2126 Bijlage II analyse Energie en Landschap def (21.26)

• Broeklanden met fijnmazig en rechtlijnig patroon van waterlopen en beplantingselementen (hagen, singels) die de kleinschalige ontginningsstructuur benadrukken en hebben geleid tot een kenmerkend ordeningsprincipe. • De historie van het steenfabrieksverleden. • Zichtlijnen over de rivier en over de stuwwal. • Restanten IJssellinie. • Stelsel van beken en sprengen. analyse energie & landschap gemeente rheden

Kwaliteiten die behoren bij de Overgangszone (Omgevingsvisie)

Kwaliteiten die behoren bij de IJsselvallei (Omgevingsvisie)

55

Uitsnede uit Visiekaart Omgevingsvisie

Gebiedsdoelen en ambities Initiatieven voor zonnevelden dienen een bijdrage te leveren aan tenminste een maar bij voorkeur meerdere gebiedsdoelen en ambities: • • • • • • • • • •

56

Bijdrage leveren aan versterking ecologische verbinding Beekhuizerpoort. Bijdrage leveren aan recreatieve verbinding tussen Veluwe en IJssel. Realisatie van dorpsommetjes vanuit Velp en Rheden. Steenfabrieksterrein ontwikkelen als recreatief knooppunt. Combinatie leggen met ontwikkeling Rivierklimaatpark IJsselpoort. Versterken / herstel karakteristieke beplantingsstructuren / verkaveling Worth-Rhedense broek. Behoud / versterking zichtrelaties vanuit landgoederen. Verbeteren recreatieve aantrekkelijkheid en toegankelijkheid van het gebied, met name langs de dorpsrand van Rheden. Zichtbare / herkenbare gradiënt van hoog naar laag; visuele barrièrewerking snelweg verminderen. Klimaatbeleid: naar een duurzame en klimaat-robuuste toekomst

1870

2020

Kansen voor het herstel en beter beleefbaar maken van kleinschalige, rechtlijnige broekontginningsstructuur van Worth-Rhedense broek en het kleinschalige bebouwingslint langs de Brinkweg. Kansen voor het aansluiten bij doelstellingen Rivierklimaatpark IJsselpoort:

analyse energie & landschap gemeente rheden

57

4

OVERIGE VORMEN VAN DUURZAME ENERGIE

Naast wind en zonne-energie zijn er ook andere vormen van duurzame energie-opwekking denkbaar zoals: - Warmte-koude opslag (WKO) - Collectieve warmte - Energie uit water - Biomassa

4.1

WKO & COLLECTIEVE WARMTE

WKO is een duurzame-energietechniek waarbij energie in de bodem wordt opgeslagen, op een diepte tot enkele honderden meters. Met deze energie kunnen ruimtes zowel worden verwarmd als gekoeld. Omdat koeling normaal gesproken veel energie kost en de vraag hiernaar almaar toeneemt, onder meer doordat huizen steeds beter worden geïsoleerd, zal voor WKO een voorname rol zijn weggelegd in de transitie naar een duurzame energievoorziening. Collectieve warmte is een oplossing om centraal opgewekte energie naar verschillende afnemers te transporteren, als alternatief voor een aansluiting op het gasnet per gebouw. In veel gevallen wordt restwarmte van elektriciteitscentrales gebruikt als warmtebron, maar ook geothermische installaties en afvalverbrandingsinstallaties met restwarmte zijn denkbare bronnen. Beide vormen worden uitgewerkt in de Warmte-visie van de gemeente Rheden. Ruimtelijke impact De ruimtelijke impact van WKO en collectieve warmte als energiebron is zeer gering omdat het hier grotendeels ondergrondse infrastructuur en inpandige installaties betreft. Met betrekking tot de ondergrondse infrastructuur is uiteraard wel van belang eventuele aanwezige archeologische waarden te ontzien.

analyse energie & landschap gemeente rheden

59

4.2

ENERGIE UIT WATER

Energie winnen uit (stromend) water kan op twee manieren: door het opwekken van elektriciteit of door het water te gebruiken als warmtebron bij toepassing van WKO en warmtepompen. Elektriciteit uit water Elektriciteit kan worden opgewekt met een waterkrachtcentrale bestaande uit een of meerdere waterturbines met generatoren of middels op en neer bewegende horizontale cilinders. Voor beide technieken is de stroomsnelheid van het water de belangrijkste factor bij het bepalen van de potentiele energieproductie. Een waterkrachtcentrale van enige vermogensomvang (<15 kW is niet rendabel) kan het beste in een stuw worden gerealiseerd omdat de stroomsnelheden daar het hoogst zijn. Warmte uit water Oppervlaktewater kan ook worden gebruikt als regeneratievoorziening van de warme bron van een WKO-installatie. Dit betekent dat de energiebalans van de WKO wordt hersteld of dat wordt voorkomen

Waterturbine

60

dat deze in onbalans raakt. Dat kan gebeuren als er in de winter te veel warmte wordt onttrokken, waardoor de bodem te veel afkoelt en de warmtepomp (aanzienlijk) minder efficiënt wordt. Door in de zomer warmte uit het oppervlaktewater te ‘oogsten’ en deze op te slaan in de bodem, kan de bron beter in balans blijven, en meer warmte uit de WKO-bron worden onttrokken. Warmte uit water is daarmee een die als aanvulling op WKO-systemen gezien kan worden. Deze vorm wordt uitgewerkt in de gemeentelijke warmte-visie. Ruimtelijke impact Vanuit landschappelijk en historisch oogpunt liggen er aanknopingspunten voor het benutten van stromend water. Van oudsher zijn bijvoorbeeld de sprengen en beken op verschillende plekken al benut voor de lokale opwekking van watergedreven energie bij verschillende molens. Mogelijk biedt dit inspiratie voor nieuwe kleinschalige toepassingen; niet zozeer gericht op grote productiecapaciteit als wel op het duurzaam in standhouden van historische objecten en structuren.

Watermolen Laag-Soeren

4.3

BIO-ENERGIE

Biomassa Landelijk is er veel discussie over de rol van biomassa in de totale energiemix in het algemeen en van houtstook in het bijzonder. Het gaat dan over de bijstook van hout in kolen- en gascentrales en de komst van steeds meer biomassacentrales. Bezwaren zijn o.a. de herkomst van het hout, de verslechtering van de luchtkwaliteit rond de centrales en de betwiste CO2-winst. Ook de individuele houtstook bij de mensen thuis, d.m.v. houtkachels, allesbranders, open haarden en houtpelletkachels, staat ter discussie met betrekking tot de luchtkwaliteit (stikstof en fijnstof ) rondom de woningen. Houtige biomassa is zoals hierboven geschetst in veel gevallen dus niet wenselijk. Biovergisting Ten aanzien van biovergisting wordt niet ingezet op grootschalige opwek. Alleen voor agrariër op eigenterrein binnen het bouwvlak, voor eigen gebruik is het mogelijk een bio vergisting silo te plaatsen. Deze silo moet passen binnen het bestaande beleid en bestemmingsplan. In de handreiking zijn hiervoor geen verdere maatregelen opgenomen.

Vergistingsinstallaties

analyse energie & landschap gemeente rheden

Ruimtelijke impact De mogelijke ruimtelijke impact van biomassa als energiebron in het landschap is tweeledig. Enerzijds ten aanzien van de eventuele installaties die hiermee gemoeid zijn. Denk hierbij aan vergistingsinstallaties op agrarische erven of grote (industriële) biomassacentrales. Deze laatste zijn vanuit omvang en schaal niet inpasbaar in het Rhedense landschap. Anderzijds kan het gaan om de teelt van energiegewasssen. Het type gewas dat hiervoor wordt gebruikt (grassen, granen of houtige gewassen) en het bijbehorende teeltplan (jaarlijks of meerjarig oogsten) kan een impact hebben op het karakter van het landschap; met name wanneer het hoogopgaande begroeiing betreft. Afhankelijk van het type landschap en de wijze van toepassing kan dit zowel een positieve (versterken van de landschappelijke structuren) als negatieve (belemmering zicht) uitwerking hebben en zal een nadere afweging plaats moeten vinden.

Energieteelt (Miscanthus)

61

62

BRONNEN

Omgevingsvisie buitengebied Rheden Deel 1 (omgevingsvisie) en deel 2 (verdieping) Gemeente Rheden - februari 2019. Verantwoording bronnen en methoden Analysekaarten Nationaal Programma RES Generation Energy e.a. - oktober 2019

Kaarten: Analyse kaarten Nationaal Programma RES (via portal: https://www.regionale-energiestrategie. nl/ondersteuning/analysekaarten+np+res/default. aspx ) Gis-data provincie Gelderland

Omgevingsverordening Gelderland Provincie Gelderland - december 2018 Klimaat Energie Ruimte Ruimtelijke verkenning energie en klimaat. Posad e.a. - januari 2018 Zonnewijzer Gelderse Gebiedsgids voor zonnevelden. Kuiper Compagnons, Urban Synergy e.a., - augustus 2019

analyse energie & landschap gemeente rheden

63

64

COLOFON Analyse Energie & Landschap, gemeente Rheden Nadere onderbouwing van het Beleidskader Energie & Landschap

datum:

september 2020

opgesteld met medewerking van: Abe Veenstra landschapsarchitect Postbus 181, 6850 AD Huissen 06-36455106 mail@abeveenstra.nl www.abeveenstra.nl in opdracht van: Gemeente Rheden Postbus 9110 , 6994 ZJ De Steeg 026 4976 247