260625 Jaarstukken 2024 Definitief v2
Tekst van het document
Welke resultaten zijn gerealiseerd? Resultaat
Voortgang
Behorend bij Doel: We bouwen aan een verkeersveilige, bereikbare en op een duurzame mobiliteit ingerichte woon-, werk- en leefomgeving. (Gea Hofstede) Toetsen van de gefaseerde aanpak in overwegbeveiliging door de spoorwegbeheerder De tweede en vierde fase van het project Verbetermaatregelen overwegen Rheden zijn verder voorbereid en lopen volgens planning. Daarnaast heeft afstemming plaatsgevonden met diverse stakeholders over de andere thema's en ontwikkelingen die spelen op en langs het spoor. De gemeenteraad is met een raadsinformatiebrief hiervan op de hoogte gesteld (30-01-2025 Ontwikkelingen op en rondom het spoor). Een actuele visie op (duurzame) mobiliteit
54
17 december 2024 stelde de gemeenteraad de Bouwsteen Mobiliteit vast. We breiden de laadinfrastructuur voor motorvoertuigen uit De uitrol van de openbare laadinfrastructuur is iets achtergelopen op de planning, vanwege de problemen op het gebied van netcongestie (vooral in De Steeg en Velp). In Velp is in 2024 echter al volop op stroomnetverzwaring ingezet, zodat daar in de komende jaren de uitrol van meer oplaadpalen wel weer mogelijk wordt. In 2024 zijn in de gemeente Rheden desondanks 20 nieuwe openbare oplaadpunten gerealiseerd. Het totaal aan openbare oplaadvoorzieningen komt daarmee op 90. Ongeveer 9 laadpalen hadden geen inhoudelijke belemmering om in 2024 geplaatst te worden, echter is de plaatsing ervan de uitvoerende partij om planningstechnische redenenen niet gelukt. Verkeersveiligheid verbeteren door waar mogelijk in de bebouwde kom 30km zones instellen Naast de eerder genoemde primeur van de Harderwijkerweg in Laag-Soeren als eerste gemeentelijke GOW30-weg, hebben we bij diverse schoolomgevingen gesprekken gevoerd en acties gehouden om de verkeersveiligheid rondom (basis)scholen te verbeteren.
Daarnaast hebben we in het westelijk deel van Rheden (ten oosten/noorden van de Oranjeweg) met het verkrijgen van rijkssubsidie een gebied van woonstraten -waar nog een maximumsnelheid van 50km/u gold- met diverse verkeersremmende maatregelen omgevormd naar een complete 30km-zone. De werkzaamheden hiervan zijn als werk-met-werk uitgevoerd. Ook in Dieren (ten noorden van het spoor rondom de Gazellefabriek) hebben we de 30km-zone in deze woonbuurt verder uitgebreid. Tot slot is in 2024 samen met bewoners gewerkt aan een voorlopig ontwerp voor de Imboslaan. Ook deze weg zal als GOW30-weg ingericht gaan worden. Behorend bij Doel: We dragen bij aan de mobiliteitstransitie. (Gea Hofstede) in de opgave Verbonden Regio van de GMR Arnhem Nijmegen geven we invulling aan een gedragsaanpakprogramma, deelmobiliteit en hubs In 2024 is in de regio intensief samengewerkt aan het Regionale Mobiliteitsprogramma 2030. Op 22 januari 2025 heeft het dagelijks bestuur van de Groene Metropoolregio Arnhem Nijmegen hiervan het Koersdocument en de Agenda vastgesteld. Digitale mobiliteitsdata op orde voor slimme sturing in verkeersstromen en voor goede werking van voertuiginnovatie Op hoofdlijnen zijn mutaties doorgevoerd in de landelijke systemen van het Nationaal Dataportaal Wegverkeer (NDW). Dit is een doorlopend proces bij aanpassingen op en langs de wegen.
Wat heeft het gekost? Wat mag het kosten?
(x € 1.000,-) R 2023
PB 2024
GB 2024
R 2024
Saldo
Lasten 2.1 Verkeer en vervoer
6.304
6.337
6.627
6.766
-139
2.2 Parkeren
248
77
78
130
-52
2.5 Openbaar vervoer
212
125
125
152
-27
6.764
6.539
6.830
7.048
-218
Subtotaal Baten
55
2.1 Verkeer en vervoer
500
302
302
547
245
2.2 Parkeren
17
25
25
25
0
2.5 Openbaar vervoer
165
97
97
138
41
Subtotaal
681
425
425
710
286
Saldo van baten en lasten
-6.082
-6.115
-6.405
-6.338
67
Belangrijkste afwijkingen Taakveld (afwijkingen per taakveld => 50.000) 2.1 Verkeer en vervoer
Bedrag in € 1.000
Inc. / Struct.
106
I/S
Op wegen technische staat is structureel een tekort (- 53K). Vanwege prijsstijgingen is het begrootte bedrag overschreden met 1,5%, gezien de indexering via CBS 2 % is deze nog met 0,5 % beperkt. Binnen verkeerssignalering is erin 2024 minder besteed dan begroot en levert een incidenteel voordeel op van 51K. De overig posten binnen dit taakveld verkeer en vervoer leveren een voordeel op van 36K. Minder personeelskosten doorbelasten naar taakveld 2.1 dan begroot levert een voordeel van 70K. 2.2 Parkeren
-52
I
13
I
67
I/S
Er is overschrijding bij parkeergarage Dieren. 2.5 Openbaar vervoer Geen nadere toelichting vereist. Totaal
Verbonden partijen Voor het bereiken van de doelstellingen van het programma Leefomgeving, in het bijzonder de beoogde maatschappelijke effecten, heeft de gemeente Rheden zich met een aantal partijen verbonden waarin zij een bestuurlijk en een financieel belang heeft. Het gaat hier om de volgende organisaties: • Gemeenschappelijke Regeling Omgevingsdienst Regio Arnhem (ODRA); • Groene Metropoolregio Arnhem Nijmegen; • Euregio Rijn-Waal (privaatrechtelijke samenwerking naar Duits recht). In de paragraaf Verbonden Partijen wordt nader inzicht gegeven in de beleidsmatige en financiële betrokkenheid en risico's van de gemeente in deze organisaties.
56
Wat heeft het gekost? Programma 2. Leefomgeving Rekening
Primi- Gewijzig- Rekening Afwijking tieve de begro- (realisatie) begroting ting
(Bedragen x € 1.000) 2023
2024
2024
2024
Lasten
35.611
29.524
31.297
31.220
2024 77
Baten
18.545
15.780
15.219
15.551
332
Saldo van baten en lasten
-17.066
-13.744
-16.077
-15.669
408
Toevoeging
981
810
2.002
2.324
-322
Onttrekking
1.132
985
6.734
6.547
-187
Resultaat
-16.915
-13.569
-11.346
-11.446
-100
Reserves
Belangrijkste afwijkingen Taakveld (afwijkingen per taakveld => 50.000) 0.10 Mutaties reserves
Bedrag in € 1.000
Inc. / Struct.
-509
I
De afwijkingen zijn als volgt te specificeren: • hogere onttrekking reserve openbare ruimte (wegen) ad 115K • dotatie aan reserve afvalverwerking ad 332K (zie voordelig resultaat taakveld 7.3 Afval) i.p.v. geraamde onttrekking van 302K, leidt op dit taakveld tot een nadeel van -/- 634K. • overige voordelige afwijkingen ad 10K. Totaal saldo -/- 509K. Totaal
-509
I
57
3. Bestuur en organisatie
Wat hebben we bereikt? De gemeente Rheden blijft inzetten op een toekomstbestendige en wendbare organisatie. Dit is in 2024 verwoord in het 'vijfde vliegwiel' van een slanke en wendbare organisatie. In lijn met de strategische koers zijn wij ons steeds meer gaan richten op het versterken van onze dienstverlening, het vergroten van de digitale slagkracht en het creëren van een aantrekkelijke werkomgeving voor medewerkers. Het betrekken van het nieuwe gemeentehuis is daar een uitzonderlijk mooi voorbeeld van. De solide kadernota en het voornemen tot omvorming van De Connectie zijn twee grote factoren die ook invloed hebben gehad op de realisatie van de doelstellingen die voor 2024 zijn geformuleerd. De focus voor bedrijfsvoering is steeds meer komen te liggen op het versterken van de functies van bedrijfsvoering zoals personeel, financiën en informatie om ook robuuste basis te vormen voor de slanke wendbare organisatie.
Dienstverleningsagenda Welke doelen zijn gerealiseerd? Doel
Voortgang
Een klantgerichte en adequate dienstverlening aan inwoners, ondernemers en instellingen. (Dorus Klomberg) We hebben in 2024 gewerkt aan de digitale toegankelijkheid van onze dienstverlening, het besluit genomen om te komen tot een nieuwe website en een inventarisatie gemaakt van de ondersteuningsmogelijkheden voor het meer digivaardig maken van onze inwoners. Daarnaast hebben we met de raad gesproken over de wenselijkheid/onwenselijkheid van meerdere balies. Ook is het nieuwe gemeentehuis met een moderne nieuwe baliefunctie in gebruik genomen. Dit in afwijking van de eerder vastgestelde 'Herijkte dienstverleningsvisie (2020)’. Afgesproken is dat wij na verdere uitwerking van de overwegingen wij voor de zomer van 2025 een besluit zullen nemen. Het Rekenkamerrapport dat in 2024 is verschenen is het uitgangspunt voor verbetering in 2025 en verder. Voor de zomer van 2025 wordt de dienstverleningsvisie 2025-2030, een voorstel voor een monitor voor de kwaliteit van de dienstverlening en het verbeterplan besproken met de raad.
58
Welke resultaten zijn gerealiseerd? Resultaat
Voortgang
Behorend bij Doel: Een klantgerichte en adequate dienstverlening aan inwoners, ondernemers en instellingen. (Dorus Klomberg) 100% van de producten en diensten is per 31-12-2024 beschikbaar In 2024 is ongeveer 50% van de producten en diensten digitaal toegankelijk gemaakt. De wettelijke termijn is een jaar uitgesteld vanwege de grote opgave en de uitbreiding van het producten- en dienstenpakket in oktober 2024. 60% van de aanvragers geeft een voldoende voor de digitale dienstverlening in 2024 met de ambitie voor een 8 in 2026 In 2024 heeft de Rekenkamer een onderzoek gedaan naar de kwaliteit van de dienstverlening. Deze is nog steeds voldoende (6,4) maar wel gedaald ten opzichte van de eerdere jaren. In 2025 wordt de raad een dienstverleningsvisie 2025-2030 voorgelegd, met een monitoringsysteem en verbeterplan voor de komende jaren. Het college is zich bewust dat na de verhuizing naar het nieuwe gemeentehuis de dienstverlening structurele aandacht behoeft. De nieuwe website die vanaf 2026 beschikbaar komt, is voorwaardelijk voor het halen van de doelen.
Wat heeft het gekost? Wat mag het kosten?
(x € 1.000,-) R 2023
PB 2024
GB 2024
R 2024
Saldo
Lasten 0.1 Bestuur
2.820
2.854
2.893
3.310
-416
0.2 Burgerzaken
1.854
1.800
1.867
2.003
-136
0.4 Overhead
23.324
19.210
22.316
22.732
-416
0.5 Treasury
347
-1.018
-1.018
-103
-915
0.61 OZB woningen
725
730
730
714
16
0.62 OZB niet-woningen
0
0
0
0
0
0.63 Parkeerbelasting
0
0
0
0
0
0.64 Belastingen overig
0
0
0
2
-2
0.7 Alg. uitk. e ov. uitk. gem.fonds
3.886
0
0
0
0
0.8 Overige baten en lasten
1.283
2.962
1.389
-8
1.397
0.9 Vennootschapsbelasting (VpB)
-5
0
0
0
0
34.233
26.538
28.177
28.650
-473
0.1 Bestuur
85
0
0
97
97
0.2 Burgerzaken
586
825
825
988
163
0.4 Overhead
852
27
27
1.111
1.085
0.5 Treasury
1.497
719
719
886
167
Subtotaal Baten
59
0.61 OZB woningen
7.168
8.288
8.288
7.869
-419
0.62 OZB niet-woningen
2.665
2.854
2.854
2.690
-164
0.63 Parkeerbelasting
4
4
4
0
-4
0.64 Belastingen overig
145
85
145
149
4
0.7 Alg. uitk. e ov. uitk. gem.fonds
99.017
99.774
102.338
102.361
23
0.8 Overige baten en lasten
0
300
300
0
-300
0.9 Vennootschapsbelasting (VpB)
0
0
0
0
0
Subtotaal
112.019
112.875
115.499
116.152
653
Saldo van baten en lasten
77.786
86.337
87.322
87.502
180
Belangrijkste afwijkingen Taakveld (afwijkingen per taakveld => 50.000) 0.1 Bestuur
Bedrag in € 1.000
Inc. / Struct.
-319
I/S
In 2024 is meer uitgegeven (nadeel -416K). Aan de batenkant is een voordeel behaald van 97K. Totaal saldo -319K nadelig. Lasten: Aan accountantskosten is 53K meer uitgegeven dan begroot (hogere kosten door de toename in SiSa regelingen en extra werkzaamheden a.g.v. bevindingen bij de interim controle). Dit is een structurele afwijking. De overige afwijkingen zijn incidenteel van aard. Aan de voorziening is 292K toegevoegd in verband met aanvulling pensioenvoorziening. Aan de pensioenverzekering is 80K minder uitgegeven dan begroot. Lastenafwijkingen < 50K: totaal 153K. Totaal extra lasten: -416K (nadeel). Baten: Bijdrage aan voorzieningen 80K (wachtgeld bestuur). Baten afwijkingen <50K: 17K. Totaal hogere baten 97K (voordeel). 0.2 Burgerzaken
28
I
Nadeel op lasten van -136K en voordeel van 163K op baten. Totaal voordelig saldo 28K. Op burgerzaken is 82K meer aan afdracht rijksleges gerealiseerd door hogere uitgifte van reisdocumenten. Hogere lasten < 50K bedroegen totaal 54 K. Extra lasten dus totaal 136K. Voor de baten geldt dat er 163K aan meerinkomsten leges is gerealiseerd (116K aan rijksleges en 47K aan leges burgerzaken). Totaal positief saldo 28K. 0.4 Overhead
669
I/S
In 2024 is meer uitgegeven, een nadeel van -416K. Aan de batenkant is een voordeel behaald van 1.085K. Totaal per saldo 669K voordelig. De overschrijdingen op informatiemanagement en facilitaire kosten huisvesting zijn (deels) structureel, overige afwijkingen zijn incidenteel van aard. Onderhoud gebouwen 1.365K
60
Betreft niet geraamde vrijval van de voorziening groot onderhoud gebouwen, gebaseerd op de recente meerjaren onderhoudsplannen. Informatiemanagement -399K (deels structurele afwijking) Deze overschrijding heeft vooral betrekking op licentie- en onderhoudskosten van diverse applicaties. Dit betreft een structurele last van 280K die niet is begroot. Daarnaast betreffen de overschrijdingen de uitgevoerde audit DigiD en meerkosten m.b.t. de implementatie van het nieuwe zaaksysteem. De Connectie 100K De totale bijdrage dienstverlening Connectie bedroeg 8.607K versus een totaal beschikbaar budget ad 8.707K, per saldo een voordeel van 100K. Advieskosten -144K Betreft meerkosten advisering (projectleiding kadernota en managementadviezen). Personeel & Organisatie - 157K Overschrijding vooral door aanvullende dotatie ad 113K aan voorziening spaarverlof en daarnaast 44K aan diverse meerkosten voor o.a. arbodienstverlening. Huisvesting - 80K (deels structurele afwijking) Betreft vooral hogere reguliere facilitaire kosten (waarvan afgerond 30K structureel). Salariskosten en teambudgetten -110K Het totaaloverzicht van de formatie is opgenomen in de paragraaf bedrijfsvoering. Op dit taakveld (0.4) is het resultaat van alle salaris- en teambudgetten afgerond 110K nadelig. Dit betreft enerzijds een nadeel ad 1.210K door hogere lasten, vooral als gevolg van inhuur personeel.
Daartegenover staan hogere baten ad 1.100K als gevolg van niet geraamde UWV-inkomsten (559K), hogere doorbelastingen aan taakvelden (466K) en overige baten (75K). Overige afwijkingen (< 50K), per saldo voordeel 94K 0.5 Treasury
-748
I
Op lasten is een nadeel gerealiseerd van -915K en op baten een voordeel van 167K. Totaal saldo -748K. Lasten Op rente kortlopende leningen is een voordeel behaald van 136K en aan toegerekende rente een nadeel van - 1.025K. Dit laatste aspect wordt veroorzaakt omdat er in de begroting van 2024 gerekend is met een omslagpercentage van 2,067% voor toegerekende rente, terwijl het werkelijk berekende omslagpercentage voor 2024 uitgekomen is op 1,477%. Dit leidt tot een nadeel (d.w.z. lagere doorberekening) op dit taakveld. Daartegenover staan voordelen in de vorm van lagere rentelasten op diverse taakvelden binnen de drie programma's, per saldo een budgetneutrale afwijking. Overige kleine verschillen <50K: -26K. Totaal nadeel op lasten: -915K. Baten Rente kortlopende leningen levert een voordeel op van 195K door ontvangen rente schatkistbankieren. Voor deze ontvangen rente is niets begroot in 2024. Kleine verschillen <50K: -28K nadeel. Totaal voordeel 167K. 0.61 OZB woningen
-403
S
Aan lasten is een voordeel behaald van 16K (incidenteel). Voor de baten een structureel nadeel van -419K. totaal saldo -403K. Afgelopen jaren zijn er structureel te veel
61
opbrengsten begroot onder andere doordat de waarde van de woningen lager is dan waar rekening mee gehouden is. 0.62 OZB niet-woningen
-164
S
Aan OZB niet-woningen is -164K minder ontvangen dan begroot. Afgelopen jaren zijn er structureel te veel opbrengsten begroot onder andere doordat de waarde van de nietwoningen lager is dan waar rekening mee gehouden is. 0.63 Parkeerbelasting
-4
I
2
I
23
I
1.097
I
Geen nadere toelichting vereist. 0.64 Belastingen overig Geen nadere toelichting vereist. 0.7 Algemene uitkering en overige uitkeringen gemeentefonds (GF) Geen nadere toelichting vereist. 0.8 Overige baten en lasten
Op dit taakveld is een voordeel behaald van 1.097K door enerzijds lagere baten ad 300K en anderzijds lagere lasten ad 1.397K. De lagere baten betreffen de geraamde rijksbijdrage in gestegen energielasten. Deze baten zijn onderdeel van de uitkering gemeentefonds en verantwoord in het saldo van taakveld 0.7. De lagere lasten hebben betrekking op: • niet bestede gelden voor HR21 (herwaardering salarissen) ad 1.014K • niet ingezette middelen prijsstijgingen ad 597K • niet ingezette post incidentele lasten ad 45K • niet geraamde vrijval voorziening debiteuren ad 31K • niet volledig gerealiseerd taakstelling op lagere bijdrage aan GR-en ad -/- 300K • overige voordelen ad 10K. 0.9 Vennootschapsbelasting (Vpb)
0
I
-1.185
I/S
Geen nadere toelichting vereist. Totaal
Kansengelijkheid en inclusie Welke doelen zijn gerealiseerd? Doel
Voortgang
Wij geven elke inwoner gelijke kansen. (Dorus Klomberg) In 2024 is de Inclusieagenda opgesteld voor gemeente Rheden en door het college geaccordeerd. In deze agenda zijn kaders, focusgroepen en uitgangspunten geformuleerd met als doel om iedereen uit de Rhedense samenleving in staat te stellen om te participeren in de maatschappij. In de Inclusieagenda is de Regenboogagenda geïntegreerd. Met deze agenda zet gemeente Rheden een stap vooruit naar een inclusievere en meer diverse gemeente, waarbij participatie voor iedereen mogelijk is.
62
Welke resultaten zijn gerealiseerd? Resultaat
Voortgang
Behorend bij Doel: Wij geven elke inwoner gelijke kansen. (Dorus Klomberg) Zichtbaar werken aan kansengelijkheid Als gemeente Rheden hebben we ons ingezet voor het vergroten van kansengelijkheid door het ondersteunen en stimuleren van initiatieven die inclusie, participatie en gelijke kansen bevorderen. Via projecten uit het Sport- en Preventieakkoord hebben we ons gericht op kwetsbare doelgroepen. Met symbolische acties zoals het hijsen van de regenboogvlag op actiedagen hebben we onze steun aan de LHBTIQ+ gemeenschap kenbaar gemaakt. In 2024 hebben we bovendien de Inclusieagenda door het college laten vaststellen om in 2025 aan te beiden aan de gemeenteraad. Hierin bouwen we samen met inwoners en organisaties aan een samenleving waarin iedereen kan meedoen, ongeacht achtergrond, beperking of identiteit. Met deze agenda, waarin ook de Regenboogagenda is opgenomen, geven we onze inzet voor kansengelijkheid concreet 50% activiteiten schenkt aandacht aan deelname bijzondere doelgroepen Wij hebben in 2024 aandacht besteed aan de onderstaande doelgroepen: LHBTIQ+ gemeenschap: Er is actief invulling gegeven aan zichtbaarheid en bewustwording, onder andere door het hijsen van de Regenboogvlag en het bezoeken van scholen op Paarse Vrijdag.
Erkenning van het slavernijverleden: De gemeente ondersteunt de werkgroep KetiKoti, onder andere bij de organisatie van de viering en het plaatsen van informatieve bordjes bij koloniale straatnamen. Diversiteit aan initiatieven: We ondersteunen en versterken uiteenlopende burgerinitiatieven die gericht zijn op inclusie en die specifieke doelgroepen raken, zoals mensen met een migratieachtergrond, jongeren of mensen met een beperking. Minimaal 1 uitvoeringsproject vanuit Preventie-akkoord heeft in 2023 als doel kansengelijkheid te versterken De activiteiten uit het Sport-en Preventieakkoord focussen zich op doelgroepen waar de meeste gezondheidswinst te behalen is en waar in het bijzonder aandacht is voor een sociaal veilig sportklimaat, inclusie en diversiteit en participeren voor iedereen. Eén concreet uitvoeringsproject dat hieraan heeft bijgedragen is het initiatief Bewegend Leren op de Fredericusschool. Dit project richt zich op kinderen in het basisonderwijs en combineert fysieke activiteit met cognitief leren. Door bewegend te leren, verbeteren kinderen hun leerprestaties significant. Het project is met name waardevol voor kinderen die extra ondersteuning kunnen gebruiken, waardoor het bijdraagt aan gelijke kansen in het onderwijs.
Inwonersparticipatie Welke doelen zijn gerealiseerd? Doel
Voortgang
We betrekken actief onze inwoners en ondernemers bij besluitvorming. (Dorus Klomberg) 63
We hebben in 2024 meerdere bewonersbijeenkomsten georganiseerd binnen de afdelingen Leefomgeving en Samenleving. Deze bijeenkomsten hadden steeds vaker een interactief karakter. Ook het onlineplatform is in 2024 meerdere malen gebruikt. In 2024 hebben we hebben bereikt dat onze inwoners en ondernemers actief betrokken zijn geweest bij besluitvormingsprocessen. Zo hebben we gewerkt aan het vertrouwen in de overheid.
Welke resultaten zijn gerealiseerd? Resultaat
Voortgang
Behorend bij Doel: We betrekken actief onze inwoners en ondernemers bij besluitvorming. (Dorus Klomberg) Duurzaamheidsagenda uitvoeringsplan We hebben bereikt dat onze inwoners actief betrokken zijn bij verschillende projecten in de afdeling Leefomgeving en afdeling Samenleving, dat de structurele participatie in de wijk Stenfert goed loopt en dat de initiële bewonerspanels vanuit de duurzaamheidsagenda doorgang konden vinden. Dit hebben we bereikt door onder andere het organiseren van een duurzaamheidsfestival voor ondernemers en inwoners. Bij de organisatie zijn ondernemers en maatschappelijke organisaties betrokken geweest. Helaas heeft in de tweede helft van 2024 het uitvoeringsplan voor de Duurzaamheidsagenda geen doorgang gevonden. Dit besluit was onvermijdelijk gezien de financiële druk op de gemeente. 90% van de plannen voor (inwoners)projecten heeft een participatiecomponent Het participatiebeleid is vastgesteld. Hierdoor kunnen we duidelijke kaders stellen voor de toepassing van participatie bij projecten en beleidsontwikkeling. Het kwantificeren van participatie wordt daardoor makkelijker in de toekomst. Tevens is participatie een verplichte vraag bij raadsvoorstellen geworden, waardoor controle op participatie inzichtelijker is geworden.
Inzet van een participatie specialist (rol van communicatieadviseur) (2024) die advies kan geven over de aanpak Na het vaststellen van het participatiebeleid heeft een projectteam een implementatieplan opgesteld en zijn verschillende bestaande projecten van (participatie)advies voorzien. De toolkit participatie is gereed De ontwikkeling van een participatietoolkit is in 2024 gestart. Verschillende tools die gebruikt worden in verschillende projecten, worden geëvalueerd en in een overzicht geplaatst. In het overzicht wordt elke tool voorzien van een toepassingsmogelijkheid en advies. Daarnaast hebben we via de VPNG (Vereniging Projectmanagement Nederlandse Gemeenten) een actuele algemene toegang tot een uitgebreide toolbox voor participatie. Participatieplatform www.meedenkeninrheden.nl wordt gebruikt voor minimaal 4 participatietrajecten Het platform www.meedenkeninrheden.nl is gelanceerd in 2023. In 2024 zijn 7 projecten binnen de digitale omgeving afgerond.
64
Regionale samenwerking en internationale betrekkingen Welke doelen zijn gerealiseerd? Doel
Voortgang
Verbetering samenspel Omgeving - Gemeenteraad – College – organisatie. (Carol van Eert) We zijn in 2024 gestart met een verbeterd model voor de samenwerking Gemeenteraad-College-Organisatie. Onder andere door de invoering van raadsrapporteurs. Vaststelling Lange Termijn Visie. (Carol van Eert) In 2024 zijn de Koersnota Samenleven in Rheden en de Koers voor Omgevingsvisie vastgesteld. Een verder beeld van de toekomst van de gemeente Rheden wordt uitgewerkt in en bij de Omgevingsvisie. Realisatie van toegevoegde waarde door samenwerking. (Carol van Eert) In 2024 is de meerwaarde van enkele gemeenschappelijke regelingen met de Raad afgestemd. De invoering van raadsrapporteurs bij de vijf belangrijkste Gemeenschappelijke Regelingen was het vervolg. Voor de Groene Metropoolregio is ter voorbereiding op de nieuwe meerjarige Regionale Agenda een informatiebijeenkomst georganiseerd. Tevens is een uitgebreid memo opgesteld GMR-”What's in it for us".
Welke resultaten zijn gerealiseerd? Resultaat
Voortgang
Behorend bij Doel: Verbetering samenspel Omgeving - Gemeenteraad – College – organisatie. (Carol van Eert) 20% van de raadsvoorstellen is verbeterd De kwaliteit van de raadstukken is verbeterd. Met een begeleidingsgroep van raadsleden, ambtenaren, het college en de griffie is een nieuw format voor raadsvoorstellen en Collegevoorstellen ontwikkeld. Een verbeterd vergadermodel voor de gemeenteraad In 2024 is een verbeterd vergadermodel ontwikkeld en per 01-01-2025 ingevoerd. Een strakkere P&C cyclus De verschillende P&C-documenten zijn in 2024 op tijd aangeleverd. Behorend bij Doel: Vaststelling Lange Termijn Visie. (Carol van Eert) Procesvoorstel vastgesteld Vanuit de primaire afdelingen (Samenleving en Leefomgeving) zijn koersnota's ontwikkeld en door de Raad vastgesteld. Een verder beeld van de toekomst van de gemeente Rheden wordt uitgewerkt in en bij de Omgevingsvisie. Lange Termijn Visie beschikbaar Koersnota's Samenleven in Rheden en Omgevingsvisie.
65
Behorend bij Doel: Realisatie van toegevoegde waarde door samenwerking. (Carol van Eert) Visie op partnerschap c.q. samenwerking In 2024 focus op intensivering en verzakelijking van de samenwerking met Rozendaal. En via informele lijnen verkenning samenwerking met buurgemeenten (vanuit bestuurskracht) 5 samenwerkingsverbanden bestendigen wij: GMR, VGGM, ODRA, De Connectie en MGR SD In verband met de financiële krapte bij gemeenten en de noodzaak te bezuinigen hebben de wethouders Financiën uit de regio in maart 2024 een brief verzonden aan de gemeenschappelijke regelingen met het dringende verzoek een besparing te realiseren. Hoewel de bezuinigingstaakstelling met name geëffectueerd wordt in 2025 zien we in de resultaten van 2024 voor deze vijf GR’en al een lastenreductie die groter is dan de taakstelling op gemeenschappelijke regelingen van € 300.000 uit de begroting 2024. Vooral de VGGM toont over 2024 reeds een flinke lastenreductie. Met een aantal GR’en zijn inmiddels afspraken gemaakt over bezuinigingen in 2025. In 2024 zijn we gestart met een heroriëntatie op het samenwerkingsmodel voor De Connectie. Dit zal met name in 2026 kunnen resulteren in lagere lasten. Bij de MGR SD heeft in 2014 een evaluatie plaatsgevonden. Ook dit traject zal in 2026 en volgende jaren moeten uitmonden in lagere financiële bijdragen.
De Groene Metropoolregio heeft in haar jaarrekening 2024 een exploitatie-overschot gerealiseerd die terugvloeit naar de gemeenten. Voor Rheden een meevaller van ca € 40.000. Daarnaast hebben wij een financiële compensatie ontvangen van de GMR voor onze capaciteitsinzet in 2024 a ca € 42.000. Voor 2025 ev jaren heeft de GMR voorzien in een reductie op de inwonersbijdrage van 7%. De ODRA heeft na een aantal bezuinig weinig ruimte voor nieuwe bezuinigingen. ODRA verkent een mogelijke fusie met ODRN. Inhoudelijke meerwaarde in meetbare termen vastgelegd Continu in door-ontwikkeling. Wij werken aan een Brede Welvaartsmonitor die naar verwachting ook van toepassing kan zijn op de meerwaarde van de samenwerkingsverbanden.
Vastgoedportefeuille Welke doelen zijn gerealiseerd? Doel
Voortgang
Verduurzaming van de vastgoedportefeuille. (Dorus Klomberg)
66
De verduurzaming bij Sporthal Theothorne is afgerond en de organisatie is verhuisd naar een energiezuinig gemeentehuis. Daarmee zijn twee grote vastgoedlocaties verduurzaamd. Verder hebben we in 2024 diverse energiebesparende maatregelen genomen binnen de vastgoedportefeuille. In de kadernota 2025 is ervoor gekozen om de verduurzaming geen specifieke plek te geven in de begroting. Hierdoor zijn er in 2024 geen nieuwe plannen gemaakt om ander vastgoed projectmatig te verduurzamen. Wel wordt bij planmatig onderhoud gekozen voor de duurzame oplossing waar mogelijk. Het uitvoeringsplan Verduurzaming Maatschappelijk Vastgoed is onderdeel geworden van de bredere gemeentelijke opgave van de energietransitie. De inhoud van het uitvoeringsplan wordt geïntegreerd in deze opgave en wordt niet separaat vastgesteld. Het uiteindelijke doel is om vanaf 2050 een geheel energie neutrale en aardgas loze vastgoedportefeuille gerealiseerd te hebben. Door de financiële keuzes die gemaakt zijn, is dit doel mogelijk moeilijker haalbaar. Verbeteren financiële structuur van de vastgoedadministratie inclusief onderhoud. (Dorus Klomberg) Nb. Dit gaat niet over de financiële structuur van de gemeente zoals wordt aangepakt in het programma versterking financiële functie.
We zijn bezig om de gehele portefeuille door te lichten en hebben een globale lijst opgesteld met panden welke in aanmerking komen om af te stoten. Deze lijst is tot stand gekomen in overleg met de verschillende beleidsvelden en wordt dus organisatie breed gedragen. Vervolgstappen om af te stoten worden nu voorbereid. Daarnaast hebben we binnen onze portefeuille de opstal-/ en (erf-)pachtcontracten en marktconforme retributie beter op orde. Dit betekent dat meer contractanten een actuele overeenkomst hebben of gaan krijgen tegen een marktconforme retributie of canon. Wat betreft het onderhoud van de portefeuille geldt dat er een nieuw meerjarenonderhoudsbegroting zal zijn vastgesteld. Deze meerjarige planning geeft onze opgave voor de komende 4 jaren weer conform de gestelde kaders en het bijbehorende budget.
Welke resultaten zijn gerealiseerd? Resultaat
Voortgang
Behorend bij Doel: Verduurzaming van de vastgoedportefeuille. (Dorus Klomberg) 30% van vastgoedportefeuille is energie neutraal Eind 2024 is het nieuwe gemeentehuis opgeleverd en in gebruik genomen. Het gemeentehuis is energieneutraal en aardgasloos gerealiseerd. Ook de verduurzaming van Sporthal Theothorne is gereed. Er zijn lucht-water warmtepompen die de warmteopwekking voor het gehele pand verzorgen en er is een warmte-terugwin-systeem gerealiseerd. Hierdoor is het gebouw aardgasloos. Ondanks dat voldoen we nog niet aan de 30% norm die gesteld is. Verlaging van de kosten
67
Dit resultaat heeft betrekking op kostenverlaging door concentratie van dienstverlening op één locatie. We hebben contracten opgezegd van enkele gehuurde locaties. Door het aanhouden van de locatie in Dieren en de looptijd van contracten is dit doel in 2024 niet gerealiseerd, maar wordt voorzien in 2025. Vastgelegde ambitie met betrekking tot de verduurzaming Deze ambitie is in 2024 onderdeel geworden in de uit te werken plannen voor de energietransitie.
Integrale veiligheid Welke doelen zijn gerealiseerd? Doel
Voortgang
Wij willen met elkaar een Rhedense samenleving zijn waarin iedere inwoner en ondernemer een veilige woon-, werk- en leefomgeving ervaart. (Carol van Eert) Uit de recente veiligheidsmonitor is gebleken dat inwoners van Rheden hun buurt als veilig ervaren en waarderen met een 7.6 als cijfer. Ten opzichte van voorgaande jaren is hierin een stijgende lijn te zien.
Welke resultaten zijn gerealiseerd? Resultaat
Voortgang
Behorend bij Doel: Wij willen met elkaar een Rhedense samenleving zijn waarin iedere inwoner en ondernemer een veilige woon-, werk- en leefomgeving ervaart. (Carol van Eert) We intensiveren en verbreden de samenwerking in de jeugdketen (van vroegsignalering tot repressie) om zodoende eerder te signaleren en een sluitende aanpak te creëren In 2024 is het convenant aanpak jeugdgroepen vastgesteld. Binnen dit convenant werken we volgens het 7-stappen model en kunnen er meerde partners aansluiten als dat nodig is. Denk aan Leerplicht, Halt en scholen. We vergroten de weerbaarheid van inwoners (van jong tot oud), bestuurders, medewerkers en ondernemers op het gebied van ondermijning en digitale veiligheid Zowel op ondermijning als digitale veiligheid zijn er circa 15 voorlichtingsbijeenkomsten georganiseerd. Dit is gedaan voor inwoners (jong en oud), ondernemers en interne medewerkers. We blijven onze informatiepositie verbeteren, zodat we beschikken over een actueel ondermijningsbeeld in 2024 is gestart met het project Theseus op de bedrijventerreinen Dieren-Oost en Kanaal I en II. Met dit project krijgen we zicht op wat er speelt op de bedrijventerreinen. Daarnaast worden ondernemers bewust gemaakt van de gevaren van ondermijning en wordt hen verteld waar ze signalen van ondermijning kunnen melden.
We verminderen de kans op georganiseerde criminaliteit door middel van het opwerpen van barrières en inzetten van juridische instrumenten
68
In 2024 is er 15 keer handhavend opgetreden door de burgemeester naar aanleiding van ondermijningsgerelateerde activiteiten, zoals drugs in woning of lokaal, drugshandel op straat en prostitutie. We zorgen voor een sluitende aanpak op het gebied van zorg en veiligheid Het afgelopen jaar zijn er mooie stappen gemaakt in de verschillende processen van zorg en veiligheid. Er is meer zicht op taken en verantwoordelijkheden bij personen met onbegrepen gedrag en bij nazorg ex-gedetineerden. Ook vinden de verschillende partners elkaar steeds beter en proberen we vroegtijdig casuïstiek op te pakken.
Wat heeft het gekost? Wat mag het kosten?
(x € 1.000,-) R 2023
PB 2024
GB 2024
R 2024
Saldo
Lasten 1.1 Crisisbeheersing en brandweer
3.009
3.297
3.017
3.107
-90
1.2 Openbare orde en veiligheid
1.456
1.152
1.200
1.465
-266
4.464
4.449
4.217
4.573
-356
1.1 Crisisbeheersing en brandweer
11
6
6
11
6
1.2 Openbare orde en veiligheid
514
21
115
468
353
Subtotaal
525
26
121
479
358
Saldo van baten en lasten
-3.939
-4.423
-4.096
-4.093
3
Subtotaal Baten
Belangrijkste afwijkingen Taakveld (afwijkingen per taakveld => 50.000) 1.1 Crisisbeheersing en brandweer
Bedrag in € 1.000
Inc. / Struct.
-84
I
De rente en afschrijvingslasten van brandweerkazernes leveren een (niet op dit taakveld begroot) nadeel op van -94K. Lastenafwijkingen <50K: +4K, totaal afwijking lasten -90K (nadeel). Op de batenkant is sprake van afwijkingen <50K van 6K (voordeel). 1.2 Openbare orde en veiligheid
87
I
Aan de lastenkant is sprake van een nadeel van -266K en op de batenkant van een voordeel van 353K. De lastenafwijking wordt veroorzaakt door de hogere doorbelasting van personeelskosten naar andere taakvelden ad -295K. Kleine lastenafwijkingen <50K: +29K, totaal -266K. Het voordeel aan de batenkant is als gevolg van de eindafrekening met de gemeente Doesburg BOA's 2022 en 2023, voordeel van 264K. Kleine batenafwijkingen <50K: totaal 89K. Totaal
3
I
69
Verbonden partijen Voor het bereiken van de doelstellingen van het programma Bestuur en organisatie, in het bijzonder de beoogde maatschappelijke effecten, heeft de gemeente Rheden zich met een aantal partijen verbonden waarin zij een bestuurlijk en een financieel belang heeft. Het gaat hier om de volgende organisatie: • Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland Midden (VGGM); • Groene Metropoolregio Arnhem Nijmegen; • The Economic Board; • Gelders Archief; • Gemeenschappelijke regeling intergemeentelijke uitvoeringsorganisatie De Connectie; • Alliander N.V.; • N.V. Bank Nederlandse Gemeenten. In de paragraaf Verbonden Partijen geven we inzicht in de beleidsmatige en financiële betrokkenheid en de risico's.
Wat heeft het gekost? Programma 3. Bestuur en organisatie Rekening
Primi- Gewijzig- Rekening Afwijking tieve de begro- (realisatie) begroting ting
(Bedragen x € 1.000) 2023
2024
2024
2024
2024
Lasten
38.698
30.987
32.394
33.223
-828
Baten
112.545
112.901
115.620
116.631
1.011
Saldo van baten en lasten
73.847
81.914
83.226
83.409
183
2.227
780
7.194
7.503
-309
Reserves Toevoeging Onttrekking
4.798
277
2.855
3.096
240
Resultaat
76.418
81.411
78.887
79.002
114
Overzicht algemene dekkingsmiddelen Rekening
Begroting
Gewijzigde begroting
Rekening
2023
2024
2024
2024
Alg. uitkering gemeentefonds
99.017
99.774
102.338
102.361
Onroerend zaakbelasting
9.828
11.131
11.131
10.553
Hondenbelasting
139
71
131
142
Toeristenbelasting
448
417
448
440
Forensenbelasting
84
66
84
111
Dividend Alliander
30
49
49
75
Dividend BNG
467
469
469
404
Overig dividend
0
0
0
0
Overige dekkingsmiddelen
155
33
33
46
Totaal baten (per saldo)
110.168
112.009
114.683
114.132
(Bedragen x € 1.000)
70
Belangrijkste afwijkingen Taakveld (afwijkingen per taakveld => 50.000) 0.10 Mutaties reserves
Bedrag in € 1.000
Inc. / Struct.
-69
I
-69
I
De afwijkingen zijn als volgt te specificeren: • aanvulling reserve bovenwettelijk verlof ad -/- 114K • dotatie aan reserve gemeentehuis ad -/- 195K. • hogere onttrekking reserve gemeentehuis ad 240K Totaal saldo -/- 69K. Totaal
71
Paragrafen
72
Lokale Heffingen De lokale heffingen maken een substantieel deel uit van de inkomsten van een gemeente. Voor het heffen van belastingen en retributies is er sprake van een financiële noodzaak, aangezien het Rijk bij haar bepaling van de algemene uitkering uitgaat van de mogelijkheid om eigen inkomsten te genereren. Bij de tariefberekeningen houdt de gemeente rekening met de jaarlijkse inflatoire effecten. Voor de diverse lokale heffingen gelden wettelijke voorschriften, zo geldt voor retributies dat de opbrengsten maximaal 100% van de kosten mogen bedragen. Voorbeelden van deze retributies zijn de afvalstoffenheffing en de rioolheffing. Voor overige lokale heffingen heeft de gemeente een grotere beleidsvrijheid in de bepaling van de tarieven.
Werkelijke opbrengsten uit lokale heffingen Onderstaande tabel geeft inzicht in de werkelijke opbrengsten uit lokale heffingen ten opzichte van de begroting (inclusief begrotingswijzigingen en kwijtscheldingen). 2024 begroting
2024 jaarrekening
Verschil
Mutatie (%)
Onroerende zaakbelastingen
11.131
10.553
-578
-5,2%
Afvalstoffenheffing/reinigingsrechten
4.151
4.210
59
1,4%
Rioolheffing
4.629
4.584
-45
-1,0%
Bouwleges
500
492
-8
-1,7%
Parkeerbelastingen
4
0
-4
-103,9%
Hondenbelasting
131
144
13
10,5%
Toeristenbelastingen
448
440
-8
-1,8%
Secretarieleges
519
600
81
15,5%
Begraafrechten
501
540
39
7,7%
Forensenbelasting
84
110
26
31,2%
Marktgelden
9
10
1
5,5%
121 22.227
121 21.804
0 -423
0,0% -1,9%
Overige heffingen/leges Totaal
Ten opzichte van de begroting na wijzigingen vallen de opbrengsten uit lokale heffingen in 2024 € 423K lager uit. De afwijkingen van € 50K of hoger worden hieronder nader toegelicht. Onroerende zaakbelastingen, € 578.000 nadeel Afgelopen jaren zijn er structureel te veel opbrengsten begroot onder andere doordat de waarde van de woningen en niet-woningen lager is dan waar rekening mee gehouden is. Afvalstoffenheffing/reinigingsrechten, € 59.000 voordeel Er is sprake van een meeropbrengst afvalstoffenheffing en reinigingsrechten en een voordeel door minder kwijtscheldingen op de afvalstoffenheffing. Secretarieleges, € 84.000 voordeel Er is sprake van een meeropbrengst leges burgerzaken en een voordeel op rijksleges.
73
Gehanteerde tarieven 2024 Onderstaand de door de raad vastgestelde tarieven, zoals deze in 2024 zijn gehanteerd. OZB uitgedrukt in percentage van onroerende zaak Woningen - eigenaar
0,1054%
Niet-woningen
- eigenaar
0,2754%
- gebruiker
0,2156%
Afvalstoffenheffing Basisbedrag
38,57
140 liter container
152,00
180 liter container
194,96
240 liter container
258,85
Verzamelcontainer hoogbouw
152,00
Reinigingsrecht Basisbedrag
238,18
Kostendekkendheid afvalstoffenheffing en reinigingsrecht 7.3 Afval 0.4 Overhead 0.5 Rente 0.64 Belastingen overig 0.8 Overige baten en lasten 2.1 Verkeer en vervoer 6.3 Inkomensregelingen Btw compensatie Totale kosten
Begroot in 2024
Werkelijk in 2024
4.510.627 107.030 9,054 110.000 -70.336 60.000 175.200 757.254 5.658.829
4.292.512 110.634 6.470 110.000 -70.336 60.000 168.441 760.410 5.438.130
-4.856.213 85,82%
-4.967.356 91,34 %
Opbrengst heffingen Dekkingspercentage
In 2024 is een voordelig resultaat behaald aan de lastenkant. Er is een besparing van € 220.699,- euro. Daarnaast zijn er meer baten ontvangen dan begroot en levert het een positief resultaat van € 111.143 op. Uiteindelijk is er een positief resultaat van € 331.842 en wordt gestort in het bestemmingsreserve afval. Rioolheffing Eigenaar Gebruiker
Kostendekkendheid rioolheffing 7.2 Riolering
74,43 < 300 m3
132,83
300-999 m3
375,84
1000-9999 m3
3.104,38
> 9999 m3
24.398,87 Begroot in 2024
Werkelijk in 2024
2.708.578
2.932.827 74
1.4 Overhead 0.5 Rente 0.64 Belastingen overig 2.1 Verkeer en vervoer 6.3 Inkomensregelingen Btw compensatie Inzet voorziening riool Totale kosten Opbrengst heffingen
934.080 942.748 158.000 227.905 180.000 437.277 -730.000 4.858.588 -5.085.980
965.532 676.648 158.000 227.905 119.228 513.541 -550.495 5.043.186 -5.044.929
104,68%
100,03%
Dekkingspercentage
Over 2024 is het nadelig resultaat ad € 550.495 op product riolering onttrokken aan de voorziening riolering. Toeristenbelasting Overnachtingen (vakantieonderkomens)
2,48
Seizoenstandplaatsen
317,44
Jaarstandplaatsen
378,45
Overnachtingen (mobiele kampeeronderkomens)
2,09
Seizoenstandplaatsen
267,52
Jaarstandplaatsen
318,93
Forensenbelasting Basistarief
366,53
Opslag
1,40
Hondenbelasting 1e hond
39,30
2e hond
45,24
3e hond
51,17
4e hond
57,10
5e hond
62,91
Elke volgende meer
5,95
Kenneltarief
84,54
Ontwikkeling lokale lastendruk De provincie Gelderland houdt de jaarlijkse ontwikkeling van de lokale lasten per gemeente bij. Op basis van deze cijfers kan een vergelijking gemaakt worden tussen de lokale lastendruk van naburige gemeenten. In onderstaande overzichten is - in bedrag per inwoner - de lastendruk 2024 van de gemeente Rheden weergegeven in vergelijking tot diverse Gelderse gemeenten. Tevens is de belastingdruk afgezet tegen het Provinciaal gemiddelde. De gemeentelijke lasten zijn lager dan de lasten in 75% van alle hieronder genoemde Gelderse gemeenten en ligt ruim onder het Provinciale gemiddelde.
75
OZB Gemeente
2023
afvalstoffenheffing
2024
2023
2024
rioolrechten
totale belastingdruk
2023
2023
2024
2024
Renkum
276
335
133
132
160
171
569
639
Arnhem
358
374
122
138
104
106
584
618
Brummen
295
326
81
84
136
164
512
573
Zevenaar
292
328
80
91
112
113
485
532
Provinciaal gemiddelde
286
304
101
108
102
106
489
519
Zutphen
291
298
133
131
77
78
501
508
Doetinchem
237
245
142
149
108
111
487
505
Lingewaard
279
284
107
109
105
98
491
491
Rozendaal
281
279
124
119
91
92
496
489
Bronckhorst
233
239
101
110
124
135
458
484
Rheden
228
255
113
116
106
110
447
482
Duiven
256
258
111
123
102
96
469
477
Westervoort
233
251
101
107
113
119
447
477
Doesburg
207
217
146
138
117
119
471
474
Overbetuwe
183
204
122
128
37
51
342
383
Bron: Provincie Gelderland, https://geldersefinancien.nl d.d. 26-03-2025. * De begrotingen van gemeenten dienen voor de provincie als basis voor de publicatie van bovenstaande cijfers. Door amendementen en begrotingsbijstellingen kunnen deze cijfers in enige mate afwijken.
Kwijtscheldingsbeleid Rheden kent de mogelijkheid tot kwijtschelding van belastingen. Hierbij hanteren wij een grens van 100% van de uitkeringsnorm. Kwijtschelding is in 2024 mogelijk voor de OZB, rioolheffing en afvalstoffenheffing (gedeeltelijk). Daarnaast ook voor de leges van een ID-kaart of voor hondenbelasting (gedeeltelijk) en begraven. In 2024 is in totaal voor een bedrag van € 293.848 aan kwijtschelding verleend. Dit bedrag is lager dan het begrote bedrag van € 378.682.
76
Weerstandsvermogen en Risicobeheersing Om inzicht te krijgen hoe de gemeente Rheden er financieel voorstaat, is het van belang om inzicht te hebben in de financiële positie en de financiële weerbaarheid (welke mogelijkheden zijn er in financieel moeilijke tijden). Het weerstandsvermogen geeft aan in hoeverre wij in staat zijn om mogelijke tegenvallers (de risico's) op te vangen zonder dat de uitvoering van het beleid en het voorzieningenniveau van onze inwoners in gevaar komt. Met behulp van financiële kengetallen die betrekking hebben op de balans en de begroting kan een beeld worden geschetst van onze financiële positie. De normen worden zoveel mogelijk aangesloten op de richtlijnen van de provinciaal toezichthouder. De kengetallen zijn bedoeld om in relatie tot elkaar te beschouwen. Een afzonderlijk kengetal zegt weinig over hoe de financiële positie moet worden beoordeeld. Zo hoeft een hoge schuld geen nadelig effect te hebben op de financiële positie, maar is dat afhankelijk wat er aan eigen vermogen en baten tegenover die schuld staat en hoe groot de kans is dat de schuld weer wordt afgelost. Het is dus, met andere woorden, niet mogelijk om één individueel kengetal te gebruiken voor de beoordeling van de financiële positie.
Het weerstandsvermogen en de kengetallen zullen altijd in samenhang moeten worden bezien, omdat ze alleen gezamenlijk en in hun onderlinge verhouding een goed beeld kunnen geven van onze financiële positie. Het risicoprofiel wordt bepaald en gepresenteerd aan de hand van de grootste financiële risico's.
Risicoprofiel Overzicht van de grootste risico's met peildatum 31-12-2024: Risico-inventarisatie R2024 nr.
Risico
Kans
Financieel gevolg
Invloed
1
Mogelijke hogere uitgaven voor WMO en Jeugdzorg. De budgetten hiervoor blijven onder druk staan.
50%
2.000.000
20%
2
Het niet volledig realiseren van ingeboekte ombuigingen.
25%
1.750.000
18%
3
Bezuinigingsmaatregelen van het Rijk
50%
1.000.000
10%
4
Ontwikkeling algemene uitkering uit Gemeentefonds.
75%
1.000.000
10%
5
Standaard risico met betrekking tot de Participatiewet: 1. Hogere lasten dan begroot omdat het aantal uitkeringsgerechtigden minder hard daalt dan het landelijk gemiddelde. 2. Tegenvallende inkomsten van het Rijk.
50%
1.000.000
10%
6
Kosten van personele inzet. Door nieuwe, vaak meer flexibele taken, is huidige personele inzet vaak niet voldoende. Dit i.c.m. krapte op arbeidsmarkt.
50%
500.000
5%
7
Aanvullende bijdragen aan gemeenschappelijke regelingen / verbonden partijen i.v.m. mogelijke negatieve exploitatie.
25%
500.000
5%
77
8
Overheveling SPUK-uitkeringen naar gemeentefonds.
50%
500.000
5%
9
Meerkosten als gevolg van hoge inflatie en CAOontwikkelingen.
50%
300.000
3%
10
Kosten voor klimaatopgave
50%
300.000
3%
11
Beheer openbare ruimte en vastgoed: mogelijke meerlasten als gevolg van prijsstijgingen bouwmaterialen en grondstoffen en door vertraging agv stikstofproblematiek.
50%
250.000
3%
12
Implementatie Omgevingswet
50%
250.000
3%
13
Minima- en armoedebeleid: hogere kosten a.g.v. economische ontwikkelingen.
50%
250.000
3%
14
Overige risico's (stelpost)
10%
250.000
3%
Totaal risicoprofiel bij jaarrekening 2024:
9.850.000
100%
Toelichting op de kolommen De kolom “risico” bevat de omschrijvingen van het risico (gebeurtenis) die kan leiden tot een (nadelig) financieel gevolg. De waarschijnlijkheid dat de omschreven risico's zich daadwerkelijk voordoen wordt getoond in de kolom “kans”. Voor risico's die zich herhaaldelijk voor kunnen doen, geeft de kans een indicatie van de frequentie waarmee risico's zich voordoen. Deze indicatie van de frequentie van voordoen wordt in onderstaande tabel getoond: Omschrijving
Percentage
< 1 keer per 10 jaar
10%
1 keer per 5–10 jaar
30%
1 keer per 2-5 jaar
50%
1 keer per 1-2 jaar
70%
> 1 keer per jaar
90%
Via de kolom “financieel gevolg” wordt getoond wat de financiële gevolgen zijn van het zich voordoen van het risico. Dit is een inschatting van het maximale financiële effect van het betreffende risico. De kolom “invloed” geeft aan welk aandeel het betreffende risico heeft in het totaal van alle mogelijke financiële risico's. Zichtbaar is dat de top 5 risico's 68% uitmaken van alle mogelijke risico's. Voor deze paragraaf merken we het totaalbedrag aan als risicoprofiel. Ten opzichte van de begroting 2025 (laatste bijstelling) is de omvang van het risicoprofiel gestegen van afgerond € 9,60 miljoen naar € 9,85 miljoen. Hieronder geven we een toelichting op de top 5 risico’s. 1. Hogere uitgaven WMO en Jeugdzorg De zorgvragen blijven een onvoorspelbaar karakter dragen in wanneer zij zich gaan voordoen, wat de aard en duur ervan is en tot welk financieel beslag dit leidt. Over het boekjaar 2024 was er enerzijds sprake van een financieel voordeel op Wmo-uitgaven en anderzijds een nadeel op uitgaven Jeugdzorg. De budgetten Wmo zijn in 2025 opgehoogd en ook voor Jeugd heeft (in 2024) een verhoging plaatsgevonden. Echter, de budgetten blijven onder druk staan onder andere door het wegwerken van achterstanden. Vanwege de wettelijke zorgplicht en de afgesloten contracten met aanbieders tot en met 2026 is de beïnvloeding gering. (risicobedrag verlaagd van € 2,6 mln.
(PB2025) naar € 2 mln.).
78
Beheersmaatregel: Monitoren, proactief acteren en indien nodig en mogelijk, maken van nieuwe keuzes in het proces van het koersdocument sociaal domein. 2. Ombuigingen In de Programmabegroting 2025 is in totaal ruim € 7 miljoen aan ombuigingen opgenomen. We moeten ermee rekening houden dat niet alle ombuigingen volledig gerealiseerd zullen worden. (risicobedrag verlaagd van € 2.000K naar € 1.750K). Beheersmaatregel: Ombuigingsmaatregelen concreet invullen door gerichte plannen en uitvoering van bijbehorende acties. Periodiek monitoren op realisatie en tijdig bijstellen indien nodig. 3. Bezuinigingsmaatregelen van het Rijk Het ministerie van financiën heeft begin augustus 2023 een ombuigingslijst opgesteld en deze lijst bevat een overzicht van mogelijkheden om uitgaven te verlagen om daarmee de overheidsfinanciën te verbeteren. Dit overzicht van ombuigingen biedt technische ondersteuning voor politieke keuzes. De maatregelen zijn technisch vorm gegeven. Dit wil zeggen dat bekeken is of de maatregelen technisch mogelijk zijn, zonder daarbij een inhoudelijk of politiek oordeel te geven over de maatregelen. In deze lijst zijn besparingen opgenomen m.b.t. de gemeentelijke financiën. Het kabinet zal hierover nog besluiten moeten nemen. Tot die tijd is onduidelijk wat de financiële impact hiervan zal zijn.
In het risicoprofiel is hiervoor een bedrag van € 1.000K opgenomen (bedrag ongewijzigd t.o.v. de PB2025). Beheersmaatregel: Lobby richting het rijk via o.a. de VNG en (lokale) media. 4. Ontwikkeling algemene uitkering Vanaf 2023 is het nieuwe verdeelmodel gemeentefonds ingevoerd. Gemeente Rheden is een zgn. nadeelgemeente. Vanaf 2027 sprake van vervolgstap m.b.t. het ingroeipad naar de nieuwe verdeling van het gemeentefonds. De huidige suppletie-uitkering (als onderdeel van de algemene uitkering) bedraagt € 2,6 miljoen en zal in komende jaren (vanaf 2027) vanuit het Rijk (Min BZK) worden afgebouwd. Tempo waarin is nog ongewis. (Nieuw risico t.o.v. PB2025). Beheersmaatregel: Lobby richting het rijk via o.a. de VNG en (lokale) media. 5. Participatiewet Gemeenten ontvangen van het Rijk een gebundelde uitkering (BUIG) voor het bekostigen van de uitkeringen in het kader van de Participatiewet, IOAW, IOAZ en Bbz 2004 (levensonderhoud startende ondernemers) en voor de inzet van loonkostensubsidie. De bestaanszekerheid van inwoners met een laag inkomen staat onder druk. Het inkomensbeleid vanuit het Rijk blijkt ontoereikend; gemeenten moeten de negatieve effecten op inwoners opvangen. (Het risicobedrag van € 1.000K is ongewijzigd t.o.v. de PB2025). Beheersmaatregel: Adequate toepassing van wettelijke regelgeving en gerichte inzet van reintegratiemiddelen.
Monitoren op uitvoering en resultaten en tijdig bijsturen waar nodig en mogelijk. Overige risico’s In deze inventarisatie is conform de begroting 2025 een stelpost van € 250.000 opgenomen voor diverse overige risico's. Bijvoorbeeld voor mogelijke rekeningtekorten en kostenstijgingen bij diverse projecten. Frauderisico's We hebben in deze paragraaf expliciet aandacht voor de preventie en inventarisatie van frauderisico's. Belangrijke beheersingsmaatregelen hierbij zijn de functiescheiding (met name in het proces voor betalingen) en het vier-ogenprincipe. Er heeft zich geen fraude voorgedaan in het boekjaar 2024. 79
Beheersmaatregelen Uit de beschrijving van de risico's kunt u opmaken dat diverse risico's grotendeels op korte termijn door ons of door ons alleen niet te beïnvloeden zijn. Voor alle risico's geldt dat we sturen op die onderdelen waar we wel direct of samen met anderen invloed op hebben (zgn. beheersing), dat is echter nog geen garantie dat de risico's zich niet voor zullen doen. Het verder uitwerken en implementeren van beheersmaatregelen is onderdeel van het groeiproces om te komen tot een professioneel niveau van risicobeheersing. Onderdeel van dit proces is de 'Nota risicomanagement' die door de Raad op 28-1-2025 is vastgesteld. De nota zorgt voor het herkennen, beoordelen van en controle houden op risico’s die invloed kunnen hebben op het bereiken van doelen die de gemeente Rheden wil bereiken.
Weerstandscapaciteit en weerstandsvermogen Weerstandscapaciteit De weerstandscapaciteit kan op verschillende manieren worden bepaald. Feitelijk komen alle budgetten, ook vrije reserves of bestemmingsreserves waarvan de bestemming nog gewijzigd kan worden, in aanmerking voor de bepaling van de weerstandscapaciteit. Om praktische redenen worden in deze paragraaf alleen de (nog) niet geoormerkte budgetten meegenomen voor de bepaling van de weerstandscapaciteit, deze ziet er daarmee als volgt uit (peildatum 31-12-2024): Beschikbare weerstandscapaciteit Dekkingen
Omvang
Risicoreserve (stand jrrk. 2024 per 31 dec)
€ 3.293.210
Algemene reserve (stand jrrk. 2024 per 31 dec)
€ 11.140.158
Bestemming resultaat 2024
€ 6.087.000
Begrotingssaldo 2025
€ 135.000
Bijstelling o.b.v. 1e berap 2025
€ 399.000
Incidentele begrotingsruimte
€ 45.000
Totale weerstandscapaciteit
€ 21.054.368
De standen van de algemene en de risicoreserve betreffen de saldi zoals in deze jaarrekening opgenomen conform het overzicht reserves. Bij het bepalen van de weerstandscapaciteit is bij 'Resultaat 2024' het voorlopige rekeningresultaat opgenomen inclusief voorgestelde resultaatbestemming. De weerstandscapaciteit komt uit op € 21,1 miljoen. Dit is € 12,7 miljoen hoger ten opzichte van de meeste recente herziening van de weerstandscapaciteit (in de begroting 2025). Deze forse verhoging wordt vooral veroorzaakt door een hoger saldo algemene reserve als gevolg van herschikking reserves (raadsbesluit 17-12-2024) en (voorlopige) bestemming van het voordelige rekeningresultaat over 2024. Algemene reserve De algemene reserve is meegeteld omdat hierop geen nadere verplichtingen rusten. Die verplichtingen zijn afgedekt via de bestemmingsreserve "te besteden gemeentelijke budgetten" en de overige bestemmingsreserves. Om die reden komt ook de (vrij te besteden) algemene reserve in aanmerking voor de berekening van de weerstandscapaciteit. Onbenutte belastingcapaciteit
80
Bestaand beleid is dat er bij afval en riool al naar 100% kostendekkendheid wordt gestreefd. Ten aanzien van de onbenutte belastingcapaciteit gaat het dan vooral over de OZB. Hiervoor geldt als uitgangspunt dat maximaal de inflatiecorrectie wordt gehanteerd. Om die redenen wordt de onbenutte belastingcapaciteit bij de berekening van de weerstandscapaciteit buiten beschouwing gelaten omdat deze door dat uitgangspunt feitelijk niet aanwezig is. Weerstandsvermogen Het weerstandsvermogen is de mate waarin de gemeente in staat is om de gevolgen van risico's op te vangen. Het weerstandsvermogen is de verhouding tussen de weerstandscapaciteit en het risicoprofiel. Het weerstandsvermogen wordt uitgedrukt in de weerstandsratio. Weerstandsratio
Jaarrekening 2023
Begroting 2025
Jaarrekening 2024
Totale weerstandscapaciteit
5.633.190
8.309.287
21.054.368
Risicoprofiel
9.700.000
9.600.000
9.850.000
0,6
0,9
2,1
Weerstandsratio
Weerstandsratio Voor een nadere duiding van de ratio kan onderstaande normtabel worden gehanteerd. Weerstandsratio
Betekenis
> 2,0
Uitstekend
1,4 - 2,0
Ruim voldoende
1,0 - 1,4
Voldoende
0,8 - 1,0
Matig
0,6 - 0,8
Onvoldoende
< 0,6
Ruim onvoldoende
Conclusie Het risicoprofiel is ten opzichte van de begroting 2025 (laatste herziening) gestegen met € 250.000 en de weerstandscapaciteit is fors toegenomen met € 12,7 miljoen. Als gevolg van deze mutaties stijgt de weerstandsratio van 0,9 (stand begroting 2025) naar 2,1 met de kwalificatie ‘uitstekend’. Dit is conform het streven zoals opgenomen in (toelichting bij artikel 22 van) de vigerende Financiële verordening.
Kengetallen De financiële positie van de gemeente is onder meer te beoordelen aan de hand van een aantal financiële kengetallen. Om ook de vergelijkbaarheid tussen gemeente te bevorderen zijn er met ingang van 2015 door het BBV een vijftal voorgeschreven. De betreffende kengetallen zijn hieronder opgenomen en nader toegelicht. Cat.
Rekening
Begroting
Rekening
2023
2024
2024
Netto schuldquote
59%
89%
75%
A
Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
55%
85%
71%
A
Solvabiliteitsratio
16%
14%
14%
C
Structurele exploitatieruimte
-1%
1,1%
1,6%
B
Kengetallen:
81
Grondexploitatie
-2%
0%
-2%
A
Belastingcapaciteit
92%
92%
92%
A
Toelichting De kengetallen tezamen geven een beeld van de financiële gezondheid van onze gemeente. Daarbij zijn voor zowel de netto schuldquote en de solvabiliteit normen afgesproken, die verankerd zijn in de financiële verordening. Netto schuldquote en Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle leningen De netto schuldquote geeft inzicht in het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen. Het geeft zodoende een indicatie in welke mate de rentelasten en aflossingen op de exploitatie drukken. Normaal ligt de netto schuldquote van een gemeente tussen 0% en 90%. Als de netto schuldquote tussen 90% en 130% ligt, is de gemeenteschuld hoog. Hij moet niet verder stijgen. Als de netto schuldquote boven de 130% uitkomt, dan bevindt de gemeente in de gevarenzone. Het bestuur moet er werk van maken om de schuld te verlagen. (Bron: VNG -website). De norm voor de netto schuldquote is lager dan 130%. De solvabiliteitsratio geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan zijn financiële verplichtingen te voldoen. De solvabiliteitsratio wordt berekend door het totale eigen vermogen te delen door het totaal van de passiva. De norm voor de solvabiliteitsratio is minimaal 20%.
De structurele exploitatieruimte dient om te kunnen beoordelen welke structurele ruimte een gemeente heeft om de eigen lasten te dragen, of welke structurele stijging van de baten of structurele daling van de lasten daarvoor nodig is. Een percentage van 0% betekent een sluitende begroting, een positief percentage wil zeggen dat er begrotingsruimte is. Feitelijk biedt het financieel meerjarig perspectief bij de begroting een betere indicatie. Het kengetal grondexploitatie kan een grote invloed op de financiële positie van een gemeente hebben (zowel positief als negatief). Dit kengetal geeft een indicatie van het relatieve belang van de grondexploitatie. Het percentage is de waarde van bouwgronden in relatie tot de totale baten exclusief de reserves. De jaarlijkse actualisatie van de grondexploitatie geeft overigens een concreter beeld van het verwachte verloop van grondexploitaties. De belastingcapaciteit geeft inzicht hoe de belastingdruk in de gemeente zich verhoudt ten opzichte van het landelijke gemiddelde. De ruimte die een gemeente heeft om zijn belastingen te verhogen kan worden gerelateerd aan de totale woonlasten. De woonlasten worden bepaald aan de hand van de OZB, de rioolheffing en de afvalstoffenheffing voor een woning met een gemiddelde WOZwaarde.
Overigens zegt dit percentage niets over de feitelijke onbenutte belastingcapaciteit, dat is immers een politieke keuze. Beoordeling van de kengetallen Net zoals bij de bepaling van de weerstandscapaciteit gelden er ook voor deze kengetallen geen harde voorgeschreven normen. Door de Provincie Gelderland is wel een indeling in drie categorieën opgegeven als richtinggevend voor de beoordeling. Aan de categorieën wordt in principe geen kwalificatie gegeven, omdat normering in eerste instantie door de gemeente zelf dient plaats te vinden. Wel kan er worden gesteld dat categorie A het minst risicovol is en categorie C het meest. Eén afzonderlijk kengetal zegt niet alles, de kengetallen moeten altijd in relatie tot elkaar worden bezien. In onderstaande tabellen is een en ander weergegeven.
82
Handreiking beoordeling
Categorie A (minst risicovol)
Categorie B
Categorie C (meest risicovol)
Netto schuldquote
< 90 %
90 - 130 %
> 130 %
Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
< 90 %
90 - 130 %
> 130 %
Solvabiliteitsratio
> 50 %
20 - 50 %
< 20 %
Structurele exploitatieruimte
BEGR en MJB > 0 % BEGR of MJB > 0 %
BEGR én MJB < 0 %
Grondexploitatie
< 20 %
20 - 35 %
> 35 %
Belastingcapaciteit
< 95 %
95 - 105 %
> 105 %
Conclusie Drie van de vijf kengetallen laten een score zien die thuishoort bij categorie A (minst risicovol). De netto schuldquotes zijn t.o.v. de jaarrekening 2023 weliswaar gestegen, maar blijven lager dan 90% en belanden daarmee in categorie A. Dit geldt ook voor de kengetallen 'grondexploitatie' en 'belastingcapaciteit'. De solvabiliteitsratio is verslechterd ten opzichte van de jaarrekening 2023 en komt uit op 14% en blijft daarmee vallen in categorie C. Om de solvabiliteitsratio te verbeteren, is het zaak om ons vreemd vermogen te verminderen en onze algemene reserve op te hogen. Op die manier zorgen we voor een betere verhouding tussen ons eigen en vreemd vermogen en daarmee voor een verbetering van onze financiële positie. De structurele exploitatieruimte blijft ongewijzigd in categorie B door het geraamde begrotingstekort in jaarschijf 2026.
83
Onderhoud Kapitaalgoederen Inleiding De gemeente heeft de verantwoordelijkheid voor het beheer van de openbare ruimte. De openbare ruimte bestaat uit een aantal kapitaalgoederen (wegen, riolering, groen, openbare verlichting, speelvoorzieningen en gebouwen) die onderhouden moeten worden. In deze paragraaf wordt inzicht gegeven in het beleidskader en de financiële consequenties van het onderhoud van kapitaalgoederen in de openbare ruimte. Het onderhouden van kapitaalgoederen legt een grote claim op de begroting. Transparantie ten aanzien van de uitvoering en risico’s is derhalve van groot belang. Het onderhoud van de diverse vakgroepen zal de komende jaren zoveel mogelijk in samenhang met de diverse projecten worden uitgevoerd in integrale projecten.