Bijlage 1 - Statenbrief Meerjarenprognose OV

Statenbrief

Datum

Informatie

8 maart 2023 Zaaknummer

2021-004608 Inlichtingen bij

Onderwerp

Meerjarenprognose openbaar vervoer: Tekorten lopen verder op

Provincieloket 026 359 99 99 post@gelderland.nl

Beleidsprogramma

Blad



1 van 4

Bereikbaarheid

Ambitie



Mobiliteit (Regionale Bereikbaarheid en Regionaal OV)

Portefeuillehouder

Jan van der Meer

1

Kern van deze Statenbrief

Hierbij informeren wij u over de meerjarenprognose 2023-2027 voor de exploitatie van het regionale openbaar vervoer (OV). In de nieuwe meerjarenprognose staat een sterk oplopend tekort betreffende de OV-exploitatie. Voor deze geprognotiseerde tekorten is geen dekking in de begroting 2023 en verder.

2

Waarom ontvangt u deze Statenbrief?

Via deze Statenbrief informeren wij u over aankomende tekorten waarvoor geen dekking is in de begroting, zodat u op de hoogte bent van de laatste stand van zaken.

3

Hoe bent u eerder betrokken?

Deze meerjarenprognose 2023 -2027 OV-concessies volgt op het doorlopen proces in Provinciale Staten over ‘OV onder druk’ (PS2022-1000/ PS2022-272).

4

Samenvatting

Uit de nieuwste meerjarenprognose voor openbaar vervoer blijkt dat de exploitatietekorten de komende jaren verder oplopen. Dit ondanks het door u toegekende structurele extra budget per 2027 en incidenteel geld voor de noodconcessies Veluwe-Zuid en Arnhem-Nijmegen. Dit probleem wordt veroorzaakt door een combinatie van effecten. Een belangrijk effect is het verschil tussen de in de concessiecontracten opgenomen Landelijke Bijdrage Index (LBI: weging van loon-, energieen inflatieontwikkeling) en de consumentenprijsindex (CPI) waarmee het provinciefonds en daarmee het provinciale OV-exploitatiebudget wordt geïndexeerd. Dit indexverschil loopt steeds verder uit elkaar. Andere effecten zijn de dure noodconcessies en de nog achterblijvende reizigersaantallen terwijl de provincie (veelal tijdelijk, soms de gehele concessie) opbrengstverantwoordelijk is waardoor er minder reizigersinkomsten zijn. Komt het Rijk niet met extra middelen over de brug, dan vragen wij de vervoerders om hun vervoerplannen voor 2024 in overeenstemming te brengen met het beschikbare budget. Dit leidt tot een verdere afschaling van met name buslijnen, zowel in de steden als in het landelijk gebied. Zoals u bekend is heeft het onderzoek ‘Gelders OV onder druk’

Datum

8 maart 2023 Zaaknummer

2021-004608 Blad

2 van 4

laten zien dat het vet van de botten is en dat afschaling ingrijpt in de bereikbaarheid van Gelderse reizigers: studenten, scholieren, forensen en recreanten. Ingrijpen in de dienstregeling van 2023 is beperkt mogelijk, een exploitatietekort is daarmee een realistische verwachting.

5

Informatie

Uit de update van de meerjarenprognose blijkt, dat het OV-exploitatie tekort van het regionale openbaar vervoer (OV) dit jaar groot zal zijn. En dat het tekort in de komende jaren naar verwachting steeds groter wordt als het verschil tussen de twee indexen blijft bestaan, zie onderstaande tabel.

Prognose tekort

2023

2024

2025

2026

2027

€ -22.919.000

€ -22.323.000

€ -22.258.000

€ -27.892.000

€ -37.376.000

haltetaxiRRReis*

€ 9.500.000

€ 9.000.000

€ 8.500.000

€ 8.000.000

€ 7.500.000

Restant tekort:

€ -13.419.000

€ -13.323.000

€ -13.758.000

€ -19.892.000

€ -29.876.000

*De tekorten worden beperkt door de inzet van restant middelen voor haltetaxiRRReis. Wanneer deze middelen niet worden aangewend voor de haltetaxi, dan kunnen ze worden aangewend voor de OV-exploitatie. Naarmate het haltetaxi-gebruik toeneemt, nemen de kosten toe. En indien het aanbod van bussen verminderd, neemt het haltetaxi-gebruik navenant toe. Tijdens de huidige coalitieperiode zijn er al veel extra (incidentele) middelen in het OV gestopt: circa €120 miljoen voor vier jaren. Desondanks is de prognose voor het tekort dit jaar circa €23 miljoen. Dit tekort zal in 2027 mogelijk erg sterk oplopen. De door u extra beschikbaar gestelde jaarlijkse structurele middelen (€12,5 miljoen per jaar, ingaande per 2027) zijn al in de nieuwe prognose opgenomen. Er zijn ontwikkelingen (zoals lopende CAO-onderhandelingen bij vervoerders, kostenverhogend in nieuwe concessies) die nog niet in de nieuwe prognose zitten. Mede hierdoor kunnen tekorten nog verder oplopen.

5.1 De oorzaak De OV-exploitatiekosten kennen een hoge indexering die drie maal per jaar plaatsvindt: Landelijke Bijdrage Index (LBI). Hierdoor stijgen de kosten harder dan ons budget, dat een lagere indexering kent: eenmaal per jaar de consumentenprijsindex (CPI). Ons budget wordt gevoed vanuit het provinciefonds: middelen die wij ontvangen vanuit het Rijk. Kortom, het loopt steeds verder uit de pas in de komende jaren. Dit probleem doet zich in geheel Nederland voor. Maar in Gelderland is het probleem meer zichtbaar, omdat we in een overgangsfase zitten naar nieuwe OV-concessies. We kennen enkele kostbare overbruggingsconcessies totdat de meerjarige concessies aanvangen: de noodconcessies. Wij waren genoodzaakt dure noodconcessies aan te gaan. Het ziet er niet naar uit, dat het verschil in stijging van kosten en budget in de komende tijd weer gelijk op gaat lopen. Dat wordt bevestigd door Samenwerkingsverband van decentrale OV-autoriteiten (DOVA), dat bestaat uit de 12 provincies, Vervoerregio Amsterdam, Metropoolregio Rotterdam Den Haag en OV Bureau Groningen Drenthe.

Datum

8 maart 2023 Zaaknummer

2021-004608 Blad

3 van 4

Gezien de sterk gestegen gasprijzen helpt het niet mee, dat in de concessie Arnhem-Nijmegen veel wordt gereden met gasbussen. Ook zorgen de nog achterblijvende reizigersaantallen - terwijl de provincie (veelal tijdelijk, soms de gehele concessie) opbrengstverantwoordelijk is - ervoor dat er minder reizigersinkomsten zijn. De tekorten betekenen dat er geld bij moet vanuit het Rijk, of dat we zelf extra budget beschikbaar stellen. Of dat er moet worden gesneden in het OV-aanbod. Denk daarbij aan het schrappen van buslijnen en het afschalen van dienstregelingen voor buslijnen. De gevolgen van het snijden in het OV-aanbod zullen zowel merkbaar zijn in stedelijk als in landelijk gebied. Want op uw verzoek (PS2022-1000) is uit onderzoek ‘Gelders OV onder druk’ gebleken, dat het regionale OV in Gelderland vrijwel niet efficiënter en slimmer georganiseerd kan worden: potentiële besparingen zijn zeer beperkt. Het lijkt niet realistisch om het OV in 2023 al af te schalen. Wel zullen we alvast aan de vervoerders (concessiehouders) vragen om hun vervoerplannen 2024 (indien budget uitblijft) zodanig aan te passen, dat het OV-exploitatiebudget niet wordt overschreden.

5.2

Lobby intensiveren

Er is op dit moment nog geen zicht op extra geld vanuit het Rijk via het provinciefonds. Wel loopt er al een jaar lang een lobby richting het Rijk om aandacht te vragen voor het OV-dilemma. Deze lobby willen wij intensiveren, waarbij wij ook aan u vragen om uw partijkanalen optimaal te benutten. Landelijk trekken wij samen op in Nationaal Openbaar Vervoer Beraad (NOVB) verband. Daarin spreken vertegenwoordigers van alle concessieverleners met het Rijk over benodigde investeringen in het OV door het Rijk. De concessieverleners leggen gezamenlijk herhaaldelijk een stevige financiële vraag neer bij het Rijk, omdat zij de extra jaarlijkse financiële lasten niet zelf kunnen dragen. Het NOVB overleg wordt mede voorbereid door een krachtenbundeling vanuit het Interprovinciaal Overleg (IPO) en het Samenwerkingsverband van decentrale OV-autoriteiten (DOVA) waarin wij intensief deelnemen.

6

Planning en control

Voor de geprognotiseerde sterk oplopende tekorten betreffende de OV-exploitatie is geen dekking in de begroting 2023 en verder. Het Rijk geeft ons de opdracht om het regionale OV te verzorgen. Daarvoor ontvangen wij van hen een financiële bijdrage via het provinciefonds. Vanwege het ontbreken van dekking, zetten wij nog meer in op lobby richting het Rijk. Doel hiervan is dat hun bijdrage (via het provinciefonds) weer gelijk is aan de kosten die wij kwijt zijn aan de in stand houding van het regionale OV in Gelderland.

7

Participatie en communicatie

ROCOV Gelderland behartigt de belangen van de OV-reiziger in Gelderland en is op de hoogte gesteld van de oplopende tekorten. Tegelijk met deze Statenbrief gaat er een persbericht uit.

Datum

8 maart 2023 Zaaknummer

2021-004608 Blad

4 van 4

8

Vervolg

Wij zullen de lobby samen met onze partners intensiveren richting het Rijk. Het doel hiervan is dat het Rijk haar bijdrage aan het in stand houden van het regionale OV verhoogt, zodat hun bijdrage (via het provinciefonds) weer gelijk is aan de kosten van het regionale OV. Gedeputeerde Staten van Gelderland John Berends - Commissaris van de Koning Miriam Nienhuis-van Doremaele - Secretaris Bijlage(n)