Agendabundel

Bundel - Raadsvergadering van 7 november 2023 1 2 2.a 3

4

5

Opening en vaststellen agenda Rondvraag BESPREEKSTUKKEN (waarover debat en besluitvorming plaatsvindt) Bestemming jaarrekeningresultaat 2022 (23.68) Raadsvoorstel Definitieve voorstel bestemming jaarrekeningresultaat 2022 Raadsbesluit 23.68 Memo inzicht in mogelijke resultaatbestemming 2022 (23.68)) Programmabegroting 2024 en Meerjarenraming 2025-2027 (23.65) Raadsvoorstel Programmabegroting 2024 en Meerjarenraming 2025-2027 (23.65) Raadsbesluit 23.65 Programmabegroting 2024-2027 (23.65) 2365 Programmabegroting 2024 - Bijlage 11 (aangevuld) Inspreekbijdrage Doeko Pinxt namens bibliotheek Veluwezoom en Cultuurbedrijf RIQQ Bijlage bij inspreekbijdrageDoeko Pinxt 2365 Memo effect septembercirculaire gemeentefonds 2023 (23.65) Beantwoording technische vragen Programmabegroting 2024 DEF Antwoord op openstaande vragen programmabegroting 2024 Antwoord vraag 158 De tweede antwoorden set van de drie openstaande vragen Begroting 2365 Programmabegroting 2024 - Geraamde opbrengsten uit lokale heffingen 2365 bijlage toelichting mutaties reserve PB2024 Technische vragen/antwoorden Programmabegroting 2024, versie 31-10-2023 Politieke vragen/antwoorden Programmabegroting 2024 31-10-2023 Sluiting

23.68

Raadsvoorstel portefeuillehouder

begrotingsprogramma

draagt bij aan Global Goal(s)

T.A.F.A Klomberg

Pr. 1 t/m 3

1 t/m 18

b en w-vergadering

agendapunt

bijlage(n) ter inzage

18 oktober 2023

Circ.

Memo 27-06-2023 Inzicht in mogelijke resultaatbestemming 2022

rol raad

soort document

Ter besluitvorming

Raadsvoorstel en -besluit

voorbereidende vergadering

agendapunt

24 oktober 2023 raadsvergadering

agendapunt

7 november 2023 onderwerp

Definitieve voorstel bestemming jaarrekeningresultaat 2022. INHOUD VOORSTEL De reserve rekeningresultaat 2022 ad € 2.411.000 als volgt in te zetten: a Toevoeging aan de algemene reserve: € 840.000. b Dekking uitgaven energietoeslagen 2023: € 1.000.000. c Dekking uitgaven bijzondere bijstand, compensatieregeling voogdij 18+: € 117.000. d Dekking uitgaven erfgoed (subsidies): € 36.000. e Dekking uitgaven erfgoed (projecten): € 257.000. f Dekking uitgaven samenkracht en burgerparticipatie: € 161.000. 1 Waartoe is het voorstel gedaan? Op 4 juli jl. zijn de jaarstukken 2022 door de gemeenteraad vastgesteld. In afwachting van nadere bestemming is een deel van het resultaat tijdelijk in een nieuwe reserve toegevoegd. Dit voorstel is gericht op de afwikkeling van het gerealiseerde rekeningresultaat over het boekjaar 2022. 2 Wat is de aanleiding? De raad heeft op 4 juli jl. de jaarstukken 2022 vastgesteld en daarbij besloten om, in afwachting van nadere bestemming, van het totale rekeningresultaat ad € 3.257.000 een bedrag van € 2.411.000 te reserveren in een aparte reserve rekeningresultaat 2022. In het raadsvoorstel van de jaarstukken valt te lezen dat daarvoor is gekozen omdat er op dat moment nog teveel onzekerheden met betrekking tot de ontwikkeling van het financiële meerjarig perspectief waren om een definitieve keuze te maken. Het college heeft de raad op 27 juni jl.

geïnformeerd over de mogelijke bestemming van deze middelen. Het totaal aan voorstellen overstijgt het bedrag dat nog bestemd dient te worden, dit vraagt keuzes. Met voorliggend voorstel legt het college de inzet van deze reserve aan de raad voor. Hiermee wordt de reserve rekeningresultaat 2022 volledig ingezet en komt deze reserve te vervallen. 3 Wat is het bestaand beleid c.q. kader? Gemeentewet en financiële verordening. 4 Wat willen wij bereiken? Volledige (financiële) afwikkeling van de Jaarstukken 2022.

pagina

1

ons kenmerk

23.68V

23.68

5 Wat gaan wij ervoor doen? De voorgestelde inzet van de reserve rekeningresultaat 2022 zal d.m.v. een begrotingswijziging worden verwerkt. 6 Wat zijn de financiële consequenties? Met de voorgestelde inzet van genoemde reserve wordt het weerstandsvermogen verbeterd en worden middelen beschikbaar gesteld voor de onderwerpen zoals vermeld in onderstaande tabel.

Voorstel resultaatbestemming 2022 (in €'s) Onderwerp 1 Weerstandsvermogen 2 Energietoeslagen 2023

3 Bijzondere bijstand en compensatieregeling voogdij 18+

4 Erfgoed (subsidies)

5 Erfgoed (projecten)

6 Samenkracht en burgerparticipatie

Totale bestemming:

pagina

2

Toelichting Dotatie aan algemene reserve om daarmee de solvabiliteit en het weerstandsvermogen te verbeteren. Betreft reservering van middelen die via de algemene uitkering (decembercirculaire) zijn ontvangen en betrekking hebben op te verstrekken energietoeslagen in 2023 aan mensen met een laag inkomen (< 120% van de bijstandsnorm). Betreft reservering van middelen die via de algemene uitkering (decembercirculaire) zijn ontvangen en bedoeld zijn voor diverse tegemoetkomingen in te maken kosten voor bijzondere bijstand gerichte hulp en compensatieregeling voogdij 18+. Te verstrekken erfgoed-subsidies. Dit budget gaat altijd over de jaarkalender heen: eigenaren krijgen een beschikking voor de uitvoering van werkzaamheden en mogen daar een jaar (soms langer als daarvoor een goede reden is, zoals ten tijde van corona, en uitstel wordt verleend) over doen. Het gaat dus om budgetten die per definitie overlopen. Dit betreft middelen die gereserveerd zijn voor de projecten Gebiedsatlas, subsidie van de provincie voor Maatwerk voor Monumenten en het geld dat is afgeroomd van het Monumentenfonds ten behoeve van de implementatie van erfgoed in de Ow en Maatwerk voor Monumenten. POK-middelen (Parlementaire Ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag): gemeenten krijgen vanaf 2022 (t/m 2027) incidentele middelen van het rijk om de positie van de meest kwetsbare inwoners te verbeteren.

Wij zetten deze middelen op twee manieren voor dit doel in: door de aanstelling van een specifieke consulent doorbraakmethode en het realiseren van één (backoffice)loket voor inwoners met financiële hulpvragen. Deze verplichtingen zijn reeds aangegaan en lopen door de komende jaren.

Bedrag 840.000 1.000.000

117.000

36.000

257.000

161.000

2.411.000

ons kenmerk

23.68V

23.68

7

Wat zijn de risico’s? In de memo ‘Inzicht in mogelijke resultaatbestemming 2022’ van 27 juni jl. (zie bijlage) heeft het college de raad geïnformeerd over mogelijke bestemmingen van het (restant) rekeningresultaat 2022. Omdat de benodigde middelen voor alle mogelijke bestemmingen (€ 3.101.000) de omvang van de reserve overstijgen, worden de onderstaande mogelijke bestemmingen niet voorgesteld: • •

Implementatie Wet open overheid (Woo) Inburgering

€ 121.000. € 117.000.

Voor deze onderwerpen geldt dat de financiële dekking zo mogelijk en indien noodzakelijk wordt opgelost binnen het bestaande financieel kader. Daarnaast hebben wij een aantal bestemmingen verlaagd, anticiperend op voorgenomen beleid. Voor de onderwerpen waarvoor de benodigde middelen niet (of minder) beschikbaar worden gesteld, bestaat het risico dat het budget toch niet toereikend blijkt. Er wordt op gestuurd om binnen budget te blijven, door bijvoorbeeld de ambitie bij te stellen. 8 Wat is het draagvlak voor dit voorstel? Niet van toepassing/afstemming vindt plaats in de voorbereidende raadsvergaderinig van 24 oktober a.s. 9 Hoe en met wie wordt er gecommuniceerd? Niet van toepassing. 10 Wordt er een evaluatie uitgevoerd? Niet van toepssing. Velp, 18 oktober 2023 Burgemeester en wethouders van Rheden, Carol van Eert, burgemeester. Martin Rommers, secretaris.

pagina

3

ons kenmerk

23.68V

23.68

gemeente Rheden

Raadsvergadering 7 november 2023 Agendapunt 3 DB

Raadsbesluit De raad van de gemeente Rheden; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 18 oktober 2023; gelet op het amendement 'storting algemene reserve'; besluit:

de reserve rekeningresultaat 2022 ad € 2.411.000 als volgt in te zetten: a Toevoeging aan de algemene reserve: € 840.000. b Dekking uitgaven energietoeslagen 2023: € 1.000.000. c Dekking uitgaven bijzondere bijstand, compensatieregeling voogdij 18+: € 117.000. d Dekking uitgaven erfgoed (subsidies): € 36.000. e Dekking uitgaven erfgoed (projecten): € 257.000. f € 161.000 toe te voegen aan de algemene reserve. Arnhem, 7 november 2023 De raad voornoemd,

voorzitter.

griffier.

pagina

1

ons kenmerk

23.68B

Memo Van: Aan: Datum: Onderwerp:

College B&W Raad 27 juni 2023 Inzicht in mogelijke resultaatbestemming 2022

In de vergadering van de voorbereidende raadsvergadering van 15 juni jl. is bij de behandeling van de Jaarstukken 2022 gevraagd om inzicht te krijgen in mogelijkheden m.b.t. de bestemming van het rekeningresultaat 2022. De jaarrekening 2022 sluit, voor bestemming, met een overschot van € 3.257.000. We stellen voor om deze middelen als volgt te bestemmen: a. Storting in nieuwe reserve afvalverwerking € 302.000 b. Storting in nieuwe reserve bovenwettelijk verlof € 544.000 c. Storting in nieuwe reserve rekeningresultaat 2022 € 2.411.000 Ad a. Reserve afvalverwerking Van het totale rekeningresultaat heeft € 302.000 betrekking op taakveld afvalverwerking. Hierbij verwijzen wij u naar de nadere toelichting in de paragraaf lokale heffingen. Vanuit het principe van maximaal 100% kostendekkendheid dienen deze middelen hiervoor beschikbaar te blijven. We stellen voor om een nieuwe bestemmingsreserve afvalverwerking te vormen en hierin bovengenoemd bedrag te storten. Ad b. Reserve bovenwettelijk verlof We stellen voor om € 544.000 te reserveren voor kosten van bovenwettelijk verlof. Vanaf 1 januari 2022 kunnen medewerkers bovenwettelijke vakantie-uren sparen. Deze vakantie-uren verjaren niet. Dit kan gaan leiden tot verlofstuwmeren die bijvoorbeeld ingezet gaan worden om eerder met pensioen te gaan.

Voor het bovenwettelijk verlof gaan we uit van 70% van de opgebouwde verlofuren per 31-12-2022. Deze reserve zal na toetsing aan de voorschreven wettelijke kaders worden omgezet in een voorziening. Elk jaar zal de hoogte van de voorziening opnieuw worden beoordeeld aan de hand van het bovenwettelijk verlof. Ad c. Reserve rekeningresultaat 2022 Daarnaast stellen we voor om het restant ad € 2.411.000 voorlopig te reserveren in een aparte reserve in afwachting van nadere besluitvorming over de bestemming van deze middelen. Op dit moment zijn er namelijk nog teveel onzekerheden met betrekking tot de ontwikkeling van het financiële meerjarig perspectief om een definitieve keuze te maken. In de bijlage van deze memo treft u een opsomming aan van mogelijke bestemmingen van dit restant rekeningresultaat zoals dit in eerder stadium in het college aan de orde is geweest. Het totaal aan voorstellen overstijgt het bedrag dat nog bestemd dient te worden. Het college zal dus keuzes moeten maken die het college in het definitieve voorstel van resultaatbestemming in het najaar (september) aan de raad zal voorleggen. Overigens zou het kunnen zijn dat in het voorstel, gelet op de financiële situatie of urgente behoeften, nog een andere bestemming zal worden genoemd. Vanzelfsprekend zal het voorstel worden onderbouwd en is de uiteindelijk keuze aan de Raad.

1/3

Bijlage: Overzicht mogelijke resultaatbestemming 2022 Onderwerp 1 Implementatie Wet open overheid (Woo)

2

Energietoeslagen 2023

3

Bijzondere bijstand en compensatieregeling voogdij 18+

4

Erfgoed (subsidies)

5

Erfgoed (projecten)

6

Inburgering

7

Samenkracht en burgerparticipatie

Toelichting Op 26-1-2021 is Wet open overheid (Woo) aangenomen, een initiatiefwet die beoogt de gehele overheid transparanter en toegankelijker te maken. De financiële middelen bestaan uit zowel incidentele (€ 66k) als structurele (€ 55k) middelen. De structurele middelen zijn o.a. bedoeld voor het aanwijzen van een contactfunctionaris en het beheer en onderhoud van systemen. De incidentele middelen (t/m 2026) zijn bestemd voor het verbeteren van systemen, het opleiden van medewerkers en het aanpassen van processen en de organisatie. Betreft reservering van middelen die via de algemene uitkering (decembercirculaire) zijn ontvangen en betrekking hebben op te verstrekken energietoeslagen in 2023 aan mensen met een laag inkomen (< 120% van de bijstandsnorm). Betreft reservering van middelen die via de algemene uitkering (decembercirculaire) zijn ontvangen en bedoeld zijn voor diverse tegemoetkomingen in te maken kosten voor bijzondere bijstand gerichte hulp en compensatieregeling voogdij 18+. Te verstrekken erfgoed-subsidies. Dit budget gaat altijd over de jaarkalender heen: eigenaren krijgen een beschikking voor de uitvoering van werkzaamheden en mogen daar een jaar (soms langer als daarvoor een goede reden is, zoals ten tijde van corona, en uitstel wordt verleend) over doen. Het gaat dus om budgetten die per definitie overlopen.

Betreft een structureel budget van jaarlijks € 103k. Dit betreft middelen die gereserveerd zijn voor de projecten Gebiedsatlas, subsidie van de provincie voor Maatwerk voor Monumenten en het geld dat is afgeroomd van het Monumentenfonds ten behoeve van de implementatie van erfgoed in de Ow en Maatwerk voor Monumenten. Betreft twee (niet geoormerkte) budgetten voor inburgering vanuit de septembercirculaire. O.a. wegens de late toekenning hiervan in 2022 heeft uitvoering nog niet plaatsgevonden. Van het totale bedrag wordt € 48.000 ingezet voor tijdelijke huisvesting statushouders en € 69.000 voor maatschappelijke begeleiding. POK-middelen (Parlementaire Ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag): gemeenten krijgen vanaf 2022 (t/m 2027) incidentele middelen van het rijk om de positie van de meest kwetsbare inwoners te verbeteren. Wij zetten deze middelen op twee manieren voor dit doel in: door de

Bedrag € 121.000

€ 1.175.000

€ 234.000

€ 36.000

€ 257.000

€ 117.000

€ 161.000

2/3

8

Weerstandsvermogen

Totaal mogelijke bestemmingen

aanstelling van een specifieke consulent doorbraakmethode en het realiseren van één (backoffice)loket voor inwoners met financiële hulpvragen. Deze verplichtingen zijn reeds aangegaan en lopen door de komende jaren. De raad heeft aangegeven dat bij positieve rekeningsaldi er een substantieel bedrag - bij voorkeur € 1 miljoen - aan de algemene reserve dient te worden toegevoegd om daarmee de solvabiliteit en weerstandscapaciteit te verbeteren.

€ 1.000.000

€ 3.101.000

3/3

23.65 Raadsvoorstel portefeuillehouder

begrotingsprogramma

draagt bij aan Global Goal(s)

T.A.F.A. Klomberg

Programma 1 t/m 3

16 Vrede, veiligheid en sterke publieke diensten

b en w-vergadering

agendapunt

bijlage(n) ter inzage

26 september 2023

3

Programmabegroting 2024

rol raad

soort document

Ter besluitvorming

Raadsvoorstel en -besluit

voorbereidende vergadering

agendapunt

24 oktober 2023 raadsvergadering

agendapunt

7 november 2023 onderwerp

Programmabegroting 2024 en Meerjarenraming 2025-2027. INHOUD VOORSTEL Instemmen met de Programmabegroting 2024 en de Meerjarenraming 2025-2027. 1 Waartoe is het voorstel gedaan? Met dit besluit stelt de raad de beleidsmatige en financiële contouren vast voor 2024 waarbinnen het college uitvoering geeft aan de voornemens. 2 Wat is de aanleiding? De gemeenteraad dient voorafgaand aan het begrotingsjaar de begroting vast te stellen en deze voor 15 november ter beoordeling aan de provincie voor te leggen. 3 Wat is het bestaand beleid c.q. kader? De Kadernota 2024 en coalitieakkoord 2022-2026. 4 Wat willen wij bereiken? Wat gaan wij ervoor doen? Wat zijn de financiële consequenties? Deze drie vragen zijn in de afzonderlijke progamma’s opgenomen. Kortheidshalve verwijzen wij hiervoor naar de Programmabegroting 2024. Met voorliggende begroting geven wij invulling aan de afspraken over de doorontwikkeling van de programmabegroting. In het traject van opstellen van voorliggende begroting zijn diverse acties uitgevoerd gericht op het realiseren van een sluitende begroting voor de jaren 2024 en 2025. De opgenomen lasten in de kadernota zijn nader beoordeeld en kansen op besparingen zijn geïnventariseerd. Daarnaast hebben wij nieuwe ontwikkelingen na het opstellen van de kadernota in beeld gebracht alsmede aanvullende maatregelen opgesteld.

Dit alles leidt tot onderstaande financiële perspectief. Ontwikkeling meerjarig perspectief: Omschrijving (bedragen x € 1.000,00)

2024

2025

2026

2027

Begrotingssaldi 2023-2026

1.662

2.001

-3.866

-3.866

Effect meicirculaire gemeentefonds

4.664

4.589

2.468

4.524

Ontwikkelingen Kadernota 2024

-11.512

-11.167

-9.227

-8.606

Nieuwe ontwikkelingen na kadernota Kansen op besparingen

-4.663 11.023

-4.532 9.815

-4.093 8.224

-8.339 8.224

Begrotingssaldi

1.174

706

-6.494

-8.063

pagina

1

ons kenmerk

23.65V

23.65

Vanaf 2026, ook wel het ravijnjaar genoemd, is er sprake van een gewijzigde financieringssystematiek vanuit het gemeentefonds waardoor de inkomsten fors zullen dalen. Dat betekent voor alle gemeenten die ongeveer evenveel inwoners als de gemeente Rheden hebben, dat de inkomsten uit dat gemeentefonds jaarlijks zo’n € 6 miljoen euro minder zullen zijn. De VNG is hierover nog met het Rijk in gesprek. Om te laten zien dat de kosten voor het uitvoeren van het huidige takenpakket van gemeenten groter zijn, heeft de VNG gemeenten opgeroepen om geen sluitende begrotingen te maken voor de jaren vanaf 2026. Ook het college van de gemeente Rheden geeft hieraan gehoor. 5 Wat zijn de risico’s? Op een aantal onderdelen hebben wij onze ambitie bijgesteld op de beperkte financiële middelen en op andere onderdelen hebben wij de begroting meer ‘onder spanning’ gezet. De risico’s zijn benoemd en toegelicht bij de programma’s en in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ van voorliggende begroting. 6 Wat is het draagvlak voor dit voorstel? Deze programmabegroting sluit beleidsmatig aan bij de Kadernota 2024 die op 4 juli jl. door de raad is vastgesteld. De ontwikkelingen na kadernota en kansen op besparingen zijn in voorliggende begroting nader gespecificeerd (zie bijlage 11).

De programmabegroting bevat tevens een inhoudelijke doorontwikkeling die met de raadswerkgroep/financiële commissie is afgestemd. 7 Hoe en met wie wordt er gecommuniceerd? De begroting zal tijdig ter inzage worden gelegd en er volgt nog een persbericht. Tevens zorgen wij voor een overzicht ‘begroting in één oogopslag’ in de lokale media. 8 Wordt er een evaluatie uitgevoerd? Bij de Jaarstukken 2024 wordt verantwoording afgelegd over de voornemens in deze programmabegroting. Velp, 26 september 2023 Burgemeester en wethouders van Rheden, Carol van Eert, burgemeester. Martin Rommers, secretaris.

pagina

2

ons kenmerk

23.65V

gemeente Rheden

23.65 Raadsvergadering 7 november 2023 Agendapunt 4 BV

Raadsbesluit De raad van de gemeente Rheden; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 26 september 2023; gelet op het amendement 'Bezoekers betalen mee'; gelet op het amendement 'Koester de duisternis'; besluit:

de Programmabegroting 2024 en Meerjarenraming 2025-2027 vast te stellen met dien verstande dat o de tarieven 2024 voor de toeristenbelasting stijgen met 18,5% ten opzichte van 2023, en de tabel "Tarieven toeristenbelasting" op pagina 80 daarop wordt aangepast; o de tarieven 2024 voor de watertoeristenbelasting stijgen met 18,5% ten opzichte van 2023, en de tabel "Tarieven watertoeristenbelasting" op pagina 80 daarop wordt aangepast; o de tarieven 2024 voor de forensenbelasting stijgen met 18,5% ten opzichte van 2023, en de tabel "Tarieven forensenbelasting" op pagina 81 daarop wordt aangepast; o het doel "De gemeente Rheden streeft met haar openbare verlichting veiligheid voor haar inwoners na" op pagina 53 wordt vervangen door "De gemeente Rheden streeft met haar openbare verlichting naar een balans tussen nachtelijke duisternis als omgevingskwaliteit, een minimale verstoring van diersoorten en veiligheid voor inwoners". Arnhem, 7 november 2023 De raad voc

1,

voorzitter.

pagina

1

ons kenmerk

23.65B

Programmabegroting 2024-2027

Datum vaststelling B&W:

26 september 2023

Datum besluitvorming Raad:

7 november 2023

Inhoudsopgave Inleiding............................................................................................................................. 3 Opbouw begroting en leeswijzer ......................................................................................... 4 Inleiding .......................................................................................................................... 7 Financiële positie ............................................................................................................. 12 Programma's ..................................................................................................................... 15 1 Samenleving ................................................................................................................ 16 2 Leefomgeving ............................................................................................................... 29 3 Bestuur & organisatie .................................................................................................... 63 Paragrafen ........................................................................................................................ 75 A. Lokale Heffingen .......................................................................................................... 76 B.

Weerstandsvermogen en Risicobeheersing ...................................................................... 82 C. Onderhoud Kapitaalgoederen ........................................................................................ 90 D. Financiering ................................................................................................................ 96 E. Bedrijfsvoering .......................................................................................................... 101 F. Verbonden Partijen..................................................................................................... 111 G. Grondbeleid .............................................................................................................. 128 H. Openbaarheidsparagraaf ............................................................................................ 133 Financiële begroting.......................................................................................................... 135 Inleiding ....................................................................................................................... 136 Financieel meerjarig perspectief ...................................................................................... 137 Financiële positie ...........................................................................................................

146 Bijlagen .......................................................................................................................... 148 Bijlage 1 SDG's per programma....................................................................................... 149 Bijlage 2 Beleidskaders per programma ............................................................................ 150 Bijlage 3 Beleidsindicatoren ............................................................................................ 153 Bijlage 4 Taakvelden ...................................................................................................... 154 Bijlage 5 Meerjarig Investeringsplan ................................................................................ 156 Bijlage 6 Reserves en Voorzieningen ................................................................................ 161 Bijlage 7 Begroting 2023 ................................................................................................ 164 Bijlage 8 Kerngegevens .................................................................................................. 167 Bijlage 9 EMU-saldo ....................................................................................................... 168 Bijlage 10 Taakvelden Samenleving .................................................................................

169 Bijlage 11 Specificatie Ontwikkelingen & Besparingen 2024-2027 ........................................ 171 Bijlage 12 Sustainable Development Goals (SDG) .............................................................. 178

Inleiding

3

Opbouw begroting en leeswijzer De programmabegroting 2024-2027bestaat uit 5 delen: 1. Inleiding 2. Programma's 2.1. Samenleving; dit programma omvat de thema’s: financiële bestaanszekerheid, vitaal en gezond, sociale basis 2.2. Leefomgeving; dit programma omvat de thema’s: energie- en warmtetransitie, vernieuwing omgevingsbeleid, wonen, economische ontwikkeling, circulaire economie, biodiversiteit, erfgoed en landschap, inrichting en beheer openbare ruimte en mobiliteit en infra. 2.3. Bestuur en organisatie; dit programma omvat de thema’s: dienstverleningsagenda, kansgelijkheid en inclusie, inwonersparticipatie, regionale samenwerking en internationale betrekkingen, vastgoedportefeuille, integrale veiligheid en professionalisering organisatie 3. Paragrafen (lokale heffingen, weerstandsvermogen en risicobeheersing, onderhoud kapitaalgoederen, financiering, bedrijfsvoering, verbonden partijen, grondbeleid en openbaarheidsparagraaf wet open overheid). De paragraaf Bedrijfsvoering omvat de thema’s: digitale toegankelijkheid van dienstverlening aan de inwoners, ondernemers en instellingen (Digitaal Rheden), goed werkgever- en werknemerschap, samenwerking derden (opdrachtgever- en opdrachtnemer-schap), verbeteren structurele inrichting van interne (administratieve) processen en systemen, transparante en kwalitatieve sturing.

Daarnaast is hier ook het onderdeel interne audit op rechtmatigheid en doelmatigheid opgenomen. 4. Financiële begroting 5. Bijlagen

Inleiding Dit onderdeel bevat zowel een beleidsmatige beschouwing op de huidige situatie als een financiële uiteenzetting op het komende jaar op hoofdlijnen.

Programma’s Naar aanleiding van de aanbevelingen van het rekenkameronderzoek¹ naar de programmabegroting, is het traject “doorontwikkeling programmabegroting” in 2021 gestart. Het doel hiervan is om te zorgen dat de programmabegroting, en de daaropvolgende P&C documenten qua inhoud en proces beter aansluiten bij de behoefte van de Raad. Daarnaast is het doel om te zorgen dat de programmabegroting een coherent stuk wordt dat voldoende basis biedt voor de Raad om besluiten te nemen en de controlerende taak uit te voeren. Met de financiële commissie is in februari 2021 een groeipad afgesproken. De verschillende programma’s zijn dit jaar aan de hand van de afgesproken doelenboom (visie, doelen, indicatoren en resultaten) opgebouwd. Per programma zijn tevens de benodigde middelen opgenomen. Er wordt niet langer beschreven welke (gedetailleerde) activiteiten worden uitgevoerd, maar de begroting richt zich vanaf nu op wat deze activiteiten moeten opleveren (resultaten) en wat hiermee dient te worden bereikt (doelen). Hiermee wordt een duidelijke relatie gelegd met de 3 W-vragen: wat willen we bereiken? (doel); wat gaan we daarvoor doen? (resultaat) en wat mag het kosten? De doelen zijn zoveel mogelijk specifiek, concreet en meetbaar geformuleerd met behulp van indicatoren. Ook geven we inzicht in de risico's bij het niet halen van de doelen. De teksten zijn veel bondiger.

Vanaf deze begroting zijn de middelen per thema opgenomen, zodat de Raad per thema financiële kaders mee kan geven. Daarnaast is per doel opgenomen aan welk speerpunt uit 4

het coaliteitakkoord een doel verbonden is. Tot slot is nu via de indicator het maatschappelijk effect van een doel zichtbaar en meetbaar. Het is een gezamenlijke ambitie om enerzijds het abstractieniveau van de doelen aan te laten sluiten bij de behoefte van ons bestuur, en anderzijds resultaten specifiek en meetbaar te maken voor de verantwoording. We zijn voornemen om in een volgende stap, in de begroting 2025-2028, de uitwerking verder te verfijnen. Zoals elke verandering in vraagt deze stelselwijziging tijd en aandacht. De aandacht gaat met name uit naar: 1. Verdere vergroting van de leesbaarheid, ook voor inwoners. 2. Een nog betere relatie tussen de elementen van de 3 W-vragen en doelenboom. 3. Nog verdere verbetering van het abstractieniveau en de relaties tussen doelen, activiteiten en budgetten en toepassing van eenduidige terminologie. Bij elk programma is een inleidende visie op het programma opgenomen, waarbij er ruimte is voor achtergrond, actualiteit maar ook risico’s die voor het programma spelen. Hiermee geven we een verdere invulling van de motie "niet direct Rijk rekenen" (vastgesteld op 6 juli 2021). Elk programma wordt afgesloten de relevante verbonden partijen en totaaloverzicht van baten en lasten en eventuele onttrekkingen en toevoegingen aan reserves.

Tot slot willen wij de komende jaren ook meer inzetten op het sturen op impact voor de Rhedense samenleving. De VNG-leidraad voor SDG-indicatoren (Sustainable Development Goals) zullen wij de komende jaren daarom meer in lijn brengen met onze begroting. Voor een overzicht van de SDG-indicatoren verwijzen wij u graag naar bijlage X: SDG's per programma. Op naar een groenere, socialere en als dichterbij ervaren gemeente!

Paragrafen 1. Paragraaf Bedrijfsvoering; een inleidende paragraaf over de taakvelden van de afdeling bedrijfsvoering. Deze komt qua opzet overeen met de programma’s 2. Lokale heffingen; in de paragraaf lokale heffingen wordt ingegaan op de ontwikkelingen van de belastingen en heffingen en de consequenties voor onze inwoners. Daarbij wordt aandacht besteed aan de totstandkoming van de tarieven en de beleidskeuzes die daaraan ten grondslag liggen. Verder wordt inzicht gegeven in de kostendekking van een heffing. 3. Weerstandsvermogen en risicobeheersing; hierbij wordt inzicht gegeven in de financiële risico’s inclusief beheersingsmaatregelen en de mate waarin de gemeente in staat is deze financieel op te vangen. 4. Onderhoud kapitaalgoederen; in deze paragraaf wordt inzicht gegeven in het beleidskader voor de openbare ruimte en de financiële consequenties van het onderhoud van kapitaalgoederen in die openbare ruimte. 5. Financiering; deze paragraaf bevat o.a. de beleidsvoornemens ten aanzien van de financieringsportefeuille en geeft inzicht in de rentelasten, het renteresultaat en de wijze waarop rente wordt toegerekend. Daarnaast geeft het inzicht in de financieringsbehoefte van de gemeente. 6.

Verbonden partijen; het doel van deze paragraaf is de Raad inzicht te verschaffen in onze beleidsmatige en financiële betrokkenheid en risico’s in private en publiekrechtelijke organisaties. 7. Grondbeleid; de paragraaf grondbeleid geeft inzicht in het grondbeleid en de doelstellingen die worden nagestreefd. Tevens wordt in deze paragraaf de financiële positie van de grondexploitatie uiteengezet. Ook wordt inzicht verschaft in de resultaatverwachting van de grondexploitatie zoals deze blijkt uit de begroting 2023 in vergelijking met de prognoses volgens de overeenkomstige paragraaf in de laatste jaarrekening.

5

Financiële begroting In het derde onderdeel van de programmabegroting zijn vooral de wettelijk voorgeschreven financiële overzichten opgenomen. ¹ De Programmabegroting Rheden Naar een betere sturing op de Toekomst, Onderzoek van de Rekenkamercommissie Rheden, definitief rapport, 4 mei 2020.

6

Inleiding Voorwoord De gemeente Rheden Groener, Socialer en Dichterbij. Dat is de ambitie van het coalitieakkoord dat op 24 mei 2022 is getekend. De kernboodschap van dit coalitieakkoord is: wij verduurzamen verder onze leefomgeving, gaan klimaatverandering tegen en versterken de natuur, wij vergroten het welzijn van onze inwoners, geven ondersteuning aan mensen die dat nodig hebben en wij realiseren deze ambities samen met onze inwoners. Sindsdien, ook in 2023, ons jubileumjaar, is daaraan systematisch invulling gegeven. Het college doet daarvan op een later tijdstip verslag. In de kadernota 2024 en de tweede bestuursrapportage hebben wij u reeds meegenomen in de minder rooskleurige financiële context van onze gemeente. Dit heeft ook invloed op de programmabegroting 2024-2027.

Het college is trots op de bereikte resultaten in de afgelopen periode op alle drie onderdelen van het coalitieakkoord: Groener, Socialer en Dichterbij. De richting voor groei blijft wat haar betreft dan ook staan. De mate van groei is echter sterk afhankelijk van een gezond wortelstelsel: onze financiële gezondheid. Gezien de stormen (crises) die over ons heen zijn gekomen is daar de afgelopen periode een sterk beroep op gedaan. Voor u ligt de Programmabegroting 2024-2027. Hierin wordt onze visie voor het jaar 2024 en de daaropvolgende jaren tot 2027 verder uitgewerkt. Naar verwachting kunnen wij eind dit jaar terugblikken op een jaar met twee gezichten: enerzijds een enorme energie en saamhorigheid die de jubileumfestiviteiten in onze dorpen hebben losgemaakt, dit na een aantal zware coronajaren. Anderzijds blikken wij terug op verschillende crises, zoals de energiecrisis, de gevolgen van de oorlog in Oekraïne met de komst van nieuwe vluchtelingen, de wooncrisis, de toegenomen zorgvraag vanuit de samenleving en de krapte op de arbeidsmarkt. Dit heeft de afgelopen periode geleid tot een sterke inflatie en een toenemend beroep op de dienstverlening van de gemeente. Ook hebben deze ontwikkelingen een grote impact op de financiële situatie van onze gemeente en de perspectieven zoals in deze programmabegroting 2024-2027 verwoord.

Zoals in de tweede bestuursrapportage is aangegeven sluiten we het jaar 2023 af met een verwacht negatief resultaat van 2,9 miljoen euro. Dit negatief effect heeft een forse structurele 7

doorwerking in de planperiode 2024-2027. Daarnaast schreven we in de kadernota 2024-2027 die de basis vormt voor deze programmabegroting, al over de (autonome) ontwikkelingen waar we als gemeente op moeten reageren. Deze hebben een omvang van (ruim) € 11 miljoen. Aan de andere kant constateren we dat de aanvullende Rijksbijdrage met een toename van € 4,7 miljoen voor 2024 (meicirculaire gemeentefonds 2023) onvoldoende dekking geeft om hiermee om te gaan. Deze realiteit vraagt van de raad, het college en de ambtelijke organisatie een wendbare en soms onconventionele opstelling. Wij zullen daarin met elkaar keuzes moeten maken en verantwoordelijkheid moeten nemen. Het college zoekt daarom de samenwerking met de hele Raad, onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties om tot een herijking van onze ambities te komen. De programmabegroting die wij u nu voorleggen is een programmabegroting ‘onder spanning’, dit wil zeggen dat er risico’s op mogelijke afwijkingen genomen zijn op grond van onzekerheden die zich daarin kunnen voor doen. Hiermee creëren wij ruimte om tot een herziening van onze ambities voor de komende jaren te komen. Het college heeft op dit moment nog niet gekozen voor ingrijpende keuzes in de dienstverlening aan onze inwoners.

Tegelijkertijd gaan wij wel een proces in om tot een gezonde financiële huishouding te komen waarin het maken van toekomstige fundamentele keuzes onvermijdelijk is. Dit krijgt zijn beslag in een solide kadernota 2025. Helaas kent de gemeentebegroting maar een beperkt aantal beïnvloedingsmogelijkheden op korte termijn, zonder dat dit ingrijpende consequenties voor onze inwoners heeft. Desalniettemin heeft het college haar verantwoordelijkheid genomen en mogelijke kansen op besparingen geïnventariseerd. Het uitgangspunt hierbij was hierbij dat er zo min mogelijk consequenties voor de inwoner zijn. Voor een aantal besparingen kiezen we er dus voor om de begroting “onder spanning” te zetten. Hierbij lopen we het risico dat de besparing, ondanks alle inzet, toch niet (volledig) haalbaar blijkt. In de afgelopen zomerperiode zijn voor 11 miljoen aan kansen op besparingen in kaart gebracht. Het college heeft deze kansen van mogelijkheden en onmogelijkheden afgewogen. Een nadere toelichting van het nieuwe begrotingssaldo leest u later in dit voorwoord terug. De keuze die het college heeft gemaakt, legt zij dan ook graag aan de raad voor. Wij willen u graag de gelegenheid geven mede invulling te geven aan de door het college geïnventariseerde richtingen.

Zelfs in deze financieel lastige periode ziet het college nog kansen om te investeren in belangrijke ontwikkelingen en is de wens om de stelpost Raadswensen hiervoor in te zetten. De stelpost Raadswensen verbindt het college nadrukkelijk aan Groener, Socialer en Dichterbij én financieel op orde. Wij stellen voor deze in te zetten voor activiteiten in het kader van het Burgerberaad, burgerparticipatie, blijfwijken en de gewenste woningbouwversnelling. Daarnaast wordt het restant apart gezet om de financiële positie te versterken. Naast de inventarisatie van kansen heeft het College Twynstra en Gudde gevraagd een financieel vergelijkend perspectief aan te reiken als basis voor het bepalen van onderzoeksrichtingen voor 2025 en verder. In de begroting 2024-2027 komt het college tot een sluitend begrotingsresultaat, primair gericht op 2024 en in tweede instantie op 2025. Daarbij heeft zij geconstateerd dat zowel de jaarrekening 2022 als de kadernota 2023 een afwijkend beeld laten zien in vergelijking met andere gemeenten van vergelijkbare omvang. Twynstra en Gudde is gevraagd om een verdiepende vergelijking te maken die inzicht geeft in de grootste verschillen en deze waar mogelijk ook te verklaren. De uitkomsten zijn met de raad besproken in de raadsbijeenkomst van 18 september jl..

Het college heeft, mede op basis van het Twynstra en Gudde rapport, een aantal onderzoeksrichtingen voor mogelijke besparingen in de komende jaren geïnventariseerd. Deze onderzoeksrichtingen willen wij meenemen in het traject naar een solide kadernota 2025. Bij de

8

behandeling van deze begroting kunt u, Raad, de prioriteiten bepalen in deze keuzes. De top 6 beleidsmatige onderzoekslijnen voor besparingen, hebben wij verdeeld over twee denkrichtingen: 1. Meer focus (binnen het kader van ‘Groener, Socialer en Dichterbij’) 2. Meer efficiënte inzet van middelen (ter versterking van de het financiële kader) 1. Meer focus 1.1 Sociaaleconomische kracht Rheden Het Twynstra en Gudde rapport beveelt aan om onderzoek te doen naar de versterking van de sociaaleconomische kracht van Rheden. Hierbij gaat het om de versterking van de economie en de arbeidsmarkt(deelname). In het kader van de sociaaleconomische kracht van Rheden onderzoeken wij ook het ‘toekomstproof’ wonen cq. de samenstelling van ons woningaanbod. We zien een ontwikkeling dat inwoners steeds langer thuis wonen, wat een groot beroep doet op onze gemeente omdat wij verantwoordelijk zijn voor woningaanpassingen. Daarnaast zien we ook dat steeds meer inwoners alleenstaand zijn. Kortom; de vraag naar woningen verandert. Als gemeente kunnen we ons afvragen hoe we om willen gaan met deze vraag. De richtinggevende keuzes die dit onderzoek zou moeten opleveren zullen worden opgenomen in onze omgevingsvisie. De omgevingsvisie beschrijft hoe wij omgaan met onze schaarse ruimte. Hierin hebben we als gemeentes keuzes te maken die nauw samenhangen met welke gemeente we willen zijn.

1.2 Richtinggevende keuzes koersdocument sociaal domein: re-integratie, participatie, vrijwilligers In het koersdocument voor het sociaal domein zullen verschillende richtinggevende keuzes worden uitgewerkt op het brede sociaal domein waarin steeds ambities gekoppeld zullen worden aan beschikbare financieel kader. Ook Twynstra en Gudde heeft laten zien dat de gemeente Rheden een relatief grote sociaaleconomische problematiek beschikt met een grote vraag om zorg en ondersteuning vanuit de samenleving. Verschillende rapporten en onderzoeken laten zien dat Rheden een relatief grote sociaaleconomische problematiek heeft. Dit maakt dat wij relatief veel geld uitgeven aan de dienstverlening in het sociaal domein in vergelijking tot andere gemeenten. Graag willen wij verdiepend onderzoeken wat de oorzaken hiervan zijn en op welke wijze wij deze problemen kunnen voorkomen. Beide richtinggevende documenten hangen vanzelfsprekend nauw met elkaar samen en vormen (mogelijk) de kern van het traject naar een solide kadernota 2025.

2. Meer efficiënte inzet van middelen 2.1

Besparingen op de gemeenschappelijke regelingen

Wij gaan onderzoeken wat de mogelijkheden zijn om tot besparingen te komen in de kosten die wij maken voor gemeenschappelijke regelingen zoals: De Connectie, ODRA en MGR. Het resultaat van dit onderzoek zijn mogelijke beleidskeuzes inzake de gemeenschappelijke regelingen. 2.2

Investeringskredieten

Het college stelt voor om te gaan onderzoeken wat de mogelijkheden zijn om de afschrijvingslasten van investeringskredieten later te starten. Ook het van afschrijving van investeringskredieten verlaagd de kapitaallasten voor de jaren 2026 en 2027.

9

2.3

Inkomsten vergroten waaronder leges, tarieven, toeristen- en verblijfbelasting en OZB

Als gemeente hebben wij verschillende inkomsten vanuit belastingen, leges en heffingen. Onderzoek wordt gedaan naar het meer kostendekkend maken van deze tarieven. Zo is onze de gemiddelde belastingdruk al jaren relatief laag. Voorstel is om dit op termijn, gefaseerd, op het Gelders gemiddelde te brengen. Een mogelijke onderzoekslijn is ook het onderzoeken van de impact van tariefsverhogingen. Binnen de gemeente worden bijvoorbeeld geen parkeerheffingen in rekening gebracht. Onderzocht wordt wat de mogelijkheden en financiële en economische impact is van het heffen van parkeergelden in de dorpscentra. Zo is bijvoorbeeld de parkeergarage bij het station Dieren tot op heden kosteloos. 2.4

Incidentele middelen: inzet vastgoed, gronden en verdiepend onderzoek reserves

Gemeente Rheden heeft een periode sterk ingeteerd op haar reserves. Wat is een voor de gemeente Rheden passend beleid op dit gebied? Deze verkenning kan wellicht ook financiële ruimte opleveren. Gemeente Rheden heeft vastgoed en gronden in haar bezit. Het college stelt voor om een verkennend onderzoek te doen naar onze grond- en vastgoedportefeuille en de betekenis en financiële consequenties van eventuele verkoop aan derden of van het bijstellen van huren en pachten.

Het college blijft daarnaast vasthouden aan de ambitie om de financiële positie de komende jaren te versterken, door elk jaar middelen toe te voegen aan de algemene reserve. Hierdoor creëren we een financiële buffer om toekomstige tegenvallers op te vangen. Begrotingssaldo Met deze begroting 2024-2027 komt het college tot een sluitend begrotingsresultaat voor 2024 en 2025. De ontwikkeling van dit nieuwe saldo ten opzichte van het eerdere begrotingssaldo uit de programmabegroting 2023-2026 leest u terug in de onderstaande tekst. Deze paragraaf wordt afgesloten met een samenvattende tabel. Het begrotingssaldo uit de programmabegroting 2023-2026 voor 2024 was ruim € 1,6 miljoen voordelig. Het effect van de meicirculaire voor 2024 is € 4,7 miljoen voordelig. Deze twee bedragen tellen op tot € 6,3 miljoen en geven de extra financiële ruimte voor de jaren 2024 tot en met 2027. Deze financiële ruimte is het kader waarbinnen de financiële ontwikkelingen (waaronder indexaties) opgevangen moeten worden. In de kadernota 2024-2027 zijn diverse ontwikkelingen financieel vertaald. Het financiële effect van de deze ontwikkelingen voor 2024 bedraagt € 11,5 miljoen nadelig*. Hierop aanvullend zijn in de 2e bestuursrapportage 2023 financiële ontwikkelingen opgenomen die doorwerken in 2024 en verder.

Naast de ontwikkelingen die een structurele doorwerking hebben zijn er ook financiële ontwikkelingen die vanaf 2024 gaan spelen. Het financiële effect van beide opgeteld is voor 2024 bijna € 4,7 miljoen nadelig. Er is dus financiële ruimte ten hoogte van € 6,3 miljoen maar hier staan ontwikkelingen van € - 11,5 en € - 4,7 miljoen tegenover. De opgave voor 2024 komt daarmee op € 9,9 miljoen (nadelig). Om tot een financieel sluitend perspectief te komen voor 2024 en 2025, zijn er de afgelopen maanden kansen op besparingen gezocht. Hierbij is naar maatregelen gezocht die de inwoner zo min mogelijk raken. Op een aantal onderdelen hebben we onze ambitie bijgesteld op de beperkte financiële middelen en op andere onderdelen hebben we de begroting meer “onder spanning” gezet en gaan we scherper aan de wind zeilen. Dit is niet zonder risico’s. Voor 2024 is er voor € 11 miljoen aan kansen op besparingen in kaart gebracht.

10

Het begrotingssaldo voor 2024 komt daarmee uit op € 1.174 duizend voordelig. Het gaat om een positief begrotingssaldo, waardoor de financiële positie versterkt. In de onderstaande tabel geven wij de samenvatting van de begroting 2024-2027 weer. U leest de cijfers uit de bovenstaande tekst hierin terug in de kolom “2024”. Opbouw begrotingssaldo (bedragen x € 1.000,-) Begrotingssaldo 2023-2026 Effect meicirculaire Financiële uitgangspositie

2024

2025

2026

2027

1.662 4.664 6.326

2.001 4.589 6.590

-3.866 2.468 -1.398

-3.866 4.524 658

Ontwikkelingen kadernota* Nieuwe ontwikkelingen na kadernota Financiële opgave

-11.512 -4.663 -9.849

-11.167 -4.532 -9.109

-9.227 -4.093 -14.718

-8.606 -8.339 -16.287

Kansen op besparingen

11.023

9.815

8.124

8.224

Begrotingssaldo 2024-2027

1.174

706

-6.494

-8.063

*: Voorlopend op de meicirculaire was er al een baat opgenomen, in optelling is deze eruit gehaald om een dubbeltelling te voorkomen. Vandaar dat dit bedrag afwijkt van het getal in de kadernota 2024-2027. Met deze programmabegroting die sluit voor de jaren 2024 en 2025 creëren wij ruimte om het met elkaar te hebben over fundamentele keuzes voor 2025 en verder. Op het moment dat het college meer zicht heeft op de financiële impact die de mogelijke onderzoekslijnen kunnen hebben gaat zij graag in gesprek met de raad over de daadwerkelijke keuzes. Daarvoor zal een voorbereidende opdracht gegeven worden aan een projectgroep ‘naar een solide kadernota 2025’. U leest dat de jaren 2026 en 2027 niet sluitend zijn en zelfs met een ruim negatief saldo worden afgesloten. De reden hiervoor is dat vanaf 2026 een ander financieringssystematiek gaat gelden voor het gemeentefonds. De wijzigingen leiden tot een afname van het gemeentefonds van ruim 3 miljard euro, hetgeen voor de gemeente Rheden een geschat negatief effect heeft van 6 miljoen euro. Deze ontwikkeling speelt voor alle gemeenten, wat maakt dat 2026 ook wel het “ravijn jaar” wordt genoemd. Vanuit de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) is geadviseerd, zolang nog geen duidelijkheid is over mogelijk oplossingen, de jaren niet sluitend aan te leveren aan de toezichthouder. Dit advies is in deze begroting overgenomen.

Op basis van de omgevingsvisie, het koersdocument sociaal domein en de in kaart gebrachte knoppen op basis van de hiervoor beschreven onderzoekslijnen zullen wij ons de komende periode richten op de vraag: ‘Wat voor gemeente wil/kan je zijn?’. De raad zal gevraagd worden de uitgangspunten vast te stellen. Dit zal leiden door een solide en gezamenlijk gedragen kadernota 2025, die als basis dient voor de begroting 2025-2028. Door samen met de raad dit traject aan te gaan, denken wij Rheden weer in een duurzaam financieel stabiel vaarwater te kunnen brengen.

11

Financiële positie In het onderdeel financiële positie wordt het financieel perspectief toegelicht en is er aandacht voor het verloop van het weerstandsvermogen als gevolg van dit perspectief.

Financieel perspectief Binnen deze paragraaf wordt schetsen we op hoofdlijnen het financieel perspectief van deze meerjarenbegroting. Op verschillende momenten bent u al geïnformeerd over de ontwikkelingen in de financiële positie van onze gemeente en met deze begroting blikken we vooruit naar de jaren 2024-2027. De basis voor deze begroting is de kadernota 2024 die op 4 juli 2023 is vastgesteld. Deze kadernota is beleidsarm opgesteld met de focus op autonome ontwikkelingen. In die kadernota was een financieel perspectief weergeven met grote tekorten: € 9 miljoen tekort in 2024 oplopend naar een tekort van € 12 miljoen in 2027. In het traject van opstellen van voorliggende begroting zijn diverse acties uitgevoerd gericht op het realiseren van een sluitende begroting voor de jaren 2024 en 2025. De opgenomen lasten in de kadernota zijn nader beoordeeld en kansen op besparingen zijn geïnventariseerd. Daarnaast hebben we nieuwe ontwikkelingen na het opstellen van de kadernota in beeld gebracht alsmede aanvullende maatregelen opgesteld. Dit alles leidt tot het volgende financiële perspectief: (x € 1.000) Begrotingssaldi

2024 1.174

2025 706

2026

2027

-6.494

-8.063

Een belangrijke grote ontwikkelingen in het financieel perspectief voor de komende jaren betreft de Algemene Uitkering vanuit Rijksoverheid. De algemene uitkering laat de laatste jaren veel fluctuaties zijn, waardoor we sterk afhankelijk zijn van de ontwikkelingen in de circulaires. Voor 2026 is er sprake van een begrotingsravijn. Vanaf 2027 wordt het gemeentefonds geïndexeerd op basis van de ontwikkeling van het bruto binnenlands product (bbp). Het volumeaccres zal in 2027 stijgen, voor een gemeente van 40.000 inwoners betekent dit een positief effect van ongeveer €1,4 miljoen. Dit zal tot uitdrukking moeten komen in de septembercirculaire 2023. In bovenstaand financieel perspectief zijn de effecten van de meicirculaire gemeentefonds 2023 verwerkt. Ten tijde van het opstellen van de Programmabegroting 2024 was de septembercirculaire 2023 van het gemeentefonds nog niet door het Ministerie van BZK gepubliceerd. De raad zal over de financiële effecten van deze circulaire worden geïnformeerd voorafgaand aan de behandeling van de Programmabegroting 2024.

Meerjarig perspectief Met de kadernota 2024-2027 zijn de uitgangspunten voor deze begroting vastgesteld. De meerjarenbegroting, en daarmee de cijfers in alle tabellen in deze begroting, zijn gebaseerd op bestaand beleid. Hierin zijn alle ontwikkelingen tot en met de Kadernota 2024 verwerkt. Daarnaast zijn ook de structurele effecten van de meicirculaire gemeentefonds 2023 en de 2e bestuursrapportage 2023 financieel meegenomen. De onderstaande tabel laat samengevat de ontwikkeling van de meerjarenraming 2024-2027 zien. Ten opzichte van de kadernota 2024 is het financiële perspectief voor de jaren 2024 tot en met 2027 verbeterd.

12

Opbouw begrotingssaldo (bedragen x € 1.000,-) Begrotingssaldo 2023-2026 Effect meicirculaire Financiële uitgangspositie

2024

2025

2026

2027

1.662 4.664 6.326

2.001 4.589 6.590

-3.866 2.468 -1.398

-3.866 4.524 658

Ontwikkelingen kadernota * Nieuwe ontwikkelingen na kadernota Financiële opgave

-11.512 -4.663 -9.849

-11.167 -4.532 -9.109

-9.227 -4.093 -14.718

-8.606 -8.339 -16.287

Kansen op besparingen Begrotingssaldo 2024-2027

11.023 1.174

9.815 706

8.124 -6.494

8.224 -8.063

*: Voorlopend op de meicirculaire was er al een baat opgenomen, in optelling is deze eruit gehaald om een dubbeltelling te voorkomen. Vandaar dat dit bedrag afwijkt van het getal in de kadernota 2024-2027.

Toelichting verschillen ten opzichte van kadernota Voor nadere gedetailleerde informatie over de bijstellingen in het financieel perspectief 2024-2027 verwijzen wij u naar bijlage 11 "Specificatie ontwikkelingen en besparingen 2024-2027".

Programmaplan De vertaling van het financieel perspectief naar de programma's is in onderstaande tabel opgenomen. De indeling van de kolommen is voor iedere financiële tabel hetzelfde waarbij: • R 2022 staat voor jaarrekening 2022; • PB 2023 staat voor primitieve begroting 2023 (nog ongewijzigd); • B 2024 tot en met B 2027: primitieve begroting. Tabel: Programmaplan Omschrijving (bedragen x € 1.000)

R 2022

PB 2023 B 2024

B 2025

B 2026

B 2027

1. Samenleving

-63.695

-61.268

-66.342

-66.042

-66.396

-66.563

2. Leefomgeving

-11.519

-13.105

-13.807

-13.871

-13.222

-13.942

3. Bestuur & organisatie

79.952

75.714

81.914

81.090

73.743

72.521

Saldo van baten en lasten

4.738

1.341

1.765

1.177

-5.875

-7.985

Saldo van toevoegingen en onttrekkingen reserves

-1.480

-811

-591

-471

-619

-79

Resultaat

3.257

530

1.174

706

-6.494

-8.063

Weerstandsvermogen Naast de ontwikkeling van het meerjarige begrotingssaldo is ook de ontwikkeling van het weerstandsvermogen en de vermogenspositie (en het effect daarvan op een aantal voorgeschreven financiële kengetallen) van belang voor een volledige beoordeling van de financiële positie van de gemeente Rheden.

Weerstandsvermogen Het weerstandsvermogen is de mate waarin de gemeente in staat is om de gevolgen van risico's op te vangen. Het weerstandsvermogen is de verhouding tussen het risicoprofiel en de weerstandscapaciteit en wordt uitgedrukt in de weerstandsratio.

13

Tabel: Weerstandsratio Weerstandsratio Totale weerstandscapaciteit Risicoprofiel Weerstandsratio

Begroting 2023 € 5.956.867 € 7.450.000 0,8

Ten opzichte van de jaarrekening 2022 (laatste actualisatie) is de weerstandsratio gedaald van 1,7 naar 0,8. Voor een meer uitgebreide toelichting op het weerstandsvermogen en de voorgeschreven kengetallen (en de samenhang daartussen), verwijzen we naar de paragraaf Weerstandsvermogen.

14

Programma's

15

1 Samenleving

Wat is onze visie? Het is belangrijk dat onze inwoners gezond, gelukkig en veilig in onze gemeente kunnen opgroeien, ouder worden, werken en wonen. We willen een samenleving waar mensen naar elkaar omkijken en in hun bestaan kunnen voorzien. We sluiten aan bij de eigen mogelijkheden van onze inwoners en de netwerken die zij hebben. We zetten in op de sociale basis en versterken en stimuleren deze basis zodat iedereen actief mee kan doen. Daar waar nodig zetten we passende zorg en ondersteuning in. We focussen ons in het bijzonder op de volgende hoofdthema's voor onze inwoners: • het vergroten van de financiële bestaanszekerheid • het stimuleren en versterken van de sociale basis (sociale bestaanszekerheid), en • het mogelijk maken van een vitaal en gezond leven Deze hoofdthema's omvatten meerdere beleidsgebieden en dienstverlening. We werken actief samen met veel organisaties (informeel en professioneel) binnen en buiten onze gemeente. We geloven hierbij in de kracht van ons verenigingsleven. Uitgangspunt bij de uitwerking van de hoofdthema's is dat onze inwoners de zorg en ondersteuning krijgen die zij nodig hebben. Informeel waar het kan en formeel waar het nodig is. We ontwikkelen de inzet van informele netwerken en professionals zodat deze goed op elkaar aansluiten.

De zorg en ondersteuning die nodig is (formeel en informeel), is laagdrempelig, goed toegankelijk en dichtbij huis. Kansengelijkheid en bestaanszekerheid (financieel en sociaal) staan hierbij centraal. Hierbij hebben we speciale aandacht voor de preventie en zoeken samen met organisaties naar de mogelijkheden om dichterbij zorg en ondersteuning aan te bieden. In dit programma zijn de volgende bestuurlijke doelstellingen actueel: Thema: Financiële bestaanszekerheid • Rhedense inwoners zijn financieel zelfredzaam. • Rhedense inwoners maken optimaal gebruik van de ondersteuningsmogelijkheden. • Inwoners in Rheden kunnen lezen, schrijven, rekenen en zijn digitaal vaardig. Thema: Vitaal en gezond • Inwoners van de gemeente Rheden wonen in een leefomgeving die gezond is en stimuleert tot gezonde keuzes • Inwoners van de gemeente Rheden zijn vaardig om gezonde keuzes te maken. • Jeugdigen groeien kansrijk op, ongeacht generatie-problematiek (armoede, werk, leefstijl, welzijn, inkomen en onderwijs) 16

Thema: Sociale basis • Inwoners wonen op een prettige manier langer zelfstandig. • In de gemeente Rheden is sprake van een sterke en brede sociale basis. • Dorpen en wijken in de gemeente Rheden zijn samenredzaam. • Inwoners maken gebruik van hulp en ondersteuning vanuit de algemene en voorliggende voorzieningen. Maatwerk is beschikbaar voor wie dit nodig heeft. De doelstellingen zijn verwerkt in een doelenboom waarin wordt beantwoord: • Welk doel willen we bereiken om te komen tot deze visie? • Welke resultaten moet het opleveren? • Hoe meten wij onze prestaties? Hierbij gaan we alleen in op nieuw beleid en politiek relevante zaken. Na deze doelenboom is informatie over betrokken verbonden partijen en de beschikbaar gestelde middelen opgenomen. De bijdrage per programma aan de Sustainable Development Goals (SDG’s) is opgenomen in bijlage 1: SDG’s per programma.

Financiële bestaanszekerheid Rhedense inwoners zijn financieel zelfredzaam Wat willen we bereiken? Wij stellen alle inwoners in staat om mee te doen in de samenleving. Met name de inwoners van Rheden met financiële zorgen die schulden hebben en voor meedoen zelf onvoldoende mogelijkheden vinden. We stimuleren inwoners om het inkomen zoveel mogelijk zelfstandig te verwerven, maar geven financiële ondersteuning aan die inwoners voor wie dat (tijdelijk) niet lukt. We bieden actief en vroegtijdig ondersteuning aan inwoners aan die te maken krijgen met financiële hulpvragen en problematische schulden. We ondersteunen inwoners met een laag inkomen om mee te blijven doen. De verantwoordelijk portefeuillehouder is Gea Hofstede. Speerpunt is G2 Versterken financiële bestaanszekerheid.

Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? De inflatie neemt af, maar alles is afgelopen jaren duurder geworden. Inwoners zijn een groot deel van hun inkomen kwijt aan vaste lasten. Grote groepen inwoners hebben ingeteerd op de reserves. De groep met financieel kwetsbare inwoners is groot.

Beoogde resultaten Bij dit doel horen de volgende resultaten: • Maximaal 4% van de inwoners geeft aan financiële problemen te hebben (2024). • 93% van onze inwoners geeft aan matig of veel regie te hebben over het eigen leven (2024). • Maximaal 20% van de nieuwe asielstatushouders heeft verlenging van financiële ontzorging nodig (aansluitend op het wettelijke half jaar ontzorging) (2024). • Het aantal mensen met (parttime) werk naast de bijstand stijgt (2024).

17

Rhedense inwoners maken optimaal gebruik van de ondersteuningsmogelijkheden Wat willen we bereiken? We willen dat inwoners bekend zijn met en tevreden zijn over het aanbod op het gebied van financiële hulpverlening en minimaregelingen. We willen dat er optimaal gebruik van wordt gemaakt. De verantwoordelijk portefeuillehouder is Gea Hofstede. Speerpunt is G2 Versterken Financiële bestaanszekerheid.

Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? Inwoners vinden het aanvraagproces ingewikkeld/bureaucratisch en haken daardoor af. Sommige inwoners zijn het vertrouwen (toeslagenaffaire) kwijt en vragen daarom liever niets aan. Een risico is dat wij inwoners niet bereiken die wel in aanmerking komen voor minimaregelingen en financiële hulpverlening. Tot slot is er een risico dat, ondanks het gebruik van onze regelingen, inwoners als gevolg van de inflatie niet meer rond kunnen komen.

Beoogde resultaten Bij dit doel horen de volgende resultaten: • 75% van de doelgroep is in het bezit van een Gelrepas (2024). • 75% van de inwoners uit de doelgroep is bekend met financiële hulpverlening en de minimaregelingen (2024). • In 2024 beoordelen de inwoners uit de doelgroep de minimaregelingen met een 8, de maatschappelijke partners beoordelen de minimaregelingen met een 7,5 (2024).

Inwoners in Rheden kunnen lezen, schrijven, rekenen en zijn digitaal vaardig Wat willen we bereiken? Onze ambitie is dat iedereen kan lezen, schrijven, rekenen en dat iedereen digitaal vaardig is. Daarom geven wij een extra impuls aan de aanpak van laaggeletterdheid. Inwoners die problemen hebben met lezen, schrijven, rekenen en digitale vaardigheden, gaan we extra ondersteunen. Om mee te kunnen blijven doen in de samenleving is dit noodzakelijk. Samen met onze samenwerkingspartners van het Taalhuis (Bibliotheek Veluwezoom, ROC Rijn-IJssel en Incluzio), vrijwilligers (-organisaties) in de sociale basis, familie, buren en bedrijven, ontwikkelen we het cursusaanbod om mensen die te kampen hebben met laaggeletterdheid, te ondersteunen. De verantwoordelijk portefeuillehouder is Ronald Ter Hoeven. Speerpunt is G2 Versterken Financiële bestaanszekerheid.

Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? Het risico bestaat dat wij niet (tijdig) signaleren dat inwoners moeite hebben met lezen, schrijven, rekenen en digitale vaardigheden.

Beoogde resultaten Bij dit doel horen de volgende resultaten: • Het percentage laaggeletterden is gedaald naar 5% in 2050. • In elke kwetsbare wijk is dichtbij de inwoner een cursus gericht op werk, geld, gezondheid en gezin.

18

Wat mag het kosten? Wat mag het kosten?

(x € 1.000,-) R 2022

PB 2023

B 2024

B 2025

B 2026

B 2027

Lasten 6.3 Inkomensregelingen

24.317

18.878

21.532

22.396

22.396

22.396

6.4 Begeleide participatie

9.211

9.758

10.797

10.483

10.017

9.720

33.528

28.636

32.329

32.879

32.413

32.116

6.3 Inkomensregelingen