RDM BOG Beleidsdeel concept 20210702 (1).pdf
Tekst van het document
BELEIDSPLAN OPENBAAR GROEN 2022-2031 ‘Groen op de kaart’ 2e concept, 2 juli 2021
Gemeente Reusel-De Mierden • BELEIDSPLAN OPENBAAR GROEN 2022-2031 • BELEID
INHOUD INHOUD 1
2
2
INLEIDING
3
1.1
Aanleiding
3
1.2
Doelen
3
1.3
Afbakening
4
1.4
Status
4
1.5
Proces van participatie
4
1.6
LEESWIJZER
5
KADERS GROENBELEID
6
2.1
Wet- en regelgeving
6
2.2
Uitgangspunten overkoepelend gemeentelijk beleid
6
2.3
Relaties met andere beleidsvelden
7
3
GROENSTRUCTUREN
8
4
BIODIVERSITEIT
11
5
DUURZAAMHEID EN KLIMAAT
14
6
SAMEN DOEN IN HET GROEN
16
7
GROENBEHEER
18
8
UITVOERINGSPROGRAMMA EN KOSTEN
20
BIJLAGE 1.1: LIJST VAN PARTICIPANTEN
2
23
BELEID • BELEIDSPLAN OPENBAAR GROEN 2022-2031 • Gemeente Reusel-De Mierden
1
INLEIDING In dit hoofdstuk leggen we vast wat de aanleiding is voor het Beleidsplan openbaar groen voor de gemeente Reusel-De Mierden. We benoemen welke doelen we hiermee nastreven en beschrijven op welk groen het plan betrekking heeft. Ook brengen we in beeld hoe het plan tot stand is gekomen en wie hieraan hebben meegewerkt en/of inbreng hebben geleverd.
1.1
Aanleiding Gemeente Reusel-De Mierden is bezig met het actualiseren van het groenbeleid. Het uiteindelijke doel is een integraal groenbeleidsplan dat ook kan gaan dienen als onderlegger voor de Omgevingsvisie en het -programma. Hiermee wordt invulling gegeven aan het besluit van de gemeente om voor alle disciplines binnen het Team Ruimtelijk Beheer een gelijksoortig beleidsplan te maken inclusief een bijbehorend beheerplan. De plannen voor wegen, verlichting, verkeer zijn inmiddels gereed en vastgesteld. Vanuit stedelijk water en klimaat staan nog zaken op de planning zoals o.a. het Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan (VGRP). Het Beleidsplan en Beheerplan openbaar groen (in het vervolg aangeduid als beleidsplan) verwoorden de gemeentelijke groenvisie en beschrijven de kaders voor het gemeentelijk groen en bieden zodoende duidelijkheid over groene vraagstukken aan zowel de samenleving als de eigen interne organisatie.
Beleid- en beheerdeel Het Beleidsplan openbaar groen bestaat uit een beleids- en beheerdeel. Het beleidsdeel is ter besluitvorming door de Raad, het beheerdeel voor het College. Voor u ligt het beleidsdeel; dit is een samenvatting van het beheerdeel.
1.2
Doelen Het Beleidsplan openbaar groen kent de volgende centrale doelen: •
Het formuleren van een integrale visie, ambities en doelen voor inrichting, gebruik en beheer van het gemeentelijk openbaar groen.
•
Het ruimtelijk vertalen en op kaart vastleggen van de visie op het groen.
•
Het aanwijzen van het belang, de betekenis en de functies van het groen.
•
Het aanduiden van kansen voor versterking en ontwikkeling van de groenstructuur.
•
Het vastleggen van de beleid en ruimtelijk-functionele vertrekpunten voor inrichting, beheer en bescherming van groen en bomen. Deze zijn gekoppeld aan actuele thema’s – zoals klimaatadaptatie en biodiversiteit – en specifieke vraagstukken in het groen.
3
Gemeente Reusel-De Mierden • BELEIDSPLAN OPENBAAR GROEN 2022-2031 • BELEID
1.3
Afbakening Het nieuwe Beleidsplan openbaar groen omvat de volgende onderdelen: •
Openbaar groen binnen de dorpskernen Hooge Mierde, Hulsel, Lage Mierde en Reusel.
•
Openbaar groen in het buitengebied van Reusel-De Mierden inclusief de gemeentelijke bos- en natuurgebieden.
Groen van andere terreinbeheerders en particulier groen is benoemd en/of op kaart weergegeven als dit relevant is.
1.4
Status Het Beleidsplan openbaar groen vormt de ‘paraplu’ voor het groenbeleid in de volledige breedte. De kaders voor de verschillende groene sectoren (in de kernen, landschap, bos- en natuurterreinen) zijn hierin opgenomen en wanneer relevant wordt aangehaakt/verwezen naar bestaande plannen. Definitieve keuzes worden uiteindelijk op het niveau van het Omgevingsplan gemaakt, bijvoorbeeld als het gaat om de afweging tussen groen, bouwen en energie. Het Beleidsplan openbaar groen is sturend en mede richtinggevend voor het bestuurlijk en ambtelijk handelen. Met het vaststellen van het Beleidsplan openbaar groen legt de gemeente het groenbeleid vast. Zodoende zorgt het plan voor borging van de waarden, functies en ruimtelijke betekenis van groen. Bij weging van verschillende belangen (bv. eventuele uitbreiding bedrijventerrein ten koste van groen) maakt het duidelijk welk gewicht er aan het betreffende groen en/of bomen moet worden toegekend. Zodra onderdelen van het Beleidsplan openbaar groen worden opgenomen in gemeentelijke regelgeving (bv. Verordening Fysieke Leefomgeving of het Omgevingsplan), zal er sprake zijn van rechtstreekse externe werking1. Dit is onder andere het geval bij de groenstructuurkaart waarop de bestaande èn gewenste groene structuren en bijbehorende waarden zijn vastgelegd.
1.5
Proces van participatie Voorafgaand aan het opstellen van het Beleidsplan openbaar groen en het inkleuren van de ambities is ruimte geboden voor het meedenken door inwoners, belangenverenigingen/organisaties, dorpsraden, raadsfracties en ambtenaren.
1
Dat wil zeggen dat aanwijzing van groen op deze kaart gevolgen heeft voor derden.
4
BELEID • BELEIDSPLAN OPENBAAR GROEN 2022-2031 • Gemeente Reusel-De Mierden
Tijdens verschillende online-bijeenkomsten hebben de in bijlage 1.1 genoemde personen en groeperingen in verschillende samenstellingen bijgedragen. Inwoners hebben door het invullen van een enquête via het bestaande bewonerspanel hun mening gegeven en aandachtspunten benoemd. De belangrijkste uitkomsten van deze bijeenkomsten en de enquête zijn steeds per onderwerp in het betreffende hoofdstuk verwerkt. De resultaten van de enquête per vraag zijn terug te lezen op https://inwonerspanelreuseldemierden.nl/openbaar-groen/. Mede op basis van de opgehaalde gegevens heeft een compacte kerngroep bestaande uit de beleidsmedewerkers van de verschillende teams van de gemeente en de adviseurs van Eco Consult het voorliggende beleidsplan samengesteld. Het concept-plan is tenslotte voor reactie teruggelegd bij de participanten (bijlage 1.1).
1.6
LEESWIJZER Vanaf hoofdstuk 3 kennen de hoofstukken een gelijke opbouw. Als eerste wordt de relevante wet- en regelgeving genoemd. Daarna volgen enkele foto’s van locaties waar het onderwerp van het hoofdstuk betrekking op heeft. Vervolgens volgt een impressie van hetgeen we hebben opgehaald uit de participatie voor het Beleids- en Beheerplan openbaar groen. Na analyse en uitwerking (uitgewerkt in het beheerplan) resulteert dit in de voorliggende ambities en beleidslijnen. Elk hoofdstuk wordt afgesloten met de paragraaf ‘Wat spreken we af?’ Dit is een tabel met daarin een kolom ‘wat spreken we af’ en een kolom ‘wat werken we uit’. In de kolom ‘wat spreken we af’ staat vermeld wat de beleidslijnen voor het openbaar groen voor komen beheerperiode zijn. In de kolom ‘wat werken we uit’ staan de nog uit te voeren acties vermeld; zie ook het uitvoeringsprogramma in hoofdstuk 9. Wanneer deze binnen het beleidsplan of beheerplan al zijn uitgewerkt is aangegeven.
5
Gemeente Reusel-De Mierden • BELEIDSPLAN OPENBAAR GROEN 2022-2031 • BELEID
2
KADERS GROENBELEID Net als voor de andere kapitaalgoederen van de gemeente als wegen, riolering en verlichting gelden er voor het openbaar groen beleid, wet- en regelgeving waarnaar moet worden gehandeld. Dit hoofdstuk geeft een samenvatting van de uitgangspunten vanuit de wettelijke kaders, het provinciaal beleid en overkoepelend gemeentelijk beleid.
2.1
Wet- en regelgeving Het beheer van openbaar groen vindt plaats binnen de volgende wettelijke kaders en beleid:
2.2
•
Nieuwe Burgerlijk wetboek.
•
Wet natuurbescherming 2017.
•
Beleid provincie Noord-Brabant (t.a.v. natuur en biodiversiteit).
•
Beleid waterschap (t.a.v. water en natuur).
•
Omgevingsverordening
Uitgangspunten overkoepelend gemeentelijk beleid De Omgevingsvisie (2018), Samen Doen (2016-2020) en de Toekomstvisie Gezamenlijk, Grenzeloos en Groen (2013) stellen de algemene kaders voor dit groenbeleid. Het gaat om de volgende vertrekpunten: •
Sterker maken van het Kempisch karakter in dorpskernen en buurtschappen met aandacht voor (in standhouden van) laanbeplantingen, cultuurhistorische waarden en inbedding in het landschap2
•
Versterken van het Natuur Netwerk door middel van geïntegreerd bosbeheer, beekdalontwikkeling en aanleg van verbindingen tussen de bestaande bos- en heidegebieden2
•
De verschillen tussen de vier landschapstypen (de oude agrarische cultuurlandschappen, de beekdalen, de jonge heideontginningen en de uitgestrekte bossen met heidecomplexen) beter zichtbaar maken2
•
Stimuleren van een gezonde leefomgeving met ruimte voor groen en ontmoeting (Omgevingsvisie)2
•
Uitbreiding van de opvangcapaciteit door infiltratie en verruiming van de beekdalen zijn speerpunten in relatie tot de klimaatopgave2
2
Omgevingsvisie (2018)
6
BELEID • BELEIDSPLAN OPENBAAR GROEN 2022-2031 • Gemeente Reusel-De Mierden
•
Een robuuste landschappelijke inpassing van locaties met intensieve dierhouderij met aandacht voor ecologie en cultuurhistorie2
•
Meer en betere groenvoorzieningen zijn wenselijk vanuit het positief effect op gezondheid3
•
Herstellen van het Kempisch landschap en versterken van het landelijke karakter4
Met dit beleidsplan worden de uitgangspunten, kaders en/of randvoorwaarden voor het nieuwe groenbeleid ter besluitvorming aan de Raad voorgelegd. Beslissingen met eventuele financiële consequenties (kwaliteitsniveaus, levensduur, vervangingsbudgetten e.d.) zijn opnieuw afgewogen en kunnen zo nodig worden vertaald naar de gemeentelijke begroting.
2.3
Relaties met andere beleidsvelden Het Beleidsplan openbaar groen beschrijft de belangrijkste thema’s rondom openbaar groen. Hierbij geldt uiteraard dat ‘groen’ niet de enige speler is binnen de openbare ruimte. Er zal dus altijd afstemming gezocht moeten worden met de andere beheerdisciplines weg-, water- & rioolbeheer, verlichting en de beleidsvelden sport en recreatie, klimaat, ruimtelijke ordening, economie en sociaal-maatschappelijke diensten. Elke beheerdiscipline en beleidsveld kent zijn eigen vraagstukken en opgaven die vaak in elkaar grijpen. Een integrale aanpak is dus een vereiste. Doel is om zo veel als mogelijk werk-met-werk te maken.
3 4
Samen Doen (2016-2020) Toekomstvisie Gezamenlijk, Grenzeloos en Groen (2013)
7
Gemeente Reusel-De Mierden • BELEIDSPLAN OPENBAAR GROEN 2022-2031 • BELEID
3
GROENSTRUCTUREN Relevante plannen en regelgeving: Omgevingsvisie (2018), de Toekomstvisie Gezamenlijk, Grenzeloos en Groen (2013) en de Bos- en natuurvisie de Kempen (2011), Nota Ruimtelijke Kwaliteit – buitengebied (2021).
Oude erfbomen vormen markante groenobjecten bin-
Centraal gelegen schaduwrijke groene ‘brink’ leent zich
nen de groenstructuur en benadrukken het historisch
uitstekend voor spelen in een groene ambiance (Kool-
karakter van het oude bebouwingslint (Hoogstraat,
hof, Hulsel)
Hooge Mierde)
Wat willen onze inwoners, experts en belangenorganisaties? Uit de enquête o (Ruim) negen op de tien respondenten vindt groen om in te wandelen of fietsen (93%) en groen als bijdrage aan de algemene gezondheid (90%) (zeer) belangrijk. o Bijna negen op de tien respondenten vindt groen om in te spelen of sporten (87%), groen voor natuur (85%) en groen om naar te kijken (85%) ook (zeer) belangrijk. o Driekwart (77%) noemt groen als klimaatbijdrage als (zeer) belangrijk. o In mindere mate vindt men groen als afscherming tussen privé en openbaar terrein (60%) en groen om de hond uit te laten (41%) (zeer) belangrijk. o ‘ik ben geen ontwerper en ik weet niet hoe het kan. Maar ik denk dat in de toekomst de bewoners van Lage Mierde steeds ouder worden en dan kan het bos een te lange wandeling worden. Het is denk ik daarom belangrijk om groene plekken te behouden en eventueel een bankje neer te zetten. Op het grote grasveld bij de Naaldakker zouden meer bomen geplant kunnen worden zodat daar een mini-parkje gaat ontstaan. Het dorpsplein mag ook vergroend worden en een aantal parkeerplaatsen mogen daarvoor opgeofferd worden.’ o ‘Als inwoner van Reusel ervaar ik dat er 25 jaar geleden overal groen was. Nu is er veel bijgebouwd en verdwijnt er veel groen’ (uit bijeenkomst met de dorpsraden).
8
BELEID • BELEIDSPLAN OPENBAAR GROEN 2022-2031 • Gemeente Reusel-De Mierden
Wat willen onze inwoners, experts en belangenorganisaties? o Belangrijk groen ‘onaantastbaar’ maken is te stellig, wel inzetten op extra beschermen en compenseren wat er verloren gaat (kernteam).
Onze ambitie Onze insteek is om Reusel-de Mierden te behouden en verder te versterken als een ‘aantrekkelijk groene, bos- en natuurrijke gemeente’. Om dit te bereiken streven we ernaar dat bomen, bos- en natuurgebieden, beken, groengebieden en bermen tezamen een robuust groen raamwerk vormen dat: •
Ervoor zorgt dat alle belangrijke groengebieden – binnen en buiten de kom – onderling verbonden zijn.
•
Doordringt tot in de ‘haarvaten’ van de dorpen.
•
Zorgt voor een groene, aantrekkelijke leefomgeving die uitnodigt voor ontspannende activiteiten en spontane ontmoetingen.
•
Ruimte en verbindingsmogelijkheden biedt voor een variatie aan gebiedseigen planten en dieren.
•
Zorgt voor het opvangen en vasthouden van regenwater en het bieden van verkoeling bij hoge temperaturen.
•
Bijdraagt aan de specifieke identiteit en eigen (groen)karakter van de dorpen en landschappelijke deelgebieden.
Wat spreken we af? Wat spreken we af?
Wat werken we uit?
1. De groenstructuren worden gekoesterd, kennen
Beleidsplan openbaar groen en groenstruc-
een duurzame inrichting en krijgen prioriteit van-
tuurkaart (beleidsplan).
uit beheer en onderhoud. 2. Structuurgroen is in principe niet inwisselbaar en de nadruk ligt op instandhouding en benutten
Protocol inpassing bestaand groen en bomen.
of creëren van kansen voor versterking en uitbreiding. Kansen voor versterking en uitbreiding zijn op hoofdlijnen aangeduid op de groenstructuurkaart. 3. In geval wegens zwaarwegend maatschappelijk
Spelregels voor de wijze van compensatie
belang structuurgroen of -bomen moeten wij-
en besteding van gelden bij financiële com-
ken, vindt compensatie plaats.
pensatie.
9
Gemeente Reusel-De Mierden • BELEIDSPLAN OPENBAAR GROEN 2022-2031 • BELEID
Wat spreken we af?
Wat werken we uit?
4. Ruimtelijke ontwikkelingen worden aangegre-
Kostenraming per idee/voorstel
pen als kansen om de groenstructuren te versterken, uit te breiden of ontbrekende schakels te realiseren; hierbij gelden zowel kwantiteitsals kwaliteitsnormen. 5. Minimaal het huidige groenareaal behouden en
Instrument ‘groenbalans’, waar de areaal-
de ambitie om dit areaal te vergroten, waarbij
ontwikkeling periodiek wordt geëvalueerd.
het gemeentelijk kengetal van 75 m2 per woning en 0,6 boom per inwoner geldt als minimum. 6. Het gemeenschappelijk belang van (structuur-) groen weegt in principe zwaarder dan het individueel belang
10
Afwegingscriteria ‘lusten en lasten’ van groen (beheerplan).
BELEID • BELEIDSPLAN OPENBAAR GROEN 2022-2031 • Gemeente Reusel-De Mierden
4
Biodiversiteit Relevante plannen en regelgeving: Wet natuurbescherming 2017, Natuurbeheerplan Noord-Brabant 2021, Maatregelenkaart biodiversiteit Brabant, Omgevingsvisie gemeente Reusel-De Mierden 2018, Ecologisch bermbeheerplan Kempengemeenten (concept 16 juni 2021).
Bloeiende berm (Turnhoutseweg, buitengebied)
Wild konijn in het openbaar groen (’t Busseltje, Reusel)
Wat willen onze inwoners, experts en belangenorganisaties? o Het gemeentelijke groen moet meer ruimte bieden voor biodiversiteit. Ook is het belangrijk om meer bekendheid te geven aan wat de gemeente zoal doet en waarom. In het bosbeheer is hier al meer aandacht voor, maar ontwikkelingen gaan daar veel langzamer (kernteam). o Het groen mag wel meer insectvriendelijk worden ingericht en beheerd. Er is nu bijvoorbeeld veel te veel kort gras waar weinig is te halen voor insecten (experts). o Bijna de helft (46%) vindt dat het openbaar groen overal waar mogelijk ingericht en beheerd moet worden voor natuur. Bijna vier op de tien (38%) vindt dat op bepaalde plaatsen in het dorp extra ruimte gemaakt moet worden voor natuur (bewonersenquête). o ‘Wat het buitengebied betreft ... het zou geweldig zijn als de akkerbouwers een strook van hun grond zouden willen inzaaien met een natuurlijk bloem- of kruidenmengsel, bv. aan de straatkanten’ (bewonersenquête).
11
Gemeente Reusel-De Mierden • BELEIDSPLAN OPENBAAR GROEN 2022-2031 • BELEID
Onze ambitie De verscheidenheid aan inheemse planten en dierensoorten, ook wel biodiversiteit genoemd, gaat wereldwijd sterk achteruit5. Er is landelijk veel aandacht voor herstel van biodiversiteit6. Gemeente ReuselDe Mierden (h)erkent dit en wil meer inzetten op het herstel van biodiversiteit in het openbaar groen en dit actief uitdragen. Verhoging biodiversiteit is daarom een speerpunt in het gemeentelijk groenbeleid en krijgt vanuit het groenbeheer prioriteit. Zowel bij het ontwerp als het beheer van bos- en natuurgebieden, landschappelijke elementen en het groen in de dorpskernen worden de mogelijkheden voor verhogen van de biodiversiteit benut.
Wat spreken af? Wat spreken we af?
Wat werken we uit?
1. Biodiversiteit krijgt meer prioriteit bij inrichting en
Handreiking voor en voorbeelden van ont-
beheer van groen. We leggen het accent op het
werpen inclusief bijbehorend beheer voor in-
creëren van goede leefomstandigheden voor in-
secten en vogels.
secten (o.a. vlinders en bijen) en vogels en meer variatie in soorten beplanting zodat een brede basis wordt gelegd voor andere soorten.
Implementatie handreiking in ontwerp- en beheerprocessen. Voorlichting aan inwoners over activiteiten van de gemeente over biodiversiteit.
2. We realiseren, aansluitend aan het Natuurnet-
Realisatie voorgestelde locaties voor ecolo-
werk Brabant, een aaneengesloten lokaal na-
gisch groen en ecologische structuren (zie
tuurnetwerk van groene kerngebieden en ver-
groenstructuurkaart)
bindingszones waar inrichting en beheer zich expliciet richten op behoud, versterking en ontwikkeling van natuurwaarden.
Beheeradvies voor aangeduide kansrijke locaties en ecologische structuren inclusief ecologisch werkprotocol.
3. Het in kaart brengen van de beschermde soor-
Monitoringsplan van beschermde en Rode
ten binnen het openbaar groen in de dorpskernen
Lijst soorten (focus op vogels met vaste nes-
en van de landschappelijke elementen. In de bos-
ten, boombewonende vleermuizen, vlinders
en natuurgebieden is voorzien in monitoring via
en insecten met waardplanten in openbaar
provincie. Het is een wettelijke taak om lokale po-
groen, vaatplanten).
pulaties beschermde soorten minimaal in stand te houden.
5 6
Zie indicatoren biodiversiteit CLO Zie onder andere https://www.samenvoorbiodiversiteit.nl
12
BELEID • BELEIDSPLAN OPENBAAR GROEN 2022-2031 • Gemeente Reusel-De Mierden
Wat spreken we af?
Wat werken we uit? Op basis daarvan besluiten of inzetten van een gedragscode meerwaarde heeft en of aanpassing van beheer noodzakelijk is.
4. Zandwegen en bijbehorende bermen behouden en ontwikkelen (koesteren) vanwege hun cultuurhistorische, landschappelijke, recreatieve en ecologische waarden.
13
Beheer-/werkplan zandwegen.
Gemeente Reusel-De Mierden • BELEIDSPLAN OPENBAAR GROEN 2022-2031 • BELEID
5
DUURZAAMHEID EN KLIMAAT Relevante plannen en regelgeving: Klimaatwet, Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie, gemeentelijke klimaatstresstest.
Opvang van water in het groen is meer dan alleen het
Door bomenkronen overhuifde straten vormen tijdens
invullen van de ‘retentiefunctie’: het draagt bij aan biodi-
periodes van hitte aangename ‘koelte-eilanden’ (Het
versiteit, zorgt voor speelaanleidingen en maakt het
Leen, Hooge Mierde)
groen in de wijk afwisselender en aantrekkelijker (Speelman, Reusel)
Wat willen onze inwoners, experts en belangenorganisaties? o Er is extra groen nodig, zeker op plekken waar behoefte is aan extra wateropvang of voor het tegengaan van hittestress op bijvoorbeeld de bedrijventerreinen (kernteam). o Groen kan veel beter - dan nu het geval is – benut worden voor klimaatadaptatie. Daarbij vooral inzetten op de specifieke kwaliteiten die groen hiervoor biedt. Het gaat dan niet alleen om extra vierkante meters groen, maar ook kwalitatief hoogwaardig groen (kermteam). o Bijna negen op de tien (85%) vindt dat groen een geschikt middel is om de gevolgen van klimmaatverandering op te vangen, zoals pieken bij wateroverlast (87%). Om de vergroening in de praktijk te brengen, vindt drie kwart (76%) dat alle overbodige verhardingen mogen worden omgevormd naar groen. Zeven op de tien (69%) vindt dat extra bomen geplant moeten worden om de dorpen koel te houden (bewonersenquête).
14
BELEID • BELEIDSPLAN OPENBAAR GROEN 2022-2031 • Gemeente Reusel-De Mierden
Onze ambitie Als gevolg van de mondiale opwarming is het klimaat aan het veranderen. Naar verwachting zal dit in de nabije en verdere toekomst steeds vaker gaan leiden tot hittestress, wateroverlast en periodes van droogte. Duurzaam behoud, versterking en ontwikkeling van groen zien wij hierbij als één van de belangrijkste manieren om hierop te anticiperen. Ons streven is dat de dorpen, gehuchten en buitengebied ruim ingebed zijn in het groen. Hierbij is het belangrijk dat het groen gezond en duurzaam is, zodat de gewenste bijdrage op het gebied van verkoeling, schaduwwerking en wateropvang zo goed mogelijk vervuld kunnen worden.
Wat spreken af? Wat spreken we af?
Wat werken we uit?
1. Groen beter benutten voor het vasthouden
Extra groen aanbrengen op aangewezen ‘ver-
van water (sponswerking, buffer/retentie)
groeningslocaties’. Inrichting van bestaand groen aanpassen op functie voor opvang en vasthouden regenwater. In kaart brengen overbodige verhardingen ten behoeve van gemeentebreed ‘onthardingsplan’.
2. Inzetten op behoud en herstel van hoofd-
Uitvoering geven aan voorstellen en kansen zo-
structuren om in de dorpen het hoofd koel te
als aangeduid op de groenstructuurkaarten.
houden en droge voeten
Inventarisatie locaties en routes met noodzaak voor extra schaduw ten behoeve van ‘schaduwplan’.
3. Inzetten op vergroening bij alle ruimtelijke pro-
Invoeren ‘vergroeningstoets’.
jecten 4. Locaties voor duurzame energieopwekking
Inspiratie zoeken bij elders gerealiseerde
combineren met het realiseren van groene
groene energieparken
kansen en opgaven
Opstellen groene eisen en randvoorwaarden voor nieuw te ontwikkelen duurzame energielocaties.
15
Gemeente Reusel-De Mierden • BELEIDSPLAN OPENBAAR GROEN 2022-2031 • BELEID
6
SAMEN DOEN IN HET GROEN Relevante plannen en regelgeving: Omgevingswet, Kadernota burgerparticipatie (2013).
Adoptie van gemeentelijk groen door omwonenden
Het zelf beplanten en onderhouden van een boomspie-
maakt een intensieve en meer gevarieerde beplantings-
gel is een laagdrempelige manier om de straat op te fleu-
invulling mogelijk
ren
Wat willen onze inwoners, experts en belangenorganisaties? o Een derde (33%) wil graag meedenken over plannen voor het openbaar groen, drie op de tien (31%) werkt graag een enkele keer mee bij een speciale activiteit in het groen en een kleine groep (5%) is bereid om op regelmatige basis mee te werken in het onderhoud. Daarentegen heeft een relatief grote groep (28%) geen interesse om betrokken te zijn bij planvorming, aanleg of onderhoud van het groen (bewonersenquête) o ‘Laat mij de perkjes rond ons huis zelf met bloemen inzaaien, of we doen het samen met de buurt’ ‘ Laat de buurt via de buurtvereniging zelf ideeën aandragen en maak ze deelgenoot in de oplossing of betrek ze bij de uitvoering’ (bewonersenquête) o Voor wat betreft meedenken bij plannen en eenmalige uitvoeringsacties gebeurt er al het nodige; echter heldere kaders en duidelijke spelregels worden gemist (kernteam)
Onze ambitie Wij hechten veel belang aan het betrekken van inwoners bij het maken van plannen en het uitvoeren van werkzaamheden in de openbare ruimte. Wij willen ruimte bieden aan groene initiatieven uit de samenleving en vrijwillige inzet om deze te realiseren. Dit maakt niet alleen dat er een ‘plus’ op de inrichting en het onderhoud van het groen gezet kan worden, maar ook dat inwoners hun betrokkenheid en invloed op hun leefomgeving kunnen vergroten.
16
BELEID • BELEIDSPLAN OPENBAAR GROEN 2022-2031 • Gemeente Reusel-De Mierden
Wat spreken af? Wat spreken we af?
Wat werken we uit?
1.
Bij herinrichting van het groen op buurtni-
Onderzoek naar mogelijkheid voor opzetten
veau worden omwonenden belanghebben-
gemeentebreed digitaal platform voor bewo-
den vanaf planfase betrokken.
nersparticipatie.
Inwoners en georganiseerde groepen kun-
Onderzoek naar mogelijkheid voor opzetten ge-
nen hun groene initiatieven of ideeën aan-
meentebreed digitaal platform voor bewoners-
melden bij de gemeente voor ondersteuning
initiatieven.
2.
en/of subsidie. 3.
Inwoners kunnen meewerken in het onder-
Opstellen van spelregels voor het meewerken in
houd van het groen om te zorgen voor een
het groen en hier budget tegenoverstellen.
‘plus’ op het onderhoud. De inrichting van het groen blijft in stand. 4. Inwoners, bedrijven, verenigingen en instel-
Opstellen spelregels voor adoptie van openbaar
lingen kunnen gemeentelijk groen adopteren.
groen.
De inrichting van het groen kan/mag wijzigen en een overeenkomst is noodzakelijk. 5. Aankoop van woonomgevingsgroen ten be-
Kader grondverkopen opnieuw vaststellen (via
hoeve van tuinuitbreiding is onder strikte
nota grondbeleid).
voorwaarden mogelijk
17
Gemeente Reusel-De Mierden • BELEIDSPLAN OPENBAAR GROEN 2022-2031 • BELEID
7
GROENBEHEER Relevante plannen en regelgeving: Nota Ruimtelijke kwaliteit (2021), Kempenvisie Bos- en natuurvisie 2011, Landelijke lijst Monumentale bomen; Algemene Plaatselijke Verordening 2021, afdeling Bewaren houtopstanden, Handboek Openbare Ruimte.
Jonge aangeplante bomen met ruime, duurzame groei-
Korte rij monumentale linden als historische erfbeplan-
plaatsen zodat hier in de toekomst een laanbeplanting
ting van de voormalige boerderij (Kendersekker, Reusel)
van allure kan ontstaan ter markering van de oude invalsweg (Kruisstraat, Reusel)
Wat willen onze inwoners, experts en belangenorganisaties? o Bijna de helft (47%) van de respondenten vindt het onderhoudsniveau van het groen te laag en vindt dat het hoger en/of anders moet. Vier op de tien (42%) vindt dat het onderhoudsniveau prima voldoet (enquête) o Zes op de tien (59%) vindt dat beperkt rendementsverlies van zonnepanelen geen aanleiding is voor de kap van een waardevolle boom (enquête) o We moeten kunnen genieten van hetgeen we als gemeenschap in bezit hebben. Dit stelt wel eisen aan het beheer en onderhoud én het juiste gebruik. Dus ook toezicht houden en handhaven als we eisen en richtlijnen stellen aan het gebruik (dorpsraad) o ‘Te grote bomen m.n. in centrum geven te veel overlast, sterke wortelgroei, zodat wandelpaden onbegaanbaar worden. Ze staan te dicht bij de huizen, dus schaduw op zonnepanelen (enquête) o ‘We zouden veel bewuster bomen moeten planten die (weer) geschiedenis mogen maken. Zoals bijvoorbeeld toen in de ontginningstijd lanen werden aangeplant’ (expertgroep)
18
BELEID • BELEIDSPLAN OPENBAAR GROEN 2022-2031 • Gemeente Reusel-De Mierden
Onze ambitie De plantsoenen, bomen, bossen, natuurgebieden en bermen vormen het groene kapitaal van onze gemeente waaraan we tal van functies en waarden toekennen. Dit groen is onmisbaar voor een prettige en gezonde leefomgeving voor mens, dier en plant, zowel nu als in de toekomst. Het groen kan deze functies allen langdurig vervullen door het groen kwaliteitsgericht, vakkundig en kostenefficiënt te beheren, vervangingen en renovaties tijdig en accuraat uit te voeren en overlast te voorkomen of te beperken. De in de loop der jaren ontstane streekeigen aanpak volgens het ‘Kempisch concept’ geldt hierbij als vertrekpunt.
Wat spreken af? Wat spreken we af?
Wat werken we uit?
1. Inzetten op kwaliteitsgestuurd onderhoud
Zoneringskaart met kwaliteitsniveaus voor de ge-
met per gebiedstype een bijbehorend kwa-
hele gemeente inclusief lijst met beeldbepalende
liteitsniveau
locaties (beheerplan).
2. Beeldbepalende (groen)locaties krijgen
Plan van aanpak voor verbetering inrichtings- en
een kwaliteitsimpuls zowel qua inrichting
onderhoudskwaliteit van de beeldbepalende lo-
als onderhoudsniveau
caties.
3. Op structurele basis investeren in renovatie, vervanging en versterking en/of uitbrei-
Kostenraming regulier onderhoud, afschrijving en investeringen (zie H9).
ding van de groenvoorzieningen 4. Planmatige aanpak van overlast als gevolg van groenvoorzieningen
Criteria voor het wegen van overlast en bepalen uit te voeren maatregelen (beheerplan)
19
Gemeente Reusel-De Mierden • BELEIDSPLAN OPENBAAR GROEN 2022-2031 • BELEID
8
UITVOERINGSPROGRAMMA EN KOSTEN Relevante plannen en regelgeving: Zorgplicht Burgerlijk wetboek en Wet natuurbescherming.
Beplantingsvak met kwaliteitsniveau A: het vak ziet er
Beplantingsvak met kwaliteitsniveau B: het vak ziet er
goed onderhouden uit. Er is weinig onkruid toegestaan
redelijk tot matig onderhouden uit. Er is redelijk veel on-
(Wilhelminalaan, Reusel)
kruid toegestaan (Maasakker, Hooge Mierde)
Door de bevolkingsgroei, veranderende leefwijze, bouw van woningen en bedrijven en ontwikkelingen op het gebied van het klimaat is onze blik op groen veranderd. Buiten kunnen bewegen, elkaar ontmoeten, frisse lucht inademen, gezond en prettig voelen, droge voeten houden en warmte of verkoeling kunnen opzoeken. Groen kan dit allemaal leveren en meer! Groen is dus een effectieve en efficiënte manier om in één keer vele maatschappelijk gewenste functies te vervullen! Groen is dus 5 halen en 1 betalen. In dit hoofdstuk volgt een overzicht van de kosten van het groenonderhoud op basis van de in de vorige hoofdstukken genoemde ambities en beleidslijnen.
Regulier onderhoud Het regulier onderhoud (uit ‘exploitatie’) bestaat uit het verzorgend en technisch onderhoud van het groen binnen en buiten de kom. Wanneer het verzorgend en technisch onderhoud op de juiste wijze en volledig worden uitgevoerd blijven de voorzieningen op het gewenste beeld in stand. De afgelopen jaren is er veel op het openbaar groen bezuinigd en is de technische staat niet meer zoals gewenst. Er wordt gewerkt op basis van een zonering in onderhoudskwaliteiten volgens CROW-kwaliteitsnomen.
A+
A
B
C
D
Zeer goed
Goed
Voldoende
Matig
Slecht
Nagenoeg onge-
Mooi en comfortabel
Functioneel
Onrustig beeld,
Functieverlies en Ka-
enige hinder
pitaalvernietiging
schonden
20
BELEID • BELEIDSPLAN OPENBAAR GROEN 2022-2031 • Gemeente Reusel-De Mierden
Per structuurelement is de onderhoudskwaliteit als volgt gespecificeerd: o
Centra en beeldbepalende locaties: A
o
Hoofdwegen en woongebied: B
o
Bedrijventerreinen en buitengebied: C
Deze niveaus hebben alleen betrekking op het onderhoud als de inrichting daar niet op is afgestemd dan is de gewenste onderhoudskwaliteit niet of alleen met extra inspanningen te bereiken. Op diverse locaties in de gemeente is de inrichtingskwaliteit niet meer op orde. De kosten op basis van deze zonering zijn geraamd op: Berekende kosten7 per jaar Verzorgend onderhoud Technische onderhoud Totaal kosten Nieuwe beeldbepalende locaties, Totaal (exploitatie gelden)
Het betreft kosten exclusief de inzet van eigen uren personeel.
Vervanging Dit betreft het planmatig en grootschalig ‘rooien en herplanten’ van bomen en groen die zich aan het einde van hun levenscyclus bevinden, waarbij nieuwe keuzes kunnen worden gemaakt voor wat betreft vormgeving en invulling. Bij omvormingen wordt het beheertype ook gewijzigd, bijvoorbeeld van heesters naar gazon. Dit zijn investeringen om technische kwaliteit weer op orde te brengen. Uitgaande van de genoemde afschrijvingstermijnen zijn de vervangingskosten als volgt:
7 Groenplan 2020-2024 Antea
21
Gemeente Reusel-De Mierden • BELEIDSPLAN OPENBAAR GROEN 2022-2031 • BELEID
Levensduur
Kosten per jaar
Bomen Natuurlijke beplantingen Cultuurlijke beplantingen Gras Terugbrengen op beeld (versleten groen herstellen)
Eenmalig
Uit de analyse voor dit beleidsplan blijkt dat anno 2021 circa XX% van het areaal cultuurlijk beplantingen (heesters, bodembedekkers, hagen) een dermate slechte technische staat kent dat vervanging hier urgent is. In het huidige groenbudget wordt geen rekeningen gehouden met afschrijvingen of investeringen voor vervangingen. Ook geldt dat binnen het huidige groenbudget geen middelen beschikbaar zijn om nieuwe aanplant van groen in integrale projecten te bekostigen.
Projecten nieuwe groenbeleid In de voorgaande hoofdstukken zijn diverse acties benoemd die dan wel in het beheerplan worden uitgewerkt dan wel als een project invulling krijgen om de ambities waar te maken, zie tabel XX Tabel met alle projecten nog invoegen. Daarnaast geldt dat op de groenstructuurkaart diverse locaties en gebieden zijn aangeduid die omwille van klimaatadaptatie en leefbaarheid in aanmerking komen voor ‘vergroenen’. Naast verhoging van het budget voor een hoger onderhoudsniveau voor beeldbepalende locaties geeft het aanpakken van (enkele deze locaties een goede impuls om de groen ambities waar te maken (nog in geld uit te drukken?)
22
BELEID • BELEIDSPLAN OPENBAAR GROEN 2022-2031 • Gemeente Reusel-De Mierden
BIJLAGE 1.1: Lijst van participanten Tijdens verschillende online-bijeenkomsten hebben de volgende personen en groeperingen bijgedragen: •
Raadsleden en dorpsraden op 13 april en 5 juli 2021.
•
Interne deskundigen in de vorm van een kerngroep op 10 maart en 29 juni 2021.
•
Externe deskundigen en partners in de vorm van een expertgroep op 16 maart en 29 juni 2021. Hiervoor waren uitgenodigd en hebben aan overleggen deelgenomen of op stukken gereageerd:
•
o
Bijenhoudersvereniging St. Ambrosius Reusel
o
Bosgroep Zuid-Nederland
o
Brabants Landschap
o
Gehandicaptenplatform gemeente Reusel-De Mierden
o
Heemkunde Werkgroep Reusel
o
Heemkundegroep De Mierden
o
Natuur- en (weide)vogelvereniging Reusel-De Mierden
o
Ondernemersvereniging Bedrijventerreinen Reusel-De Mierden (OVBRM)
o
Toeristisch Informatie Punt (TIP)
o
Vogelwerkgroep De Kempen
o
Waterschap De Dommel
o
Wildbeheereenheid Reusel-De Mierden (WBE)
o
Winkeliersvereniging Inwoners door het invullen van enquête via het bestaande bewonerspanel.
23