20240305 presentatie raad Energietransitie iBabs (1)

▪ Welkom – wethouder Paul Hofman ▪ Energie- en warmtetransitie – Eric de Kruik, programmamanager team ET ▪ Lokale energievisie – Mark Kooijman, team ET ▪ Actueel beleid en voortgang – Frederike Kadijk, team ET ▪ Volop in beweging … ! - Eric de Kruik

Energietransitie Rheden Energie(systemen) 5 maart 2024 Mark Kooijman

12e eeuw tot 1974 Vanaf ontdekking vuur tot heden 1964 tot heden

Beperking windturbines op en rondom de Veluwe

Heb je zonnepanelen? Mogelijk ben je met aanbod van Essent stiekem duurder uit voor stroom en gas – ook bij andere energiebedrijven moet je goed opletten

Gebouwde omgeving

Labels van Woningen • • • • • •

• • • • •

2002 EPBD (Energy Performance of Buildings Directive) 2006 Labels volgen EPA nog niet verplicht 2008 Labels verplicht voor verkoop en verhuur 2010 EPBD II 2011 Labels => Energie-Index (EI) Huurwoningen 2011 Labels => Vereenvoudigd Energielabel (VEL) Koopwoningen 2015 Labels => Nader Voorschrift (EPC) 2018 EPBD III 2021 Labels => NTA 8800 (BENG 1, 2 en 3) ???? EPBD IV ???? Herijking Labels

BENG Energie neutrale woning

NUL op de meter ZEN

Passief huis Actief huis

Gebouwde omgeving

Standaard en Streefwaarden

Gebouwde omgeving

Standaard en Streefwaarden

Wat is “De Standaard” De Standaard is een norm waar woningen minimaal aan moeten voldoen. De norm is de warmtevraag per m2 per jaar. Deze warmtevraag wordt bepaald met een aantal parameters. Parameters warmtevraag • Als = het totale verliesoppervlakte van het gebouw (binnen de energieschil). Denk bijvoorbeeld aan de oppervlaktes van het dak, de gevel, de ramen en de vloer; • Ag = het totale vloeroppervlakte van het gebouw (binnen de energieschil); • Uit welk bouwjaar komt de woning voor of na 1945; • En is het een gezins- of meer gezinswoning

Gebouwde omgeving

De Standaard

Formules Woningtype Standaard

Compactheid (Als/Ag)

Netto warmtevraag [kWh/m2 per jaar]

Eengezinswoningen t/m 1945

< 1,00 ≥ 1,00

= 60 = 60 + 105* (Als/Ag - 1,0)

Eengezinswoningen na 1945

< 1,00 ≥ 1,00

= 43 = 43 + 40* (Als/Ag - 1,0)

Meergezinswoningen t/m 1945

< 1,00 ≥ 1,00

= 95 = 95 + 70* (Als/Ag - 1,0)

Meergezinswoningen na 1945

< 1,00 ≥ 1,00

= 45 = 45 + 45* (Als/Ag - 1,0)

Gebouwde omgeving

Woningvoorraad

Woningvoorraad De bestaande woningvoorraad is nogal divers. Zowel in Nederland als de woningvoorraad van Gemeente Rheden. Binnen de “Standaard” is er een verdeling gemaakt in bouwperiodes De woningen binnen onze gemeente • Totaal 22.275 woningen bron Kadaster • Woningen tot en met 1945 (5.397) • Woningen in de periode 1946 t/m 1991 (13.412) • Woningen vanaf 1992 (3.466)

Gebouwde omgeving

Verbeteringen

Verdeling naar bouwperiode t/m 1945

1946 - 1991

Vanaf 1992

Verwarmen op midden temperatuur 70°C - 50°C Gevel hoeft niet geïsoleerd te zijn Dak isoleren Vloer isoleren Kozijnen en/of glas verbeteren Ventilatie aanbrengen Luchtdichting verbeteren

Verwarmen op laag temperatuur 50°C - 35°C Gevel na-isoleren Dak isoleren Vloer isoleren Kozijnen en/of glas verbeteren Ventilatie aanbrengen Luchtdichting verbeteren

Verwarmen op laag temperatuur 50°C - 35°C Gevel is geïsoleerd Dak is geïsoleerd Vloer is geïsoleerd Kozijnen en/of glas verbeteren Ventilatie aanbrengen/verbeteren Luchtdichting verbeteren

Energiebehoefte huishouden in GJ 12

10

8

6

4

2

0

Januari

Feb

Verwarmen

Maa

Apr

Warmt tapwater

Mei

Jun

Jul

Aug

Koken

Huishoudelijk

Koelen

Sep

Okt

Hulp energie H

Nov Auto

Dec Totaal

Holon

Semi autonoom energiesysteem

Een holon is een energiegemeenschap die bereid is rekening te houden met het grotere energiesysteem. De term holon benadrukt dat het energiesysteem een complex systeem is met onderlinge afhankelijkheden waarin partijen slim met elkaar moeten samenwerken. Iedere holon (in de context van een energiesysteem) is automatisch ook een energy hub.

• Filmpje

Holon

Huidig energiesysteem

Holon

Nieuw energiesysteem 1 Smart multi-commodity grid 2 Biogas 3 Power to gas 4 Geothermische bron 5 Windpark 6 Smart holon control 7 CHP Blauwe lijn: data Oranje lijn: warmte Gele lijn: gas Groene lijn: elektriciteit

H

70%->63%

18%->23%

12%->14%

H

79%->73%

21%->27%

Energiebehoefte huishouden in GJ 12

10

8

6

4

2

0

Januari

Feb

Verwarmen

Maa

Apr

Warmt tapwater

Mei

Jun

Jul

Aug

Koken

Huishoudelijk

Koelen

Sep

Okt

Hulp energie H

Nov Auto

Dec Totaal

HTO HTO

HTO

• •

HTO Hoog temperatuur opslag LW Lokaal warmtenet

HTO

LW

HTO

LW

LW LW

HTO

LW LW

HTO

LW

Huidige beleidskaders 5 maart 2024 Frederike Kadijk

• Regionale Energiestrategie Arnhem – Nijmegen • Energie & Landschap Rheden • Samen Energie Opwekken • Transitievisie Warmte

HERIJKING RES 2024

Kader = afspraken RES

35

Ambitie Afspraken van het RES bod

1,62 TWh

0,47 TWh

0,49 TWh

0,66 TWh

Afspraak RES 1.0: streven naar een 50/50 zon-wind verhouding

B. VERDELING IN BOD

A. OPBOUW EN VOORT GANG BOD

Ambitie Zon op dak

ZoD

Zon op veld

ZoV

Wind

Pijplijn

W

Ambitiefase

30% Ambitie Pijplijn Realisatie

39%

33% 36 % 31%

31%

0,47 0,15 - 31 %

Ambitie Pijplijn Realisatie

36% 36 % 28%

Ambitie Pijplijn Realisatie

49% 20 % 31%

C. VERDELING IN PIJPLIJN

0,66 0,19 – 28 % 0,49 0,15 – 31 % RES 1 . 0

V O O RT G A NG REA L IS A T IE

Pijplijn - Voortraject

6% 15%

Pijplijn Vergunningaanvraag

53% 26%

Pijplijn Vergunningverlening

Cijfers oktober 2023

3/4/2024

37

Regionale Energie Strategie is meer dan duurzame opwek Regionale Structuur Warmte

• 2050 NL aardgasvrij. Gemeenten zetten stappen om te komen tot aardgasvrije wijken Regio: - Verdieping regionale structuur warmte (RSW)

Elektriciteitsnetwerk

• Tot 2030 netcongestie. • Na 2030 Integraal Programmeren. Nu: inzicht verkrijgen en probleemanalyse energiesysteem.

- Bestuurlijke afspraken inzet regionale bronnen - Ontwikkeling nieuwe regionale bronnen (geothermie, aquathermie) - Ondersteuning warmtetransitie bij gemeenten, waaronder het opzetten van het Warmteprogramma

38

3/4/2024

2. Procesaanpak: meerdere sporen.

Proces herijking RES langs 3 sporen Elektriciteit • Afspraken RES 1.0 realiseren en op punten actualiseren: duurzame opwek wind, zonnevelden en zon op dak. - Gericht een aantal windprojecten toevoegen op basis van planMER. - Zon op dak en zonnevelden; koersbepalen richting 2030. - Link met systeemefficiëntie: netcongestie – integraal programmeren. Warmte

• Ontwerp Regionale Structuur Warmte (RSW). • Stand van zaken vraag- en aanbodanalyse en impact op de energie-infrastructuur van de toekomst. • Bovenlokale warmteverdeling, clusters (AVR, ARN, Parenco, Geothermie).

Energiesysteem • Perspectief netcongestie tot 2030; samenhang RSW/warmtetransitie en duurzame opwek energie. • Aanpak proces integraal programmeren (na 2030), impact duurzame opwek energie.

4-3-2024

40

Energie & Landschap Rheden juni 2021 • Wind • Kleine windmolens boerenerven • Zon

PlanMER RES (juni 2023): geschikte gebieden wind referentieturbine 166 meter ashoogte

3/4/2024

42

PlanMER RES: geschikte gebieden wind | referentieturbine 120 meter ashoogte

3/4/2024

43

PlanMER RES 1.0 ZON

3/4/2024

44

Initiatieven • Zonneveld De Bocht, realisatie eind 2022 – evt. uitbreiding • Drijvend zonnepark K3 Havikerwaard, realisatie begin 2022 o Totaal 3,65 MWp = 13 % van electriciteitsverbruik (1990) Verkenningen: • • • • •

Gebiedsvisie Soerense Broek – onderdeel zon De Oksel N348 2 MWp Solarparking Dieren Pilot waterkracht uit de IJssel Kleine windmolen boerenerf

RES 1.0 - zon op dak

Bron: rapportage RES ArnhemNijmegen najaar 2023

Warmte • Wijkaanpak Dieren-West • Wijkaanpak Dieren Stenfert

• Warmtevraag naar beneden • Electriciteitsvraag naar beneden

Energievisie: energie- en warmtetransitie in Rheden Oriënterende raadsbijeenkomst Dinsdag 5 maart 2024

Planning • Regionale Energie Strategie Arnhem-Nijmegen – herijking/2.0 --> Q2 2024

• Energievisie Rheden --> Q1 2025 o Opwek en opslag hernieuwbare electriciteit en warmte ▪ Warmteprogramma 2026 (herijking transitievisie warmte)

En ondertussen … volop in beweging!

Besparen van energie & Terugbrengen van de warmtevraag

Doelstelling

een persoonlijk opvatting

Het onmogelijke (stap-voor-stap) mogelijk te maken voor iedereen.

Iedereen MOET mee (KUNNEN) doen…

WUP- Dieren-West: een wijk in beweging

Doorwerking in andere kernen/wijken

Wijkklusbedrijf en energiewinkel

(M)EDO – (Maatschappelijke) Energie Diensten Organisatie – een verkenning van nieuwe vormen van samenwerking

Nu al voor heel Rheden..

Energie coaches voor inwoners tot modaal

(financiële) ondersteuning

Subsidies

Leningen

Ondersteuning

Lokale aanpak Isolatie

Subsidie RHEDEN

▪ (recent) goedgekeurd door college ▪ Invoering duurt nog enige tijd ▪ Bedoeld voor woningen tot WOZ 347.000 met een slechte isolatie ▪ Een gratis maatregel tot 2500-3000 euro ▪ Of doe-het-zelf voor 1500 euro (mag ook met anderen samen) ▪ ISDE kan meegenomen worden voor hoger bedrag ▪ Eigenaren tot 130% WML 2x maatregel Tevens SPUK energie-armoede

Mogelijke nieuwe revolverende lening gemeente ▪ Huidige TBWL nog steeds on hold ▪ Verkenning eigen regeling Lening Rheden

Eerste verkenning... ▪ Bedoeld ook voor huurders en voor instellingen en MKB ▪ Warmtefonds is voorliggend – wel aanvullend op warmtefonds ▪ Rente gekoppeld aan BNG

Communicatie & Bewustwording