B en W-voorstel

B en W-voorstel portefeuillehouder

Paul Hofman

b en w-vergadering

begrotingsprogramma

2 Leefomgeving agendapunt

draagt bij aan Global Goal(s)

15 Leven op het land bijlage(n)

Onderzoeksrapportage Honingbijen en wilde bestuivers op het Rozendaalse Veld

rol raad

Ter kennisneming onderwerp

Gemeentelijke toestemming voor de plaatsing van bijenkasten op het Rozendaalse Veld INHOUD VOORSTEL 1. De aanbevelingen van het onderzoeksrapport van EIS Kenniscentrum ten aanzien van het aantal bijenkasten op het Rozendaalse veld overnemen en besluiten het aantal plaatsen voor bijenkasten op het Rozendaalse Veld terug te brengen tot maximaal vijf; 2. Gelet op het schaarse karakter van de gemeentelijke toestemmingsverklaringen voor het plaatsen van een bijenkast op het Rozendaalse Veld de vijf beschikbare plaatsen verloten onder belangstellende imkers uit de gemeente Rheden. 1 Wat is de aanleiding? Gemeente Rheden heeft, vanuit haar rol als terreineigenaar, het gebruik van heidegebied het Rozendaalse Veld door imkerverenigingen gereguleerd. In 2023 waren er 10 imkerverenigingen die een gemeentelijke toestemming hebben ontvangen om hun leden, onder voorwaarden, bijenkasten te laten plaatsen in ons heidegebied voor de periode dat meer dan 10% van de struikheide bloeit (doorgaans vanaf eind juli) tot uiterlijk 15 september. Deze toestemming liep op 15 september 2023 af. Er dient bestuurlijk een standpunt ingenomen te worden over de plaatsing van bijenkasten. 2 Wat is het bestaand beleid c.q. kader? • • • •

Wet Natuurbescherming Het provinciale Natura 2000-beleidsplan Veluwe Gemeentelijk biodiversiteitsplan Beheervisie Rozendaalse Veld 2019

3 Wat willen wij bereiken op de genoemde Global Goal(s)? Dit voorstel levert een bijdrage aan het herstel van ecosystemen en het behoud van biodiversiteit. Tevens wordt hiermee het duurzaam gebruik van ecosystemen bevorderd, en wordt het verlies aan biodiversiteit een halt toe geroepen. 4 Wat gaan wij ervoor doen? Situatie tot op heden Van oudsher staan er al imkers met bijenkasten op het Rozendaalse Veld. De gemeente Rheden heeft in 2011 het plaatsen van bijenkasten gereguleerd. Er is toen aan een aantal imkerverenigingen toestemming verleend om hun leden, onder voorwaarden, bijenkasten te laten plaatsen op het Rozendaalse Veld. Voor nieuwe verenigingen was/is geen plaats. Voor de beeldvorming: in onderzoekjaar 2022 stonden er 208 bijenkasten op het Rozendaalse Veld.

Pagina 1 van 4 RHD-

Natura-2000-beleidsplan Veluwe Een belangrijke maatregel uit het Natura 2000-beheerplan Veluwe is het opstellen en uitvoeren van herstelprogramma’s voor de Veluwse natuur en de bijbehorende soorten (door de provincie). Voor ons heidegebied is het herstelprogramma voor heiden en stuifzanden van toepassing. Dit plan bevat een analyse van de oorzaken waardoor de instandhoudingsdoelen nog niet behaald kunnen worden voor de heiden en stuifzanden, en benoemt de sleutelfactoren. De sleutelfactoren zijn leidend voor het bepalen van de maatregelen die moeten leiden tot herstel van de heiden en de stuifzanden. In het nu, in ontwerp, vastgestelde herstelprogramma voor heiden en stuifzanden is onderstaande passage opgenomen:

Hieruit blijkt dat de provincie de negatieve effecten van honingbijen op wilde bijen en andere bestuivers erkend, en het treffen van herstelmaatregelen hieromtrent in het herstelprogramma voor heiden en stuifzanden heeft opgenomen. Onderzoek naar impact van de aanwezigheid van gehouden bijen op wilde bestuivers in het heidegebied Rozendaalse veld Het is algemeen bekend dat insecten in natuurgebieden sterk achteruit gaan. Dit geeft reden tot zorg. Voor het Rozendaalse Veld heeft de gemeente Rheden daarom door EIS Kenniscentrum Insecten een uitgebreid onderzoek laten doen naar de aanwezigheid van bestuivende insecten. Dit omvat zowel gehouden bijen (honingbijen) als wilde bestuivers (wilde bijen en zweefvliegen). In dit onderzoek is tevens eventuele concurrentie tussen honingbijen en wilde bestuivers onderzocht, en op basis daarvan een onderbouwd advies gegeven voor het maximum aantal te plaatsen honingbijkasten. Het onderzoek is inmiddels uitgevoerd. De onderzoekers concluderen in hun rapportage: “Het is duidelijk dat het Rozendaalse Veld op dit moment verzadigd is met honingbijen ten gevolge van de aanwezigheid van een (te) groot aantal honingbijvolken.

Dat beperkt niet alleen de honingopbrengst per kast, maar ook wilde bestuivers lijden onder concurrentie met de honingbij.” “Onze aanbeveling voor het Rozendaalse veld is om het aantal honingbijkasten zeer sterk terug te brengen waarbij rekening gehouden wordt met de afnemende kwaliteit van de heide, dit jaar was dat dus slechts zo’n 35% van het totaal. Tevens bevelen we aan om hierover ook in overleg te treden met de buren, Natuurmonumenten. Aanbevolen dichtheden honingbijkasten kunnen vermoedelijk bereikt worden door alleen lokale imkers toe te laten en imkertoeristen te weren.” “Met de huidige getallen komt de aanbeveling, bij een kwart van het terrein met concurrentiedruk, op een maximum van 5 kasten op één locatie van maximaal enkele vierkante meters.” Pagina 2 van 4 RHD-

De volledige onderzoeksrapportage is als bijlage bij dit voorstel gevoegd. Herkomst imkers Er waren tijdens het onderzoek (2022) 13 imkerverenigingen die met toestemming, onder voorwaarden, bijenkasten plaatsten op het Rozendaalse Veld: • • • • • • • • • • • • •

Imkersvereniging Wehl e.o. Imkervereniging Liemers Imkervereniging Laren Bijenvereniging Varsseveld e.o. Imkervereniging Dieren e.o. Imkervereniging Arnhem-Velp e.o. Imkervereniging Doesburg e.o. NBV-afdeling Doetinchem e.o. Bijenvereniging "De Vooruitgang" (Hengelo Gld.) Imkersvereniging Eensgezindheid Eerbeek e.o. Imkersvereniging Brummen Bijenvrienden Zelhem e.o. Imkervereniging De Bij & Wij Montferland/Didam

Uit bovenstaande lijst blijkt dat verreweg de meeste imkerverenigingen niet uit de buurt van het Rozendaalse Veld komen. Verstoring fauna door rijbewegingen imkers De imkerverenigingen mogen voor het plaatsen en ophalen van de bijenkasten gebruik maken van een voertuig, iets wat vanwege verstoring van fauna eigenlijk onwenselijk is. Vooral in de ochtend (de tijd om kasten te plaatsen) en de avond kunnen verkeersbewegingen een verstorend effect hebben op onder andere de trek en rust tijdens foerageren van reeën, wilde zwijnen, edel- en damherten in het gebied. Ook vormen deze een bedreiging voor verstoringsgevoelige rode lijst vogelsoorten zoals de Draaihals, welke in het gebied voorkomt en de status ernstig bedreigd heeft. Voorstel voor nieuwe werkwijze Zoals eerder in dit voorstel is vermeld, blijkt uit het onderzoek dat het Rozendaalse Veld op dit moment verzadigd is met honingbijen ten koste van de wilde bestuivers. Met het overnemen van de aanbevelingen uit het onderzoeksrapport zijn voortaan vijf plaatsen beschikbaar voor bijenkasten. Gelet op de historische relatie van de Geërfden van Velp met het heidegebied en onze gemeentelijke eigendom van dit terrein stellen wij voor om alleen imkers woonachting binnen de gemeente Rheden in aanmerking te laten komen voor toestemming om bijenkasten te mogen plaatsen op het Rozendaalse Veld.

Toewijzing zal plaatsvinden via loting, om zo iedere lokale imker gelijke kansen te geven. Toestemmingen worden aan personen verleend i.p.v. aan imkerverenigingen. 5 Wat zijn de financiële consequenties? Er zijn geen financiële consequenties. Inzicht verloop beschikbaar budget:

Structureel./ Incidenteel

2024

2025

2026

Budget: Af: aangegane verplichtingen: Bij: inkomsten: Beschikbaar: Gevraagd budget: Restant budget nog beschikbaar: Pagina 3 van 4 RHD-

2027

6 Wat zijn de risico’s? N.v.t. 7 Wat is het draagvlak voor dit voorstel? Het Rozendaalse Veld heeft een bijzondere historie: het was van oorsprong geërfdengrond, gemeenschappelijk bezit van de Velpse boerengemeenschap. De geërfden van het dorp Velp waren eeuwenlang de gezamenlijke eigenaren en gebruikers van het terrein. In 1917 besloten de geërfden een klein deel van het gezamenlijk eigendom (de “Voorheide”) aan de gemeente Rheden te schenken en in 1921 volgde het resterende deel (de “Achterheide”). Aan deze schenking was een aantal notariële voorwaarden verbonden. Deze zijn in 1998 vertaald naar een, voor de huidige tijd werkzaam, convenant. Uitgangspunt is dat het natuurterrein wordt beheerd ten nutte van het algemeen belang én dat de gemeente Rheden de historische relatie met de voormalige eigenaar erkent. In de praktijk betekent dit dat de Geërfden van Velp door de gemeente Rheden betrokken wordt bij het opstellen van beleidsvoornemens en de uitvoering van het beheer. Ook bij het proces t.a.v. dit dossier zijn de Geërfden van Velp bij het gehele proces betrokken geweest. Het draagvlak voor dit voorstel is groot vanuit de Geërfden van Velp. Gelet op het sterk beperkende karakter van dit voorstel ten opzichte van de huidige situatie, moet rekening gehouden worden met het ontbreken van draagvlak bij imkers afkomstig van buiten de gemeente Rheden.

8 Hoe en met wie wordt er gecommuniceerd? Allereerst zullen de imkerverenigingen, die vorig jaar bijenkasten op het Rozendaalse Veld hebben geplaatst, schriftelijk geïnformeerd worden dat zij als vereniging niet in aanmerking komen voor een nieuwe toestemming. Vorig jaar is bij het verstrekken van de toestemming voor 2023 reeds in de (wederzijds getekende) toestemmingsbrief benadrukt dat deze toestemming alleen gold voor 2023. Tevens was in dezelfde brief benadrukt dat het beleid ten aanzien van het plaatsen van bijenkasten op het Rozendaalse Veld naar verwachting zal gaan veranderen, en dat het daarmee dus niet vanzelfsprekend is dat zij ook in 2024 gebruik kunnen maken van het Rozendaalse Veld en dat ze hier rekening mee dienen te houden. Ook hebben deze imkerverenigingen destijds, voorafgaand aan de toestemmingsbrief voor 2023, een kopie van de onderzoeksrapportage van EIS Kenniscentrum Insecten ontvangen. De communicatie ten aanzien van de inschrijving voor 2024 (en verder) zal in overleg met de collega's van afdeling Communicatie en de Geërfden van Velp nader worden uitgewerkt. We streven ernaar om deze communicatie uiterlijk in de eerste helft van april te realiseren. 9 Wordt er een evaluatie uitgevoerd? Nadat de inschrijvingsperiode is afgerond en de eerste toewijzing heeft plaatsgevonden, zal een eerste (tussen)evaluatie plaatsvinden.

Na afloop van het eerste "imkerseizoen" zal een tweede evaluatie plaatsvinden. De wijze van evaluatie wordt de komende periode verder uitgewerkt. Velp,

Pagina 4 van 4 RHD-