trekking tot vormgeving en ruimtelijke kwaliteit worden in dit do- cument beschreven. De ontwerptoelichting wordt afgesloten met een hoofdstuk beeld- kwaliteit - in aansluiting op het beeldkwaliteitsplan dat als onder- deel van de varianten is opgesteld - en een hoofdstuk over beheer. 1.

INLEIDING Uiterwaarden Westervoort en Arnhem. Foto: Jelle Maarten. RELATIE MET HET RUIMTELIJK PERSPECTIEF Als onderdeel van de Notitie Reikwijdte en Detailniveau is een Ruimtelijk Perspectief opgesteld. Hierin zijn de ruimtelijke ambities voor het Rivierklimaatpark IJsselpoort in vastgelegd. Hierin zijn vijf leidende principes benoemd: 1. Bouw aan een klimaatrobuust riviersysteem; 2. Verhoog de natuur- en landschapswaarden van de IJssel en ui- terwaarden; 3. Versterk de verbinding met de omgeving en de Veluwe in het bijzonder; 4. Vergroot de recreatieve belevingswaarde en identiteit van het gebied; 5. Bied ruimte voor passend economisch gebruik. In het trechteren richting deze voorkeursvariant zijn het ruimtelijk perspectief en de VKA zoveel als mogelijk gevolgd en uitgewerkt. Dit is echter niet op alle punten mogelijk gebleken. In deze ont- werptoelichting wordt daarom aangegeven hoe op het perspectief is voortgebouwd of waar er gericht is afgeweken. Zo is het veront- diepen van het zomerbed, het verwijderen van zomerkades of het verlagen van kribben niet meegenomen in dit VKV. Ook is het rea- liseren van een KRW-geul bij Westervoort niet haalbaar gebleken. Een grotere verbinding tussen de Veluwe en de uiterwaarden (onder de A348 ter hoogte van Terrein de Groot) is ook niet meegenomen in de VKV.

4 NATUUR- EN LANDSCHAPSWAARDE: (2)VERHOOG DE NATUUR- EN LANDSCHAPSWAARDEN VAN DE IJSSEL EN UITERWAARDEN EN (3) VERSTERK DE VERBINDING MET DE OMGEVING EN DE VELUWE IN HET BIJZONDER. In lijn met het ruimtelijk perspectief ontwikkelen we de uiterwaar- den ieder met een eigen ‘kleur’. Dit wordt toegelicht bij de betref- fende deelgebieden in het volgende hoofdstuk. De rivierdynamiek is de basis voor een gevarieerd natuurlijk landschap. De hieronder beschreven ecologische en landschappelijke doelstellingen geven hier vorm aan. Concreet omvat de VKV de volgende doelstellingen: • Natuurbehoud waar kwaliteiten reeds zijn ontwikkeld en na- tuurontwikkeling waar kansen liggen. Denk daarbij aan reliëf-, dynamiek- en standplaatsvolgend ontwikkelen van stroom- dalgraslanden, ooibossen, glanshaverhooiland en kruidenrijk grasland. Hiermee ook contrasten tussen deelgebieden en tus- sen oeverwallen, geleidedammen en nattere laagtes versterken; • Realisatie van een grotere ooiboskern in de Koppenwaard; • Verminder verdroging door gerichte maaiveldverlaging en ver- ontdieping van watergangen, inundatiefrequentie te verhogen en water langer vast te houden; • Streven naar zo groot mogelijke beheereenheden.

Doelgerichte beheerafspraken met gebiedspartners en agrarisch natuurbe- heer inzetten om dit te bereiken; • Bescherm de huidige belangrijkste rustgebieden; • Behoud en realisatie van verbindingen binnen- en buitendijks door structuren en habitat door te zetten in de uiterwaarden zoals een poelen en plassen structuur voor de kamsalamander of de Velperbeek als verbinding tussen Veluwe en uiterwaarden. In de voorkeursvariant is een toekomstbestendige inrichting van de uiterwaarden uitgewerkt. Daarbij is afgewogen hoe met beperkte middelen een zo groot mogelijk doelbereik gehaald kan worden. We sluiten aan bij de 5 leidende principes uit het Ruimtelijk Perspectief. RIVIERSYSTEEM: (1)BOUW AAN EEN KLIMAATROBUUST RIVIERSYSTEEM Het realiseren van een zo robuust mogelijk riviersysteem vormt de basis. Korte termijn opgaven worden aangepakt en er wordt voor- gesorteerd op het oplossen van lange termijn opgaven. Momenteel wordt er bijvoorbeeld gewerkt aan Ruimte voor de Rivier 2.0, waarin aan de hand van de nieuwste klimaatscenario’s beschouwd wordt welke rivierkundige opgaven er voor de IJssel spelen.

De VKV richt zicht op de volgende rivierkundige doelstellingen: • Realisatie van zoveel mogelijk waterstandsdaling, met een zo gering mogelijke invloed op het splitsingspunt en het regel- werk; • Wegnemen van belemmeringen in de uiterwaarden die tot op- stuwing leiden, zoveel als mogelijk haalbaar en wenselijk is; • Wegnemen van zoveel mogelijk scheepvaartknelpunten en het ontstenen van 5,1 kilometer aan oevers; • Waar mogelijk verlagen van zomerkades, geleidedammen en de uiterwaarden zelf, om daarmee de inundatiefrequentie van de uiterwaarden te vergroten en verdroging tegen te gaan; • Voorsorteren op toekomstige opgaven in het riviersysteem zoals extreem laag of extreem hoog water. Toekomstige maatregelen niet onmogelijk maken en geen desinvesteringen doen in de maatregelen die worden uitgevoerd. BELEVINGSWAARDE EN GEBRUIK: (4) VERGROOT DE RECREATIEVE BELEVINGSWAARDE EN IDENTITEIT VAN HET GEBIED EN (5) BIED RUIMTE VOOR PASSEND ECONOMISCH GEBRUIK. De economie, belevingswaarde en leefbaarheid in het gebied zijn enorm gebaat bij het op orde brengen van het riviersysteem waarin de natuur- en landschapswaarden zijn vergroot. Het doel is om vitale, aantrekkelijke en gevarieerde uiterwaarden te realiseren waarbij het gebied rond de IJssel als één samenhangend geheel wordt ervaren en toegankelijk en beleefbaar wordt gemaakt.

Dit vormt ook de ruggen- graad voor verdere economische ontwikkeling. Concreet betekent dit: • De recreatieve dooradering is afgepast op natuurwaarden, opdat de rustgebieden zo min mogelijk verstoring kennen. De door- adering sluit daarbij aan op binnendijkse routes; • Investeren in verkeersveiligheid waar langzaam (recreatief) ver- keer mengt met auto- of vrachtverkeer. Daarbij worden enkele ontbrekende schakels in het routenetwerk hersteld; • Aanvullend worden kleine en grote entrees (recreatieve poor- ten) gerealiseerd naar de uiterwaarden, bij uitzichtpunten aan de rivier en bij bijzondere (recreatieve) locaties. Inrichtingsele- menten en materialisering vormen één samenhangend en her- kenbaar geheel in het gehele Rivierklimaatpark IJsselpoort; • Economische ontwikkelingen krijgen ruimte om te ontwikkelen met aanvullende maatregelen om voldoende waterstandsdaling te realiseren en rivierkundige maatregelen in de toekomst niet on- mogelijk te maken. Ze vormen zogeheten ‘pollen’ als accent in de uiterwaarden, deze terreinen worden ruimtelijk geaccentueerd. 2. RIVIER + KLIMAAT + PARK 5

6 3. IJSSEL EN OEVERS VISIE De IJssel en haar oevers rijgen het Rivierklimaatpark IJsselpoort aan elkaar. Zij vormen de verbinding tussen de deelgebieden en zijn de levensader van het gebied. De rivier is een belangrijke afvoer van hoog water, maar in tijden van droogte ook de waterleiding voor watertoevoer naar een groot deel van Nederland. De IJssel heeft be- wegingsruimte nodig om deze dynamiek van hoog en laagwater het hoofd te kunnen bieden. Deze extremen worden door klimaatveran- dering alsmaar groter. Er wordt in het Rivierklimaatpark IJsselpoort meer ruimte geboden aan deze dynamiek. Dit draagt niet alleen bij aan rivierkundige doeleinden maar schept ook veel waarde voor natuur en recreatie. Over de IJssel gaat ook scheepvaartverkeer, huidige knelpunten voor de scheepvaart worden zoveel als mogelijk weggenomen. In sommige gevallen vergroten deze maatregelen ook de doorstroming. Historische bakens, vergezichten en oude mean- ders worden waar mogelijk ruimtelijk versterkt. MAATREGELEN Op rivierniveau worden scheepvaartknelpunten opgelost en na- tuurvriendelijke oevers (NVO’s) ontwikkeld. De maatregelen ten behoeve van waterstandsdaling en vernatten van de uiterwaarden zijn meegenomen in de beschrijvingen per deelgebied. Deze maat- regelen sluiten aan bij het Ruimtelijk Perspectief.

Er worden echter geen aanvullende maatregelen in de VKV meegenomen die het uit- schuren van het zomerbed aanpakken, zoals extra kribverlagende of zomerbedmaatregelen. Oplossingen scheepvaartknelpunten In de VKV worden een aantal scheepvaartknelpunten aangepakt. Sommige maatregelen vergoten daarbij de doorstroming: 1. Steenbestorting verwijderen; 2. VKA overnemen (oeverbelijning aanpassen & havenmonding dicht); 3. Keerwand verwijderen en oever herstellen; 4. VKA overnemen (aanpassen bochtstraal door verkorten kribben links en verlengen kribben rechts); 5. Niet op te lossen; 6. Steeghse Haven: niet op te lossen; 7-8. Deze scheepvaartknelpunten worden nog eenmaal verder onder- zocht op haalbaarheid Natuurvriendelijke oevers Door het ontstenen van oevers, wordt de dynamiek vergroot en kunnen natuurvriendelijke oevers ontwikkelen. Natuurlijke erosie zorgt namelijk voor een nieuw evenwicht in de oevers en natuurlij- ke sedimentatie op oeverwallen en geleidedammen. Dit bevordert het behoud, de verjonging en mogelijke uitbreiding van stroomdal- grasland. Op locaties waar scheepvaartknelpunten kunnen ontstaan als gevolg van het ontstenen, wordt het eindbeeld aangelegd om ongewenste sedimentatie van de vaargeul te voorkomen. De Baken- bomen en andere bijzondere plekken worden ingepast.

De locaties waar de ontwikkeling van natuurvriendelijke oevers mogelijk lijkt, zijn in beeld gebracht voor de VKV. In de volgende fase worden deze locaties preciezer bepaald en wordt de ontsteningsdiepte bepaald, met als doel 5,1 km natuurvriendelijke oever te realiseren. De ont- steningsdiepte is bij voorkeur gelijk aan de Overeengekomen lage rivierwaterstand (OLR). Huidige versteende oevers

7 Indicatieve kaartverbeelding VKV ‘IJssel en Oevers’ Maatvoering in volgende fase

8 Voorbeeldprofiel van het eindbeeld van een natuurvriendelijke rivieroever. Vanuit ecologisch/landschappelijke optiek is het de voorkeur de oevers alleen te ontstenen en onder invloed van rivierdynamiek natuurlijk te laten eroderen. 9 IJssel oevers. Foto: Jelle Maarten. 10 4. UITERWAARDEN WESTERVOORT Brug Putman Tussen Putman en de dijk wordt de vaste verbinding afgegraven en vervangen door een brug tussen de dijk en het hoogwatervrije deel van Putman, deze heeft een doorstroomprofiel van 100 meter lang en 1,5 meter hoog. De pijlers worden voldoende diep uitgevoerd zodat in de toekomst nog een geul aangelegd kan worden. In de vol- gende fase wordt beschouwd of eventuele bomenkap nodig is om de doorstroming te optimaliseren. StruykVerwo De VKV gaat uit van het uitplaatsen van StruykVerwo en het verwij- deren van de opstallen en hogere terreindelen langs de havenarm. Het hooggelegen terrein direct aan de dijk en rond de damwanden wordt behouden. Dit terrein dient als hoogwatervluchtplaats en hier wordt ruimte geboden voor een recreatieve ontwikkeling. Dit vergroot de doorstroming aanzienlijk en zorgt voor extra water- standsdaling. Aanvullend versimpelt deze ingreep de voorgenomen dijkversterking (nevenproject) doordat er minder vrachtwagens op de dijk zullen rijden en een fietsstraat voor een veilige afwikkeling van het verkeer zorgt.

NATUUR- EN LANDSCHAPSWAARDE Stroomdalgrasland Het huidige stroomdalgrasland wordt beschermd en uitgebreid rondom de veerdam en de spoorbrug. Hiervoor wordt waar nodig de toplaag verwijderd zodat kaal zand opnieuw tot ontwikkeling kan komen. Het ontstenen van de oever op deze locatie draagt hier ook aan bij. Er worden gerichte beheerafspraken gemaakt voor de ver- dere instandhouding van het stroomdalgrasland. Hoogwatervluchtplaats en bosontwikkeling Tussen de havenmonding van StruykVerwo en Putman wordt een hoogwatervluchtplaats gerealiseerd. Bosontwikkeling zorgt voor dekking en past bij het (historische) beeld van robuuste rivierge- bonden natuur (principe 2 uit het Ruimtelijk Perspectief). De oude havenmonding wordt middels steenbestorting afgedamd en de oe- ver wordt gelijk getrokken. Verdere sedimentatie kan vervolgens in de voormalige havenmonding plaatsvinden. In de toekomst kan hier nog een geul aangelegd worden. Ook rondom Emptepol is mogelijke ruimte voor bosontwikkeling. VISIE De uiterwaarden van Westervoort vormen een samenhangend ge- bied tussen het regelwerk in het zuiden en Emptepol in het noord- oosten. In aansluiting op het ruimtelijk perspectief blijven de uiter- waarden relatief open rondom het regelwerk en worden deze steeds kleinschaliger en meer besloten richting Emptepol.

Dit wordt be- reikt door het versterken van het contrast tussen de oeverwal en de zone aan de dijk. Op de oeverwal ontstaat een afwisselend beeld van (hardhoutooi) bos en stroomdalgrasland. De zone aan de dijk kan gaan meestro- men bij hoog water. Om de doorstroming te verbeteren worden een aantal maatregelen genomen. In dit gebied wordt een mozaïek van zeer extensief begraasd glanshavenhooiland, extensief begraasd kruidenrijk grasland, plassen en poelen en op enkele gerichte plek- ken opgaande vegetatie gerealiseerd. Hiermee ontstaat een ecolo- gisch interessante gradiënt waarbij verschillen in bodem en hydro- logie worden uitvergroot. Er ontstaat een relatie met de poelen en strangen binnendijks en er blijft ruimte voor agrarisch medegebruik en de manege. Ook recreatief wordt het gebied aantrekkelijker doordat de land- schappelijke beleving wordt vergroot en op gerichte locaties de uiter- waarden toegankelijk worden en historische relicten tastbaar worden gemaakt. Om deze bijzondere plekken te accentueren zetten we Mei- doorn in. Er wordt hier geen grote recreatieve toegang gerealiseerd. Als alternatief worden bestaande parkeerplaatsen benut en routing aangegeven. Er wordt ruimte gegeven aan economische ontwikkelin- gen Putman en Emptepol. MAATREGELEN RIVIERSYSTEEM In deelgebied Westervoort wordt waterstandsdaling vooral bewerk- stelligd door het wegnemen van obstakels.

Er zijn twee concrete maatregelen beoogd: een brug bij Putman en het uitplaatsen van StruykVerwo. Met het regelwerk wordt de hoogwaterafvoerverde- ling tussen Nederrijn en IJssel geregeld. Het regelwerk blijft het regelwerk, hier worden geen aanpassingen gedaan. Ook de geleide- dam en de veerdam blijven intact, omdat deze een functie hebben voor de werking van het regelwerk bij de IJsselkop. Vernatten van de uiterwaarden Een belangrijke doelstelling is het langer nat houden van de uiter- waarden en meer gradiënten realiseren in de uiterwaarden. Met name bij een lage rivierstand verdrogen de uiterwaarden. Hiervoor zijn een aantal maatregelen meegenomen in de VKV: • Oeveraanpassingen van de huidige vogelplassen voor meer gra- diënten bij fluctuerende waterstanden; • Plaatsen van een klep in de duiker bij de Veerstoep om daar- mee het deel tussen de veerdam en het regelwerk langer nat te houden. Hierdoor kan het gebied ingezet worden als overstro- mingsgrasland. Zo wordt een extra habitattype toegevoegd aan de uiterwaard; • Dichtzetten van de haveningang om daarmee langer water vast te houden tussen de Veerdam en StruykVerwo; • Uiterwaarden verlagen (30-50 centimeter en tot 100 centimeter) rondom de vogelplassen om daarmee grotere delen langer nat te houden.

Ruimtelijk vormt dit een eerste aanzet voor een geul doordat hier nattere vegetatie en wilgenopschot het gradiënt benadrukt. Er wordt in afwijking op het VKA en het ruimtelijk perspectief geen KRW-geul aangelegd. Glanshaverhooiland en kruidenrijk grasland De bestaande percelen van glanshaverhooiland blijven behouden. Vergroting van het areaal is mogelijk, maar daarover moeten af- spraken gemaakt worden met diverse terreinbeheerders. Momen- teel is de begrazingsdruk te hoog om dit te realiseren. Het niet uitvoeren van een KRWgeul (afwijkend van het voorkeur- salternatief) zorgt ervoor dat agrarisch medegebruik mogelijk is. Middels agrarisch natuurbeheer kan hier kruidenrijk grasland be- houden en verder ontwikkeld worden. Extra poelen kamsalamander Met name in het deel rondom StruykVerwo en ten zuiden van Put- man is ruimte om een aantal extra poelen aan te leggen en de ha- venmonding aan te passen om zo ruimte te maken voor de kamsa- lamander. Dit moet gebeuren in relatie tot bestaande poelen en binnendijkse natuurwaarden. In de volgende fase wordt onderzocht tot welke dieptes en hoe middels kleiafdichtingen voorkomen wordt dat deze poelen uitdrogen. Rondom de poelen wordt kleinschalige vegetatie toegevoegd. Deze worden buiten toekomstige geulen of stroombanen aangelegd.

11 A A’ BB’ CC’ Indicatieve Kaartverbeelding VKV ‘Westervoort’ Maatvoering in volgende fase 12 Rustgebieden en grote beheereenheden De bestaande rustgebieden rondom de vogelplassen en tussen Struyk-Verwo en de Veerdam worden gerespecteerd. Hier worden geen recreatieve routes aangelegd. De route op de geleidedam wordt afgewaardeerd van fiets naar wandelpad. Dit maakt het mogelijk om in te zetten op grote beheereenheden. Een groot deel zal onder agrarisch medegebruik vallen waarbij de huidige gebruikers het beheer op zich nemen. De beheerdoelen en beheerafspraken moeten in een volgende fase worden vastgelegd. BELEVINGSWAARDE EN GEBRUIK Bijzondere plekken en uitzichtlocaties In het deelgebied Westervoort zijn vier bijzondere plekken voor- zien. Dit zijn de voormalige steenfabriek, het oorlogsmonument, de voormalige veerstoep en de locatie van StruykVerwo. Daarnaast wordt ingezet op het realiseren van een aantal uitzichtlocaties nabij de rivier of op markante knikpunten in de dijk. Recreatieve routes Tussen het regelwerk en de Veerdam wordt het huidige fietspad afge- waardeerd door het asfalt te verwijderen en een halfverharding aan te leggen. Dit vergroot de belevingswaarde voor de wandelaar. Tussen StruykVerwo en ten zuiden van Putman wordt een extra halfverhard wandelpad aangelegd die de uiterwaardennatuur be- leefbaar maakt.

Tot slot worden routes aangelegd richting een aan- tal uitzichtlocaties, waaronder op de voormalige dam van Struyk- Verwo. Deze worden uitgevoerd als onverhard pad. Gebiedsentrees en parkeren In afwijking op het VKA en het ruimtelijk perspectief wordt dit deelgebied voorzien van een aantal kleinere entrees vanaf de dijk. Daarbij wordt het parkeren binnendijks op huidige parkeerterreinen opgelost. Goede informatievoorziening bij die parkeerterreinen en routing is daarbij essentieel. Bij de kleinere entrees wordt wel voor- zien in fietsparkeren. Economische ontwikkelingen Putman en Emptepol In de VKV wordt ruimte geboden voor verdere economische ontwik- keling van Putman en Emptepol. Uitbreidingen van deze bedrijven gaat gepaard met rivierverruimende maatregelen en landschappe- lijke inpassing. Inrichting havenkom Putman Uitbreiding van Putman vindt plaats in de havenkom. Er wordt nog onderzocht of er een overnachtingsplaats voor binnenvaart gereali- seerd kan worden. De oevers achter de overnachtingsplaats kunnen dan worden verflauwd om voldoende natuurwaarde in de havenkom te behouden. Uitplaatsen StruykVerwo StruykVerwo wordt uitgeplaatst. Hier ontstaat ruimte voor een bijzonder recreatief punt als entree naar de uiterwaarden, marke- ring van de voormalige havenkom en eventueel recreatief gebruik.

Voldoende dekking en zonering om hinder op de hoogwatervlucht- plaats te voorkomen is daarbij cruciaal. Referentiebeeld stroomdalgrasland Recreatieve maatregelen en economisch gebruikRivierkundige maatregelen Ecologische maatregelen

13 Principe profiel ter hoogte van terrein Putman (AA’) Principe profiel ter hoogte van het voormalige haven van Struyck Vervo(BB’) Afmetingen flauwe oever bij plas, eerste segment (CC’) A A’ BB’ CC’ 14 5. KOPPENWAARD A A’ BB’ Indicatieve kaartverbeelding VKV ‘Koppenwaard’ Maatvoering in volgende fase VISIE De Koppenwaard blijft een relatief luw gebied tussen het intensie- ve recreatiegebied Rhederlaag en de bedrijvigheid van Westervoort. Het beeld is ruiger dan in andere gebieden door zacht- en hardhou- tooibossen in combinatie met glanshaverhooilanden en kruidenrijke graslanden. Het deelgebied Koppenwaard is een belangrijke schakel voor het realiseren van waterstandsdaling door een combinatie van een kleine verlaging van een deel van de Koppenwaardsedam en het realiseren van een brug in de Marsweg. Twee andere belangrijke doelstellingen in de Koppenwaar zijn het behoud en de ontwikke- ling van huidige natuurwaarden en het tegengaan van verdroging. Er wordt een zo groot mogelijke ooiboskern gerealiseerd. Voor de locaties van nieuw ooibos is de balans gezocht tussen waterstandsda- ling, ooibosontwikkeling en behoud van andere natuurwaarden. Het steenfabrieksterrein blijft als relict onaangeroerd.

Een aantal nieuwe recreatieve routes maken het gebied toegankelijk, waarbij bestaande rustgebieden rond het steenfabrieksterrein, het centrale bospercel en glanshaverhooilanden worden gerespecteerd.

15 Principe profiel AA’ verondieping watergang, ter hoogte van het ontkleide perceel. Dit lager gelegen perceel wordt plas-dras. Principe profiel BB’: Langsnede van de Marsweg brug Rivierkundige maatregelen MAATREGELEN RIVIERSYSTEEM Verlaging Koppenwaardsedam In de VKV wordt de Koppenwaardsedam over 200 meter met 20 centi- meter verlaagd. Hierdoor wordt de overstromingfrequentie groter en wordt er meer waterstandsdaling bereikt. Brug Marsweg In de Marsweg, ter hoogte van de huidige afwatersloot wordt een brug met een doorstromingsprofiel van 125 meter lengte en 1,5 meter hoogte aangelegd. Hierdoor wordt de Marsweg doorstroom- baar. De pijlers worden diep genoeg uitgevoerd zodat er in de toe- komst nog een geul aangelegd kan worden. Er wordt een stuwtje in de afwatersloot aangelegd om de Koppenwaard zo lang mogelijk nat te houden. De brug wordt onder beeldkwaliteit gebouwd, zie hoofd- stuk 10. Verondiepen sloot De afwatersloot wordt verondiept zodat de drainerende werking ervan op de Koppenwaard wordt verminderd. Hiervoor worden de oevers iets verflauwd en dit materiaal wordt gebruikt om de bo- dem op te hogen. Er wordt een stuw geplaatst richting de brug in de Marsweg om het water langer vast te houden.

16 NATUUR- EN LANDSCHAPSWAARDE Vernatting Met het verlagen van een deel van de Koppenwaardsedam, het door- stroombaar maken van de Marsweg en het verondiepen van de afwa- teringssloot zal de Koppenwaard vaker inunderen en natter worden. Door het enorme hoogteverschil tussen het waterpeil van het Rhe- derlaag en de Koppenwaard en de diep uitgesneden IJssel blijft er wel een verdrogend effect aanwezig. Dit kan met de maatregelen uit de VKV niet volledig worden opgelost. Het vernatten en verhogen van de inundactiefrequentie hebben desalniettemin positieve gevolgen voor de natuur en effect op het agrarisch gebruik in de Koppenwaard. Ooibosontwikkeling Het huidige ooibos kan natuurlijk omvormen van zachthout naar hardhout. Er wordt daarbij niet gestuurd op behoud van één van de typen. Op een aantal hogere delen wordt ongeveer 7 hectare nieuw ooibos ontwikkeld, buiten de stroombanen en de waarde- volle glanshaverhooilanden. Daarmee komt het totaal aan ooibos op ongeveer 25 hectare uit. Het is niet mogelijk hier één kern van te maken: het huidige beeld van een centraal bosperceel en ooibos rond de hoger gelegen dam blijft behouden en wordt versterkt. Hoe het ooibos wordt aangelegd wordt in volgende fases bepaald. Poelen Er worden twee poelen aangelegd dichtbij de huidige ooiboskernen waardoor een ideale habitat voor de kamsalamander ontstaat.

Een goede klei-afdichting van de bodem en voldoende diepte voor de poelen is nodig om te voorkomen dat deze verdrogen. Steenfabrieksterrein Het voormalige steenfabrieksterrein wordt ontsteend en afgedicht. Dit maakt natuurontwikkeling en ooibosontwikkeling mogelijk. Het terrein blijft verder onaangeroerd en niet toegangelijk. Glanshaverhooiland Bestaande glanshaverhooilanden blijven behouden. In de Koppen- waard is een gebied aangewezen om het verlies van glanshaver- hooiland in andere deelgebieden, voornamelijk het deelgebied Ter- rein de Groot, te compenseren. Daarnaast is Natuurmonumenten op dit moment al bezig met de ontwikkeling van een groter areaal glanshaverhooiland. Natuurinclusieve landbouw Op overige percelen is agrarisch medegebruik mogelijk waarbij kruidenrijk grasland wordt behouden en ontwikkeld. Ecologische maatregelen Inzoom op doorsnede van de watergang, deze doorsnede is genomen op de loca- tie van een lager gelegen perceel (voor- malige kleiwinning), hier ontstaat een plas-draszone, links op doorsnede. Op de rest van het trace zijn de oevers 1:7. Steenfabriek in de Koppenwaard [Bron: de Gelderlander] Ooibossen bij Koppenwaard [Bron: ‘Inventarisatie Ruimtelijke Kwaliteit ’]

17 BELEVINGSWAARDE EN GEBRUIK Recreatieve routes Het huidige wandelpad door de Koppenwaard wordt uitgebreid met een route richting de Koestraat aan de zuidzijde van de watergang (entree van het Rivierklimaatpark) en met een route over de zomer- kade langs de IJssel richting recreatieterrein de Mars (grotendeels al bestaande route). Ten zuiden van het steenfabrieksterrein wordt de route op de zomerkade onderbroken om dit gebied als rustgebied te waarborgen. Nabij de visvijver wordt een uitzichtpunt over de IJssel gerealiseerd. Hier is ook ruimte om een informatievoorziening over het achtergelegen steenfabrieksterrein te plaatsen. Het gebied ten noorden van de watergang is niet toegankelijk en is een ecologisch rustgebied. Ook de ooibossen langs de Koppenwaardsedam zijn niet toegankelijk. Gebiedsentrees Er worden twee kleinschalige gebiedsentrees gerealiseerd. Boomgaard, visvijver en erven De huidige erven blijven behouden en worden deels ontwikkeld tot woningen. Ook de boomgaard en visvijver blijven behouden. In de volgende fase wordt onderzocht hoe de inpassing van deze locaties kan worden verbeterd zodat er een hogere natuur- en omgevings- kwaliteit bereikt kan worden. Recreatieve maatregelen en economisch gebruik Historische dijk Bandijk en locatie voor kleine entree Koppenwaard- sedam [Bron: ‘Inventarisatie Ruimtelijke Kwaliteit ’] Wandelpad richting de steenfabriek

18 6. MARSWEG EN RHEDERLAAG VISIE Het Rhederlaag is een waterrijk en recreatief brandpunt in de gehele regio. Hier wordt in navolging van het Ruimtelijk Perspectief ingezet op het versterken van de karakteristieken en het landschappelijk ka- der, met name rondom de Marsweg en de noordelijke oevers. Parallel aan het RKPIJ wordt een Beeldkwaliteitsplan voor Rhederlaag opge- steld. Er is ruimte om de economische ontwikkeling tot ontwikkeling te brengen. De Marsweg is gelegen op de oude geleidedam en verbindt alle ge- bieden in het noorden aan elkaar. Hier wordt de verkeersveiligheid en inpassing van de recreatieterreinen vergroot. MAATREGELEN RIVIERSYSTEEM Behoudens het doorstroombaar maken van de Marsweg (zie deelge- bied Koppenwaard) en het ontwikkelen van NVO’s (zie hoofdstuk 3) worden er geen rivierkundige maatregelen genomen in deelgebied Rhederlaag. NATUUR- EN LANDSCHAPSWAARDE Uiterwaardenvegetatie Voor versterking van het landschappelijk kader wordt er gericht vegetatie toegevoegd aan de uiterwaarden. Hiermee worden ook de oude meanderbochten herkenbaar gemaakt. De vegetatie is afge- stemd op de doorstroombaarheid van de uiterwaarden. In de vol- gende fase wordt onderzocht of er nieuwe bakens langs de rivier gerealiseerd kunnen worden.

BELEVINGSWAARDE EN GEBRUIK Verkeersveiligheid en inpassing Marsweg De verkeerssituatie op de Marsweg wordt verbeterd door het aan- leggen van een vrijliggend gecombineerd fiets- en wandelpad aan de Rhederlaagse zijde. De rijbaan wordt voorzien van grasbeton- stroken om voldoende inhaalmogelijkheden te realiseren voor verkeer met boottrailers of caravans. Het vrijliggende fietspad is voldoende breed om de verschillende snelheden van wandelaars, fietsers, racefietsers en elektrische fietsers op te vangen. De aanleg van het fietspad vraagt een verbreding van het wegprofiel. Dit gaat ten koste van een aantal recreatiewoningen, parkeerplaatsen en een deel van de huidige inpassingsbeplanting van de campings. Nieu- we landschappelijke randen rondom de recreatieve voorzieningen versterken het landschappelijke kader en de inpassing van weg en campings. Dit zorgt ook voor een verzorgder totaalbeeld vanuit de A348. In de volgende fase wordt nog een verdere optimalisatie van het profiel onderzocht. Het is wenselijk een scheidende haag aan te brengen tussen fietspad en rijbaan. Zo wordt de veiligheid vergroot en ongewenst parkeren tegengegaan. Ook is het gewenst het pro- fiel van de oude dam zo compact mogelijk te houden. Onderzocht wordt of de aanhelingen in een steiler talud opgezet kunnen worden (1:2,5) om de smalle kade visueel te accentueren.

Economsiche ontwikkelingen Rondom het Rhederlaag liggen verschillende economische locaties. Deze ontwerptoelichting gaat hier verder niet op in. Overige ingrepen dienen in het Beeldkwaliteitsplan van het Rhederlaag uitgewerkt te worden. Recreatieve maatregelen en economisch gebruik Ecologische maatregelen Rivierkundige maatregelen

19 Indicatieve kaartverbeelding VKV ‘Rhederlaag’ Maatvoering in volgende fase

20 Foto’s huidige situatie Principe profiel van het voorstel zoals opgenomen in het VKV Te onderzoeken optimalisatie van het voorstel VKV Huidig profiel, locatie recreatieterrein de Mars (DD’)

21 Beeld huidige situatie (google) Gebiedsentree Koestraat / Bandijk Bij de Bandijk wordt een grotere gebiedsentree gerealiseerd. In de basis behelst dit het vergroten van de verkeersveiligheid met een vrijliggend fietspad langs de Marsweg aan de oostzijde en de herin- richting van het kruispunt (uitbuigen weg en omdraaien voorkeurs- situatie). In de teen van de dijk worden extra parkeerplekken gere- aliseerd. De landschappelijke uitstraling wordt verbeterd door de aanleg evan een eenzijdige laan (werkt tevens snelheidsvertragend) en een haag rondom de terrassen/erven aan de oostzijde (vergroot de eenheid en rust). In de volgende fase wordt dit verder uitgewerkt. In de zuidoost hoek van Rhederlaag worden nog twee kleinere en- trees conform het VKA gerealiseerd. Principe profiel van mogelijke invulling van het parkeerterrein

22 7. UITERWAARDEN RHEDEN VISIE In de noordelijke uiterwaarden is de relatie tussen rivier, uiterwaar- den en Veluwe nog het meest aanwezig en beleefbaar. Hier is de basiskwaliteit reeds goed en wordt ingezet op behoud en verster- king van deze waarde. Hier wordt het huidige agrarische gebruik voortgezet en worden een aantal maatregelen toegepast. MAATREGELEN RIVIERSYSTEEM Rivierkundig worden enkele scheepvaartknelpunten aangepakt en natuurvriendelijke oevers tot ontwikkeling gebracht (zie hoofdstuk 3). Er zijn geen aanvullende maatregelen voorzien ten behoeve van waterstandsdaling of doorstroming. NATUUR- EN LANDSCHAPSWAARDE In de uiterwaarden van Rheden liggen in navolging van het Ruimte- lijk Perspectief mogelijkheden om natuurvriendelijke oevers aan te leggen. Hierin worden de huidige populierenbakens langs de rivier ingepast. Dit wordt in de volgende fase uitgewerkt. Op de percelen is voortzetting van het agrarisch medegebruik mo- gelijk waarbij kruidenrijk grasland wordt behouden en ontwikkeld. BELEVINGSWAARDE EN GEBRUIK In aansluiting op het VKA wordt een kleine gebiedsentree gereali- seerd bij de snelwegaansluiting en onderdoorgang naar Rheden. Dit is tevens de route naar het pontje over de IJssel dat Rheden met het Rhederlaag verbindt. Bij de veerstoep wordt het huidige rustpunt opgewaardeerd tot RK- PIJ-uitzichtpunt (zie beeldkwaliteitsparagraaf).

Rivierkundige maatregelen Ecologische maatregelen Recreatieve maatregelen en economisch gebruik 23 Indicatieve kaartverbeelding VKV ‘Rheden’ Maatvoering in volgende fase

24 8. TERREIN DE GROOT VISIE Het Terrein de Groot met de Velperbeek, ooibossen, glanshaver- hooiland, het oude fabrieksterrein en de oude houtsingels vormt een belangrijke schakel tussen de Veluwe en de IJssel. De Velper- beek vormt daarin de directe schakel. Het afwisselende natuurlijke landschap wordt versterkt en recreatieve routes worden zoveel mogelijk behouden en versterkt. Het oude fabrieksterrein vormt op dit moment met diverse kades en hoge delen een belemmering in de doorstroming. Er wordt ruimte geboden om het oude fabrieksterrein in dit deelgebied als economi- sche ontwikkelingen voor verblijfsrecreatie te ontwikkelen. In com- binatie met het afgraven van een aantal hoogtes en kades, de aanleg van een groene geul, wordt het hoogwatervrije deel als markante ‘pol’ in het landschap zichtbaar gemaakt. Het uiterwaardenland- schap omringt deze pol in navolging van het Ruimtelijk Perspectief. Met de inrichting van een groene geul en brug wordt ook ingespeeld op toekomstige ontwikkelingen, door verdere maaiveldverlaging mogelijk te maken. MAATREGELEN RIVIERSYSTEEM Groene rivier Tussen het voormalige steenfabrieksterrein en de dijk wordt een groene rivier aangelegd die tijdens hoog water gaat meestromen met de IJssel. Hiervoor worden de huidige kades en hogere delen rond- om het steenfabrieksterrein verwijderd zodat het water achterlangs Terrein de Groot kan doorstromen.

De basishoogte van het nieuwe maaiveld bedraagt 10.40 NAP. Er worden extra laagtes aangelegd om plekken natter te houder en meer gradiënten te creëren. Hier- mee wordt de contour van het hoogwatervrije terrein ook geaccen- tueerd. Ruimtelijk zorgt deze rivier er ook voor dat de economische ontwikkeling ‘los’ komt te liggen in de uiterwaarden en daarmee als markante pol zichtbaar en beleefbaar wordt, conform het Ruimtelijk Perspectief. Contour hoogwatervrij terrein De contour van het hoogwatervrije terrein is vastgelegd in het VKA en is op details verder vormgegeven. Het voormalige tasveld en de grondwallen daaromheen maken uiteindelijk deel uit van het sil- houet van het hoogwatervrije terrein. Brug entree Terrein de Groot Tussen het hoogwatervrije terrein en de dijk wordt een brug aan- gelegd. De brug heeft een doorstroomprofiel van 85 meter breed. Pijlers worden extra diep uitgevoerd zodat in de toekomst de groene geul verder uitgediept kan worden, als meer doorstroming gewenst is. De brug wordt als één gebaar uitgewerkt. Het hoogteverschil wordt in de dijk en het hoogwatervrije terrein opgelost waardoor de brug horizontaal komt te liggen. De beeldkwaliteit van de brug is in hoofdstuk 10 nader toegelicht. Onder de brug wordt een laagte gere- aliseerd tot 9.05 NAP, zodat ook bij laagwater natte vegetatie onder en rond de brug in stand blijft.

Verwijderen vegetatie In de uitstroom wordt het bosperceel aan de dijk verwijderd ten behoeve van de doorstroming. De knotwilgen en houtwallen langs de IJssel worden behouden. Enkele bomen zullen worden mogelijk verwijderd tijdens de werkzaamheden van het afgraven van de ka- des en de hogere delen. Indicatieve kaartverbeelding VKV ‘Terrein de Groot’ Maatvoering in volgende fase

25 Principe profiel door de groene rivier. Brug naar Terrein de Groot op de achtergrond. Het hoogwatervrijeterrein ligt op ca. +12,90. De dijk op ca. 14,20m NAP . Aan het hoogwatervrijeterrein is indien nodig t.b.v. het ver- minderen van de overspanningslengte ruimte voor een gebouwd landhoofd. Recreatieve maatregelen en economisch gebruikRivierkundige maatregelen Ecologische maatregelen

26 NATUUR- EN LANDSCHAPSWAARDE Ooibos In uitwerking van het VKA worden de huidige ooibospercelen (en delen die in ontwikkeling zijn) uitgebreid. Dit vormt tevens de compensatie van het kappen van het bosperceel ten behoeve van de doorstroming. Op de locaties van het geplande ooibos groeit is glanshaverhooiland aanwezig. Dit wordt gecompenseerd in de Kop- penwaard. Hoogwatervrij terrein: randen De randen van het hoogwatervrije terrein worden ecologisch inge- richt. Aan de westzijde blijft de bestaande rand intact. Het 1:5 talud wordt voortgezet zodat het hoogwatervrije terrein goed toegankelijk is voor vluchtende dieren. De noordrand van de hoogwatervlucht- plaats wordt uitgevoerd met een steilrand (2:1) en een verhulde waterkering. De steilrand mag afkalven wanneer de groene geul watervoerend is. Dit biedt een goede broedplaats voor zwaluwen en kleine zoogdieren. In de noordoosthoek verflauwt het talud weer naar 1:5 om de hoogwatervluchtplaats bereikbaar te maken. Aan de oostzijde blijft de huidige kade intact. Ook aan de rivierzijde blijft de huidige rand en de IJsseloever intact. Hoogwatervrij terrein: ecologische inrichting Het hoogwatervrije terrein bestaat voor een groot deel uit de hoog- watervluchtplaats en daarnaast een economische ontwikkeling van ongeveer 1 hectare.

De hoogwatervluchtplaats wordt ecologisch ingericht, daarbij dient de verstoring vanuit de economische ont- wikkeling, verlichting en recreatief medegebruik geminimaliseerd te worden. De vegetatie bestaat voor ongeveer 80% uit ruigte en kale bodems (broedplekken voor grondgebonden insecten en kleine nieuwe brug van Terrein de Groot geleid. Daarmee wordt een ver- keersknelpunt bij de dijk opgelost. Aan beide zijden van de brug wordt wel een opgang naar de brug gerealiseerd zodat het hotel ook voor fietsers en wandelaars bereikbaar is. Het laagste punt van het fietspad is 9.77 NAP waardoor het fietspad af en toe onder water zal staan. Op het deel van de Lathumse Veerweg naar de oude brug over de Velperbeek wordt het asfalt verwijderd en een halfverhard pad aan- gelegd. De brug zelf wordt geschikt gemaakt voor voetgangers. Het pad loopt door over het hoogwatervrije terrein. Middels een trap, als overgang tussen steilrand en flauw talud, wordt de wandelaar door de groene rivier geleid. Via een voorde (een doorwaadbare plek) met stapstenen sluit het wandelpad aan op het fietspad. Vanaf de brug over de Velperbeek loopt er ook een wandelpad naar de economiche ontwikkeling en een wandelpad naar de brug tussen dijk en Terrein de Groot. Zo zijn verschillende wandelommetjes mogelijk. Als onderdeel van de economsiche ontwikkeling kan de oude hijskraan eventueel een betekenis krijgen.

Dit kan dan onderdeel worden van een uit- zichtpunt. Herstel beekdalbrug De oude beekdalbrug over de Velperbeek is in slechte staat. Deze brug wordt gerenoveerd en geschikt gemaakt voor wandelverkeer. Een trappartij ontmoedigt ander verkeer. Uitwerking van de beeldkwali- teit van deze brug in hoofdstuk 10. zoogdieren) en voor 20% uit opgaande vegetatie (bossages en struik- gewas) ten behoeve van dekking. Dat laatste is met name belangrijk tijdens periodes van hoogwater. De ecologische inrichting kan ook in- gezet worden om zichtlijnen richting de economiscche ontwikkeling (en visa versa) te sturen, lichtverstrooiing en ontoegankelijkheid te realiseren. Kleine hoogteverschillen in het maaiveld kunnen worden toegevoegd om meer gradiënten te realiseren. De inrichting wordt als apart onderdeel van de economische ontwikkeling uitgewerkt en gerealiseerd. Velperbeek De Velperbeek zelf blijft onaangetast. Rondom de brug wordt vooral beton, de oude veerstoep en andere onnodige elementen opgeruimd. De uitwerking van de brug is hieronder nader beschreven. BELEVINGSWAARDE EN GEBRUIK Economische ontwikkeling Terrein de Groot Er wordt ruimte geboden voor een economische ontwikkeling op het voormalige steenfabrieksterrein. Op deze economische ontwikke- ling wordt een gebouwd volume gerealiseerd dat past bij de maat en schaal van de voormalige steenfabriek.

Het parkeren en de benodigde infrastructuur en duurzame energievoorziening wordt tevens binnen de economische ontwikkelng opgelost. Het gebouw krijgt een hoog- waardige architectonische uitstraling, detaillering en materialisering. De economische ontwikkeling wordt los van het RKPIJ uitgewerkt. Recreatieve routes In het gebied worden een aantal recreatieve routes behouden en aangelegd. De huidige fietsroute over de Lathumse Veerweg wordt behouden maar wordt op het niveau van de uiterwaarden onder de Principe profiel door de groene rivier. 27 Uiterwaarden Terrein de Groot en Velpenwaard. Foto: Jelle Maarten. 28 9. UITERWAARDEN ARNHEM EN VELPERWAARD VISIE De uiterwaarden van Arnhem worden gekenmerkt door een grote openheid, met het splitsingspunt als markante plek. We geven ruimte aan omvorming naar natuurinclusieve landbouw met weidevogelbe- heer voor onder andere de wulp. Ingrepen zijn verder minimaal. De Velperwaard is kleinschaliger, met name richting Terrein de Groot. Ook in de Velperwaard ligt de focus op het behouden en versterken van de huidige kwaliteiten. Hiertoe wordt middels aanplant van hout- wallen en hagen de kleinschaligheid verdicht, terwijl er ook klein- schalige vegetatie wordt verwijderd om doorstroming te bevorderen. Bijzondere plekken worden geaccentueerd zoals economische ont- wikkeling Koningspleij of de oude kazemat.

Enkele recreatieve routes worden toegevoegd, inclusief verbijzondering van enkele uitzicht- punten. MAATREGELEN RIVIERSYSTEEM Rivierkundig worden slechts kleine aanpassingen gedaan door en- kele scheepvaartknelpunten weg te nemen en op gerichte plekken oevers te ontstenen en natuurvriendelijke oevers te ontwikkelen. Dit laatste wordt nauwkeuriger uitgewerkt in de volgende fase. NATUUR- EN LANDSCHAPSWAARDE Agrarisch natuurbeheer De basis is het behoud van de huidige natuur- en landschapskwa- liteiten. Om dit te bewerkstelligen wordt ingezet op de omvorming naar natuurinclusieve landbouw met weidevogelbeheer. Stroomdalgrasland Op de hogere delen langs de rivier bevindt zich stroomdalgrasland. Waar nodig wordt hier de toplaag verwijderd om de graslanden te verjongen of aan kwaliteit te vergroten en meer dynamiek mogelijk te maken. Het ontstenen van oevers draagt bij aan deze dynamiek. Kleinschalige vegetatie In de Velperwaard wordt gericht kleinschalige beplanting toege- voegd in de vorm van wilde hagen en houtwallen. Op gezette plek- ken wordt ten behoeve van doorstroming vegetatie verwijderd. Dit vergroot tevens de contrasten in het gebied. BELEVINGSWAARDE EN GEBRUIK Recreatieve routes In de Velperwaard wordt een halfverhard wandelpad aangelegd, deels bestaand, deels nieuw. Het vormt een wandelverbinding Park maatregelen tussen Fort Westervoort en de Lathumse Veerweg.

De VKV geeft daarnaast ruimte voor de ontwikkeling van een fietsroute door de gemeente Arnhem. De fietsverbinding leidt naar het splitsings- punt en volgt vervolgens de dijk. Er worden twee uitzichtpunten gerealiseerd. Op het splitsingspunt wordt het bestaande rustpunt opgewaardeerd en een nieuw rustpunt wordt toegevoegd in de IJs- selbocht. Fort Westervoort Bij fort Westervoort wordt een kleine gebiedsentree gerealiseerd. Het fort zelf wordt meer beleefbaar gemaakt door de oude randen aan te zetten met water en extra opgaande vegetatie. Economische ontwikkeling Koningspleij en Scheepswerf oude Veerweg Er wordt ruimte geboden aan economische ontwikkeling ‘Koningspleij’ om de historische boerderij als één van de ‘pollen’ uit te werken. Hiermee vormt dit een accent in de uiterwaarden. Ook is er ruimte om bij de voormalige Scheepswerf rond de oude Veerweg naar Westervoort een economische ontwikkeling uit te werken. Deze twee locaties worden los van het RKPIJ uitgewerkt. Recreatieve maatregelen en economisch gebruikEcologische maatregelenRivierkundige maatregelen 29 Indicatieve kaartverbeelding VKV ‘Uiterwaarden Arnhem en Velpenwaard’ Maatvoering in volgende fase 30 10. BEELDKWALITEIT VISIE In het Rivierklimaatpark IJsselpoort zal een groot deel van de beeld- kwaliteit en beleving worden gedomineerd door natuur, rivier en ruigte.

De recreatieve en gebouwde elementen zijn daarin een on- dergeschikt beeld. Maar het zijn wel de elementen die van het ge- bied één samenhangend geheel maken en de belevingswaarde naar een hoger plan tillen. Dit wordt bereikt door herkenbare, terugke- rende elementen waarbij de gebouwde objecten (bruggen) en recre- atieve voorzieningen één geheel vormen in uitstraling, materiali- sering en detaillering. Hierbij staan gebiedseigen materialen en het contrast en het samenspel tussen het gebouwde en de natuurlijke omgeving centraal. In dit hoofdstuk zijn beeldkwaliteitsaspecten voor de bruggen, de materialisering van wandelpaden en randen, en alle gebiedsentrees, recreatieve plekken en uitzichtpunten uitgewerkt. Dit beeldkwali- teitsverhaal vormt daarmee een aanscherping en verdieping op de algemene uitgangspunten zoals benoemd onder ‘leidend principe 5’ in het Ruimtelijk Perspectief en de beeldkwaliteitsaspecten zoals benoemd in de NRD. BEELDKWALITEITSASPECTEN BASIS MATERIALEN EN KLEUREN Voor het Rivierklimaatpark IJsselpoort is één familie van materialen en meubilair samengesteld, afgeleid van lokale materialen en kleu- ren.

In de basis worden de volgende materialen toegepast: • Hergebruikt stortsteen uit de IJsseloevers: • om randen, entrees en kruispunten te accentueren • als stapstenen / voorden (doorwaadbare plek) door nattere laagtes • gezaagd als verharding op recreatieve plekken • tot gruis/granulaat vermalen voor halfverharde wandelpaden • IJsselbaksteen, bij voorkeur restpartijen van voormalige steen- fabrieken uit de IJsselpoort. De kleuren zullen sterk verschillen afhankelijk van het ijzergehalte en kalkgehalte van de klei en het zuurstofgebruik tijdens het bakproces; • Straatbakstenen, gemêleerd, passend bij de traditionele bak- steenkleuren uit de IJsselstreek; • Onbehandeld hout, toegepast in zitbanken, houten rasterpalen en fietsnietjes; • Staal, in een poedercoating (RALkleur nog nader te bepalen), toe te passen in o.a. Informatiepanelen*, voeten en verbindingen in zitbanken, fietsnietjes en leuningwerk; Referentiebeeld: karrenspoor over de Veerdam. Bij voorkeur gebonden halfverharding, Komex of gelijkwaardig Referentiebeeld: wandelpad onverhard Ruimtelijk concept: markeren van kruispunten of bijzondere plekken in het landschap. De reeks objecten vormen samen de route en markeren de entree. Door overal storsteen (in verschillende vormen) toe te passen, ontstaat eenheid in beeld en herkenbaarheid. • Meidoorn als boom of struik, wilde haag of geschoren haag.

Een gebiedseigen opvallende verschijning in de uiterwaarden die ingezet wordt om plekken te accentueren, te omkaderen of af te schermen. * de informatiepanelen zijn specifiek ontworpen voor het rivierkli- maatpark VERHARDINGEN Op recreatieve plekken vormt een verharding van gezaagd stort- steen de basis. Afhankelijk van het beschikbare stortsteen wordt deze verzaagd tot kasseien of tot vlakke stenen zodat een vlakke bestrating met ruime voeg kan worden aangelegd. Halfverharde paden worden uitgevoerd in granulaat van verma- len stortsteen (gruis / granulaat) waarbij kalk en leembinding voor een stabiele ondergrond zorgen, bijvoorbeeld KomexBIO naturel, doorgemengd met stortsteengruis. Breedte van de paden is locatie- specifiek. Oude veerroutes krijgen een karrenspooruitstraling zoals bij de oude Veerdam. Bij bermen wordt 100cm vrijgehouden van beplanting zodat het pad niet dichtgroeit door opgaande beplanting in de omgeving. De bermen worden enkele malen per jaar gemaaid middels het concept ‘nectar onder het maaimes’ wat inhoudt dat er soorten in het gras zitten die kleine lage bloemen vormen zodat knoppen en bloemen worden gespaard bij het maaien. Onverharde paden zijn 75 cm breed en worden uitgevoerd met een zandcunet en afgestrooid met granulaat van stortsteen. De kleiige ondergrond maakt onverharde paden op natte momenten minder begaanbaar.

Met deze oplossing ontstaat een iets stabieler pad dat door gebruik onbegroeid blijft. In principe behoeft dit pad geen maaibeheer. 31 BRUG PUTMAN BRUG MARSWEG BRUG TERREIN DE GROOT LOCATIE-AANDUIDING BRUGGEN BRUG VELPERBEEK 32 Landhoofd De bruggen Marsweg en Terrein de Groot krijgen een kenmerkend landhoofd, gemetseld uit baksteen of stortsteen waartussen het leuningwerk is opgespannend. Bij Terrein de Groot wordt deze aan de zijde van het hoogwatervrije terrein uitgevoerd als gebouwde aanlanding, om aan te sluiten op de steilrand en het hoogwatervrije terrein als ‘pol’ te benadrukken. Eventueel kan er een recreatief rustpunt aan worden gekoppeld. Aanlanding op talud Bij de aanlanding van het brugdek is geen funderingsbalk te zien. Indien het talud heel flauw is kan bij het smalste gedeelte een recht landhoofd worden toegepast. BRUGGEN MARSWEG EN TERREIN DE GROOT De bruggen Marsweg en Terrein de Groot zijn familie van elkaar en worden met een hoge beeldkwaliteit aangelegd. Ze vormen de en- trees van twee belangrijke recreatiegebieden in het Rivierklimaat- park. Alle pijlers worden diep genoeg uitgevoerd zodat een diepere uiterwaardengeul in de toekomst kan worden aangelegd. Vormge- ving, materiaalgebruik en details zijn gelijk.

De landhoofden zullen verschillen, waarbij de brug bij Terrein de Groot aan de zijde van het hoogwatervrije terrein een bastionvorm krijgt die aansluit op de steilranden. Maximale rivierbeleving Alle bruggen ondersteunen de beleving van het omliggende land- schap en de dynamiek van de uiterwaarden. De brug mag niet als obstakel worden gevoeld, zo is deze ook toekomstbestendig. Leuning De leuning is zo open mogelijk en maakt contact met het landschap, ook als deze vrachtwagenproof moet zijn. De leuning benadrukt de lengterichting van de overspanning over de uiterwaard. Brug Terrein de Groot Brug Marsweg

33 Referentie brug Reevediep: dijktalud loopt onder de brug doorReferentie brug Ooijen Wanssum: transparante brug op 1 steunpunt met smal brugdek, open, horizontale leuning. Foto: Paul Poels. Rand brugdek De rand van het brugdek is zo smal mogelijk en verjongd (de rand is onder een hoek naar binnen gezet) om het gevoel van openheid onder de brug te benadrukken. Pijlers Pijlers zijn rond of ovaal en staan symmetrisch vanuit het midden van de geul en hebben een zo groot mogelijke overspanning. Eén pijler per steunpunt. Oplegbalken niet in zicht. Pijlers zijn terug- liggend van de rand en diep genoeg gefundeerd zodat er in de toe- komst altijd zonder aanpassingen een diepe geul aangelegd kan worden. Brug Terrein Putman Referentie brug Ooijen Wanssum: brug ondersteunt de landschapsbeleving. De uiterwaard loopt door. Foto: Hans van der Meer. BRUG PUTMAN De brug naar Putman vormt de entree van een bedrijf in de uiter- waarden. Hierdoor mag deze een meer sobere uitstraling hebben dan de andere twee bruggen. Een aantal kenmerken zijn echter wel belangrijk om de familie tussen de bruggen te benadrukken: • Een overspanning van dijk tot en met hoogwatervrij terrein. Daarmee wordt de doorstroming maximaal; • Diep uitgevoerde pijlers opdat in de toekomst altijd een diepe geul aangelegd kan worden.

Zo wordt een toekomstbestendige brug gerealiseerd; • Eén ronde / ovalen pijler met een slank brugdek in gelijke vor- mentaal met de bruggen Terrein de Groot en de Marsweg; • Een open en horizontale leuning. 34 Referentie: Betonnen brugdek Referentie materiaal landhoofd : Gele Ijsselbaksteen, los gestapeld Referentie metselverband landhoofd : Wild bond Wienerberger, Uk KLEINE BEEKDALBRUG VELPERBEEK De huidige Beekdalbrug in de monding van de Velperbeek is een special. Deze zal worden afgeschaald tot voetgangersbrug (zie toe- lichting onder hoofdstuk Terrein de Groot). De brug is echter ook in een minder goede staat. Daarom wordt onderzocht in hoeverre de brug te herstellen is en geschikt kan zijn voor lichte belasting van LATHUMSE VEERWEGTERP terrein afgraven om tredes buiten de brug te maken Optie 1 (voorkeur maar mogelijk kostbaar, te onderzoeken): brug renoveren en hoogteverschil aanbrengen Optie 2 (terugvaloptie): nieuw voetgangerbrug: één eenvoudige oversteek, eventueel hergebruik aanlandingen en open leuning wandelaars. Om ander gebruik te voorkomen wordt aan beide zijden de grond afgegraven en een trappartij aangelegd. Toevoegingen aan de brug worden uitgevoerd in (hergebruikt) IJsselbaksteen. 35 Referentiebeeld: vloer van gebakken klinkers (bron provincie Gelderland) PRINCIPES - FUNCTIES EN ELEMENTEN 1.

Parkeerplaatsen -20 parkeerplaatsen -zit/wacht plek -informatie over de wandeling -bomen 2. Dijk overstap: trap of helling. Geen bord of sign. Robuust en minimaal houden. 3. Bijzonder element: - markeren van het land- schap: hoogte verschil, bijzon- der pad, etc. Voorbeeld: - stapstenen, - keermuur als poort, - balkon op de dijk RECREATIEVE PLEKKEN Alle gebiedsentrees bestaan uit dezelfde materialisering en hetzelf- de meubilair, hetzij in een andere samenstelling en schaal. Gebiedsentrees groot en klein. De grote gebiedsentrees bestaan uit een opeenvolging (sequentie) van plekken. 1. Een entree, waar mogelijk met parkeerplekken, fietsparkeer- plekken en een verharding van gezaagd stortsteen voorzien van zitbank en informatiepaneel. Meidoorn boompjes markeren de plek. Indien het parkeren op een andere locatie dan bij de dijk plaatsvindt, bijvoorbeeld in Westervoort kan ook daar een infor- matiepaneel en bewegwijziging worden geplaatst; 2. Een trap op de dijkopgang om de bezoeker de uiterwaarden in te leiden, indien relevant (sommige entrees zijn op dijkhoogte); 3. Een waardevolle plek of uitzichtpunt dichtbij, zodat er op korte afstand van de entree een bestemming gevonden kan worden. Denk aan het oorlogsmonument, een voormalige steenfabriek of een uitzichtpunt. Kleine entrees worden voorzien van een informatiepaneel, fietspar- keerplekken en een zitbank.

De elementen zijn samengebracht op een verharding van gezaagd stortsteen. Waalzuil als inspiratie voor economsiche ontwikkelings informatie- panelen. Foto: Jorrit Lousberg Voorbeeld samenhangende huisstijl, Drentsche Aa [Bron: Landezine, 2010, Belvederes Drentsche Aa] Recreatief waardevolle plekken Er komen een aantal recreatief waardevolle plekken voor. Dit zijn plekken met een historische betekenis die om een verbijzondering vragen. • Verharding van gebakken klinker of gezaagd stortsteen; • Twee zitbanken met houten rugleuning; • Waar relevant: informatievoorziening op de plek ontworpen; • Omranding van meidoornstruiken of hagen (plekspecifiek). Uitzichtpunten • Verharding van gebakken klinker of gezaagd stortsteen; • Eén of twee houten zitbanken met rugleuning; • Als de plek erom vraagt: • een omranding van meidoornstruiken of hagen. • informatievoorziening op de plek ontworpen. Referentiebeeld: markering met stenen muurtjes 36 11. BEHEER EN BEHEERDOELEN Referentie glanshaverhooiland. Beeld Luc Bruinsma Referenties soortenrijkdom glanshaverhooiland. Beelden Marcel Snijder In het Rivierklimaatpark IJsselpoort wordt gestreefd naar zo groot mogelijke beheereenheden in de uiterwaarden om een zo robuust mogelijk riviersysteem te krijgen. Deze eenheden sluiten aan bij de natuurdoelen, dragen bij aan verbinding langs de IJssel en meer biodiversiteit in het gebied.

NATUURDOELEN Middels doelgerichte beheerafspraken met gebiedspartners wordt ingezet op water- en natuurbeheer en agrarisch natuurbeheer om de natuurdoelen te bereiken. Beheer van de recreatieve voorzienin- gen en het recreatieve gebruik hoort hier ook bij. Voor natuur moeten deze beheerafspraken aansluiten bij behoud en ontwikkeling van glanshaverhooiland, stroomdalgraslanden, ooibossen, kruidenrijke graslanden en habitats voor soorten als de kamsalamander, de bever en de otter. Maar ook vogelrichtlijnsoor- ten zoals de wulp en andere steltlopers die met name in de produc- tievere graslanden en open delen van het RKP voorkomen. Ook agrarisch natuurbeheer van heggen, hagen, houtsingels en graslanden dragen bij aan het grotere geheel van de natuurdoelen gericht op verbinding en toename van biodiversiteit. Binnen de transitie naar natuurinclusieve landbouw wordt gekeken om hier een steeds meer natuurlijk en passend karakter aan te geven. Waterbeheer is gericht op droogtebestrijding, door zo lang mogelijk water vast te houden in de uiterwaarden na inundatie, en op (eco- logische) waterkwaliteit vanuit de Kader Richtlijn Water. De in de vorige hoofdstukken beschreven maatregelen dragen hier aan bij. De recreatieve beleving van het gebied wordt middels inrichting en beheer van de voorzieningen zo gestuurd dat dit de natuurdoelen niet in de weg zit.

BEHEEREENHEDEN In het vervolgproces wordt nadere uitwerking gegeven aan het zo groot mogelijk vormgeven van beheereenheden, hoe deze ruimte- lijk in te delen en af te bakenen, zowel in ruimte als in intensiteit van beheer. Het vormgeven van de beheereenheden gaat in sa- menspraak met grondeigenaren-/gebruikers en beheerders. Voor het beheer en de eenheden wordt allereerst gekeken naar de eerder genoemde natuurdoelen. Maar ook naar de inpassing in bedrijfs- economische activiteiten, in het licht van de leidende principes uit het ruimtelijk perspectief voor natuurinclusieve landbouw, water- standsdaling en ruimtelijke kwaliteit. Intensiteit van beheer kan worden onderscheiden in tijd (momen- ten, seizoenen of jaarrond) en in beheerdruk (aantal keer maaien of begrazingsdruk per hectare). Dit is mede afhankelijk van factoren zoals overstromingsfrequentie en -duur maar ook van de fase van ontwikkeling van natuurdoelen en bedrijfseconomische inpasbaar- heid. Hiermee wordt duidelijk dat het hier en daar maatwerk vereist en goede afstemming met beheerders nodig is. 37

38 KAARTENBIJLAGE

39 INDICATIEVE VERBEELDING VKV TOTAALKAART MAATVOERING IN VOLGENDE FASE 40 THEMAKAART RIVIERKUNDIGE MAATREGELEN 41 THEMAKAART ECOLOGISCHE MAATREGELEN 42 THEMAKAART RECREATIEVE MAATREGELEN EN ECONOMISCH GEBRUIK 43 Intellectuele eigendomsrechten met betrekking tot uitgaven Alle intellectuele eigendomsrechten met betrekking tot de inhoud, waaronder tekst, geluid en/of beeld, van deze uitgave berusten bij H+N+S B.V. en/of haar licentiegevers. Zonder voorafgaande schrif- telijke toestemming van H+N+S B.V. en/of haar licentiegevers, is het niet toegestaan om enige inhoud openbaar te maken en/of te ver- veelvoudigen. [Voor zover openbaarmaking en/of verveelvoudiging is toegestaan, moet steeds de bron worden vermeld indien dit wettelijk of contractueel verplicht is. Commercieel of onrechtmatig gebruik van enige inhoud van deze uitgave is niet toegestaan. Inspanningsverplichting achterhalen rechthebbenden H+N+S B.V. heeft haar uiterste best gedaan om rechthebbenden van de inhoud, waaronder tekst, geluid en/of beeld, van deze uitgave te achterhalen. Indien u (mede)rechthebbende bent op enige inhoud en voor het gebruik daarvan niet als (mede)rechthebbende bent genoemd of daarvoor geen toestemming hebt verleend waar die wel vereist was, verzoeken wij u onmiddellijk contact op te nemen via mail@hnsland.nl. Disclaimer ten aanzien van uitgaven H+N+S B.V.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://rheden.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/15d84a98-68e2-44bb-ae65-a7d0516be5ba?agendaItemId=c98e0589-d228-4484-bd19-a33023000d29