2466 Bijlage 230924 Programmabegroting 2025-2028 Definitief
Tekst van het document
Programmabegroting 2025-2028
Datum vaststelling B&W
:
Datum besluitvorming Raad :
17 september 2024
5 november 2024
Inhoudsopgave Bestuurlijk voorwoord .......................................................................................................... 3 Inleiding............................................................................................................................. 5 Opbouw begroting en leeswijzer ......................................................................................... 6 Inleiding .......................................................................................................................... 8 Financiële positie ............................................................................................................. 10 Programma's ..................................................................................................................... 15 1 Samenleving ................................................................................................................ 16 2 Leefomgeving ............................................................................................................... 34 3 Bestuur & organisatie .................................................................................................... 59 Paragrafen ........................................................................................................................ 76 A.
Lokale Heffingen .......................................................................................................... 77 B. Weerstandsvermogen en Risicobeheersing ...................................................................... 84 C. Onderhoud Kapitaalgoederen ........................................................................................ 92 D. Financiering ................................................................................................................ 98 E. Bedrijfsvoering .......................................................................................................... 104 F. Verbonden Partijen..................................................................................................... 112 G. Grondbeleid .............................................................................................................. 130 H. Openbaarheidsparagraaf ............................................................................................ 135 Financiële begroting.......................................................................................................... 137 Inleiding ....................................................................................................................... 138 Financieel meerjarig perspectief ......................................................................................
139 Financiële positie ........................................................................................................... 148 Bijlagen .......................................................................................................................... 150 Bijlage 1 SDG's per programma....................................................................................... 151 Bijlage 2 Beleidsindicatoren ............................................................................................ 152 Bijlage 3 Taakvelden ...................................................................................................... 153 Bijlage 4 Meerjarig Investeringsplan ................................................................................ 155 Bijlage 5 Reserves en Voorzieningen ................................................................................ 160 Bijlage 6 Begroting 2024 ................................................................................................ 163 Bijlage 7 Kerngegevens .................................................................................................. 166 Bijlage 8 EMU-saldo ....................................................................................................... 167 Bijlage 9 Taakvelden Samenleving ...................................................................................
168 Bijlage 10 Sustainable Development Goals (SDG) .............................................................. 171
Bestuurlijk voorwoord Voor u ligt de Programmabegroting 2025-2028. Het is een begroting die laat zien dat wij een moeilijke periode met elkaar tegemoet gaan. Een periode waarin we keuzes moeten maken die pijnlijk zijn. En tegelijkertijd zijn het ook keuzes die nodig zijn om in de toekomst met elkaar te kunnen bouwen aan de Rhedense samenleving. Het vraagt niet alleen van ons als gemeente, maar ook van onze partners, maatschappelijke organisaties, ondernemers en inwoners om te onderzoeken hoe we de dingen anders kunnen doen.
Samenwerken Uit de gesprekken met onze maatschappelijke organisaties en ondernemers in de zomerperiode is naar voren gekomen dat zij begrip hebben voor de situatie. Zij zijn bereid mee te denken en mee te werken aan een sterke sociale basis. Wij hebben deze gesprekken en inzet tot nu toe enorm gewaardeerd. Wij zien ook de enorme betrokkenheid die er is in de samenleving, dat men oog heeft voor elkaar. Dat is van waarde en dat willen we behouden en benutten. We blijven daarom in gesprek met maatschappelijke partners om samen te werken aan creatieve oplossingen en aan een gezamenlijke uitvoeringsagenda. De gemeenschap is immers van ons allemaal. Inwoners, maatschappelijke organisaties, vrijwilligers, verenigingen en ondernemers doen veel en zitten vol ideeën. We werken samen omdat we dan méér bereiken dan ieder apart. We maken afspraken over wie wat doet, ieder vanuit de eigen mogelijkheden. Dit proces om tot deze gezamenlijke uitvoeringsafspraken te komen, is nieuw.
Bijstellen keuzes De betrokkenheid en inzet van al die organisaties, ondernemers, vrijwilligers doet er toe. Zij zijn het cement van onze samenleving. Daarom kiezen wij ervoor de voorgenomen ombuigingen positief bij te stellen. Dit betekent dat wij vanaf nu extra in moeten zetten op maatregelen die de negatieve autonome ontwikkelingen binnen programma 1 Samenleving compenseren. We realiseren ons dat we hiermee buiten de gebaande paden moeten denken en een grote omslag in denken en doen nodig hebben. Alleen zo bieden we op langere termijn deze autonome ontwikkelingen het hoofd.
Perspectief Het is geen nieuws dat het Rijk de gemeenten onvoldoende compenseert voor de taken en prijsstijgingen waarmee we worden geconfronteerd. Wij ondersteunen de campagne van de VNG daarom ook van harte. En wij wachten af wat een definitief standpunt rond een mogelijke compensatie van het Rijk zal zijn. We zijn ook realistisch en zien dat wij zelf ook een omslag moeten maken. We moeten een aanpak creëren die maakt dat we minder afhankelijk worden van de “financiële grillen” van het Rijk. Wij zetten in op het verduidelijken van keuzes, het verbinden van alle betrokkenen en het bieden van perspectief voor de toekomst.
Programmabegroting Wij hebben geconstateerd dat de in de kadernota voorgenomen maatregelen op sommige onderdelen geen perspectief boden voor de samenleving. Deze voorgenomen maatregelen hebben wij financieel bijgesteld in deze programmabegroting. Zo zullen we meer geld beschikbaar stellen voor bestaanszekerheid en de sociale basis. Daar bovenop is met deze programmabegroting het 3
financieel perspectief voor de komende jaren veranderd, waarmee we financiële ruimte creëren om in de volgende raadsperiode weer te kunnen investeren in de raadsambities. De voorgestelde maatregelen in de kadernota en de uitwerking in deze programmabegroting leiden tot een begroting die in 2025 positief afsluit, 2026 een negatief resultaat geeft en in 2027 en 2028 weer positief. Dit is het resultaat van gezamenlijk verantwoordelijkheid nemen voor de acties die nodig zijn. Het is ook een resultaat dat weer ruimte biedt voor het, op termijn, doen van investeringen. Immers ,als we invulling geven aan de voorgestelde acties vergaat de noodzaak om steeds defensief op de ontwikkelingen te reageren en kunnen we vooruit denken om onze gemeente weer mooier te maken. Dit hebben wij verwerkt in de navolgende programmabegroting.
Namens het college van B&W, Dorus Klomberg wethouder Financiën
4
Inleiding
5
Opbouw begroting en leeswijzer De programmabegroting 2025-2028 bestaat uit 5 delen: 1. Inleiding 2. Programma's 2.1. Samenleving; dit programma omvat de thema’s: Bestaanszekerheid, Gezond en vitaal van -10 maanden tot 100+ jaar, De sociale basis 2.2. Leefomgeving; dit programma omvat de thema’s: Energie- en warmtetransitie, Vernieuwing omgevingsbeleid, Volkshuisvesting, Economische ontwikkeling, Biodiversiteit, erfgoed en landschap, Inrichting en beheer openbare ruimte en Mobiliteit en infra. 2.3. Bestuur en organisatie; dit programma omvat de thema’s: Dienstverleningsagenda, Kansgelijkheid en inclusie, Inwonersparticipatie, Regionale samenwerking en internationale betrekkingen, Ontwikkeling organisatie, Integrale veiligheid, Nieuwkomers en Compliance. 3. Paragrafen (lokale heffingen, weerstandsvermogen en risicobeheersing, onderhoud kapitaalgoederen, financiering, bedrijfsvoering, verbonden partijen, grondbeleid en openbaarheidsparagraaf wet open overheid). De paragraaf Bedrijfsvoering omvat de thema’s: digitale toegankelijkheid van dienstverlening aan de inwoners, ondernemers en instellingen (Digitaal Rheden), goed werkgever- en werknemerschap, samenwerking derden (opdrachtgever- en opdrachtnemer-schap), verbeteren structurele inrichting van interne (administratieve) processen en systemen, transparante en kwalitatieve sturing. 4. Financiële begroting 5. Bijlagen
Inleiding Dit onderdeel bevat zowel een beleidsmatige beschouwing op de huidige situatie als een financiële uiteenzetting op het komende jaar op hoofdlijnen.
Programma’s Naar aanleiding van de aanbevelingen van het rekenkameronderzoek naar de programmabegroting, is het traject “doorontwikkeling programmabegroting” in 2021 gestart. Het doel hiervan is om te zorgen dat de programmabegroting, en de daaropvolgende P&C documenten qua inhoud en proces beter aansluiten bij de behoefte van de Raad. Daarnaast is het doel om te zorgen dat de programmabegroting een coherent stuk wordt dat voldoende basis biedt voor de Raad om besluiten te nemen en de controlerende taak uit te voeren. Met de financiële commissie is in februari 2021 een groeipad afgesproken. De verschillende programma’s zijn opgebouwd aan de hand van de visie, thema's doelen (met indicatoren) en resultaten. Per thema zijn tevens de benodigde middelen opgenomen. In het programma wordt beschreven wat we willen bereiken, de doelen. Per doel is opgenomen welke nieuwe dingen we daarvoor gaan opleveren, de resultaten. Hiermee wordt een duidelijke relatie gelegd met de 3 W-vragen: wat willen we bereiken? (doel); wat gaan we daarvoor doen? (resultaat) en wat mag het kosten? De doelen zijn zoveel mogelijk specifiek, concreet en meetbaar geformuleerd met behulp van indicatoren. Ook geven we inzicht in de risico's bij het niet halen van de doelen. De teksten zijn veel bondiger.
Per doel zijn de relevante beleidsdocumenten opgenomen en we werken met hyperlinks zodat u deze beleidsdocumenten eenvoudig kunt openen. Meer achtergrond informatie
6
is daarmee eenvoudig te vinden in de achterliggende documenten en onze begroting wordt uiteindelijk korter en daarmee beter leesbaar. Voor de indicatoren werken we zoveel mogelijk met zogenaamde maatschappelijk effect indicatoren. Hiermee maken we zichtbaar en meetbaar of het doel een concrete bijdrage levert voor onze inwoner en omgeving. Waar dit niet mogelijk is werken we met resultaat-, proces- of inspanningsindicatoren. Het is een gezamenlijke ambitie om enerzijds het abstractieniveau van de doelen en bijbehorende indicatoren aan te laten sluiten bij de behoefte van ons bestuur, en anderzijds resultaten specifiek en meetbaar te maken voor de verantwoording. Bij elk programma is een inleidende visie op het programma opgenomen, waarbij er ruimte is voor achtergrond, actualiteit maar ook risico’s die voor het programma spelen. Hiermee geven we een verdere invulling van de motie "niet direct Rijk rekenen" (vastgesteld op 6 juli 2021). Elk programma wordt afgesloten met de relevante verbonden partijen en een totaaloverzicht van baten en lasten en eventuele onttrekkingen en toevoegingen aan reserves. Tot slot blijven wij inzetten op het sturen op impact voor de Rhedense samenleving. De VNGleidraad voor SDG-indicatoren (Sustainable Development Goals) zullen wij de komende jaren daarom meer in lijn brengen met onze begroting.
Voor een overzicht van de SDG-indicatoren verwijzen wij u graag naar bijlage SDG's per programma. Op naar een groenere, socialere en als dichterbij ervaren gemeente!
Paragrafen 1. Paragraaf Bedrijfsvoering; een inleidende paragraaf over de taakvelden van de afdeling bedrijfsvoering. Deze komt qua opzet overeen met de programma’s 2. Lokale heffingen; in de paragraaf lokale heffingen wordt ingegaan op de ontwikkelingen van de belastingen en heffingen en de consequenties voor onze inwoners. Daarbij wordt aandacht besteed aan de totstandkoming van de tarieven en de beleidskeuzes die daaraan ten grondslag liggen. Verder wordt inzicht gegeven in de kostendekking van een heffing. 3. Weerstandsvermogen en risicobeheersing; hierbij wordt inzicht gegeven in de financiële risico’s inclusief beheersingsmaatregelen en de mate waarin de gemeente in staat is deze financieel op te vangen. 4. Onderhoud kapitaalgoederen; in deze paragraaf wordt inzicht gegeven in het beleidskader voor de openbare ruimte en de financiële consequenties van het onderhoud van kapitaalgoederen in die openbare ruimte. 5. Financiering; deze paragraaf bevat o.a. de beleidsvoornemens ten aanzien van de financieringsportefeuille en geeft inzicht in de rentelasten, het renteresultaat en de wijze waarop rente wordt toegerekend. Daarnaast geeft het inzicht in de financieringsbehoefte van de gemeente. 6.
Verbonden partijen; het doel van deze paragraaf is de Raad inzicht te verschaffen in onze beleidsmatige en financiële betrokkenheid en risico’s in private en publiekrechtelijke organisaties. 7. Grondbeleid; de paragraaf grondbeleid geeft inzicht in het grondbeleid en de doelstellingen die worden nagestreefd. Tevens wordt in deze paragraaf de financiële positie van de grondexploitatie uiteengezet. Ook wordt inzicht verschaft in de resultaatverwachting van de grondexploitatie zoals deze blijkt uit de begroting 2023 in vergelijking met de prognoses volgens de overeenkomstige paragraaf in de laatste jaarrekening.
Financiële begroting In het derde onderdeel van de programmabegroting zijn vooral de wettelijk voorgeschreven financiële overzichten opgenomen. 7
Inleiding Uitgangspunten programmabegroting 2025-2028 Zoals wethouder Dorus Klomberg zei in het NRC van 8 juli 2024: “Het is niet meer leuk om als wethouder de financiën te doen: Het doet héél véél pijn. Er moeten keuzes gemaakt worden die in feite kortzichtig en alleen op de korte termijn gericht zijn.”. Kortom het gaat niet goed met de gemeentefinanciën: •
Landelijk komt er een wijziging in de financiering van de gemeenten. Hierdoor ontvangt de gemeente in 2026 minder geld uit het gemeentefonds; • In onze gemeente hebben we te maken met een kwetsbare sociaaleconomische structuur. Dat betekent dat wij te maken hebben met veel sociale woningen, drie wijken met sociaaleconomische achterstand en een kwetsbare groep inwoners met een laag inkomen. Om deze groepen te ondersteunen hebben we de afgelopen jaren veel (extra) geld moeten inzetten. Dit heeft geleid tot een grote verlaging van onze reserves, deze raken op. Het hebben van minder financiële draagkracht hoeft niet te betekenen dat we onze idealen opzij zetten. We blijven inzetten op onze ambities uit het coalitieprogramma ‘Groener, socialer en dichterbij’. Met deze programmabegroting bieden wij het perspectief om, ondanks de financiële beperking, de juiste dingen te blijven doen voor onze gemeente en inwoners.
Onderzoek vernieuwende manier van werken Ondanks de maatregelen die nu nodig zijn om een antwoord te kunnen bieden, zet het college zich in om een perspectief te bieden op langere termijn. Hierbij geven wij invulling aan besluit 1a: ‘De raad stelt qua financiën alleen het totaal van de autonome ontwikkelingen en ombuigingen vast’. En dat doen wij ook door een vernieuwende manier van werken te onderzoeken met vijf zogenaamde vliegwielen. Deze vijf vliegwielen voorzien onder meer in het herijken van de onderbouwing op de thema’s financiële bestaanszekerheid, vitaal en gezond, sociale basis, organisatie en algemene dekkingsmiddelen en overhead (besluit 1b.). Woningbouwversnelling We willen woningen niet alleen bouwen om het tekort aan betaalbare woningen tegen te gaan, maar we gebruiken de woningbouw ook om bij te dragen aan sterkere buurten en dorpen. We koppelen de woningbouw zo aan een integrale aanpak van buurten en wijken. Dat betekent dat we investeringen mogelijk maken in de fysieke kwaliteiten zoals vergroening en verduurzaming. En tegelijkertijd ook in de sociale kracht van een wijk, door in te zetten op ontmoeting, onderlinge ondersteuning en diversiteit. Samenwerking aan de sociale basis We vinden het erg belangrijk om fijn samen te leven in Rheden.
De sociale basis, bestaande uit allerlei vrijwilligers en organisaties die zich inzetten voor bestaanszekerheid, welzijn, cultuur, sport en meer, zijn hiervoor onmisbaar. We werken aan meer samenhang, samenwerking en focus. Om de balans te verbeteren tussen de professionele zorg en wettelijke taken kant aan de ene kant en preventie in de sociale basis aan de andere is een omslag nodig in ons denken en handelen. We investeren in meer grip op de wettelijke taken en professionele zorg. En we investeren in meer samenwerking in de sociale basis. Dat doen we vanuit de gedachte dat we ondersteuning zo licht en dichtbij als mogelijk willen organiseren, en zwaardere professionele zorg alleen waar nodig.
8
Samenwerken aan de lokale economie De lokale economie is een onmisbare aanjager van vernieuwing, werkgelegenheid en welvaart in de gemeente Rheden. We streven naar een bloei van brede welvaart, niet naar de grootste groei. Daarvoor is samenwerking tussen de gemeente, ondernemers en ook het onderwijs in de gemeente belangrijk. De groene sector, recreatie en toerisme en het MKB hebben daarin onze focus. Daarnaast investeren we in nieuwe werkgelegenheid op de bestaande werklocaties en werken we aan een toekomstvisie met, naast woningen, ook nieuwe toekomstbestendige werkgelegenheid in Rheden-Haveland. Samenwerken aan de kwaliteit van onze leefomgeving Onze gemeente is uniek in haar erfgoed, landschap en biodiversiteit. Om dat te beschermen, te herstellen en verder te ontwikkelen zetten we in op samenwerking met inwoners en eigenaren, landgoederen, boeren, natuurorganisaties en anderen. Bewustwording, stimulering en het goede voorbeeld geven zijn daarbij onze belangrijkste instrumenten. We zien ook mogelijkheden om meer investeringen van andere overheden aan te trekken, door in te zetten op het verder ontwikkelen van kennis, samenwerking en strategie. We werken hiervoor in partnerschap aan integrale gebiedsvisies, zoals rond de Soerense Beek.
Werken aan een slanke en wendbare organisatie We blijven werken aan onze ambtelijke organisatie om ons werk voor de samenleving te optimaliseren. Enerzijds door continu in te zetten op efficiëntie. Anderzijds door de organisatie compacter en wendbaar te maken (afslanken). Tegelijkertijd zien we dat de gemeente zich op een strategische positie bevindt in een aantal grote transities. Denk daarbij aan de energietransitie, transitie van het landelijk gebied, transitie van mobiliteit, veranderende demografische samenstelling en digitalisering. Dat vraagt een wendbare organisatie, die lange termijn visies kan verbinden met strategische ontwikkelingen en concrete maatregelen. De kernwaarden van Rheden geven we in onze organisatiecultuur en -structuur nog meer de ruimte: Oprecht nieuwsgierig; Experimenteren; Persoonlijk leiderschap en Samen(werken).
9
Financiële positie In het onderdeel financiële positie wordt het financieel perspectief toegelicht en is er aandacht voor het verloop van het weerstandsvermogen als gevolg van dit perspectief.
Financieel perspectief Binnen deze paragraaf wordt schetsen we op hoofdlijnen het financieel perspectief van deze meerjarenbegroting. De basis voor deze begroting is de kadernota 2025 die op 2 juli 2024 is vastgesteld. In het traject van opstellen van voorliggende begroting hebben wij de bijdrage vanuit het gemeentefonds bijgewerkt tot en met de meicirculaire 2024 evenals de vertaling van de structurele effecten van de bestuursrapportages 2024. Daarnaast hebben we nieuwe ontwikkelingen na het opstellen van de kadernota in beeld gebracht. Ten tijde van het opstellen van de Programmabegroting 2025 was de septembercirculaire 2024 van het gemeentefonds nog niet door het Ministerie van BZK gepubliceerd. De raad zal over de financiële effecten van deze circulaire worden geïnformeerd voorafgaand aan de behandeling van de Programmabegroting 2025. Een belangrijke grote ontwikkeling in het financieel perspectief voor de komende jaren betreft de Algemene Uitkering vanuit Rijksoverheid. Voor 2026 is er sprake van een forse verlaging van het gemeentefonds waardoor het begrotingssaldo voor het jaar 2026 niet sluitend is. Met name door de ombuigingen in de Kadernota 2025-2028 zijn de begrotingssaldi 2027 en 2028 weer positief.
Meerjarig perspectief Met de kadernota 2025-2028 zijn de uitgangspunten voor deze begroting vastgesteld. Dat is dan ook het vertrekpunt voor onderstaande tabellen. De meerjarenbegroting, en daarmee de cijfers in alle tabellen in deze begroting, zijn gebaseerd op bestaand beleid. Hierin zijn al uw besluiten tot en met de Kadernota 2025 verwerkt. Daarnaast zijn ook de structurele effecten van de meicirculaire gemeentefonds 2024 en de bestuursrapportages 2024 financieel vertaald en zijn er nog een paar nieuwe ontwikkelingen opgenomen. Tot slot is een aantal aanvullende maatregelen opgenomen, n.a.v. de behandeling van de kadernota en de gesprekken met onze maatschappelijke organisaties. De onderstaande tabel laat de ontwikkeling van de meerjarenraming 2025-2028 samengevat zien. Een nadere toelichting van de opbouw leest u in deze paragraaf.
Tabel 1: Samengevat meerjarig perspectief (bedragen x € 1.000,-) Begrotingssaldi
B 2025
B 2026
B 2027
2028
285
-1.845
720
926
In dit begrotingssaldo is een aantal aanvullende maatregelen opgenomen ten opzichte van de kadernota 2025. Dit betreft: • De sociale basis is belangrijk voor onze maatschappelijke opgaven in onze samenleving. Naar aanleiding van amendement A1 en de daarop volgende gesprekken met de maatschappelijke organisaties, hebben wij de maatregelen uit de kadernota 2025 verminderd voor de jaren 2027 en 2028. Dit hebben wij gedaan door na 2026 niet verder te bezuinigen op de sociale basis.
10
•
•
•
•
Tijdens de behandeling van de kadernota is door de raad tevens een motie aangenomen gericht op de voorgenomen bezuinigingen binnen het minimabeleid. Hieraan hebben wij gevolg gegeven door een aangepaste maatregel op te nemen. Hiermee verzachten wij de impact. Wij zijn geconfronteerd met omvangrijke autonome ontwikkelingen op taken binnen het sociaal domein, ontwikkelingen waar we door het Rijk niet toereikend op worden gecompenseerd. Dit betekent ook dat wij vanaf nu extra in zullen moeten zetten op maatregelen die de negatieve autonome ontwikkelingen binnen programma 1 Samenleving compenseren. We realiseren ons dat we hiermee ook buiten de gebaande paden moeten denken en een grote omslag in denken en doen nodig hebben. Alleen zo kunnen we ook op langere termijn deze autonome ontwikkelingen het hoofd bieden. Enerzijds is de inzet op extra middelen vanuit het Rijk. Anderzijds is de keuze om de komende jaren in te zetten op een transformatie binnen Programma 1 Samenleving. Voor deze transformatie maken we transitiekosten. De voorgestelde maatregelen in de kadernota en de uitwerking in deze programmabegroting geven ruimte om vanaf 2027 te investeren in ambities die blijvend bijdragen aan de opgaven in onze gemeente. Dit biedt financiële ruimte voor investeringen in de volgende bestuursperiode.
Het is de bestuurlijke ambitie om de algemene reserve te versterken door € 1 miljoen per jaar te storten. In de kadernota is de storting voor 2025 komen te vervallen. We zien nu ruimte om in 2025 alsnog de algemene reserve te versterken.
Tabel 2: Aanvullende maatregelen na kadernota Aanvullende maatregelen na kadernota:
B 2025
Verlagen ombuiging sociale basis (impact verzachten) Alternatief voorstel bezuinigingen minimabeleid Transformatie Programma 1 Samenleving: ombuiging Transformatie Programma 1 Samenleving: transitiekosten
B 2026
B 2027
B 2028
0
0
-260
-410
-253
-129
-178
-228
0
745
1.722
2.603
-500
-500
-400
-300
-1.000
-2.000
-116
-335
Ambities toekomstige opgaven Dotatie algemene reserve / versterken financiële positie
-1.000
TOTAAL
-1.753
116
Ten aanzien van de kadernota 2025 is het financiële perspectief voor de jaren 2025 tot en met 2028 verbeterd.
Tabel 3: Meerjarig perspectief Bedragen x € 1.000 Primitieve begroting 2024 (na amendement) Mutaties KN25
2026
2027
2028
769
-6.431
-8.000
-8.000
Autonome ontwikkelingen
-9.009
-6.768
-5.101
-8.011
Ombuigingen
8.506
11.150
13.124
15.129
266
-2.049
23
-882
Effect meicirculaire 2024
5.418
4.730
4.394
6.444
Structurele effecten Beraps 2024
-2.613
-3.408
-3.352
-3.352
Overige ontwikkelingen
-1.033
-1.234
-229
-949
Aanvullende maatregelen na KN25
-1.753
116
-116
-335
285
-1.845
720
926
Saldo Solide Kadernota 2025
Mutaties PB25
2025
Saldo Programmabegroting 2025
11
Tabel 4 Incidentele baten en lasten Tabel: specificatie saldo Omschrijving (bedragen x € 1.000)
B 2025
B 2026
B 2027
B 2028
Waarvan incidenteel
-3.297
-450
365
790
Waarvan structureel
3.582
-1.395
355
136
285
-1.845
720
926
Per saldo
Hieronder worden de resterende posten in de tabel 3 toegelicht.
Kadernota 2025 Binnen de kadernota is naast diverse autonome ontwikkelingen een pakket aan ombuigingsmaatregelen vastgesteld met een hoogte van € 8,5 miljoen in 2025 en oplopend tot € 15,1 miljoen in 2028. Deze maatregelen zijn noodzakelijk om met name de verlaging van het gemeentefonds vanaf 2026 (het “ravijnjaar”) enigszins te kunnen dekken.
Effect meicirculaire 2024 Tijdens het opstellen van de Kadernota 2025 en de 1e Berap 2024 was de meicirculaire 2024 van het gemeentefonds nog niet door het Ministerie van BZK gepubliceerd. Vooruitlopend op de publicatie is in de Kadernota 2025 wel een inschatting gemaakt van de financiële effecten van het schrappen van de opschalingskorting, zoals die door het Rijk al was aangekondigd. De meicirculaire bevat informatie over de nieuwe financieringssystematiek vanaf 2024, een incidentele compensatie vanaf 2024 tot en met 2029 en het schrappen van de oploop van de opschalingskorting vanaf 2026. Ondanks dat de meicirculaire leidt tot een positieve bijstelling van de begroting, blijft de opschalingskorting de grootste impact op het negatieve begrotingsresultaat voor de jaren 2026 en verder. In de meicirculaire 2024 zijn onder meer de loon- en prijsbijstellingen voor het jaar 2025 opgenomen. Dit leidt tot een positieve bijstelling. Echter daarvoor moeten ook de hogere kosten door loon- en prijsstijgingen worden gecompenseerd. Deze kosten komen tot uitdrukking bij met name ‘Overige ontwikkelingen’. Een nadere toelichting van deze financiële mutaties is terug te lezen in de memo 'Financiële effecten meicirculaire gemeentefonds 2024' dat op 24 juni 2024 met de Gemeenteraad is gedeeld.
Structurele effecten Beraps 2024 De structurele effecten van de bestuursrapportage 2024 zijn doorvertaald naar de begroting 2025, dit betreffen de volgende grote posten: • We verwachten hogere kosten én een hogere Rijksbijdrage voor het BUIG-budget, per saldo een nadeel van € 627.000 structureel. Vooruitlopend hierop nemen we nu op basis van een inschatting een verhoging van de Rijksbijdrage structureel mee. • Wij verwachten met betrekking tot de kosten van Begeleiding € 868.000 structureel hoger uit te komen en voor Huishoudelijke Hulp € 367.000 hoger. • Op het terrein Jeugdzorg verwachten we dat de kosten €1,1 miljoen structureel hoger uitkomen. • De aanpassing van de Verordening maatschappelijke ondersteuning gemeente Rheden 2024 geeft per saldo een nadelig effect van € 145.000. • In de begroting 2024-2027 is een stelpost opgenomen ad € 972.000 voor dekking van prijsstijgingen. Op basis van geactualiseerde berekening bij Berap 2 kan deze post worden verlaagd met € 372.000 in 2025, en moet deze worden verhoogd in de jaren erna met €428.000.
12
Tabel 5: Berap effecten Structurele effecten Beraps 2024:
B 2025
B 2026
B 2027
B 2028
BUIG hogere inkomsten- hogere uitgaven
-627
-627
-627
-627
Doelgroepenvervoer
122
127
183
183
Huishoudelijke Hulp
-367
-367
-367
-367
-1.100
-1.100
-1.100
-1.100
Verord. Wmo-Pgb
-145
-145
-145
-145
Wmo Begeleiding
-868
-868
-868
-868
Stelpost prijsstijgingen
372
-428
-428
-428
-2.613
-3.408
-3.352
-3.352
Jeugdzorg
TOTAAL
Overige ontwikkelingen Wij verwachten in het vierde kwartaal een nieuwe langlopende lening af te sluiten van € 15.000.000. Tezamen met het herfinancieren van aflopende leningen leidt dit tot extra rentelasten met ingang van 2025 van € 689.000. Ook zijn de salarislasten voor 2025 conform CAO aangepast met een verhoging van € 402.000. De raad heeft in de Kadernota 2025 besloten tot een herijking van de balans taken, formatie en bezetting voor de gemeentelijke organisatie. Wij betrekken de aanpassing van de CAO verhoging met ingang van 2026 bij deze herijking. Voor bovenformatieven en voormalig personeel wordt geen structureel budget in de begroting opgenomen maar wordt dit jaarlijks op basis van de actuele stand van zaken opnieuw berekend. Voor 2025 verwachten we hiervoor incidenteel € 191.000 nodig te hebben om deze kosten te kunnen dekken. Jaarlijks worden de kosten voor afval en riool herijkt. Omdat deze onderdelen kostendekkend zijn door middel van de afval- en rioolheffing moeten op basis daarvan ook de baten worden aangepast (vanuit een verhoging van de heffingen, danwel mutaties voorziening riool of reserve afval). Dit hebben wij verwerkt in de meerjarenbegroting. Conform amendement A6 is de voorgenomen ombuiging op urencapaciteit wethouders vervallen.
Tabel 6: Overige ontwikkelingen Overige ontwikkelingen:
B 2025
B 2026
B 2027
B 2028
Hogere rentelasten
-689
-689
-689
-689
CAO salarissen
-402
-402
-402
-402
Bovenformatieven
-191
Riool & afval wijzigingen
461
995
327
-70
-140
-140
Amendement A6- reductie urencapaciteit wethouders KDN 2025 terugdraaien Overig
-212
-73
7
-45
TOTAAL
-1.033
-1.234
-229
-949
Programmaplan De vertaling van het financieel perspectief naar de programma's is in onderstaande tabel opgenomen. De indeling van de kolommen is voor iedere financiële tabel hetzelfde waarbij: • R 2023 staat voor jaarrekening 2023; • GB 2024 staat voor gewijzigde begroting 2024, stand na de 1ste Bestuursrapportage 2024; • B 2025 tot en met B 2028: primitieve begroting.
13
Tabel: Programmaplan Omschrijving (bedragen x € 1.000)
R 2023
GB 2024 B 2025
B 2026
B 2027
B 2028
1. Samenleving
-64.172
-69.884
-71.699
-69.601
-67.572
-66.766
2. Leefomgeving
-17.066
-15.376
-12.547
-11.473
-11.741
-12.660
3. Bestuur & organisatie
74.672
82.441
86.011
80.856
81.121
81.440
Saldo van baten en lasten
-6.566
-2.819
1.765
-217
1.807
2.014
5.017
226
-1.480
-1.628
-1.088
-1.088
-1.549
-2.593
285
-1.845
720
926
Saldo van toevoegingen en onttrekkingen reserves Resultaat
Weerstandsvermogen Naast de ontwikkeling van het meerjarige begrotingssaldo is ook de ontwikkeling van het weerstandsvermogen en de vermogenspositie (en het effect daarvan op een aantal voorgeschreven financiële kengetallen) van belang voor een volledige beoordeling van de financiële positie van de gemeente Rheden.
Weerstandsvermogen Het weerstandsvermogen is de mate waarin de gemeente in staat is om de gevolgen van risico's op te vangen. Het weerstandsvermogen is de verhouding tussen het risicoprofiel en de weerstandscapaciteit en wordt uitgedrukt in de weerstandsratio. Tabel: Weerstandsratio Weerstandsratio
Begroting 2025
Totale weerstandscapaciteit
€ 8.309.287
Risicoprofiel
€ 9.600.000
Weerstandsratio
0,9
Ten opzichte van de jaarrekening 2023 (laatste actualisatie) is de weerstandsratio gestegen van 0,6 naar 0,9. Voor een meer uitgebreide toelichting op het weerstandsvermogen en de voorgeschreven kengetallen (en de samenhang daartussen), verwijzen we naar de paragraaf Weerstandsvermogen.
14
Programma's
15
1 Samenleving
Wat is onze visie? Samenleven in Rheden In de gemeente Rheden werken we samen met inwoners en partners als buurtverenigingen, vrijwilligersorganisaties, scholen, sportverenigingen en huisartsen. Met elkaar creëren we een samenleving waarin zoveel mogelijk mensen zich gelukkig voelen en fysiek en mentaal gezond zijn. De kracht van inwoners, maatschappelijke organisaties, verenigingen en ondernemers zorgt ervoor dat Rheden een fijne plek is en blijft om te wonen, te recreëren en te werken, want samen bereiken we meer. Koersdocument sociaal domein Samenleven In 2024 heeft de gemeenteraad het koersdocument sociaal domein vastgesteld, een visie over de gemeente die wij in 2040 willen zijn. Een gemeente waar inwoners prettig met elkaar samenleven, naar elkaar omkijken en er voor elkaar zijn, ieder naar eigen vermogen. Er zijn vier opgaven: 1. vergroten van de bestaanszekerheid van onze inwoners 2. versterken van de sociale basis 3. versterken van de gezondheid en vitaliteit 4. we kiezen voor een gebiedsgerichte aanpak van wijken met grootstedelijke problematiek Vanuit Samenleving en Leefomgeving werken we samen aan de opgaven die van invloed zijn op de leefbaarheid in de dorpen. Met een integrale wijkaanpak, een toekomstbestendig woningaanbod en het stimuleren van gezondheid en bewegen richten we de fysieke leefomgeving in.
Het koersdocument sociaal domein geeft aan welke gemeente we willen zijn met bijbehorende ambities. Er zijn hierbij ook uitdagingen, zoals de grote financiële opgave, vergrijzing, krapte op de woningmarkt, sociaal economische uitdagingen en toenemende kwetsbaarheid. Aan de hand van het koersdocument maken we keuzes over de inzet van de financiële middelen. Door de verminderde financiën zien wij ons genoodzaakt scherpere keuzes te maken in de begroting voor de komende jaren. Vanzelfsprekend krijgen de inwoners die zorg nodig hebben deze, waarbij we in eerste instantie kijken of deze informeel geboden kan worden en pas formeel wanneer dat niet anders kan. Daarvoor blijven we inzetten op informele netwerken, waarop de professionals kunnen aansluiten. Hoewel we minder financiële ruimte hebben voor de informele netwerken, voeren wij met hen het gesprek hoe dat anders kan. Dit proces is gestart in september 2024 en moet aan de hand van diverse gesprekken in het voorjaar 2025 een resultaat gaan opleveren, wat aan de gemeenteraad wordt gepresenteerd. De benodigde zorg en ondersteuning, zowel formeel als informeel moet toegankelijk en dichtbij georganiseerd zijn en blijven. Kansengelijkheid en bestaanszekerheid staan hierbij centraal, met speciale aandacht voor preventie.
Wij doen dit samen met alle organisaties die in onze gemeente actief zijn en die zorgen voor de benodigde sociale basis. 16
Bestaanszekerheid: Alle inwoners beschikken over basisvaardigheden als lezen, schrijven en digivaardigheid Voorkomen van schulden bij jeugdigen en inwoners met een laag inkomen Inwoners met een laag inkomen maken gebruik van alle inkomensregelingen Inwoners met een bijstandsuitkering doen mee naar vermogen Gezond en vitaal van -10 maanden tot 100+ jaar Bij het (her) inrichten van wijken nodigt deze uit tot meer bewegen en krijgen wijken met een lagere sociaal economische positie voorrang Gezonde keuzes zijn een gewoonte, ook voor kwetsbare inwoners Vergroten van kansen voor jeugdigen, met name in kwetsbare situatie Sociale basis Wij stimuleren ontmoeting met name voor inwoners in kwetsbare wijken Ondersteuning van vrijwillige inzet, waar mogelijk en noodzakelijk Vergroten van de sociale leefbaarheid in wijken waar de veerkracht onder druk staat Wij blijven inzetten op versterking van de sociale basis In de programmabegroting 2025 zetten wij in op vijf vliegwielen (zie voorwoord) om het vastgestelde amendement bij de kadernota 2025 uit te voeren in 2025. Voor domein Samenleving is dat vliegwiel: 'samenwerking in de sociale basis'. We doen dit door samen met onze partners uit de sociale basis af te stemmen hoe we de beschikbare middelen de komende jaren kunnen inzetten om onze ambities mogelijk blijven maken.
In 2025 voeren we al bezuinigingen door, conform de vastgestelde kadernota en bereiden we te maken keuzes voor, samen met onze partners. In dit programma zijn de volgende bestuurlijke doelstellingen actueel: Thema: Bestaanszekerheid - Alle inwoners beschikken over de basisvaardigheden zoals lezen, schrijven en digitale vaardigheden - Wij voorkomen schulden bij jeugdigen en inwoners met een laag inkomen - Inwoners met een laag inkomen maken optimaal gebruik van inkomensregelingen - Alle inwoners met een bijstandsuitkering doen mee naar vermogen Thema: Gezond en vitaal van -10 maanden tot 100+ jaar - In wijken met een lagere sociaal-economische-positie en (her)in te richten wijken maakt de leefomgeving gezonde keuzes makkelijker - Gezonde keuzes zijn een gewoonte, ook voor inwoners in een kwetsbare situatie - Vergroten van kansen voor jeugdigen in een kwetsbare situatie. Thema: De sociale basis - Als gemeente garanderen we ontmoeting voor inwoners in kwetsbare situaties. - Vrijwillige inzet ondersteunen waar nodig. - Sociale leefbaarheid vergroten in wijken waar de veerkracht onder druk staat - We beschikken over een robuuste sociale basis De doelstellingen zijn verwerkt in een doelenboom, waarin wordt beantwoord: •
Welk doel willen we bereiken om te komen tot deze visie?
•
Welke resultaten moet het opleveren?
•
Hoe meten wij onze prestaties?
Hierbij gaan we alleen in op nieuw beleid en politiek relevante zaken. Na deze doelenboom is informatie over betrokken Verbonden Partijen en de beschikbaar gestelde middelen opgenomen. De bijdrage per programma aan de Sustainable Development Goals (SDG’s) is opgenomen in bijlage 1: SDG’s per programma.
17
Bestaanszekerheid Alle inwoners beschikken over de basisvaardigheden zoals lezen, schrijven en digitale vaardigheden Wat willen we bereiken? Inwoners met Nederlands als moedertaal zijn oververtegenwoordigd bij de afdelingen werk, inkomen en schulddienstverlening van de gemeente. Daarom zetten we in om juist deze mensen te bereiken. Wij bieden in de wijk cursussen aan die gericht zijn op werk, geld, gezondheid en gezin. Bijvoorbeeld door het leren schrijven van een sollicitatiebrief, het aanvragen van toeslagen of het lezen van een bijsluiter. Wij zetten in op het vergroten van kansen voor kinderen van laaggeletterde ouders door een focus op vroegsignalering en een adequate opvolging. In de afgelopen jaren was er een loket voor inwoners van Dieren en Velp. Het inloopspreekuur van de taalhuisexpert zorgt voor een passende verwijzing naar scholing, biedt vrijwilligers ondersteuning en is de verbinding voor inwoners die vanuit de gemeente naar het taalhuis worden verwezen. Ombuigingen 2025 e.v. Vanaf 2026 wordt de subsidie voor het inloopspreekuur afgebouwd. Er zijn wel regionale middelen voor volwassen educatie, maar deze zijn beperkt. Hierdoor zal het spreekuur afwisselend in de dorpen plaatsvinden. De verantwoordelijk portefeuillehouder is Ronald Ter Hoeven. Speerpunt is R5 Bestrijding laaggeletterdheid.
Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? Het risico bestaat dat wij niet (tijdig) signaleren dat inwoners moeite hebben met lezen, schrijven, rekenen en digitale vaardigheden. Relevante beleidskaders: Koersdocument Sociaal Domein Ombuigingen
Beoogde resultaten: Bij dit doel horen de volgende resultaten: ● Het beschikbare educatie-aanbod wordt volledig ingezet (2025). ●
In elke kwetsbare wijk is dichtbij de inwoner een cursus gericht op werk, geld, gezondheid en gezin.
Wij voorkomen schulden bij jeugdigen en inwoners met een laag inkomen Wat willen we bereiken? Wij willen schulden zo vroeg mogelijk signaleren en problematische schulden voorkomen. Samen met maatschappelijke partners bereiken we inwoners, voordat (problematische) schulden ontstaan. Wij ondersteunen inwoners met het invullen van formuleren en het op orde brengen van hun huishoudboekje. Indien er betalingsachterstanden zijn, gaan we er op af en bieden hulp aan. Wanneer er schulden zijn, helpen we inwoners op weg naar een schuldenvrije toekomst. We leren inwoners grip te krijgen en te houden op hun geld. Door de beperkte financiële middelen zien wij ons genoodzaakt om kritisch te kijken naar de 18
ondersteuning van de bestaande structuren (zoals Geldfit) en communicatiematerialen. Vanaf september 2024 zijn wij in gesprek met onze maatschappelijke partners om te bekijken hoe we de financiële ondersteuning voor onze inwoners vorm kunnen geven, wanneer er minder geld beschikbaar is vanuit de gemeente. De gesprekken hierover zijn inmiddels gaande en de uitkomsten hiervan worden in het voorjaar van 2025 verwacht. Ombuigingen 2025 e.v. In 2025 starten we met de afbouw van steunstructuren en communicatiemateriaal zoals de aansluiting op Geldfit. Verder gaan we in gesprek met onze partners hoe we vanaf 2026 en verder inrichting kunnen geven aan onze taken, rekening houdend met de ombuigingen. De verantwoordelijk portefeuillehouder is Gea Hofstede. Speerpunt is G2 Versterken Financiële bestaanszekerheid. Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? De inflatie neemt af, maar alles is afgelopen jaren duurder geworden. Inwoners zijn een groot deel van hun inkomen kwijt aan vaste lasten. Grote groepen inwoners hebben ingeteerd op de reserves. De groep met financieel kwetsbare inwoners is groot. De aangekondigde bezuinigingen vormen een risico voor het voortbestaan van de preventieve en vroegsignaleringsactiviteiten van onze samenwerkingspartners.
Wanneer wij schulden niet kunnen voorkomen of wanneer wij als gemeente door het ontbreken van de algemeen toegankelijke voorzieningen pas later in beeld komen bij schulden zullen de maatschappelijke kosten en de uitvoeringskosten bij de gemeente hoger liggen. Relevante beleidskaders: Koersdocument Sociaal Domein Ombuigingen
Beoogde resultaten: Bij dit doel horen de volgende resultaten: ● Maximaal 8% van de Rhedense huishoudens heeft geregistreerde problematische schulden in 2025 (t.o.v. 8,7% in 2023).
Inwoners met een laag inkomen maken optimaal gebruik van inkomensregelingen Wat willen we bereiken? Wij willen dat alle inwoners met een laag inkomen gebruikmaken van de inkomensregelingen, waarbij onze specifieke aandacht uitgaat naar gezinnen met kinderen en senioren. Wij maken het mogelijk dat zij deel kunnen nemen aan sportieve, culturele en recreatieve activiteiten. Deze extra ondersteuning is nodig om hen mee te kunnen laten doen aan maatschappelijke activiteiten. Door het bieden van een vangnet voor onverwachte noodzakelijke uitgaven en het voorkomen van hoge zorgkosten bieden wij financiële stabiliteit. Op basis van de minima effect rapportage hebben wij gekeken welke ondersteuning noodzakelijk is om dit te kunnen waarborgen. Op basis hiervan is het voorstel ten opzichte van de kadernota aangepast. Het college stelt u voor om de Gelrepas voor de groep 18- te blijven aanbieden aan de inkomensgroep tot 150 % van het sociaal minimum. De subsidie voor Leergeld te handhaven. De bijdrage aan de gemeentepolis in 2025 te halveren en in 2026 volledig af te schaffen. Tevens stelt het college voor om vanaf 2026 een regeling voor chronisch zieken en gehandicapten te maken. Met deze voorstellen blijven wij bijdragen aan de gezondheid en gelijke kansen voor onze inwoners. Ombuigingen 2025 e.v. In 2025 geven we inhoudelijk verder invulling aan de ombuigingsvoorstellen.
Vanaf 2026 zullen deze effect hebben op de uitvoering van onze ondersteunende maatregelen voor inwoners met een 19
laag inkomen. Om de ombuigingen in te zetten dient de verordening aangepast te worden. De aangepaste verordening wordt in 2025 ter besluitvorming voorgelegd waarna de ombuigingen kunnen worden doorgevoerd. De verantwoordelijk portefeuillehouder is Gea Hofstede. Speerpunt is G2 Versterken Financiële bestaanszekerheid. Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? Sommige inwoners zijn het vertrouwen in de (gemeentelijke) overheid kwijt en vragen daarom niets aan. Tevens zijn er inwoners die wij niet bereiken, maar die wel in aanmerking komen voor de inkomensregelingen en financiële hulpverlening. Tenslotte bestaat het risico dat inwoners, ondanks de regelingen niet rond kunnen komen. Om rond te kunnen komen van een minimum inkomen moet een inwoner zeer goed met geld om kunnen gaan, ook dit is een risico. Relevante beleidskaders: Koersdocument Sociaal Domein Ombuigingen
Beoogde resultaten: Bij dit doel horen de volgende resultaten: ● 65% van de rechthebbende kinderen en volwassenen is in het bezit van een Gelrepas (2025). ●
70% van de rechthebbende kinderen maakt gebruik van een of meer voorzieningen uit het Kindpakket via Stichting Leergeld (2025).
Alle inwoners met een bijstandsuitkering doen mee naar vermogen Wat willen we bereiken? Wij willen dat alle inwoners meedoen naar vermogen, waarbij de gemeentelijke aandacht verschuift van stimulering naar betaald werk naar sociale activering. Meedoen is heel divers, maar richt zich voornamelijk op de sociale activering van inwoners, voor wie meedoen niet vanzelfsprekend is. Sociale activering varieert van het bieden van een zinvolle dagactiviteit tot het bieden van ontwikkelingsmogelijkheden naar (vrijwilligers)werk. De ene inwoners is actief in de vorm van een betaalde (parttime) baan, de andere in de vorm van een re-integratietraject, een opleiding, dagbestedingsplek, vrijwilligerswerk of mantelzorg. Ons aanbod sluit aan op de mogelijkheden van de inwoner. Investeren in uitstroom naar betaald werk, brengt een directe financiële impuls mee, investeren in sociale activering levert enkel indirect lagere maatschappelijke kosten op (dit is echter moeilijk te kwantificeren). Wij richten ons op de doelgroep met arbeidspotentieel. Dit is een diverse groep. Het zijn inwoners die direct richting werk kunnen, maar ook mensen met een grote(re) afstand tot de arbeidsmarkt. Deze laatste groep is de grootste groep. Ombuigingen 2025 e.v. Vanaf 2025 maken we geen gebruik meer van een aantal instrumenten om doelgroepen die moeilijk tot niet aan het werk kunnen komen niet meer in.
De verantwoordelijk portefeuillehouder is Gea Hofstede. Speerpunt is G2 Versterken Financiële bestaanszekerheid. Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg?
20
De bezuinigingen vormen een risico voor de focus op het stimuleren van sociale activering in plaats van betaald werk. Indien we niet voldoende financiële ruimte hebben om inwoners mee te laten doen naar vermogen en hierin maatwerk toe te passen, zullen minder inwoners een passende optie vinden om daadwerkelijk mee te doen en waar mogelijk zich te ontwikkelen. Door minder inzet van re-integratie instrumenten in duur of intensiteit, is er minder ondersteuning voor de doelgroep. Relevante beleidskaders: Koersdocument Sociaal Domein Ombuigingen
Beoogde resultaten: Bij dit doel horen de volgende resultaten: ● 75% van de inwoners met een bijstandsuitkering heeft een actief re-integratie-, inburgerings, begeleidings- of bemiddelingstraject (2025).
Wat mag het kosten? Wat mag het kosten?
(x € 1.000,-) R 2023
GB 2024
B 2025
B 2026
B 2027
B 2028
6.3 Inkomensregelingen
23.846
22.308
23.151
22.957
22.885
22.868
6.4 Begeleide participatie
10.470
10.910
10.221
9.748
9.444
9.444
34.316
33.218
33.372
32.706
32.329
32.313
6.3 Inkomensregelingen
18.304
15.806
16.746
16.746
16.746
16.746
6.4 Begeleide participatie
582
858
858
478
478
478
Subtotaal
18.886
16.664
17.603
17.223
17.223
17.223
Saldo van baten en lasten
-15.430
-16.554
-15.769
-15.482
-15.106
-15.089
Lasten
Subtotaal Baten
Toelichting op nieuwe lasten t.o.v. Kadernota 2025 •
In het najaar wordt het "Definitieve BUIG-budget 2024"door het Rijk vastgesteld en daarmee ook de indexatie. Vooruitlopend hierop nemen we nu op basis van een inschatting een verhoging van de Rijksbijdrage structureel mee.
•
Op basis van de interne rapportages P-wet: we komen naar verwachting met betrekking tot de BUIG uit op een tekort ten opzichte van de in de Kadernota 2025 opgenomen begrote lasten. Op basis hiervan stellen we de begrote lasten structureel bij.
•
Vanuit de Modulair Gemeenschappelijke Regeling sociaal domein Centraal Gelderland (MGR) is een gewijzigde begroting 2024 en meerjarenbegroting 2025 - 2028 ingediend, die in de raadsvergadering van 27 juni in de gemeenteraad is vastgesteld. Als gevolg van de (aangepaste) indexering van modules zijn de lasten voor de deelnemende gemeenten gewijzigd.
•
In afwijking van de Kadernota 2025 is in deze Begroting uitgegaan van het blijven aanbieden van de Gelrepas voor de groep 18- aan de inkomensgroep tot 150 % van het sociaal minimum en het handhaven van de subsidie voor Leergeld. Daarnaast is nu gekozen voor het halveren van de bijdrage aan de gemeentepolis in 2025 en in 2026 pas 21
volledig af te schaffen. Tot slot zal in 2025 een regeling voor chronisch zieken en gehandicapten worden uitgewerkt inclusief de financiële implicaties vanaf 2026.
Gezond en vitaal van -10 maanden tot 100+ jaar In wijken met een lagere sociaal-economische-positie en (her)in te richten wijken maakt de leefomgeving gezonde keuzes makkelijker Wat willen we bereiken? We werken aan een leefomgeving waarin gezonde keuzes veel makkelijker, simpeler en aantrekkelijker zijn dan nu. Onze focus ligt op wijken met een lage sociaaleconomische positie en wijken die worden (her)ingericht. Voor een gezonde leefomgeving richten we ons op: • Een voedingsomgeving waarin gezonde producten de basis zijn. • Een beweegvriendelijke openbare ruimte, met voorrang voor fietsers, voetgangers en openbare sport- en beweegmogelijkheden • Ruimtes voor sport, voor traditionele verbanden (o.a. gymzalen, sporthallen, velden) èn moderner georganiseerde sporten (communities, flexibel gebruik ruimtes). • Milieuaspecten zoals hitte en schone lucht hebben grote invloed op onze gezondheid. In de Omgevingsvisie en het Omgevingsplan laten we zien hoe we daar aan werken. Ombuigingen 2025 e.v. De verantwoordelijk portefeuillehouder is Ronald Ter Hoeven. Speerpunt is R6 Versterken Sport & Beweging. Relevante beleidskaders: Koersdocument Sociaal Domein Ombuigingen
Beoogde resultaten: Bij dit doel horen de volgende resultaten: ● In 2027 is de tevredenheid over de eigen woonomgeving van inwoners met een lage SEP gestegen (volwassenen), t.o.v. 2022. ●
Het aantal inwoners dat tijdens periodes van hitte voldoende verkoeling kan vinden in de eigen woning, tuin of buurt is in 2028 minimaal gelijk gebleven als in 2020.
●
Het aantal overlastmeldingen door houtstook is in 2025 met 20% afgenomen ten opzichte van 2023.
Gezonde keuzes zijn een gewoonte, ook voor inwoners in een kwetsbare situatie Wat willen we bereiken? We stimuleren en faciliteren gezonde keuzes en aanpassingen in het dagelijks leven die helpen gezond, sterk en vitaal te blijven. De focus ligt op het bereiken van inwoners met een lage SEP, mentale veerkracht bij jeugdigen en jongvolwassenen en actief en sterk ouder worden. We helpen inwoners gezonde keuzes te maken met voorlichting, communicatie en het letterlijk laten ervaren 22
van gezonde keuzes. Gezonde keuzes gaan over voldoende bewegen, gezonder eten en drinken, een rookvrij leven, bewust omgaan met alcohol/drugs en mentale rust. Dat doen we vooral groepsgericht. Denk aan programma’s over gezond koken voor schoolklassen of een groep buren in de wijk. Ombuigingen 2025 e.v. - Verhogen van de huurtarieven en toegangskaartjes voor gemeentelijke sportaccommodaties (zwembaden, sporthallen, gymzalen en sportvelden). - Onderzoeken van nieuwe beheersvormen voor een aantal sportaccommodaties (specifiek Sporthal De Hangmat en Openluchtbad Rheden) - Optimaliseren gebruiksduur kunstgras-sportvelden - Onderzoeken andere invulling van gymlocaties - Verlagen van de budgetten voor sportstimulerende activiteiten (van verenigingen, evenementen en Sport in Rheden). - Stopzetten van subsidies voor preventie gezondheid en voor vrijwilligersorganisaties die zich inzetten voor kwetsbare jongeren. Onderzoek naar de financieringsmogelijkheden vanuit landelijk gelden in het kader van het Gezond & Actief Leven Akkoord (GALA) en Integraal Zorgakkoord (IZA). - Onderzoeken van samenwerkingsmogelijkheden voor Sport in Rheden De verantwoordelijk portefeuillehouder is Ronald Ter Hoeven. Speerpunt is R6 Versterken Sport & Beweging.
Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? Tariefsverhoging kan leiden tot minder sporten en minder verhuur van gemeentelijke accommodaties. Een andere manier van sporten is een risico voor bestaande verenigingen en accommodaties. Samenwerking tussen verenigingen en nieuwe lidmaatschapsvormen kunnen dit risico verminderen. Ook een gebrek aan kennis over en pedagogiek bij trainers is een risico omdat sporters snel afhaken. Relevante beleidskaders: Koersdocument Sociaal Domein Ombuigingen
Beoogde resultaten: Bij dit doel horen de volgende resultaten: ● Het percentage inwoners met een lage SEP dat haar eigen gezondheid als (zeer) goed ervaart is in 2026 (kinderen), 2027 (volwassenen) en 2028 (jongeren) gestegen t.o.v. 2021, 2022 en 2023 (Wanneer het percentage hoger is dan 90% (kinderen), 73% (Jeugd) en 55% (volwassenen)). ●
Het percentage inwoners met een lage SEP dat gezonde keuzes maakt (bewegen, voeding, rookvrij, middelengebruik) is gestegen in 2026 (kinderen), 2027 (volwassenen) en 2028 (jongeren) ten opzichte van 2021, 2022 en 2023 (Wanneer het percentage kinderen, jeugd en volwassenen dat voldoende beweegt, rookvrij leeft en de richtlijnen Gezonde Voeding volgt is gestegen.). 1. We voeren samen met het onderwijs het programma 'Swim2Play' uit om de zwemvaardigheid van kinderen te behouden en verbeteren. 2. We zetten in Velp, Dieren en Rheden een sportparkmanager in die de samenwerking tussen sportverenigingen onderling en organisaties uit sport, onderwijs, welzijn, bedrijfsleven stimuleert (Open Club). 3. We zetten clubkadercoaching in voor het vergroten van de pedagogische en didactische vaardigheden van (vrijwillige) trainers en coaches bij (sport)verenigingen. 4. We begeleiden sportclubs bij het werken aan een Veilig Sportklimaat. 5. We zetten in het Voortgezet Onderwijs Combinatiefunctionarissen Sport, Cultuur, Digitaal Burgerschap en Gezond Leven in, die met de scholen activiteiten en beleid op deze thema's binnen school ontwikkelen en uitvoeren. 23
6. We voeren het programma 'Actief Ouder Worden' uit, gericht op meer bewegen in de buurt, sterk blijven en valpreventie. 7. We stellen in 2024 een nieuwe sportaccommodatievisie op, welke we begin 2025 vaststellen. 8. In Velp-Zuid, Dieren-Stenfert en Rheden ondersteunen we activiteiten en initiatieven die het voedingsaanbod in de buurt gezonder maken.
Vergroten van kansen voor jeugdigen in een kwetsbare situatie. Wat willen we bereiken? Onze focus ligt op het verstevigen van de opvoed-en opgroeiomgeving (pedagogische basis) van (aanstaande) ouders, kinderen en jeugdigen in kwetsbare situaties, voornamelijk in wijken met een lage veerkracht. We richten ons op thuis, in de wijk, kinderopvang, scholen en vrije tijd. De Hervormingsagenda Jeugd 2023-2028 is mede richtinggevend voor de komende jaren. Dit vraagt om stimulering van een veilige, gezonde en kansrijke omgeving waarin kinderen en jeugdigen zich ontwikkelen en hun talenten ontdekken, ongeacht hun achtergrond, beperking of sociaaleconomische positie. Bijvoorbeeld door preventieve en basisvoorzieningen zoals Kansrijke start, laagdrempelige manieren en plekken waar jeugdigen en ouders met opgroei- en opvoedvragen terecht kunnen in de wijk. Ombuigingen 2025 e.v. Vanaf 2025 bouwen we subsidies af die wij aan organisaties verstrekken, die er aan bijdragen om geen jeugdzorg-maatwerkvoorziening aan te vragen. Voorbeelden zijn: scoutingverenigingen, vakantiebouwdorpen en iriszorg. Ook kijken we hoe we stoppen met regionale afspraken rondom de regionale inzet voor ambulant jeugdhulpverleners in het voortgezet onderwijs in regio Zutphen.
Verder bouwen we de subsidie af voor peutervoorzieningen; peuters waarvan ouders niet in aanmerking komen voor kinderopvangtoeslag kunnen niet langer met subsidie 2 ochtenden per week naar de voorschool. Hierdoor kan ongelijkheid ontstaan ontstaat ongelijkheid in de startpositie van ouders. Tot slot zal de vangnetregeling sociaal medische indicatie (SMI) afgebouwd worden. De SMI is een vangnetregeling voor tijdelijke tegemoetkoming in de kosten van kinderopvang vanwege een sociale, medische of psychische reden bij ouder of kind. De doelgroep van SMI bestaat uit gezinnen met kinderen tot en met 12 jaar waarvan de ouders geen recht hebben op kinderopvangtoeslag. Vanwege een sociale of medische situatie bij ouder of kind is kinderopvang dan nodig. Soms om te zorgen dat een kind tot ontwikkeling komt voor gelijke kansen, soms vanwege een overbelast gezinssysteem, ongeneeslijke ziekte of in extreme gevallen om uithuisplaatsing te voorkomen. De verantwoordelijk portefeuillehouder is Ronald Ter Hoeven. Speerpunt is Overig. Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? De afgelopen jaren is er een toename van jeugdigen met mentale problemen en de complexiteit daarvan. De komende jaren zijn er door de bezuinigingen minder middelen beschikbaar om juist die opvoed- en opgroeiomgeving te versterken. Een risico van de afbouw van de peutersubsidie is dat ongelijke kansen toenemen.
Daarnaast kan het stimuleren dat meer kinderen een vve-indicatie krijgen. De kosten daarvan zijn hoger. Kinderen gaan dan 4 ochtenden naar een peuteropvang met een extra taal-stimulerend programma.
24
Het risico van de afbouw van de SMI is dat de zorgkosten kunnen toenemen. Met een versobering van de regeling en de gestarte pilot om met Incluzio aan duurzame versterking van gezinnen verwachten we betere resultaten te halen dan afschaffing. Relevante beleidskaders: Koersdocument Sociaal Domein Ombuigingen
Beoogde resultaten: Bij dit doel horen de volgende resultaten: ● Het percentage jeugdigen met een startkwalificatie (bij 22 jaar) blijft gelijk of groeit ten op zichte van 2023 (76%) (Indien het percentage hoger of gelijk is aan 76%.). 1. We stimuleren scholen om in te zetten op schoolaanwezigheid om vroegtijdige schoolverlaters te voorkomen. 2. We zijn betrokken bij de regionale aanpak vroegtijdige schoolverlaters. 3. We geven het Regionaal Bureau Leerlingzaken de opdracht leerplicht-en kwalificatieplichtwet uit te voeren. ●
We bereiken alle peuters met een verwachte onderwijsachterstand met vve.
●
Het percentage jongeren met een lage SEP dat na een moeilijke periode meestal snel herstelt is in 2027 minimaal gelijk gebleven ten opzichte van 2023 (Wanneer het percentage jongeren met lage SEP 58% of hoger is). We voeren acties uit in het kader van de Hervormingsagenda. We zetten o.a. in op de samenwerking tussen onderwijs, het lokale team en de jeugdhulp.
Wat mag het kosten? Wat mag het kosten?
(x € 1.000,-) R 2023
GB 2024
B 2025
B 2026
B 2027
B 2028
574
496
467
461
461
461
5.2 Sportaccommodaties
4.780
4.458
4.377
4.386
4.436
4.343
7.1 Volksgezondheid
2.049
2.906
2.769
2.651
2.013
2.012
7.404
7.860
7.613
7.498
6.910
6.816
510
10
10
10
10
10
1.605
1.412
1.719
1.861
1.869
1.938
176
999
999
832
194
194
Subtotaal
2.291
2.421
2.728
2.703
2.073
2.142
Saldo van baten en lasten
-5.113
-5.439
-4.885
-4.795
-4.837
-4.674
Lasten 5.1 Sportbeleid en activering
Subtotaal Baten 5.1 Sportbeleid en activering 5.2 Sportaccommodaties 7.1 Volksgezondheid
Toelichting op nieuwe lasten t.o.v. Kadernota 2025 •
Op basis van een interne analyse zijn de lasten en baten bijgesteld. Per saldo is het resultaat hiervan € 50 k negatief. Daarbij is ervan uitgegaan dat de prijsstijgingen van de energie gedekt worden door de stelpost in programma 3.
25
De sociale basis Als gemeente garanderen we ontmoeting voor inwoners in kwetsbare situaties. Wat willen we bereiken? In onze gemeente zijn diverse ontmoetingsplekken in de vorm van o.a. dorpshuizen en inloophuizen. Wij houden de ontmoetingsplekken in kwetsbare wijken in stand. Ook kijken wij samen met de organisaties naar het totale aanbod aan ontmoetingsplekken in onze gemeente. Hierbij worden ook de verenigingen, bibliotheken, speelplaatsen en parken betrokken. Vanaf 2025 worden de incidentele subsidies stopgezet en vanaf 2026 vermindert het beschikbare budget voor sport, cultuur, vrijwilligersorganisaties en dorpshuizen. De sociale basis is echter van groot belang voor de samenleving en om te voorkomen dat zorgkosten nog verder stijgen. Daarom zijn wij in september 2024 een traject gestart om samen met alle organisaties te kijken op welke wijze de sociale basis in stand kan blijven. De resultaten hiervan worden in het voorjaar van 2025 verwacht. Ombuigingen 2025 e.v. Vanaf 2026 verlagen we subsidies aan organisaties die ontmoeting en ontspanning mogelijk maken en die incidenteel subsidieaanvragen indienen voor activiteiten in de sociale basis. Dit betreffen organisaties die sociale (o.a. dorpshuizen, buurt- en belangenverenigingen), sportieve (sportevenementen) en culturele activiteiten (podiumvoorziening en culturele activiteiten) organiseren.