2346 Accountantsverslag 2022 Rheden - DEF.pdf

Accountantsverslag Gemeente Rheden Boekjaar 2022

Aan de gemeentesecretaris van de gemeente Rheden

ONDERWERP: Accountantsverslag 2022 DATUM: 3 juli 2023

Geachte leden van de gemeenteraad, In overeenstemming met de opdracht tot de controle van de jaarrekening 2022 van gemeente Rheden, zoals overeengekomen in onze opdrachtbevestiging, bieden wij u hierbij het accountantsverslag aan. Het accountantsverslag bevat bevindingen en conclusies die naar aanleiding van onze werkzaamheden naar voren zijn gekomen. De bevindingen in dit verslag zijn besproken met de portefeuillehouder financiën en een afvaardiging van de ambtelijke organisatie.

Wij danken de medewerkers voor de samenwerking bij het verrichten van onze controlewerkzaamheden en de totstandkoming van ons accountantsverslag. Wij vertrouwen erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd en zijn graag bereid de inhoud van deze rapportage nader toe te lichten. Met vriendelijke groet, Baker Tilly (Netherlands) N.V.

Wij zijn op dit moment bezig met de afwikkeling van de controle. Wij verwachten u 4 juli 2023 een controleverklaring te verstrekken. drs. E.H.J.D. Damman RA Partner Audit

2

Inhoudsopgave

Bestuurlijke samenvatting

Opdracht, scope en bevindingen

Uitkomsten controle

Rechtmatigheid

Financiële positie

Bevindingen interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlagen

3

Bestuurlijke samenvatting

1. Bestuurlijke samenvatting Op basis van de geconstateerde fouten en onzekerheden verstrekken wij voor het rechtmatigheidsdeel een oordeel met beperking. Ten aanzien van de getrouwheid verstrekken wij een goedkeurende controleverklaring.

Bij de controle van de naleving van de Europese Aanbestedingswetgeving voor de inkopen 2022 zijn er meerdere rechtmatigheidsfouten aangetroffen. De totale waarde is hoger dan onze materialiteit waardoor wij komen tot een oordeel met beperking bij de rechtmatigheid. Deze conclusie is eveneens getrokken door uw verbijzonderde interne controle. Inzake de kosten Jeugdwet en de Wmo nieuwe taken steunt de gemeente voor het vaststellen van de prestatielevering op de productieverantwoordingen van zorgaanbieders die zijn voorzien van controleverklaringen. Op basis van de uitgevoerde werkzaamheden en de ontvangen controleverklaringen resteert inzake Jeugdwet een onzekerheid van € 103.990 en WMO een onzekerheid van € 409.094. De gemeente heeft de totale kosten inzake de PGB budgetten gebaseerd op de schatting van de SVB. Evenals vorig jaar heeft geen sluitende controle op de levering van de zorg plaatsgevonden door de SVB. Als gevolg hiervan bedraagt de inherente onzekerheid inzake het PGB-budget thans € 454.265. Uit onze controle met betrekking tot ons oordeel ten aanzien van de getrouwheid blijken ongecorrigeerde fouten in de vorderingen, voorzieningen en lasten. Deze hebben een gesaldeerd effect op het vermogen en resultaat van - € 187.715. Individueel hebben deze fouten ook impact op het rechtmatigheidsoordeel.

Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2022 in overeenstemming is met de Wet normering topinkomens (WNT) en dat de jaarrekening 2022 van de gemeente Rheden voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT. Wij hebben controleverschillen (fouten en/of onzekerheden) in de verantwoorde informatie in de SiSa-bijlage geconstateerd. De monitoring van de boekingen en verantwoording kan strakker georganiseerd worden in de organisatie. Wij merken op dat ten opzichte van voorgaand jaar het aantal te verantwoorden regelingen fors is toegenomen. Dit heeft een extra inspanning van zowel de organisatie als ons gevraagd.

5

1. Bestuurlijke samenvatting Het boekjaar 2022 sluit met een financieel resultaat van € 3,3 miljoen (voordelig). De totale vermogenspositie van de gemeente Rheden bedraagt € 32,9 miljoen (2021: € 28,1 miljoen) met een solvabiliteitsratio van 21% (2021: 19%). De vermogenspositie is verbeterd en goed te noemen. Het college concludeert in de paragraaf weerstandvermogen en risicobeheersing dat de weerstandscapaciteit ‘ruim voldoende’ is, maar dat zij aandacht hebben voor het verhogen van de algemene reserve (en daarmee de weerstandscapaciteit). Het jaarverslag is cf. NV COS 720 verenigbaar met de jaarrekening en voldoet aan de laatste actuele voorschriften.

Het Besluit Begroting en Verantwoording is nageleefd in 2022.

1 januari 2023 is het boekjaar gestart waarop de gemeente voor het eerst dient te rapporteren in het kader van de Rechtmatigheidsverantwoording. Wij constateren dat de gemeente Rheden voldoende voorbereidingen heeft getroffen door het uitvoeren van VIC’s. Het komende jaar zullen nog wel nadere afspraken moeten worden gemaakt ten aanzien van de planning. De communicatie met de gemeente Rheden verloopt op een goede wijze. De controle is echter niet volgens planning verlopen en zou efficiënter kunnen.

6

Opdracht, scope en bevindingen

2. Opdracht, scope en uitkomsten 2.1 Reikwijdte van de controle De jaarstukken van uw gemeente bestaan uit: - Het jaarverslag (programmaverantwoording + paragrafen). - De jaarrekening. - Bijlagen. Met de opdrachtbevestiging van d.d. 27 juli 2022 heeft u ons opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2022. De reikwijdte van onze controle staat omschreven in deze opdrachtbevestiging. Er is gedurende het verloop van de controle geen sprake geweest van een beperking in de reikwijdte van onze controle. Voor een nadere toelichting verwijzen wij tevens naar het door ons uitgebrachte controleplan. 2.2 Overzicht toleranties De materialiteit bij de uitvoering van onze controle is € 1.434.000. Deze materialiteit sluit aan op het door de gemeenteraad vastgestelde controleprotocol. Toleranties

Grondslag

Goedkeuringstolerantie fouten

1% lasten inclusief toevoegingen reserves

€ 1.434.000

Goedkeuringstolerantie onzekerheden 3% lasten inclusief toevoegingen reserves

€ 4.302.000

Rapporteringstolerantie

Vast bedrag volgens controleprotocol

In de jaarrekening is voor een bedrag van € 547.764 aan vorderingen opgenomen die vanwege ouderdom of het ontbreken van specificaties niet meer inbaar zijn en afgeboekt of voorzien moeten worden. Daarnaast is de opgenomen voorziening voor oninbare debiteuren voor een bedrag van € 272.551 ten onrechte opgenomen. Hierdoor zijn de vorderingen en lasten voor een bedrag van € 275.213 niet getrouw en voor een bedrag van € 1.031.873 niet rechtmatig verantwoord in de jaarrekening; − In de jaarrekening is voor een bedrag van € 223.801 aan lasten verantwoord waarvan prestatielevering heeft plaatsgevonden in boekjaar 2023. Hierdoor zijn de lasten voor het genoemde bedrag niet getrouw verantwoord in de jaarrekening en wordt tevens niet voldaan aan de eisen van rechtmatigheid; − De voorziening groot onderhoud in de jaarrekening is niet in lijn met het onderliggende actuele beheersplan. De dotatie aan de voorziening zou € 136.303 hoger moeten zijn, waardoor de voorziening en lasten niet getrouw verantwoord zijn in de jaarrekening. Hierdoor wordt tevens niet voldaan aan de eisen van rechtmatigheid; − De onzekerheden ad. € 967.349 zien toe op het sociaal domein. Zie bijlage B voor het totaaloverzicht. −

Bedrag

€ 50.000

2.3 Uitkomsten Bij de jaarrekening 2022 van de gemeente Rheden verstrekken wij een goedkeurende controleverklaring voor de getrouwheid en een oordeel met beperking bij de rechtmatigheid. Uit onze controle blijken meerdere ongecorrigeerde fouten en onzekerheden: − In de jaarrekening is voor een bedrag van € 1.454.956 aan lasten verantwoord die samenhangen met de inkopen van diverse diensten waarbij ten onrechte niet de Europese aanbestedingsregels zijn nageleefd. De opdrachtwaarde van deze diensten komen boven het Europese drempelbedrag uit, maar voor de betreffende inkopen heeft Europese aanbesteding niet plaatsgevonden. Als gevolg hiervan zijn deze lasten niet rechtmatig tot stand gekomen;

2.4 Kernpunten en significante risico’s in de controle Wij hebben voldoende en geschikte controle-informatie verkregen, onder andere met betrekking tot de volgende kernpunten van de controle:  Rechtmatigheid van de Europese aanbestedingen;  Schattingen en toelichtingen in de jaarrekening;  Waardering van de grondexploitaties;  Nauwkeurigheid van de voorzieningen;  WNT-verantwoording;  Onrechtmatige en/of onnauwkeurige betalingen inkopen en uitkeringen. 2.5 Verslaggevingsrichtlijnen Wij hebben de aanvaardbaarheid van de gehanteerde waarderingsgrondslagen, de consistente toepassing daarvan alsmede de duidelijkheid en volledigheid van de jaarverslaggeving beoordeeld. Uw gemeente heeft gedurende 2022 geen wijzigingen doorgevoerd in de keuze of de toepassing van belangrijke verslaggevingsgrondslagen. Wij concluderen dat de gehanteerde waarderingsgrondslagen aanvaardbaar zijn en dat de toepassing daarvan, samen met de in de jaarrekening opgenomen toelichtingen, een getrouw beeld geeft van de financiële positie van de gemeente.

8

2. Opdracht, scope en uitkomsten 2.6 Managementinzicht en schattingen Schattingen op basis waarvan sommige jaarrekeningposten worden bepaald, zijn gebaseerd op inzichten van het management. Wij hebben de belangrijkste gehanteerde factoren en veronderstellingen beoordeeld op basis waarvan de afzonderlijke oordelen en schattingen zijn gevormd. Belangrijke schattingsposten in de gemeentelijke jaarstukken zijn de grondexploitaties, inbaarheid vorderingen en voorzieningen. Deze worden in de hierna volgende paragrafen behandeld.



   

2.7 Fraude risico’s en continuïteit Onze controleverklaring over boekjaar 2022 bevat voor het eerst een verplichte paragraaf over onze werkzaamheden met betrekking tot fraude en een met betrekking tot continuïteit. Dit op basis van de gewijzigde beroepsregels voor accountants (NV-COS 700). Hieronder wordt uiteengezet hoe de accountant bij de controle-aanpak inspeelt op risico’s ten aanzien van fraude en continuïteit en worden de uitgevoerde werkzaamheden toegelicht. De mate van detail en de omvang van de rapportage over fraude en continuïteit in de controleverklaring hangen onder meer af van de onderkende risico’s, de omvang en aard van de organisatie alsmede de bevindingen naar aanleiding van de werkzaamheden. Frauderisico’s Het risico dat het management maatregelen van interne beheersing zou kunnen doorbreken Het college dan wel het management bevindt zich in een unieke positie om fraude te plegen, omdat het in staat is de administratieve vastleggingen te manipuleren en frauduleuze financiële overzichten op te stellen door interne beheersingsmaatregelen te doorbreken, die anderszins effectief lijken te werken. Onze beroepsregels schrijven voor dat de accountant dit risico in zijn controle onderkent. Een incentive van het college of management zou hierbij kunnen zijn om op die wijze een betere financiële situatie of prestatie te presenteren.

Bij gemeente Rheden zien we dit risico expliciet bij de verantwoording van de investeringskredieten. Om dit frauderisico te ondervangen hebben wij de volgende werkzaamheden verricht:  Analyse en controle van de kredietoverschrijdingen om vast te stellen of deze rechtmatig zijn en toereikend zijn toegelicht in de jaarrekening. Voor nieuwe kredieten hebben wij vastgesteld dat de kredieten goedgekeurd zijn door de raad;

Analyseren en beoordelen van op basis van risicocriteria geselecteerde journaalposten en hierop specifieke controlewerkzaamheden verricht om de nauwkeurigheid van de geselecteerde journaalposten te controleren; Beoordelen van significante transacties buiten het kader van de normale bedrijfsuitoefening om; Doornemen van notulen van vergaderingen van het management, college en de raad; Analyse van aanpassingen die tijdens het opstellen van de jaarrekening zijn gemaakt; Beoordelen van belangrijke schattingen en de schattingsprocessen van het college of management zoals de waardering van de grondexploitaties, vaste activa en vorderingen en de toereikendheid van voorzieningen. Hierbij hebben we in het bijzonder aandacht gehad voor het inherente risico van vooringenomenheid van het college bij deze posten. Wij hebben onder meer de volgende werkzaamheden verricht: 1.

2. 3.

4.

Met betrekking tot de grondexploitaties hebben wij de plausibiliteit van de uitgangspunten op projectniveau gecontroleerd aan de hand van de economische inputparameters alsook backtestingwerkzaamheden. Daarnaast hebben we de toereikendheid van de verliesvoorzieningen en de nauwkeurigheid en volledigheid van de tussentijdse winstneming gecontroleerd; Met betrekking tot de activa hebben wij vastgesteld of er sprake is van duurzame waardeverminderingen; Met betrekking tot vorderingen hebben wij de inschatting van het college inzake de inbaarheid van de vorderingen en dientengevolge de omvang van de voorziening gecontroleerd; Met betrekking tot de voorzieningen hebben we vastgesteld dat de uitgangspunten plausibel zijn.

Naast bovenstaande hebben wij, voor zover relevant voor onze controle, de opzet geëvalueerd en het bestaan vastgesteld van de beheersingsmaatregelen op organisatieniveau zoals het integriteitsbeleid en de klokkenluidersregeling, alsmede de maatregelen van interne beheersing in de processen voor het genereren en verwerken van journaalposten, het maken van schattingen en het bewaken van projecten. Tevens hebben wij specifieke aandacht gegeven aan de toegangsbeveiligingen in het IT-systeem en de mogelijkheid dat hierin functiescheiding kan worden doorbroken. Tevens hebben wij uw gedragscode en frauderisico-analyse in onze controle betrokken. 9

2. Opdracht, scope en uitkomsten Het risico dat de Europese aanbestedingsregels niet worden gevolgd Wij onderkennen een risico in het inkoopproces dat aanbestedingsregels niet volledig worden nageleefd. Om dit frauderisico te ondervangen hebben wij aanvullende gegevensgerichte werkzaamheden uitgevoerd in de vorm van een vergrote statistische steekproef en spendanalyse waarbij voor elke waarneming op basis van onderliggende stukken is vastgesteld of de juiste inkoopprocedure is gevolgd. Uit onze werkzaamheden volgen geen onrechtmatigheden als gevolg van fraude. Evaluatie Overall constateren wij dat fraude en fraudepreventie een onderdeel is waar de gemeente zich bewust van is. Het college heeft een gedragscode en een interne frauderisicoanalyse waarin frauderisico’s worden geïdentificeerd en relevante interne controlemaatregelen gedefinieerd om deze frauderisico’s te mitigeren. De gemeente heeft hierover gerapporteerd in het jaarverslag in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing.

2.8 Proces jaarrekeningcontrole De communicatie over de controle is in goede samenwerking met uw organisatie verlopen, echter verliep de jaarrekeningcontrole moeizaam door de late en ontoereikende kwaliteit van de aanlevering. De primitieve aanlevering was niet compleet en niet voorzien van een kwaliteitscheck voorafgaand aan de controle. Ook bij beantwoording van de vragen ontbrak veelal de diepgang en kwaliteitscheck. Wij vragen u komend jaar de interne kwaliteitscheck in te voeren om specificaties te verbeteren en het proces van de jaarrekeningcontrole te versoepelen en de beoogde doorlooptijd te kunnen realiseren. Wellicht helpt het versterken van de capaciteit en kennis op de financiële afdeling en het implementeren van een eerdere jaarafsluiting bij het verbeteren van het jaarrekeningproces. In de uitvoering van de interne controles (VIC) zien wij dat u een verbetering heeft doorgemaakt in de doorlooptijd en kwaliteit ten opzichte van vorig jaar.

Continuïteit Als onderdeel van de vereisten voor de nieuwe controleverklaring hebben wij ook de continuïteitsveronderstelling getoetst. Voor gemeenten geldt dat vanwege de onbegrensde leencapaciteit bij de BNG (en daardoor altijd aanwezige liquiditeit) per definitie geen onzekerheid kan bestaan over de continuïteitsveronderstelling. Naast feitelijke discontinuïteit is ook de mate waarin de gemeente zelfstandig en autonoom (financieel) beleid kan voeren een belangrijke veronderstelling. Wij hebben vastgesteld dat de gemeente Rheden een sluitende meerjarenbegroting heeft. De provincie Gelderland heeft in haar schrijven aangegeven dat de gemeente onder regulier (repressief) toezicht staat. Daarnaast geven de financiële kengetallen inclusief het weerstandsrisico geen reden tot twijfel of de gemeente haar activiteiten in continuïteit kan voortzetten. De gemeente licht dit zelf ook toe in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing in het jaarverslag.

10

Uitkomsten jaarrekeningcontrole

3. Uitkomsten jaarrekeningcontrole Waardering van de grondexploitaties 3.1 Grondexploitatie algemeen De waardering van de grondexploitaties is een risico in onze controleaanpak, vanwege de mate van schattingsonzekerheid. Wij hebben het proces rondom de totstandkoming van de waardering in opzet en bestaan getoetst en aanvullend gegevensgerichte werkzaamheden uitgevoerd. Wij achten de waardering aanvaardbaar en vinden de veronderstellingen redelijk. Hieronder hebben wij de ontwikkeling van uw grondexploitatie gedurende de afgelopen vier jaar weergegeven. Grafiek ontwikkeling grondexploitaties (x € 1000) 1.400 1.200 1.000 800 600 400 200 0

2020 2021 2022

Verliesvoorziening

Netto boekwaarde

Ten opzichte van 31 december 2021 is de boekwaarde van de post grondexploitatie gestegen. De mutaties zijn als volgt samen te vatten: (x € 1.000)

2022

2021

Netto boekwaarde per 1 januari

420

369

Investeringen

2

32

Opbrengsten

0

- 169

Winstneming

0

0

Mutatie verliesvoorziening

-2

13

249

245

Netto boekwaarde per 31 december

Om te schatten wat de waarde van een complex is, is een aantal risico’s c.q. schattingen van belang. De schattingsfactoren in de waardering van de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot vijf P’s:  Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt?  Programmering: Is er een kritische analyse van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavel appartementen, etc.) in de projecten in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente?  Prijs: Is afgewogen en adequaat onderbouwd welke prijzen kunnen worden gevraagd?  Parameters. Welke ontwikkeling van rente, kostenstijgingen en opbrengstenstijgingen verwacht de gemeente in de komende jaren?  Plankosten: Wat zijn de kosten die gemeente moet maken om een complex te kunnen ontwikkelen?

2019

Bruto boekwaarde

Door de invloed van de parameters (zoals kostenstijgingen, fasering, ontwikkeling verkoopprijzen, rente-effecten) die bepalend zijn voor de in de toekomst te realiseren opbrengsten en daarmee de waardering, hebben wij bij onze controle de grondexploitaties diepgaand gecontroleerd.

Het college heeft op grond van de keuzes van de raad de grondexploitatie geactualiseerd en de calculaties opnieuw berekend. Het college heeft beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd en of er mogelijk een verliesvoorziening moet worden getroffen of er tussentijds winst moet worden genomen. De waardering van de grondexploitaties is een risico in onze controleaanpak, vanwege de hogere mate van schattingsonzekerheid. Wij hebben het proces rondom de totstandkoming van de waardering in opzet en bestaan getoetst en aanvullend gegevensgerichte werkzaamheden uitgevoerd. Wij achten de waardering aanvaardbaar en vinden de veronderstellingen redelijk.

12

3. Uitkomsten jaarrekeningcontrole Sociaal domein 3.2 Sociaal domein algemeen De gemeente Rheden voert de meeste regelingen in het sociaal domein zelfstandig uit. Hieronder hebben wij een overzicht opgenomen van de belangrijkste onderdelen: Onderdeel

Uitvoerder

Wijze van uitbesteding

Bepaling last boekjaar

Uitkeringen (Participatiewet)

Zelfstandig

n.v.t.

Werkelijke lasten

Tozo

Zelfstandig

n.v.t.

Afrekening op basis van werkelijke lasten

Jeugdwet

Zelfstandig

n.v.t.

Werkelijke lasten

Wmo

Zelfstandig

n.v.t.

Werkelijke lasten

Pgb’s

Sociale verzekeringsbank

Mandatering

Afrekening op basis van werkelijke lasten

In de jaarrekening zijn diverse posten en geldstromen inzake het sociale domein verantwoord. Uitkeringen (Participatiewet) De taken rondom de Participatiewet voert uw gemeente in eigen beheer uit. Wij hebben vastgesteld dat de uitkeringen in overeenstemming met de van geldende weten regelgeving zijn verantwoord. Werkdeel (WSW) Uw gemeente heeft de uitvoering uitbesteed. Wij hebben vastgesteld dat de lasten zijn besteed en aansluiten op de door de gemeenschappelijke regeling verantwoorde lasten.

Jeugd en Wmo ZIN De uitvoering van deze taken vindt plaats binnen de gemeente in regionale samenwerking. Hiervoor zijn zorgleveranciers gecontracteerd, die in opdracht van de gemeente zorg leveren aan cliënten. De gemeente is eindverantwoordelijkheid voor de controle van de prestatielevering, de gemeente is immers de prestatieafnemer. De gemeente heeft daarom met de zorgaanbieders afgesproken dat zij een productieverantwoording voorzien met een controleverklaring aanleveren. Deze (goedkeurende) controleverklaringen heeft de gemeente nodig om zekerheid te krijgen dat alle gefactureerde zorg conform indicatie is geleverd. Mede gezien de omvang van een aantal zorgaanbieders zal uw gemeente niet van alle zorgaanbieders een controleverklaring ontvangen. Dit zorgt voor onzekerheden op het gebied van de juistheid en volledigheid (getrouwheid en rechtmatigheid) van de kosten inzake de levering van de Jeugdwet Zorg in Natura ad € 103.990 en de Wmo Zorg in Natura ad € 409.094. Deze onzekerheden zijn opgenomen op ons overzicht controleverschillen. Gezien de geringe omvang op de totale zorgkosten leidt dit niet tot een afwijking van materieel belang. PGB’s De Sociale Verzekeringsbank (hierna: SVB) heeft over 2022 een verklaring met beperking bij de verantwoording PGB-stromen Jeugdwet en WMO ontvangen.

Hierdoor is vanuit de SVB geen 100% zekerheid over de nauwkeurigheid en rechtmatigheid van de persoonsgebonden budgetten. De gemeente heeft de totale kosten inzake de PGB budgetten gebaseerd op de schatting van de SVB. Evenals vorig jaar heeft geen sluitende controle op de levering van de zorg plaatsgevonden door de SVB. De gemeente heeft hier ook zelfstandig geen onderbouwing voor verzameld. Als gevolg hiervan bedraagt de inherente onzekerheid inzake het PGB-budget thans € 454.265.

13

3. Uitkomsten jaarrekeningcontrole Sociaal domein Eigen bijdrage WMO Een aanvrager van een voorziening, hulp in de huishouding, zorg in natura of een financiële tegemoetkoming (persoonsgebonden budget) is op grond van de WMO een eigen bijdrage verschuldigd. De wetgever heeft bepaald dat de berekening, oplegging en incasso van deze eigen bijdrage wordt uitgevoerd door het CAK. De informatie van het CAK (om privacy redenen beperkt) is ontoereikend om als gemeente de juistheid op persoonsniveau en volledigheid van de eigen bijdragen als geheel te kunnen vaststellen. Door de systematiek te kiezen van het vaststellen van de eigen bijdragen door het CAK, heeft de wetgever in feite bepaald, dat de verantwoordelijkheid voor de juistheid en volledigheid van de eigen bijdragen op grond van de WMO geen gemeentelijke verantwoordelijkheid is. Dit betekent dat door de gemeenten geen zekerheden omtrent omvang en hoogte van de eigen bijdragen kunnen worden verkregen. De gemeente Rheden heeft deze onzekerheid in de jaarrekening 2022 toegelicht.

Energietoeslag In 2022 is de nieuwe regeling Energietoeslag ingevoerd. Met deze regeling is geld beschikbaar gesteld als tegemoetkoming voor de hoge energielasten. Vanuit het Rijk heeft de gemeente een extra bijdrage ontvangen voor de Energietoeslag als onderdeel van de algemene uitkering. Dit bedrag is als onderdeel van het gemeentefonds vrij besteedbaar en is derhalve als bate in de jaarrekening worden verwerkt. Wij hebben aanvullende werkzaamheden verricht als gevolg van deze nieuwe regeling en vastgesteld dat de baten correct zijn verwerkt. In de controle op de lasten hebben wij echter geconstateerd dat uitgaven van 2023 zijn verantwoord in 2022. Dit is aangemerkt als ongecorrigeerd controleverschil. Covid-19 In lijn met voorgaand jaar hebben we binnen onze controle specifiek aandacht gehad voor de effecten van Covid-19. Daarbij is aanvullend aandacht geschonken aan de (nieuwe) geldstromen met betrekking tot de gevolgen van Covid-19. Wij hebben hierin geen bijzonderheden geconstateerd.

14

3. Uitkomsten jaarrekeningcontrole Overige bevindingen 3.3 Jaarverslag In het jaarverslag worden de beleidsuitgangspunten en beleidsevaluaties zichtbaar. De paragrafen maken deel uit van het jaarverslag en vallen dus niet onder de controle van de jaarrekening. Primair object van de accountantscontrole (op grond van Artikel 213 van de Gemeentewet) is de jaarrekening, waaronder het overzicht van baten en lasten met toelichting en de balans met toelichting, zoals in de jaarstukken 2022 is opgenomen. Voor de accountantscontrole onderzoeken wij of het jaarverslag verenigbaar is met de jaarrekening en geen materiële afwijkingen bevat en of het jaarverslag alle informatie bevat die op grond van de Gemeentewet en de Nederlandse Standaard 720 is vereist. Deze werkzaamheden hebben niet dezelfde diepgang als onze controlewerkzaamheden bij de jaarrekening. Wij hebben geen strijdigheden geconstateerd tussen de in het jaarverslag opgenomen informatie en het beeld van de jaarrekening en geen materiele afwijkingen gesignaleerd. Hieronder zijn onze conclusies en aanbevelingen inzake het jaarverslag opgenomen. Element jaarverslag

Vereisten BBV Verenigbaar Overeenstemming Paragrafen Informatiewaarde

Onze waarneming Uw jaarverslag bevat de vereiste informatie op basis van artikel 24 lid 2, artikel 25 en 26 BBV. Uw jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening. Wij hebben vastgesteld dat de informatie in het jaarverslag overeenstemmen met de resultaten van de door ons uitgevoerde controlewerkzaamheden. Alle verplichte paragrafen zijn opgenomen en zijn kwalitatief van voldoende niveau. De informatiewaarde van de toelichtingen is beperkt. De analyse tussen het uitgevoerde beleid en de financiële gevolgen kunnen nader uiteengezet worden.

Incidentele baten en

De toelichting op de incidentele baten en lasten is beperkt, waardoor het overzicht

lasten

van incidentele baten en lasten niet veel extra informatie geeft.

Wet Open Overheid

Dit betreft een nieuwe verplichte paragraaf in 2022. Na correctie is deze paragraaf

(WOO)

opgenomen.

Fraude en continuïteit

Na correctie is hiervoor een passage opgenomen in het jaarverslag.

3.4 Voorzieningen voor toekomstige uitgaven Wij hebben in de controle geconstateerd dat het vormen en muteren van voorzieningen beter aangestuurd en geadministreerd kan worden. Bovendien is voor het vormen van een voorziening belangrijk om de richtlijnen van het BBV te volgen. Zo dient de voorziening voor groot onderhoud aan te sluiten op het beheersplan in uw jaarrekening is dat niet het geval, waardoor er een ongecorrigeerd controleverschil is. 3.5 Specificaties en inbaarheid vorderingen Wij merken dat veel vorderingen en transitorische balansposten verouderde vorderingen bevatten. Wij vragen u de overzichten op te schonen en af te letteren om een beter inzicht te hebben in de saldo’s. Daarnaast worden de invorderingsprocedures niet gevolgd wat leidt tot een groot debiteurenrisico en te nemen verliezen omdat debiteuren niet betalen. Tevens is uw voorziening oninbaarheid onvoldoende onderbouwd en actueel. De debiteurenlijst per 31-12-2022 bevat € 171.291 aan schulden en de crediteurenlijst per 31-12-2022 bevat € 206.637 aan vorderingen. In de jaarrekening is dit onnauwkeurig gepresenteerd. Aangezien de schulden en vorderingen qua omvang nagenoeg tegen elkaar wegvallen is dit niet gecorrigeerd in de jaarrekening. Wij verzoeken jullie de ‘debiteuren’ en ‘crediteuren’ zuiver te houden en bij de volgende verantwoording tijdig de presentatiewijze te beoordelen.

Uit de analyse op de debiteuren blijkt dat er gedurende het jaar meerdere geldbedragen worden ontvangen per bank die niet zijn toe te wijzen aan een opgeboekte vordering of factuur. De onvolledige opboeking/verantwoording van de vorderingen en de daarbij behorende opbrengst in de financiële administratie leidt tot onvoldoende inzicht en het mislopen van gelden. Wij adviseren u dit nader te analyseren en acties uit te zetten dat de financiële administratie volledig en tijdig actueel is.

15

3. Uitkomsten jaarrekeningcontrole SiSa-bijlage en WNT 3.6 SiSa-bijlage Wij hebben de in de SiSa-bijlage van de jaarrekening genoemde specifieke uitkeringen gecontroleerd met inachtneming van de Nota verwachtingen accountantscontrole 2022. De hierbij geconstateerde fouten en onzekerheden dienen op grond van het Bado in het verslag van bevindingen te worden opgenomen indien de navolgende rapporteringstolerantie per specifieke uitkering wordt overschreden: − € 12.500 indien de omvangbasis kleiner dan of gelijk aan € 125.000 is; − 10% indien de omvangbasis groter dan € 125.000 en kleiner dan of gelijk aan € 1.000.000 is; − € 125.000 indien de omvangbasis groter dan € 1.000.000 is. Op grond van ons onderzoek hebben wij bij de specifieke uitkeringen geen fouten en/of onzekerheden geconstateerd die de voor SiSa geldende rapporteringstolerantie overschrijden. De SiSa-bijlage dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli aanstaande elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd. Door middel van een voorgeschreven tabel dienen wij te rapporteren over onze bevindingen ten aanzien van de in de jaarrekening opgenomen SiSa-bijlage. In bijlage A bij dit rapport zijn deze bevindingen in de voorgeschreven tabel opgenomen. U kunt deze tabel hanteren ten behoeve van verzending naar het CBS.

3.7 WNT verantwoording Sinds enkele jaren geldt de Wet normering topinkomens (WNT). Op basis van deze wet zijn de bezoldiging van topfunctionarissen in de publieke en semipublieke sector en de uitkeringen wegens beëindiging dienstverband aan topfunctionarissen wettelijk gemaximeerd. Voor gemeenten geldt dat de gemeentesecretaris en de griffier als topfunctionaris worden aangemerkt. Beide topfunctionarissen zijn in loondienst en er hebben zich gedurende 2022 geen wijzigingen voorgedaan. Voor topfunctionarissen geldt naast de maximering van de bezoldiging en eventuele uitkering wegens beëindiging van het dienstverband een publicatieverplichting in de jaarrekening. Deze publicatieverplichtingen geldt eveneens voor bezoldiging van niet-topfunctionarissen met een dienstbetrekking, indien hun bezoldiging het algemene bezoldigingsmaximum (naar rato van de omvang van het dienstverband) overschrijdt. Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2022 niet strijdig zijn met de WNT en dat de jaarrekening voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT. Wij willen benadrukken dat de naleving van de anticumulatiebepaling (het nagaan of topfunctionarissen van uw gemeente betrokken zijn bij andere organisatie c.q. nevenactiviteiten hebben welke onder de WNT vallen) overigens geen onderdeel uitmaakt van de controle van de accountant.

De WNT-toezichthouders kunnen hier wel zelfstandig onderzoek naar doen en zo nodig handhavend optreden.

16

Rechtmatigheid

4. Rechtmatigheid 4.1 Europese aanbestedingsrichtlijnen In het kader van de rechtmatigheid van de jaarrekening 2022 is een controle uitgevoerd op de naleving van de (Europese) aanbestedingsrichtlijnen. Uit onze controle op de rechtmatigheid van de inkopen blijkt dat het proces rondom inhuur van personeel en het onderbouwen van inkoopdossiers aandacht behoeft. In veel overeenkomsten zijn de looptijd en de verleningsoptie(s) van de opdracht niet duidelijk uitgewerkt of is het aantal uur en/of het uurtarief niet duidelijk opgenomen. Uit de controle blijkt dat voor een inkoopwaarde van circa € 1.454.956 niet de juiste procedure is gevolgd, daarom hebben wij dit bedrag als rechtmatigheidsfout aangemerkt. Dit wordt veroorzaakt doordat bij overschrijdingen van het drempelbedrag er ten onrechte niet conform het Europees regime is aanbesteed of doordat er sprake is van een uitzondering op de aanbestedingsregels zonder dat daar een adequate juridisch pleitbaar standpunt is ingenomen. Tevens ligt in veel contracten de omvang of looptijd van de opdracht niet vast. Wij adviseren het inkoopproces beter te documenteren en de inhuurdesk tijdig in te schakelen bij het aangaan of verlengen van contracten.

Formele rechtmatigheidsfouten Tijdens de controle hebben wij meerdere formele rechtmatigheidsfouten geconstateerd, deze hebben geen gevolgen voor de financiële rechtmatigheid maar dienen wij wel te rapporteren aan u. Deze formele rechtmatigheidsfouten zien toe op: - Ontbreken van onderbouwing van de gevolgde inkoopprocedure of gemaakte afspraken en overwegingen; - In meerdere contracten van ingehuurde medewerkers ontbrekende opties tot verlenging in de oorspronkelijke overeenkomst, echter zijn beide opdrachten wel meermaals verlengd waaraan nieuwe overeenkomsten ten grondslag liggen. Wij adviseren het college om de interne beheersing op de aanbestedingen aan te scherpen.

Enkele onrechtmatige contracten lopen door in 2023. De uitgaven op deze contracten zullen in 2023 meegenomen worden als rechtmatigheidsfout.

18

4. Rechtmatigheid 4.2 Begrotingsrechtmatigheid Naast de controle op de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening 2022, hebben wij de begrotingsrechtmatigheid gecontroleerd. Het systeem van budgetbeheer en -bewaking moet waarborgen dat de baten en lasten binnen de begroting blijven en dat belangrijke wijzigingen of dreigende overschrijdingen tijdig worden gemeld aan de gemeenteraad, zodat deze tijdig (binnen het begrotingsjaar) een besluit kan nemen. Een systeem met onvoldoende waarborgen voor tijdige melding aan de gemeenteraad van budgetoverschrijdingen heeft het risico in zich dat inbreuk wordt gemaakt op het budgetrecht van de raad. Het begrotingscriterium is verder verfijnd en uitgewerkt in de Kadernota 2018 en addendum Kadernota rechtmatigheid 2021 en 2022 van de Commissie BBV. In de toelichting op de staat van baten en lasten is door het college een analyse van de overschrijdingen opgenomen. De overschrijdingen zijn toereikend toegelicht en passen binnen het bestaande beleid of worden gecompenseerd door hogere baten binnen het programma. Het college stelt uw gemeenteraad voor genoemde overschrijdingen te autoriseren in het kader van de vaststelling van de jaarrekening 2022. Vooruitlopend hierop zijn wij hiervan reeds uitgegaan bij het vormen van ons oordeel over de (begrotings)rechtmatigheid.

4.3 Kredieten Wij zijn nagegaan of de investeringen tot stand zijn gekomen binnen de grenzen van de door de gemeenteraad geautoriseerde kredieten. Wij constateren meerdere overschrijdingen van omvang boven de rapporteringstolerantie op investeringsniveau ten opzichte van de gevoteerde kredieten. Deze overschrijdingen worden gedekt en/of zijn reeds gecommuniceerd met de gemeenteraad, waardoor de overschrijdingen niet meewegen in ons oordeel. Wij merken dat de gemeente achterloopt in het bijhouden en financieel afwikkelen van kredieten, het koppelen van bestedingen aan de raadsbesluiten en het analyseren van de bestedingen en eventuele overschrijdingen. Hierdoor is, net als voorgaand jaar, er onvoldoende inzicht in de investeringskredieten. 4.4 Rechtmatigheid - mutaties in de reserves Wij hebben vastgesteld of aan de toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves besluiten ten grondslag liggen. Uit deze controle inzake de mutaties in de reserves zijn geen bevindingen voortgekomen. 4.5 Subsidieverstrekkingen Bij de controle op de subsidieverstrekkingen hebben wij geconstateerd dat de termijnen van de subsidieverordering niet worden nageleefd. Dit is een niet-financiële onrechtmatigheid, waardoor het voor ons oordeel geen gevolgen heeft.

Wij constateren de volgende overschrijdingen op lastenniveau ten opzichte van de gewijzigde begroting. Lastenoverschrijding programma

Begrotingsafwijking (x € 1.000)

Programma 2 Welzijn

€ 2.357

Programma 5 Bestuur en veiligheid

€ 364

Programma 6 Overhead en algemene dekkingsmiddelen

€ 372

19

Financiële positie

5. Financiële positie 5.1 Verloop van het eigen vermogen van uw gemeente Het eigen vermogen, inclusief het gerealiseerde resultaat, bedraagt per 31 december 2022 volgens de jaarrekening € 32,9 miljoen en heeft zich de afgelopen jaren als volgt ontwikkeld:

5.2 Analyse van het resultaat Het resultaat voor mutaties in de reserves laat een positief saldo zien. Het gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten bedraagt afgerond € 4,7 positief. In de begroting was rekening gehouden met een resultaat van € 0,6 miljoen negatief.

Grafiek ontwikkeling eigen vermogen (x € 1.000)

In de toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening wordt in hoofdlijnen een verklaring gegeven voor de afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging. Als onderdeel van de toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening 2022 wordt overzichtelijk aangegeven welke baten en lasten als incidenteel zijn aan te merken. Voor een nader gedetailleerd inzicht van de afwijkingen en de verklarende toelichting hierop verwijzen wij u naar de toelichtingen per programma, zoals opgenomen in de toelichting op het overzicht van baten en lasten in uw jaarrekening.

35.000 30.000 25.000 20.000 15.000 10.000 5.000 0 -5.000

2019

2020

2021

2022

-10.000 Algemene reserve Bestemmingsreserve Gerealiseerd resultaat

Van de totale reserves ter hoogte van € 32,9 miljoen is € 11,6 miljoen opgenomen als algemene reserve. Het saldo van deze reserve is ten opzichte van voorgaand jaar gestegen met € 0,1 miljoen. Per saldo is gedurende 2022 € 1,4 miljoen gedoteerd aan de reserves. Deze dotatie (ten laste van het resultaat)/ vormt samen met het totaal saldo van baten en lasten (€ 4,7 miljoen voordelig) het gerealiseerde resultaat van € 3,3 miljoen.

21

5. Financiële positie 5.3 Weerstandsvermogen en financiële kengetallen De analyse van het weerstandsvermogen en de financiële kengetallen is een onderdeel van het jaarverslag en de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. Vanuit onze controlerende rol dienen wij vast te stellen of het jaarverslag (en dus deze paragraaf) niet strijdig is met de jaarrekening en geen materiële onjuistheden bevat. De kengetallen moeten altijd in relatie tot elkaar worden bezien. Uit de combinatie van de kengetallen kan een beeld worden gemaakt van de financiële positie van de gemeente. Daarbij kan ook inzichtelijk worden gemaakt wat de oorzaak is van een sterke of zwakke financiële positie. De financiële kengetallen geven, met de inherente beperkingen hierbij, inzicht in (de ontwikkeling) uw financiële positie, mede in relatie tot de landelijke benchmark. Hieronder hebben wij de ontwikkelingen in uw kengetallen en een relatie naar de landelijke ontwikkelingen weergegeven: Kengetallen

Gemeente

Landelijk

2022

2021

2022

2021

Netto schuldquote

59%

66%

74%

47%

Netto schuldquote gecorrigeerd

55%

62%

68%

41%

Solvabiliteit

21%

19%

30%

36%

Grondexploitaties

1,89%

1,8%

7,1%

7,6%

Belastingcapaciteit

90%

90%

105%

103%

.

In de paragraaf "Weerstandsvermogen en risicobeheersing" in het jaarverslag is een toelichting opgenomen op de weerstandscapaciteit van de gemeente. Op basis van de inventarisatie van de geïdentificeerde risico’s, waarbij rekening wordt gehouden met kans op voordoen en financiële impact, wordt berekend welk bedrag benodigd is ter dekking van de geïdentificeerde risico's. Hierbij wordt verondersteld dat alle risico's zich nooit tegelijk voordoen. Wij kunnen ons vinden in dit uitgangspunt. Hieronder is het verloop over de afgelopen 2 jaar weergegeven inclusief een kwalificatie van de weerstandsratio. De weerstandscapaciteit is voornamelijk opgebouwd vanuit de algemene reserve.

Weerstandscapaciteit Risico’s Weerstandsratio

2022

2021

€ 12.113.528

€ 12.074.753

€ 7.150.000

€ 5.170.000

1,7

2,3

Uw weerstandsratio kwalificeert als “ruim voldoende”.

Weerstandsratio

Betekenis

>= 2.0

Uitstekend

1.4 < 2.0

Ruim voldoende

1.0 < 1.4

Voldoende

0.8 < 1.0

Matig

0.6 < 0.8

Onvoldoende

< 0.6

Ruim onvoldoende

De grootste door uw gemeente geïdentificeerde risico zijn: − Risico’s Sociaal domein en Participatiewet; − Risico bij personele inzet.

In de jaarrekening heeft de gemeente een nadere analyse opgenomen.

22

Bevindingen interne beheersing

6. Bevindingen interne beheersing 6.1 Algemeen Naar aanleiding van onze tussentijdse controle over 2022 hebben wij op 26 januari jl. een management letter uitgebracht. Onze doelstelling van deze controle is om een beeld te krijgen of de interne beheersingsomgeving en de daarin opgenomen maatregelen van interne controle toereikend zijn in het kader van onze opdracht tot de controle van de jaarrekening van uw gemeente. Dit beeld is in belangrijke mate bepalend voor onze risico-inschatting en hiermee voor de omvang en diepgang van onze werkzaamheden die wij bij de jaarrekeningcontrole moeten uitvoeren teneinde de gewenste zekerheid te verkrijgen dat de jaarrekening géén materiële fouten bevat. Uit onze risico-inschatting komen een aantal risicogebieden naar voren die een verhoogd risico met zich meebrengen op een materiële fout in uw jaarrekening. Wij hebben in onze rapportage gerapporteerd dat we zien dat de gemeente veel aandacht voor de binnen de organisatie aanwezige interne beheersing heeft. Dit zien we niet alleen terugkomen in de opvolging van onze bevindingen, maar ook in de initiatieven die genomen worden t.a.v. de rechtmatigheidsverantwoording. Om alle financiële uitdagingen voor uw gemeente in de komende tijd in goede banen te leiden worden hoge eisen aan het planning- en control instrumentarium, alsmede het interne beheersingssysteem gesteld.

Ook de invoering van de verplichte rechtmatigheidsverantwoording door het college per 1 januari 2023 stelt hogere eisen aan het interne beheersingssysteem. De aanwezigheid van een adequaat intern (financieel) beheersingssysteem is daarbij een essentiële randvoorwaarde om te kunnen bijsturen en de betrouwbaarheid van financiële informatie en verslaglegging is van groot belang om dit tijdig en goed te kunnen doen. Wij constateren daarnaast dat de processen in de basis op orde zijn en dat primaire functiescheiding is ingeregeld (met uitzondering van het inkoopproces). Daarentegen zijn op onderdelen de interne beheersingsmaatregelen in het proces nog onvoldoende verankerd dan wel onvoldoende zichtbaar. In die laatste situatie kan achteraf niet vastgesteld worden of de afgesproken procedures en interne controles wel hebben bestaan en gewerkt. De verbijzonderde interne controlefunctie kan in beide gevallen niet systeemgericht controleren en wij als accountant ook niet. Dat laatste betekent dat een controle meer tijd kost voor zowel de gemeente als voor ons. Daarnaast neemt hierdoor ook het risico op fouten en onrechtmatigheden toe.

Bovendien ontbreekt een automatisch mechanisme waarbij de efficiency, doelmatigheid en effectiviteit van de processen en daarin opgenomen interne beheersingsmaatregelen tegen het licht wordt gehouden. Wij hebben het college geadviseerd de zichtbaarheid van de interne beheersingsmaatregelen te vergroten om hen in staat te stellen bestaan en werking van de beheersingsmaatregelen te monitoren. Dit stelt uw gemeente in staat verder “in control” te komen. 6.2 Geautomatiseerde gegevensverwerking Onze controle was en is niet primair gericht op het doen van een uitspraak omtrent de continuïteit en betrouwbaarheid van (delen van) de geautomatiseerde gegevensverwerking en wij hebben daartoe ook geen opdracht van het management ontvangen. Evenwel wordt IT een steeds belangrijker onderdeel van de bedrijfsvoering en daarmee ook van de jaarrekeningcontrole. Uit onze IT-audit komt naar voren dat op de door ons geïdentificeerde aandachtsgebieden van automatisering ten aanzien van de autorisaties (wie mag wat?) in de applicaties nog verbeteringen mogelijk c.q. noodzakelijk zijn. Dat geldt ook voor het wijzigingsbeheer voor zowel de financiële als de sociale zaken applicatie. Wij hebben het college geadviseerd deze zaken op te pakken. Enerzijds in verband met de risico’s die er mee samenhangen. Anderzijds om de IT-omgeving de bedrijfsvoering zo goed mogelijk te laten faciliteren.

24

6. Bevindingen interne beheersing 6.3 Fraude en naleving wet- en regelgeving Het college is primair verantwoordelijk voor het voorkomen van fraude, het naleven van wet- en regelgeving en voor een cultuur van eerlijkheid en integriteit en dient zowel preventieve als repressieve beheersingsmaatregelen te nemen om de kans op fraude en overtreding van wet- en regelgeving zo veel mogelijk te beperken. De Raad is verantwoordelijk voor het toezicht op het college in de uitvoering van deze taken. Voor het uitoefenen van deze verantwoordelijkheid maakt het management gebruik van diverse beheersingsmaatregelen, zoals interne richtlijnen en gedragscodes, controle technische functiescheiding en periodieke rapportages over financiën. Ten behoeve van onze jaarrekeningcontrole identificeren wij de risico’s met betrekking tot fraude en overtreding van wet- en regelgeving en beoordelen wij de interne beheersingsmaatregelen die gericht zijn op het voorkomen en signaleren van (materiële) fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving. Voor zover relevant voor onze controle voeren wij gegevensgerichte controlewerkzaamheden uit. Onze controle is echter niet specifiek gericht op het signaleren van fraude en niet-naleving van weten regelgeving. Wij hebben als onderdeel van de jaarrekeningcontrole 2022 uw inschatting inzake frauderisico’s met betrekking tot uw organisatie besproken.

Deze bespreking komt ook voort uit onze verplichte rapportage van de accountant over de uitkomsten van onze werkzaamheden met betrekking tot de ingeschatte frauderisico’s in de controleverklaring.

6.4 Fraudebeheersing en onze observaties Om bestuurders en toezichthouders houvast te bieden heeft het NBA in februari 2022 de brochure “Frauderisicobeheersing” uitgebracht. Wij adviseren u om kennis te nemen van de 11 aanbevelingen die hierin zijn gedaan. Onderzoek laat zien dat het grootste deel van de fraudegevallen door middel van een ‘tip’ aan het licht komt. Dit maakt het belang van een fraudemeldpunt en klokkenluidersregeling groot. Wij zijn van mening dat uw organisatie dit binnen uw interne internetpagina toereikend heeft ingericht. Het is goed uw medewerkers hier periodiek van bewust te maken. In het kader van onze controle hebben wij geen bevindingen te melden met betrekking tot de naleving van wet- en regelgeving. Wij hebben geconstateerd dat u niet over een actuele frauderisico-analyse beschikt. Wij adviseren u een frauderisico-analyse op te stellen en als vervolg daarvan een ‘fraude response plan’, zodat u voldoende inzicht heeft in de risico’s en uw organisatie tijdig kan anticiperen om mogelijke schade (financieel als reputatie) zo veel mogelijk te beperken. In de paragraaf ‘Overige bevindingen’ geven wij een nadere toelichting over de verplichting om in onze controleverklaring te rapporteren over fraude.

25

6. Bevindingen interne beheersing 6.5 Naleving wet- en regelgeving en overige Wij informeren de gemeenteraad over illegale handelingen waarbij het hoger kader is betrokken en over fraude en illegale handelingen (of deze nu door het hoger kader of door andere werknemers zijn veroorzaakt) die een onjuistheid van materieel belang in de jaarrekening tot gevolg hebben. Gedurende de controle zijn geen significante punten gesignaleerd ten aanzien van feitelijke of vermoedelijke niet-nakoming van wet- en regelgeving, voor zover deze van belang worden geacht voor de mate waarin de gemeenteraad in staat is haar taken te vervullen. 6.6 Corruptie en omkopingsrisico’s Uw gemeente maakt onderdeel uit van de overheidssector waarin corruptie vaker dan bij andere sectoren voorkomt. Dit komt onder andere omdat veel transacties met een relatief grote omvang plaatsvinden, de transparantie over marktprijzen niet in alle gevallen voldoende is om te beoordelen en frequent zaken gedaan wordt met andere corruptiegevoelige sectoren (vastgoed, constructie, infrastructuur et cetera). Hierdoor hebben wij dit als aandachtspunt in onze controle meegenomen. Corruptie is een wereldwijd probleem waarbij het uw verantwoordelijkheid is om corruptie binnen uw gemeente te voorkomen.

Onze beroepsregels zijn in de praktijkhandreiking “Corruptie, werkzaamheden van de accountant” verder aangescherpt, hetgeen tot aanvullende werkzaamheden heeft geleid. Gemeente Rheden beschikt over beschreven procedures ten aanzien van de samenwerking met derden en een intern inkoop- en aanbestedingsbeleid aangevuld met trainingen voor de juiste mindset van de medewerkers. Zichtbare monitoring op de werking en naleving van dit beleid, is een aandachtspunt voor uw organisatie.

Wij hebben de volgende werkzaamheden verricht om eventuele effecten van dit risico ten behoeve van onze controle van de jaarrekening te mitigeren:  Detailcontrole op de inkopen en aanbestedingen om vast te stellen dat alle inkopen conform de geldende Europese aanbestedingsregels en de Aanbestedingswet 2012 zijn aanbesteed;  Door middel van een steekproef vaststellen of voor alle inkopen welke in rekening zijn gebracht aan de gemeente ook een prestatie is geleverd door de tegenpartij;  Door middel van een steekproef vaststellen of bij alle materiële grondaankopen en -verkopen door de gemeente vastgestelde procedures in materiële zin zijn gevolgd;  Door middel van een steekproef vaststellen of alle verstrekte subsidies in overeenstemming met de geldende interne wet- en regelgeving zijn verstrekt. Uit bovenstaande werkzaamheden zijn geen bevindingen voortgekomen. 6.7 Publieke Managementletter ‘Scherp op fraude’ In december 2022 heeft de NBA de Publieke Managementletter ‘Scherp op fraude’ uitgebracht. Het voorkomen, opsporen en bestrijden van fraude in organisaties is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van alle betrokkenen. In de PML ‘Scherp op Fraude’ staan vijf signalen, ieder voorzien van aanbevelingen voor de diverse spelers in de keten, zoals bestuurders, toezichthouders en accountants.

Deze signalen zijn:  Slecht voorbeeld doet slecht volgen;  Frauderisicoanalyse door het bestuur of directie ontbreekt;  Meldingen van misstanden verdienen aandacht;  Fraude overvalt organisaties;  De accountant is onvoldoende professioneel-kritisch. De PML is daarmee ook voor u relevant en het is nuttig om hier kennis van te nemen. Fraude is en blijft een belangrijk onderwerp voor ondernemingen en voor onze controle. Op de website van de NBA is de PML te downloaden. https://www.nba.nl/globalassets/documenten/bijlagennieuwsberichten/2022/scherp-op-fraude.pdf .Eerder verschenen PML’s zijn beschikbaar op: https://www.nba.nl/themas/kennis-delen-en-pml/publiekemanagementletters/ 26

Overige onderwerpen

7. Overige onderwerpen Duurzaamheid De Europese Unie heeft één doel, en dat is de gezondheid en het welzijn van de mens verbeteren, door Europa klimaatneutraal te maken en onze natuurlijke habitat te beschermen. Met een pakket aan maatregelen, de actieplannen die voortvloeien uit de EU Green Deal, beoogt Europa een transitie naar een duurzame en klimaat-neutrale economie. Onder het motto ‘No one will be left behind’ raken deze maatregelen alle sectoren. Dit vereist integrale verankering van sustainability in bedrijfsvoering en besluitvorming. Europa vaart een andere koers: vrijblijvendheid is voorbij Na ruim twee jaar werk en onderhandelingen heeft het Europese Parlement in november 2022 de Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD) aangenomen en inmiddels is deze goedgekeurd door de Europese Raad. De CSRD-rapportage bevat ten minste de volgende informatie: • Business model en de integratie van sustainability daarin; • Borging van sustainability in bedrijfsvoering en besluitvorming; • Strategie en langetermijndoelstellingen die bijdragen aan een duurzame en klimaat neutrale economie; • Impacts (positief en negatief) van uw organisatie op de maatschappij; • Risico’s en kansen gerelateerd aan klimaat verandering voor uw business model en uw waardeketen; • Zorgplicht waardeketen (o.a. mensenrechten en milieu-effecten).

Wet versterking decentrale rekenkamers Met ingang van 1 januari 2023 is voor gemeenten en provincies de wet versterking decentrale rekenkamers in werking getreden. Deze wet is op 31 mei 2022 met een ruime meerderheid in de Tweede Kamer aangenomen en op 27 september 2022 door de Eerste Kamer als hamerstuk aanvaard. Per 1 januari 2023 behoudt een verordening die een rekenkamerfunctie regelt (en de benoemingen op die basis) gedurende een jaar haar rechtskracht, dus tot 1 januari 2024. Daarvoor is in de wet versterking decentrale rekenkamers overgangsrecht getroffen. Dit geeft de gemeenteraad gedurende een jaar de gelegenheid om op basis van de nieuwe wet een onafhankelijke rekenkamer (zelfstandig of gemeenschappelijk) in te stellen, de leden te benoemen en de oude verordening in te trekken. Uiterlijk op 1 januari 2024 zal dus in alle gemeenten een onafhankelijke rekenkamer moeten zijn ingesteld, inclusief de benoeming van leden. Raadsleden die de rekenkamerfunctie uitoefenen, verliezen na intrekking van de verordening dan wel uiterlijk een jaar na de inwerkingtreding van het wetsvoorstel van rechtswege het lidmaatschap van de rekenkamerfunctie. Ook de externe commissieleden van de rekenkamerfunctie houden dan van rechtswege op lid van de rekenkamerfunctie te zijn. Zij kunnen dan -desgewenst- conform de wet voor 6 jaar benoemd worden in de onafhankelijke rekenkamer.

De CSRD-rapportage verantwoording zijn vereist voor elke grote onderneming vanaf boekjaar 2025. De verwachting is dat deze richtlijnen niet verplicht zullen zijn voor lokale overheden. Op basis van een voortrekkersrol / voorbeeldfunctie van overheidsorganisatie inzake sustainability wordt echter wel verwacht dat er in de komende jaren steeds meer vrijwillig over dit onderwerp zal worden gerapporteerd. Wij adviseren u om dit onderwerp met uw raad te bespreken en de reikwijdte en informatieverschaffing inzake sustainability rapportage af te stemmen en uw registratie hierop voor te bereiden.

28

Bijlagen

Bijlage A – SiSa-bijlage Het is volgens de Nota verwachtingen accountantscontrole 2022 voorgeschreven dat wij de geconstateerde fouten en onzekerheden per regeling rapporteren door middel van onderstaande verplichte tabel. Deze tabel dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli 2023 elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd. Fout, onzekerheid of formele onrechtmatigheid

Nummer

Specifieke uitkering

A13

Regeling specifieke uitkering naleving controle coronatoegangsbewijzen

A16

Bekostigingsregeling opvang ontheemden Oekraïne

B2

Regeling specifieke uitkering gemeentelijke hulp aan gedupeerden kinderopvangtoeslagproblematiek 2021

C9

Specifieke uitkering woningbouwimpuls

C32

Regeling specifieke uitkering ventilatie in scholen

C43

Regeling reductie energiegebruik woningen

C55

Aanpak energiearmoede

C62

Regeling specifieke uitkering kwijtschelding gemeentelijke belastingen

D8

Onderwijsachterstandenbeleid 2019-2022 (OAB)

D14

Regeling specifieke uitkering inhalen COVID-19 gerelateerde onderwijsvertragingen

D19

Tijdelijke onderwijshuisvesting ontheemden

E44B

Tijdelijke impulsregeling klimaatadaptatie 2021–2027 (SiSa tussen medeoverheden)

E84

Regeling stimulering verkeersveiligheidsmaatregelen 2022-2023

Strekking controleverklaring rechtmatigheid:

Goedkeurend

Strekking controleverklaring getrouwheid:

Goedkeurend

Financiële omvang in euro’s

Toelichting fout/onzekerheid

30

Bijlage A – SiSa-bijlage (vervolg - Tozo) Het is volgens de Nota verwachtingen accountantscontrole 2022 voorgeschreven dat wij de geconstateerde fouten en onzekerheden per regeling rapporteren door middel van onderstaande verplichte tabel. Deze tabel dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli 2023 elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd. Fout of onzekerheid

Nummer

Specifieke uitkering

G2

Gebundelde uitkering op grond van artikel 69 Participatiewet_gemeentedeel 2022

G3

Besluit bijstandverlening zelfstandigen 2004 (uitsluitend kapitaalverstrekking)_gemeentedeel 2022

G4

Tozo 1_fundamentele rechtmatigheidseisen

G4

Tozo 1_belangrijke rechtmatigheidseisen

G4

Tozo 2

G4

Tozo 3

G4

Tozo 4

G4

Tozo 5

G4

Kwijtschelding schulden Tozo in het kader van de hersteloperatie kinderopvangtoeslagaffaire – gederfde baten die voortvloeien uit kwijtschelden schulden levensonderhoud in jaar T

G4

Kwijtschelding schulden Tozo in het kader van de hersteloperatie kinderopvangtoeslagaffaire – gederfde baten die voortvloeien uit kwijtschelden van achterstallige betalingen op kapitaalverstrekking in jaar T

Strekking controleverklaring rechtmatigheid:

Goedkeurend

Strekking controleverklaring getrouwheid:

Goedkeurend

Financiële omvang in euro’s

Toelichting fout/onzekerheid

31

Bijlage A – SiSa-bijlage (vervolg) Het is volgens de Nota verwachtingen accountantscontrole 2022 voorgeschreven dat wij de geconstateerde fouten en onzekerheden per regeling rapporteren door middel van onderstaande verplichte tabel. Deze tabel dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli 2023 elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd. Fout, onzekerheid of formele onrechtmatigheid

Nummer

Specifieke uitkering

SZW G10

Wet inburgering 2021_ gemeentedeel 2022

SZW G12

Kwijtschelden publieke schulden SZW-domein hersteloperatie kinderopvangtoeslagaffaire

SZW G13

Regeling specifieke uitkering onderwijsroute

VWS H4

Regeling specifieke uitkering stimulering sport

VWS H8

Regeling Sportakkoord 2020–2022

VWS H12

Regeling specifieke uitkering lokale preventieakkoorden of preventieaanpakken

VWS H21

Specifieke uitkering cliëntondersteuning

VWS H25

Regeling Specifieke uitkering ijsbanen en zwembaden (ronde 3)

Strekking controleverklaring rechtmatigheid:

Goedkeurend

Strekking controleverklaring getrouwheid:

Goedkeurend

Financiële omvang in euro’s

Toelichting fout/onzekerheid

32

Bijlage B – Ongecorrigeerde controleverschillen De hieronder opgenomen tabel met ongecorrigeerde controleverschillen is verstrekt aan het college en is als bijlage bij de Bevestiging bij de jaarrekening gevoegd. Wij hebben de ongecorrigeerde verschillen met het college besproken. Wij zijn van mening dat verschillen zoveel mogelijk door het college moeten worden gecorrigeerd, echter wij kunnen instemmen met de overwegingen van het college om deze verschillen niet te corrigeren, aangezien deze bedragen niet materieel zijn voor het inzicht van de jaarrekening. De geconstateerde fouten ten aanzien van getrouwheid en rechtmatigheid en onzekerheden zijn lager dan de door u vastgestelde controletolerantie van 1% van de totale lasten (€ 1.434.000) respectievelijk en 3% van de totale lasten (€ 4.302.000). Positieve bedragen hebben een negatief effect op het resultaat (betreft een last) en de negatieve bedragen heeft een positief effect op het resultaat (betreft een bate). Rechtmatigheidsfouten kunnen niet gesaldeerd worden. Fouten Fouten Onrechtmatige bestedingen t.a.v. EU Aanbestedingen

Getrouwheid

Rechtmatigheid

n.v.t.

€ 1.454.956

Oninbare (oude) debiteurenvorderingen

€ 114.000

€ 114.000

Oninbare debiteuren bijstand zijn niet nader gespecificeerd en lang openstaand

€ 486.100

€ 486.100

Voorziening oninbare debiteuren niet onderbouwd

- € 272.551

€ 272.551

Verrekening met andere gemeente niet gespecificeerd en afgestemd

- € 105.779

€ 105.779

Vordering op de SVN hoger verantwoord dan saldobevestiging SVN

€ 53.443

€ 53.443

Uitgegeven energietoeslagen voor 2023 zijn verantwoord in 2022

- € 223.801

€ 223.801

Voorziening groot onderhoud gebouwen ontoereikend gedoteerd

€ 136.303

€ 136.303

€ 1.391.977*

€ 2.846.933

n.v.t.

n.v.t.

€ 1.391.977*

€ 2.846.933

Totaal ongecorrigeerde controleverschillen Effect niet gecorrigeerde controleverschillen voorgaande jaarrekening Totaal * De impact op het vermogen en resultaat is € 187.715 negatief (een last c.q. vermindering van het resultaat en vermogen). Onzekerheden

Getrouwheid

Rechtmatigheid

Prestatielevering jeugd

€ 103.990

€ 103.990

Prestatielevering WMO

€ 409.094

€ 409.094

Prestatielevering PGB

€ 454.265

€ 454.265

Totaal onzekerheden

€ 967.349

€ 967.349 33

Bijlage C – Controleaanpak Controleaanpak en uitvoering Wij voeren onze controle uit met een mix van systeem- en gegevensgerichte werkzaamheden en een mix van vaste teamleden en ingeschakelde experts. Daarnaast beschikken wij als organisatie over verschillende kwaliteitsborgingsmaatregelen. Dit geheel tezamen leidt tot een kwalitatief goede controle. In ons controleplan en dit verslag is voor elk bijzonder aandachtsgebied in onze controle terug te lezen wat de kernpunten in onze controle zijn geweest die hebben bijgedragen aan de kwaliteit in onze controle. Daarnaast gaan wij in de volgende paragrafen van deze bijlage nog nader in op de samenwerking met de andere accountants en de ingeschakelde experts.