Document · PDF

Nota Ruimtelijke Kwaliteit Reusel De Mierden-02082021.PDF

Raad Werkbijeenkomst 16 september 2021, gemeente Reusel-De Mierden20.498 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

NOTA RUIMTELIJKE KWALITEIT - DEEL BUITENGEBIED KEMPISCHE EIGENHEID ALS KWALITEIT

juli 2021

Colofon Datum:

28-07-2021

Product:

Nota Ruimtelijke Kwaliteit (NRK)

Opdrachtgever:

Gemeente Reusel-De Mierden Contactpersoon: Steffie Renders

BugelHajema

Rudy Brons B.N.T. (Projectleider) Liz van den Broek (Ontwerper) Anne-Floor Timan (Ontwerper) Mathieu Vane (Ontwerper)

Inhoudsopgave 1.

Ruimtelijke kwaliteit als leidraad en inspiratiebron

4 Lage Mierde

1.1 1.2

5 10

Kwaliteiten Reusel-De Mierden

2.1 2.2 2.3

13 16 21

‘Rondje op de fiets’ Analyse van de basiskwaliteiten Consultatie met werkzame partijen in het veld

Gebiedspaspoorten

3.1 Bossen en vennen 3.2 Oud agrarisch cultuurlandschap 3.3 Beekdalen 3.4 Jonge heideontginningen 3.5 Linten en buurtschappen

30 34 44 74 83

4. Toetsingscriteria Welstand

130

Monumenten Algemene criteria Objectgerichte welstandscriteria Hardheidsclausule Excessenregeling

5. Bijlagen

131 132 136 136 137

138

Bijlage 1: Uitgebreid stappenplan als hulpmiddel voor initiatieven bij de voorbereiding van ruimtelijke ontwikkelingen Bijlage 2: Welstandsvrije bouwwerken op het achtererfgebied Bijlage 3: Uitkomsten jamboards werksessie

O mg ev i ng s v is i e

4.1 4.2 4.3 4.4 4.5

G e m e e n t e R e u s e l - D e M i e rd e n

Inleiding Stappenplan voor een initiatief

Hooge Mierde

Reusel

RUIMTELIJKE KWALITEIT ALS LEIDRAAD EN INSPIRATIEBRON

“Nota Ruimtelijke Kwaliteit Reusel-De Mierden: Kempische eigenheid als kwaliteit”

1.1 Inleiding Onze leefomgeving wordt als steeds belangrijker ervaren, ondermeer doordat naast wonen tegenwoordig ook thuiswerken steeds belangrijker wordt. Hierbij is ook de buitenruimte en het bijbehorende landschap, onderdeel van onze leefomgeving. Dit geldt zeker ook voor Reusel-De Mierden met haar afwisselende dorpen en landschappen.

Kwaliteit

Definitie: Met ruimtelijke kwaliteit wordt een gebied, een omgeving, landschap, een bebouwde omgeving of een bouwwerk (bijvoorbeeld: huis, schuur, stal, gebouw) bedoeld met de juiste mix van: • hoge gebruikswaarde; • hoge belevingswaarde; • hoge toekomstwaarde.

H.5

H.4

“Nota Ruimtelijke Kwaliteit Reusel-De Mierden: Kempische eigenheid als kwaliteit”

H.3

Dit houdt in dat het gebied of bouwwerk optimaal gebruikt kan worden voor het beoogde doel, robuust en duurzaam is en daarbij aangenaam en aantrekkelijk is om te zien. Vaak heeft een scala van factoren invloed op de ruimtelijke kwaliteit. Reeds in het jaar 60 voor Christus gebruikte de romeinse bouwmeester Vitruvius de termen utilitas (doelmatigheid), venustas (uiterlijk schoon) en firmitas (duur-zaamheid). Aandacht voor ruimtelijke kwaliteit is dus van alle tijden!

Voorbeelden waarbij ruimtelijke kwaliteit van belang is in relatie tot haar omgeving: • De openbare ruimte, pleinen in de dorpen en buurtschappen. • Opbouw wegprofielen in de dorpen en in het buitengebied. • Dorpsranden met een kenmerkend silhouet. • Vormgeving van woningen en gebouwen. • Structuren van groen: bomenlanen, monumentale bomen, bossen. • Cultureel erfgoed zoals monumenten, landschappen, erven en landgoederen. • Archeologisch waardevolle gebieden, nog herkenbaar door akkergrenzen, beeklopen (zand)wegen en (zand)paden en bebouwing van bijvoorbeeld buurtschappen. • Landschapstypen en hun karakteristieke opbouw van klein- of grootschaligheid, kenmerkende verkavelingspatronen van kleinschalige blokverkavelingen tot grootschalige ontginningen, de open- en beslotenheid met bijbehorende ervenopbouw en bebouwing. • Erfbeplantingen bij agrarische bedrijven en de groenstructuur rondom agrarische bedrijven. • Monumentale wegen met hun kenmerkende kasseien.

H.2

In deze nieuwe ‘Nota Ruimtelijke Kwaliteit’ (NRK) voor Reusel -De Mierden worden de onderdelen van ruimtelijke kwaliteit in het buitengebied benoemd en wordt aangegeven waar behoud belangrijk is en waar verbeteringen gewenst zijn. De nota kan gebruikt worden ter inspiratie bij herstel en bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen. Ook kunnen verdwenen kwaliteiten, die wel kenmerkend zijn in de gemeente, weer ontwikkeld worden. De nota dient ervoor om waardevolle objecten en

Wat is Ruimtelijke eigenlijk?

Statement: Ruimtelijke kwaliteit ontstaat in ons landschap, dorpen en buurtschappen door er voortdurend zorg aan te besteden, doe je niets dan verdwijnt het weer.

H.1: Inleiding

Het samenspel tussen de eigen leefomgeving en het landschap eromheen zorgt ervoor dat we, als er een goede balans is, ons prettig voelen, ons herkennen in de leefomgeving van dorp, buurtschappen en het buitengebied. De mate waarin ‘ruimtelijke kwaliteit’ hier aanwezig is, speelt een belangrijke rol bij de uitstraling van een gebied. Het is dan ook belangrijk aandacht voor de ruimtelijke kwaliteit te hebben. Ruimtelijke kwaliteit gaat zowel over de bebouwde omgeving alswel het buitengebied van Reusel-De Mierden.

landschappen te beschermen, zodat ruimtelijke kwaliteitsaspecten integraal onderdeel blijven en/of toegevoegd worden bij het beheer en bij ‘ruimtelijke ontwikkelingen.’ NRK zal de waardevolle kwaliteiten benoemen.

H.5 H.4 H.3 H.2

Opbouw Nota Ruimtelijke Kwaliteit De Nota Ruimtelijke Kwaliteit is opgesplitst in twee delen. Voorliggend deel gaat in op de ruimtelijke kwaliteitsaspecten voor het buitengebied en de daarin gelegen buurtschappen. Een tweede (afzonderlijk) deel beschrijft de ruimtelijke kwaliteitsaspecten van het stedelijk gebied. De nota is opgebouwd uit 4 hoofdstukken: Hoofdstuk 1: Kaders en doelen van NRK Hoofdstuk 2: Verkenning kwaliteiten Reusel-De Mierden Hoofdstuk 3: Gebiedspaspoorten voor het buitengebied

H.1: Inleiding

Een verdieping van de vier landschapstypen en buurtschappen op het gebied van ruimtelijke kwaliteit en ruimtelijke principes voor inpassing en inrichting van bebouwing en landschap. Hoofdstuk 4: Toetsingscriteria Welstand

Overzicht van de toetsingscriteria van de Welstandscommissie.

“Nota Ruimtelijke Kwaliteit Reusel-De Mierden: Kempische eigenheid als kwaliteit”

Aanleiding Nota Ruimtelijke Kwaliteit

4. Behoud en aandacht van de Kempische eigenheid. De ‘Kempische eigenheid’, ofwel de ontwikkelingsgeschiedenis van de Kempenaar mag niet uit het oog verloren worden. De Kempenaar staat vanuit de traditie van de relatief arme agrarische gemeenschap nog steeds bekend als hardwerkende mens die in zijn schaarse vrije tijd geniet van het leven. Sinds 1930 ontstonden door Kempisch ondernemerschap hoogwaardige internationale industriële conglomeraten met een uitgebreide toeleveringsindustrie vanuit de dorpen.

5. Verschuiving van het zwaartepunt van de economie gaat nu steeds verder naar de stedelijke regio van Eindhoven Brainport. Reusel-De Mierden ligt weliswaar relatief ver van het zwaartepunt, maar behoort wel degelijk tot de Brainportregio. Enkele bedrijven in Reusel-De Mierden behoren tot de wereldtop als gevolg van hun innovatiekracht. Reusel-De Mierden biedt ook een aantrekkelijke ruimte als woon- en leefgemeenschap zowel in de dorpen als daarbuiten, ondermeer voor degenen die in de Brainport- regio (komen) werken of er gewerkt hebben. 6. De recreatieve aantrekkelijkheid van het buitengebied neemt sterk toe. De verhoogde belangstelling voor landschapsen natuurbeleving voor zowel de lokale bevolking, dagrecreanten en bezoekers van de campings geven een verhoogde recreatiedruk op het gebied. 7. De schaalvergroting in de landbouwsector en dan met name de intensieve veehouderij.

H.2 H.3

2. Ook de verandering van de ruimtelijke verschijningsvorm in de gemeente door ruilverkavelingen, nieuwbouw in de dorpen, toename van grootschalige (agrarische) bedrijfsbebouwing speelt hierbij een rol. In contrast met de schaalvergroting neemt het aantal bedrijven daarentegen af. De vrijkomende agrarische bebouwing (VAB)door bedrijfsbeëindiging vraagt om een nieuwe invulling om leegstand en verrommeling te voorkomen. Daarbij is er beleidsmatig bijvoorbeeld meer aandacht voor de herinrichting van de beeklopen en de beekdalen in Reusel-De Mierden vanuit ondermeer de Provincie en het waterschap.

3. De toename van de interesse voor de eigen leefomgeving en welzijn van dit stuk van de Kempen speelt hierbij ook een rol. De naam van de streek is een vervorming van het Latijnse Campinia of Campina, hetgeen ‘land van velden’ betekent, wat slaat op het kampenlandschap met haar essen.

H.1: Inleiding

1. Deze Nota Ruimtelijke Kwaliteit (NRK) vervangt onder andere de huidige welstandsnota uit 2004 en speelt in op de toekomstige Omgevingswet, verwachte invoerdatum 1 juli 2022, de recente Omgevingsvisie uit 2018, het Bestemmingsplan Buitengebied 2021 Reusel-De Mierden en reageert tevens ook op de verouderde ‘Nota bebouwingsconcentraties’ uit 2009. De behoefte aan een herijking van het beleid voor landschappelijke inpassing. Landschappelijk inpassen betekent niet alleen een ontwikkeling ‘verstoppen’ achter een U-tje, zoals het beleid nu stelt.

H.4

H.5

“Nota Ruimtelijke Kwaliteit Reusel-De Mierden: Kempische eigenheid als kwaliteit”

H.4

H.5

•

H.2

H.3

Doel

•

H.1: Inleiding

•

Benoemen kwaliteiten en samenhang: de NRK wil duidelijk maken welke gebiedsspecifieke ruimtelijke kwaliteiten er in de gemeente Reusel-De Mierden aanwezig zijn. Kenmerken als bouwsteen of randvoorwaarde: Benoemen welke kenmerken toegepast kunnen worden als ‘bouwsteen’ of randvoorwaarde bij instandhouding, herstel of bij nieuwe ontwikkelingen op het gebied van bijvoorbeeld: woningbouw, dorpsuitbreidingen, (her)inrichting van erven, bouw in het buitengebied en herstel van landschappelijk waardevolle gebieden. Juiste balans zoeken: het gaat hierbij om het samenspel - de juiste balans- van architectonische-, stedenbouwkundige, landschappelijke, natuurlijke-, cultuurhistorischeen sociaaleconomische waarden en structuren binnen het grondgebied van Reusel-De Mierden.

NRK als Toetsingskader en Inspiratiebron

De NRK dient als toetsingskader voor de gemeente. Daarnaast is het een inspiratiebron voor de initiatiefnemers en de gemeente. De NRK wil hierbij inspireren en initiatiefnemers aanzetten om de ruimtelijke kwaliteit te verbeteren. Daarbij vormt de NRK echter ook een belangrijke leidraad en zal gebruikt worden bij de toetsing van ruimtelijke initiatieven. De inhoud van de NRK is bedoeld voor zowel de bewoners, de gebruikers van het landschap alswel de professionele partijen die werken aan plannen voor dorp en landschap zoals adviesbureaus, eigenaren, architecten en ontwikkelaars. Gewenst resultaat: Een leidraad ter bescherming van de waarden en een versterking van de kenmerkende ruimtelijke identiteit. Deze hoort bij de landschapstypen met gebruikmaking van de aanwezige cultuurhistorische waarden, zoals die in de Cultuurhistorische beleidskaart is opgesteld van de dorpen en haar buitengebied.

Omgevingsvisie 2018 Belangrijke aandachtspunten uit de Omgevingsvisie 2018 worden in de NRK verder uitgewerkt, belangrijke items zijn: • Matige herkenbaarheid van de verschillende landschapstypen; • Onderbenutte ecologische, recreatieve en waterhuishoudkundige potentie van de beekdalen; • Dorpen en kernen afgekeerd van het landschap; • Centrumfunctie onder druk, aantrekkelijkheid winkelen neemt af; • Kwaliteit en ontsluiting bedrijventerreinen ondermaats; • Aanwezigheid van groot aantal bedrijfslocaties in het landschap; • Veroudering van verblijfsaccommodaties, • Verkeersveiligheidsconflicten tussen groot landbouwtransport en langzaam (recreatief ) verkeer.

“Nota Ruimtelijke Kwaliteit Reusel-De Mierden: Kempische eigenheid als kwaliteit”

Kwaliteitenkaart

De NRK helpt de gemeente met het realiseren van beleidsdoelen. Ze heeft daarbij een duidelijk toetsingskader in handen en kan inspiratie bieden voor toekomstige initiatieven. De NRK: • Geeft aan welke rol ruimtelijke kwaliteit speelt in de ruimtelijke ordening binnen de gemeente; • Geeft inzicht in de reeds aanwezige of verdwenen ruimtelijke kwaliteiten en geeft aan hoe deze kwaliteiten gebruikt of hersteld kunnen worden; • Biedt inspiratie voor de verschillende beleidsvelden die betrokken zijn bij de vormgeving van de dorpen en haar landschap; • Vormt voor het bevoegd gezag een besluitvormingskader voor het verstrekken van omgevingsvergunningen; • Vormt een kader waarbinnen de commissie omgevingskwaliteit bouwplannen toetst op ‘redelijke eisen van welstand’ en, indien van toepassing, op landschappelijke inrichting en/of monumentenaspecten; • Vormt een kader voor landschappelijke inpassingsplannen bij ontwikkelingen in het buitengebied of in de kernrandzones/ overgangsgebieden.

De NRK kan door de initiatiefnemer worden gebruikt als handleiding voor een bepaalde ruimtelijke ontwikkeling. Hierdoor kan in een vroeg stadium onderzocht worden of de voorgenomen ontwikkeling passend is op de locatie. Om een ontwikkeling op een goede manier te starten dient er met een aantal vragen rekening te worden gehouden: 1. Wat maakt de voorgenomen planlocatie bijzonder? 2. Welke ruimtelijke kwaliteiten zijn hier van belang en hoe kunnen deze bestaande ruimtelijke kwaliteiten versterkt, behouden of hersteld worden? 3. Is de voorgenomen ontwikkeling ‘passend’ in de context van de directe omgeving? Zo, nee zijn er maatregelen mogelijk om dit passend te maken? 4. Versterkt de voorgenomen ontwikkeling uiteindelijk de gewenste ruimtelijke kwaliteit? 5. Zijn er ook verdwenen ruimtelijke kwaliteiten die hersteld dienen te worden en een meerwaarde voor het plan kunnen opleveren? 6. Zijn er ‘eisen van welstand’ van toepassing op de ontwikkeling?

H.2

Rol Initiatiefnemer

H.1: Inleiding

Kwaliteitenkaart uit de omgevingsvisie

Rol gemeente

H.3 H.4

H.5

“Nota Ruimtelijke Kwaliteit Reusel-De Mierden: Kempische eigenheid als kwaliteit”

H.5 H.4 H.3

Indien u een initiatief heeft, is een goede voorbereiding belangrijk om uw initiatief tot realisatie te brengen. Het stappenplan hiernaast kan u helpen bij uw voorbereiding, waardoor u uw plan beter kunt overbrengen. Hierdoor kan de procedure soepeler verlopen. Een uitgebreide versie van dit stappenplan is te vinden in bijlage 1 van dit document.

H.1: Inleiding

H.2

1.2 Stappenplan voor een initiatief

1. Voorbereiding Verdiep u in de procedure die nodig is voor het realiseren van uw idee.

5. Formuleer uitgangspunten waar uw plan aan moet beantwoorden Doe dit op basis van voorgaande analyse en de gebiedspaspoorten (H.3).

2. Breng de geschiedenis in beeld Leer hierdoor het landschap begrijpen.

6. Zoek goede voorbeelden Zo laat u zien wat uw idee is.

3. Onderzoek de huidige ruimtelijke kenmerken Laat het initiatief aansluiten bij deze kenmerken.

7. Teken de ontwikkeling en beschrijf de impact op de ruimtelijke kwaliteit Werk uw plan verder uit.

4. benoem kwaliteiten en knelpunten Zie ook de beelddragers en aandachtspunten in de gebiedspaspoorten (H.3).

8 Overleg Met de gemeente en eventueel de Adviescommissie Omgevingskwaliteit. Samen brengen we het initiatief verder.

“Nota Ruimtelijke Kwaliteit Reusel-De Mierden: Kempische eigenheid als kwaliteit”

H.1: Inleiding H.2 H.3 H.4

H.5

“Nota Ruimtelijke Kwaliteit Reusel-De Mierden: Kempische eigenheid als kwaliteit”

KWALITEITEN REUSEL-DE MIERDEN

“Nota Ruimtelijke Kwaliteit Reusel-De Mierden: Kempische eigenheid als kwaliteit”

H.1

Dit hoofdstuk geeft inzicht in de ruimtelijke karakteristieken van Reusel-De Mierden en gaat in op aandachtspunten die zijn geconstateerd of waargenomen op het gebied van ruimtelijke kwaliteit. De ruimtelijke kwaliteiten zijn op drie manieren onderzocht:

Door samen het gebied op de fiets te verkennen, in de nazomer van 2020, en door kennis te maken met de dorpen en buurtschappen, is inzicht verkregen in wat er speelt op het gebied van ruimtelijke kwaliteit. Acht aandachtspunten die aan bod zijn gekomen tijdens deze verkenning en een rol spelen bij de ruimtelijke kwaliteit in Reusel-De Mierden worden hier toegelicht.

H.5

H.4

“Nota Ruimtelijke Kwaliteit Reusel-De Mierden: Kempische eigenheid als kwaliteit”

H.3

1. Schaalvergroting van de agrarische bebouwing vooral t.b.v. de intensieve veehouderij vindt momenteel plaats in de primaire landbouwgebieden, zoals in de Omgevingsvisie is vastgesteld. Ook in de overige gebiedsdelen ontstaat nieuwe bedrijfsbebouwing die de oorspronkelijke schaal van het erf overstijgt. De ruimtelijke uitstraling van deze schaalvergroting beïnvloedt de directe omgeving negatief en verandert het karakter van het omliggende gebied. Het aanpassen van wegen (profielen) ten behoeve van (steeds groter wordend) landbouwverkeer kan de kempische identiteit (kasseien, laanbomen etc.) om zeep helpen. Juist hier kan een goede leidraad met ruimtelijke bouwstenen ervoor zorgen dat de ruimtelijke kwaliteit versterkt wordt. Door ruimtelijke kaders aan te geven en voorbeelden kan de initiatiefnemer een meer identiteitsvol landschap creëren wat beter past bij de identiteit van het betreffende gebiedsdeel.

H.2: Kwaliteiten Reusel -De Mierden

1. ‘Rondje op de fiets’, nazomer 2020, door het gebied met deskundigen van de gemeenten; 2. Er is een analyse van de basiskwaliteiten gemaakt, die nader ingaat op de Kempische identiteit, zoals we die hier in Reusel-De Mierden aantreffen. Deze analyse vormt de onderlegger voor de gebiedspaspoorten. 3. Vervolgens heeft er een consultatie plaatsgevonden met partijen die betrokken zijn bij planvorming en advisering van de dorpen en het buitengebied zoals architecten, stedenbouwkundigen, planologen, landschapsdeskundigen en bouwkundige adviesbureaus. De samenvatting van hun waardevolle input is in de bijlage opgenomen.

2.1 ‘Rondje op de fiets’

H.5 H.4 H.3 H.2: Kwaliteiten Reusel -De Mierden

2. Vrijkomende agrarische bedrijfsbebouwing (VAB’s) vraagt aandacht voor de juiste herbestemming of functieverandering die een bijdrage levert aan de gebiedsidentiteit. Deze locaties zijn mogelijk aantrekkelijke plekken voor burgers om te wonen en te werken. Sloop van overtollige bebouwing, goede landschappelijke inpassing en een zorgvuldige herbestemming van bestaande bebouwing en/of nieuwbouw dient gepaard te gaan met ruimtelijke bouwstenen die de gebiedsidentiteit herstellen of zelfs versterken. 3. Wonen: nieuwbouw in dorp, aan de randen en in het buitengebied betekent dat eigentijdse ontwikkelingen zichtbaar worden in de opzet van de locatie, het erf en de architectuur. Het aanhaken op het dorpse karakter, het karakteristieke erf, of de gezichtsbepalende vrijstaande woning betekent dat er vooraf nagedacht dient te worden welke ruimtelijke bouwstenen passend zijn in dit specifieke geval. De NRK wil hier een inspiratiekader voor zijn en geeft kaders weer.

H.1

4. Recreatie: er is meer behoefte aan recreatiemogelijkheden zoals routes voor fietsers en wandelaars, horeca, campings en buitenactiviteiten. a. De verkeersdruk vormt hierbij een aandachtspunt (van recreatief verkeer) op

bos- en heidegebieden en de optredende verstoring van natuurgebieden voor flora en fauna. Zonering waarbij intensieve en meer extensieve betreedbare gebieden worden aangewezen kan hierbij bijvoorbeeld helpen. b. Voor horeca die zich in het buitengebied vestigt geldt dat dit tot extra verkeer aantrekkende werking met gemotoriseerd verkeer kan leiden, wat verstoring voor wandelaars en fietsers en parkeeroverlast kan veroorzaken. De locaties zelf willen graag in aantrekkelijke delen van het buiten gebied gevestigd zijn, juist deze, voornamelijk, bos- en heidegebieden zijn kwetsbaar voor verstoring. Voor locaties waar ook overnachting mogelijk is, geldt dat de kans bestaat dat ook in de avond en de nacht verstoring kan optreden in het omringende landschap en is daarom minder gewenst. c. (Mini)campings en recreatieparken zijn ruim vertegenwoordigd in het buitengebied. Ook hier geldt dat de NRK kaders kan stellen en inspiratie kan leveren voor inpassing van recreatiebedrijven. Aandachtspunt is hierbij de landschappelijke inpassing, de recreatiedruk op de omgeving en de verkeersaantrekkende werking op de vaak smalle wegen. 5. Cultuurhistorie: herkenbaarheid van erfgoed versterkt de identiteit van een plek, gebied en streek. Zie ook de cultuurhistorische beleidskaart. Dit geldt ook voor de

“Nota Ruimtelijke Kwaliteit Reusel-De Mierden: Kempische eigenheid als kwaliteit”

H.1

7. Aandacht voor biodiversiteit, door afname van groenstructuren en door uitstoot van stikstof en CO2 gaat de kwaliteit en kwantiteit van flora en fauna achteruit, wat ook de ruimtelijke kwaliteit negatief beïnvloedt. 8. De inpassing van de maatregelen van de energietransitie voor de inpassing van ‘zon en wind’ zoals zonnevelden en windturbines hebben invloed op de beleving van het landschap. Ruimtelijke kwaliteit toevoegen aan de inpassingsprincipes horend bij de landschapstypen levert een meerwaarde voor de beleving op.

H.4

H.5

“Nota Ruimtelijke Kwaliteit Reusel-De Mierden: Kempische eigenheid als kwaliteit”

H.3

6. De effecten van klimaatverandering hebben steeds meer effect op de beleving van de ruimtelijke kwaliteit van het buitengebied, aspecten als verdroging en verruiging maken hier onderdeel van uit. a. Er is meer aandacht voor duurzame maatregelen, energiebewustzijn en de verdere elektrificatie van het landschap zoals de aanleg van grootschalige wind- en zonneparken. b. De vermindering van neerslag vraagt ook aandacht voor het afvoerregime van onze beken. Water meer vasthouden en een vertraagde afvoer instellen draagt bij aan de instandhouding van de grondwaterstand en daardoor een betere basiskwaliteit natuur en ecologie. c. Gewassen zoals mais en beplantingen zoals bossen, bermen en laanbomen hebben

steeds meer te leiden van verdroging. Aandacht voor klimaat robuustere soorten is nodig wanneer vervanging aan de orde is door bijvoorbeeld sterfte als gevolg van de droogte. d. Het versterken van de groenstructuur in de dorpen, langs wegen, bij huizen, bij de erven en bij de ontwikkeling van nieuwbouwactiviteiten is een belangrijke bouwsteen die door schaduwwerking verdamping vermindert en een prettig microklimaat laat ontstaan voor de leefomgeving en voor de flora en fauna. Ook zorgt het voor verbinding van o.a. natuurgebieden. Ontstening van tuinen en minder verhard oppervlak in de leefomgeving van dorpen en buurtschappen helpt daarbij.

H.2: Kwaliteiten Reusel -De Mierden

herkenning van landschappelijke patronen, structuren en bijzondere plekken en de relatie met het (onderliggende) erfgoed zoals cultuurhistorische ensembles, aardkundige waarden, historische geografie, historisch groen, historische stedenbouw en bouwkunst. Bij splitsing van boerderijen vraagt het belang van de cultuurhistorische waarden nadere aandacht. Deze waarden kunnen leidend zijn bij de wijze waarop een splitsing kan plaatsvinden. Ook als de cultuurhistorische waarden niet meer als zodanig herkenbaar zijn.

H.4

H.5

Statement: Kempische identiteit in grensstreek domineert en geeft identiteit aan de gemeente.

Kernkwaliteiten kaart

G e m e e n t e R e u s e l - D e M i e rd e n

H.2: Kwaliteiten Reusel -De Mierden

H.3

2.2 Analyse van de Basiskwaliteiten

O m g ev i n g s v i s i e

H.1

‘Strategiekaart omgevingsvisie’

“Nota Ruimtelijke Kwaliteit Reusel-De Mierden: Kempische eigenheid als kwaliteit”

H.1

Kernkwaliteiten die het gebied gevormd hebben zijn als volgt samen te vatten: “ De ruimtelijke identiteit van het ontginningslandschap van de Kempen wordt gevormd door de contrasten tussen beekdalen, oude en jonge ontginningen, beboste dekzandruggen en restanten van woeste gronden met heidevelden, vennen en zandverstuivingen. “

Deze kwaliteiten vertalen zich in de volgende ruimtelijke karakteristieken: •

“ De oude zandontginningen zijn kleinschalig, hebben een onregelmatige verkavelingsstructuur en een besloten karakter (coulissen). Hiervan zijn de oude zandlandschappen met bolle akkers, beemden, hakhoutbosjes en houtwallen karakteristieke landschapselementen.“

•

“ De jonge ontginningen zijn grootschaliger en minder karakteristiek. Kenmerkend zijn de akkercomplexen met aan- en omliggende buurtschappen en bijhorende groenstructuren.”

•

“ Op plaatsen met leem in de ondergrond stagneert regenwater en ontstonden destijds kleinere veenkussens. Daar zijn veelal vennen ontstaan.“

•

H.2: Kwaliteiten Reusel -De Mierden

“ Dorpen liggen als linten over het landschap op de overgang tussen beekdalen en hogere zandgronden. De beken vormen dunnen snoeren, vaak dwars op de bebouwingslinten. “

H.3

Hogere zandgronden domineren op het grondgebied van Reusel-De Mierden, met kenmerkende zandpaden, beeklopen en vooral naaldbossen. Net buiten Reusel-De Mierden, aan de noordzijde ligt een grote dekzandrug met daarop de natuur- en bosgebieden van landgoederen Wellenseind en De Utrecht. Doorsnijding van het landschap door de beekdalen van de Reusel en de Raamsloop bepalen mede het karakter van dit landschap. De Reusel is een beek die ontspringt in het zuidwesten van Reusel en stroomt via Reusel en Lage Mierde door Landgoed De Utrecht en vervolgens langs Baarschot en Diessen onder het Wilhelminakanaal door. Beken die in de Reusel uitmonden zijn o.a. de Belevensche Loop en de Raamsloop. De van oorsprong kronkelende beek stroomde door een brede natuurlijke bedding, met langs de oevers bosjes, weilanden en houtwallen. In de zestiger jaren is de beek veranderd in een rechtgetrokken afvoerkanaal met nauwelijks stroming. Wateroverlast in de winter en verdroging in de zomer is het gevolg en ontbreekt het aan waterberging en ruimte voor natuurlijke processen.

H.4

H.5

“Nota Ruimtelijke Kwaliteit Reusel-De Mierden: Kempische eigenheid als kwaliteit”

H.5 H.4 H.3 H.2: Kwaliteiten Reusel -De Mierden

Voorbeeld van herstel: Om de situatie van de Reusel te verbeteren is men gestart met het project ‘Beekherstel Reuseldal’. Het projectgebied beslaat het dal van de Reusel vanaf de Provincialeweg N269 in het noorden tot aan de natte natuurparel (NNP) Beleven in het zuiden. Met dit project moet de Reusel weer de ruimte krijgen en wordt het beekdal weer herkenbaar gemaakt in het landschap. Dit resulteert in meer ruimte voor het water en voor de natuur. Er zal plaats zijn om overtollig water tijdelijk op te vangen, er komen poelen en ruimte voor amfibieën en bosjes en houtwallen. Hiermee wordt fors ingezet om de smalle beeklopen en vaak niet meer herkenbare beekdalen, door bijvoorbeeld de maisteelt, weer een eigen identiteit terug te geven als meanderende beek binnen een breder beekdal.

H.1

Impressie beekherstel Reuseldal, waterschap De Dommel

“Nota Ruimtelijke Kwaliteit Reusel-De Mierden: Kempische eigenheid als kwaliteit”

H.1

Reusel-De Mierden kent vier dorpskernen: Hooge Mierde, Hulsel, Lage Mierde en Reusel en tien buurtschappen: Braakhoek, De Hoef, De Hoek, Heikant (Hulsel), Heikant (Reusel), Kippereind, Kuilenrode, Mispeleind, Vloeieind en Vooreind.

•

De afwisseling van de van oudsher aanwezige buurtschappen die een belangrijke rol in de ontwikkelingsgeschiedenis hebben gespeeld in het buitengebied en de dorpskernen zijn kenmerkend. Het ruimtelijk herkenbaar houden van de verschillende, vaak kleine buurtschappen, versterkt de identiteit en de landschappelijke samenhang.

•

Landelijk wonen is gewild in het buitengebied. Naast hergebruik van vrijkomende agrarische bebouwing is er steeds meer sprake van opkomende nieuwbouw.

•

Het agrarische karakter van de gemeente maakt onmiskenbaar een belangrijk onderdeel uit van de eigen identiteit. Hierbij valt de innovatiekracht op en de groei van de intensieve veehouderij die door het grootschalige karakter van de huidige bedrijfsvoering een eigen stempel drukt op de beleving van het buitengebied.

Gerestaureerde langgevel

H.2: Kwaliteiten Reusel -De Mierden

•

Passende nieuwbouw

H.3 H.4

(Pluim)veehouderij

H.5

“Nota Ruimtelijke Kwaliteit Reusel-De Mierden: Kempische eigenheid als kwaliteit”

H.5 H.4 H.3

•

Het landelijk karakter van Reusel-De Mierden is een belangrijke ruimtelijke kwaliteit, dit levert in de meeste gebieden een prettige leefomgeving op met veel groen.

•

Bos, heide, velden, akkers en vennen zijn kenmerkend voor de Brabantse Kempen, zijn recreatief aantrekkelijk en maken onlosmakelijk onderdeel uit van het buitengebied van Reusel-De Mierden.

H.1

H.2: Kwaliteiten Reusel -De Mierden

•

Er zijn twee recreatieve/toeristische Natuurpoorten ontwikkeld: 1) Natuurpoort de Brandtoren in Reusel met de ingang tot de achterliggende bos- en natuurgebieden Peelse Heide en de Moeren 2) Natuurpoort de Weeldse Heide met de ingang tot het achterliggende natuurgebied de Weeldse Heide.

De boerenerven: Eenvoud in erfinrichting was lang gebruikelijk. Er werd sober geleefd en hard gewerkt. Kenmerkend is het private agrarische karakter van het erf en het kent de volgende eigenschappen: •

De boerderijen met hun erven waren oorspronkelijk ook in de dorpen aanwezig en na de ruilverkaveling van de jaren zestig zijn ze voornamelijk in het buitengebied terug te vinden.

•

Het erf is van oorsprong de ‘werkplaats’, de opslagplaats voor oogst en machines.

•

Het gazon werd ook wel gebruikt als bleekveld.

•

Het erf werd soms voorzien van enkele monumentale bomen en bood uitzicht over de akkers ter controle.

•

Het voorerf ligt vaak op een tiental meters van de weg, is open en vaak van gazon voorzien in de bebouwde kom en buiten de bebouwde kom vaak omringd met een haag.

•

Het erf vormt samen met de bebouwing een herkenbare ruimtelijke eenheid van hoofdgebouw en bijgebouwen in de vorm van een of meerdere schuren.

•

Daarnaast kende het erf een nutstuin, soms alleen maar een paar fruitbomen en bij uitzondering een siertuin ‘Moestuinen’ als nutstuinen werden vaak voorzien van fruitbomen en maakten onderdeel uit van het boerenerf.

•

Siertuinen werden minder belangrijk gevonden vanuit economisch perspectief, het credo gold: ‘moestuinen gaan voor de sier’.

•

Organisch gegroeide langgevelboerderijen met zadeldaken zijn kenmerkend en nog steeds herkenbaar in de dorpen en het buitengebied.

•

De hedendaagse stallenbouw kent grotere overspanningen met flauwere dakhellingen en wijkt af van het archetype met traditionele dakhellingen. Het inbrengen van gebiedseigen kenmerken in combinatie met een meer economische bouwwijze versterkt de ruimtelijke kwaliteit.

“Nota Ruimtelijke Kwaliteit Reusel-De Mierden: Kempische eigenheid als kwaliteit”

H.1

2.3 Consultatie met werkzame partijen in het veld •

Er is vraag naar nieuwbouw, ondermeer in de vorm van bungalows, deze bouwwijze is meer stedelijk geïnspireerd en komt gebiedsvreemd over in het landelijke buitengebied, ondermeer door het ontbreken van een zadeldak. De situering in de grensstreek maakt onderdeel uit van het dagelijks leven en zorgt voor oriëntatie en reisbewegingen over en weer naar de Zuiderburen.

•

Reusel is meer gericht op Eindhoven, De Mierden meer op Tilburg.

De aandachtspunten zijn geordend in het schema op de volgende pagina’s, zie ook de bijlagen voor de uitgewerkte inbreng.

H.2: Kwaliteiten Reusel -De Mierden

•

Tijdens een gemeenschappelijke consultatie in het najaar 2020 is gevraagd aan adviseurs, architecten en diverse beleidsmakers te reageren op de ontwikkelingen van de vier landschapstypen in Reusel-De Mierden.

H.3 H.4

H.5

“Nota Ruimtelijke Kwaliteit Reusel-De Mierden: Kempische eigenheid als kwaliteit”

H.5 H.3

H.4

Overzicht aandachtspunten ruimtelijke kwaliteit uit consultatie met architecten en bouwkundige adviesbureaus Aandachtspunten bos- en heide-complexen

Aandachtspunten beekdalen

Verdwijnen van waardevolle oude agrarische cultuurlandschappen

Aandachtspunten jonge heide-ontginningen

• • • •

•

H.2: Kwaliteiten Reusel -De Mierden

• • • • • • •

Behoud van bos en heide; Integraal bos- en heidebeheer; Tegengaan vergrassing; Toekomstbestendigheid gebieden, tegengaan verdroging; Herstel biodiversiteit; Herstel van habitats en biotopen; Herstel van vennen; Wandelroutes in afstemming met natuurwaarde; Behoud zandpaden; Behoud van stiltegebieden; Historische structuur gebruiken als inspiratie voor herstel waterlopen, heidegebieden etc.

•

• •

Hermeandering beken Raamsloop en de Reusel; Beekdal weer herkenbaarder door herstellen openheid en terugbrengen oorspronkelijke meandering; Zorg voor voldoende breedte stoomgebied beken; Wateropgave m.b.t. verdroging, meer vasthouden water in beken, vertragen van de afstroming; Aandacht voor dempen sloten langs oude akkercomplexen; Betrek bij herinrichtingsopgave het omringende landschap, kijk naar passende elementen landschappelijke structuur en betrek historische context landschap hierbij, zoals vloeiweide; Geen bebouwing in het beekdal; Voorkom eutrofiering door vermesting en leg buffergebieden aan.

•

• •

H.1

•

Vervaging grenzen tussen het oude cultuurlandschap en de jonge ontginningen door verdwijnen kleinschaligheid zoals landschaps-elementen (bosjes solitaire bomen); Herstel van kleinschalig landschap door aanbrengen kleine landschapselementen zoals akkers, houtwallen, lanen en boomstructuren en meandering van beeklopen; Landbouwkamer: ruimtelijke strategie gehele gebied ontwikkelen, die beter aansluit qua robuustheid van beplantingsstructuren passend bij de schaalgrootte van dit gebied en de daarin gevestigde (grootschalige) bedrijven; Aandacht voor behoud van lokaal micro-reliëf; Vastleggen van kwaliteiten oud cultuurlandschap nodig voor: herstel, ontwikkeling en behoud van het buitengebied; Bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen in het landschap gebruik maken van lokale eigenschappen en (verdwenen) kenmerken van het gebied.

“Nota Ruimtelijke Kwaliteit Reusel-De Mierden: Kempische eigenheid als kwaliteit”

•

• •

•

H.1

Overzicht aandachtspunten ruimtelijke kwaliteit uit consultatie met architecten en bouwkundige adviesbureaus

Aandachtspunten dorpsidentiteit

Concrete ideeën

•

• •

•

• • •

• • • •

•

• •

Centrum Reusel meer uitnodigend maken voor bezoekers; Meer openheid, groen aan dorpsranden; Hervorm inbreidingsregel provincie/open ruimtes in centrum; Groene plekken in het dorp behouden en verder ontwikkelen; Dorpse wegprofielen met voldoende ruimte voor groen en ruime afstand van de woning tot de weg; Dorpse wegstructuren met kasseien en laanbeplantingen en open groene ruimtes (meent) behouden en ontwikkelen; Woningen met kap versterken dorpsidentiteit, bungalows zijn footloose; Regulering verkeerstromen in dorpscentra, auto te gast, verhoogt aantrekkelijkheid winkelend publiek en recreanten.

• • • • • •

•

Onderscheid wordt er gemaakt in zes opgaven: H.2: Kwaliteiten Reusel -De Mierden

•

De dorpskernen met hun pleinen en huidig winkelaanbod; De herbestemming van (rijks) monumentale bebouwing; De openbare ruimte transformeren als aangename ontmoetingsruimte; De oudere bebouwingsstructuren zoals de wederopbouwwijken aantrekkelijker maken; Aandacht voor de randen van de dorpen en de oudere bedrijventerreinen door te investeren in ruimtelijke kwaliteit; Verloedering door leegstand tegengaan.

H.3

Benoem waardevolle plekken en gebouwen, kijk ook naar relatie erfgoed en bescherm kwetsbare waarden en onderzoek nieuwe functies voor erfgoed; Bevolking bewuster maken van ‘eigen parels’, bijzondere plekken koesteren. Blijf dorps!; Welke ruimtelijke kwaliteiten hebben onze dorpen?; Ontwikkeling in samenhang met karakteristieke kenmerken vanuit verleden, die identiteit dorpen versterken; Kijk integraler vanuit ensemble waarde en gebruik dit als input bij nieuwe ontwikkelingen, zodat identiteit plek, gebied, gebouw versterkt of hersteld wordt; Pleidooi voor behoud ruimtelijke kwaliteitsteams; Pleidooi voor beeldkwaliteitsplan bij ontwikkelingen; Betrek ruimtelijke kwaliteit bij ‘ruimte voor ruimtewoningen en ontwikkelingen’.

Aandachtspunten bijzondere plekken binnen de bebouwde kom

H.4

H.5

“Nota Ruimtelijke Kwaliteit Reusel-De Mierden: Kempische eigenheid als kwaliteit”

H.5 H.4

Overzicht aandachtspunten ruimtelijke kwaliteit uit consultatie met architecten en bouwkundige adviesbureaus

H.3

Aandachtspunten bijzondere plekken buiten de bebouwde kom

H.1

H.2: Kwaliteiten Reusel -De Mierden

Bouwwerken • Monumentale gebouwen zoals de ensembles van sigarenfabrieken; • Instandhouding van de buurtschappen en linten; • De VAB locaties en de wijze waarop een herbestemming passend in het landschap ontwikkeld kan worden; • Het ensemble van gebouwen rondom het grenskantoor revitaliseren; • Instandhouding van de kruisbeelden en kapelletjes. Landschap • Versterken ruimtelijke identiteit van de kleinschalige landschappen, de kleine landschapselementen, oude waardevolle laanboomstructuren, ruimte voor de twee beken de Reusel en de Raamsloop en de oude akkercomplexen; • Instandhouding van de zandwegen; • Landschappelijke inpassing met een uitnodigend plan voor de intensieve veehouderij;

Overige ideeën, aandachtspunten en innovaties • • • •

•

Introduceer nieuwe woonvormen, voor kleinschalige woonvormen; Groene inpassing van de landbouwkamer verder ontwikkelen; Waterberging oppakken i.v.m. droogte; Rood voor groen, landgoederen, versterking biodiversiteit, uitbreiding bosareaal; Behoefte aan meer visie over: rondweg, zonnevelden, ontwikkel-mogelijkheden VAB’s; boerderijsplitsing, extra woningen in buitengebied; Veiligstelling en herbestemming monumentale gebouwen.

Onderscheid wordt er gemaakt in zes opgaven: • • • • • •

De dorpskernen met hun pleinen en huidig winkelaanbod; De herbestemming van (rijks)monumentale bebouwing; De openbare ruimte transformeren als aangename ontmoetingsruimte; De oudere bebouwings-structuren zoals de wederopbouwwijken aantrekkelijker maken Aandacht voor de randen van de dorpen en de oudere bedrijventerreinen door te investeren in ruimtelijke kwaliteit; Verloedering door leegstand tegengaan.

“Nota Ruimtelijke Kwaliteit Reusel-De Mierden: Kempische eigenheid als kwaliteit”

H.1 H.2: Kwaliteiten Reusel -De Mierden

Het ‘rondje’ Reusel-De Mierden laat zien dat Reusel-De Mierden beschikt over een scala aan bijzondere kwaliteiten, die de gemeente aantrekkelijk maken om er te wonen, in het (buiten)gebied te werken en recreanten te ontvangen. Ook laat het ‘rondje’ zien dat de beekdalen en de bos- en heidegebieden veel potenties hebben voor de verdere ontwikkeling van natuurwaarden en aantrekkelijk zijn voor recreanten, de vele campings in het gebied onderschrijven dat. De cultuurhistorische betekenis van het gebied is vaak nog aanwezig, soms zichtbaar en soms minder. Juist de aantrekkelijkheid van een gebied betekent ook dat je het moet onderhouden om verdere ‘slijtage’ te voorkomen. Voor Reusel-De Mierden houdt dat in - zoals blijkt uit het ophalen van input - dat de leefbaarheid van de dorpen minder wordt, het winkelaanbod concurrentie krijgt uit de grensstreek en de gezellige dorpspleinen last hebben van teveel autoverkeer en parkeerdruk. Ook lijken de nog resterende monumenten uit vervlogen tijden hun uitstraling langzaam kwijt te raken. Het herbestemmen van deze unieke plekken versterkt juist de aantrekkelijkheid en identiteit. Ook wordt er gezocht naar een juiste balans tussen de recreatiedruk en de vitaliteit van de natuur en beplantingen.

Ook de nog immer belangrijke intensieve veehouderij, met name in het zuidwesteljke deel van het plangebied vraagt om een goede landschappelijke inpassing, die recht doet aan een gezonde bedrijfsvoering en aan een robuust aantrekkelijke groenstructuur, die aansluit op het omringende landschap. Met al deze input gaan we nu over naar de ‘vertaling’ op welke wijze de ruimtelijke kwaliteit verbeterd kan worden. Dit doen we aan de hand van zogenaamde gebiedspaspoorten die per deelgebied ingaan op de kwaliteiten en randvoorwaarden voor instandhouding, herstel en ontwikkeling in een deelgebied.

H.3 H.4

H.5

“Nota Ruimtelijke Kwaliteit Reusel-De Mierden: Kempische eigenheid als kwaliteit”

GEBIEDSPASPOORTEN

“Nota Ruimtelijke Kwaliteit Reusel-De Mierden: Kempische eigenheid als kwaliteit”

H.1

Het gebiedspaspoort Het gebiedspaspoort omschrijft hoe we de bestaande waarden in het gebied kunnen beschermen en eventueel beschermen terwijl er tegelijkertijd ruimte is en blijft voor nieuwe ontwikkelingen. Het paspoort is naast een toetsingskader een inspiratiebron voor mensen die in het gebied een initiatief willen ontwikkelen.

Per landschappelijk deelgebied wordt uiteengezet wat de bijbehorende beelddragers en beelddragende functies zijn. Vervolgens is aangegeven wat u mag binnen het landschappelijke deelgebied en welke ontwikkelingsruimte daarvoor beschikbaar is. Ook is aangegeven hoe het initiatief in het landschap past. Dit wordt gedaan door randvoorwaarden te stellen van grote naar kleine schaal, oftewel van respectievelijk: het landschapsniveau; het erfniveau, naar het bebouwingsniveau.

Het gebiedspaspoort vormt een toetsingskader voor instandhouding en wordt gebruikt bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen. Daarbij kan de gebiedsbeschrijving en de gewenste ruimtelijke uitstraling ter inspiratie dienen bij planvormingen en voorbereiding van initiatieven. De belangrijkste ontwikkelingen van groot naar klein die spelen zijn: de schaalvergrotingen in de intensieve veehouderij, de vrijkomende agrarische bebouwing (VAB’s), de toename van de (verblijfs)recreatiedruk, de dorpsuitbreidingen, de vitaliteit van de kernen en de erfinrichtingen.

Leidraad en relatie cultuurhistorische beleidskaart

De leidraad bevat randvoorwaarden die vanuit ruimtelijke kwaliteit van belang zijn. De ruimtelijke kwaliteit wordt ondermeer bepaald door de bestaande opbouw én de onderliggende waarden die in het gebied aanwezig zijn, zoals landschapsopbouw, natuurwaarde, het bodemarchief, cultuurhistorie, erfgoed en archeologie. Er is steeds een ruimtelijke relatie met het cultuurhistorisch erfgoed aanwezig, die ondermeer door bijvoorbeeld de uitgevoerde ruilverkavelingen en ruimtelijke ontwikkelingen minder zichtbaar is, maar in de vorm van patronen van beplantingen en akkergrenzen, silhouetten van buurtschappen, dorpen en ruimtelijke structuren zoals bossen met beeklopen en vennen nog steeds afleesbaar zijn in het landschap.

H.3: Gebiedspaspoorten

De gebiedspaspoorten bestaan uit: Omschrijving van de deelgebieden, opgedeeld in vier landschapstypen en de buurtschappen en linten. • De beelddragers, de kenmerken en karakteristieken; • De beelddragende functies; • Gewenste uitstraling van het landschap.

H.2

Toetsingskader en ontwikkelingen

Ook wordt hierbij aandacht gevraagd voor herstel van waarden die er waren maar nu (nagenoeg) verdwenen zijn. Het versterken van de patronen en structuren levert een belangrijke bijdrage aan de identiteit van een gebied of bijvoorbeeld een plek en versterkt de ruimtelijke kwaliteit. Ze versterken allemaal de gebiedsidentiteit in het gebied en vormen onderdeel van de plaatsgevonden ontwikkeling in het (deel)gebied.

H.4

H.5

“Nota Ruimtelijke Kwaliteit Reusel-De Mierden: Kempische kempische eigenheid als kwaliteit”

H.5 H.4

Gebiedspaspoorten Reusel De Mierden Samenstelling

Toetsingskader en inspiratiebron voor initiatieven

Gewenste uitstraling van het landschap

Geeft onwikkelruimte aan per landschapstype

Beelddragende functies

Beschermen bestaande waarden

Beelddragers, de kenmerken en karakteristieken per landschapstype

Geeft randvoorwaarden aan voor schaal landschap, erf en bebouwing

Omschrijving van de deelgebieden en de buurtschappen en linten

H.1

H.2

H.3: Gebiedspaspoorten

Doel

“Nota Ruimtelijke Kwaliteit Reusel-De Mierden: Kempische eigenheid als kwaliteit”

H.1

Uitstraling landschap, ontwerpprincipes Erfbeplanting, ontwerpprincipes

Ruimtelijke inpassing + ontwerpprincipes erven

Bebouwing op het erf, ontwerpprincipes Vormgeving bedrijfswoningen, bijgebouwen en bedrijfsbebouwing/ stallen en schuren Materiaal- en kleurgebruik Duurzaamheid, zonnepanelen Uitstraling van het erf, ontwerpprincipes Erfbeplanting, ontwerpprincipes

Buurtschappen en linten

Uitstraling landschap, ontwerpprincipes Uitstraling erf, ontwerpprincipes Erfbeplanting, ontwerpprincipes Bebouwing op het erf, ontwerpprincipes

H.3: Gebiedspaspoorten

Ruimtelijke inpassing + ontwerpprincipes landschap

H.2

Gebiedspaspoorten gaan in op:

H.4

H.5

“Nota Ruimtelijke Kwaliteit Reusel-De Mierden: Kempische eigenheid als kwaliteit”

H.5 H.4

Landschapstypen kaart

Landschapstypen + cultuurhistorische beleidskaart

G e m e e n t e R e u s e l - D e M i e rd e n

H.3: Gebiedspaspoorten

Bijgevoegde landschapstypenkaart geeft de ligging van de vier landschapstypen weer. De naastliggende cultuurhistorische beleidskaart geeft aan welke onderdelen en ensembles uit de cultuurhistorische beleidskaart in de vier deelgebieden voorkomen.

Wat is een goede landschappelijke inpassing? Een zodanige vormgeving en inpassing dat deze optimaal is afgestemd op bestaande dan wel nog te ontwikkelen landschappelijke (ruimtelijke, natuurlijke en cultuurhistorische) landschapskwaliteiten. Dit kan door middel van: Stedenbouw en architectuur (vormgeving, situering bebouwing, materiaalgebruik), aanleg van landschappelijke en/of natuurlijke elementen al dan niet in combinatie met sloop.

H.1

H.2

O m g ev i n g s v i s i e

“Nota Ruimtelijke Kwaliteit Reusel-De Mierden: Kempische eigenheid als kwaliteit”

H.1

Legenda Cultuurhistorisch gebied (vanuit provincie)

Leidraad en relatie Nota Ruimtelijke Kwaliteit en bkp’s

H.2

Cultuurhistorische beleidskaart

Cultuurhistorisch complex (vanuit provincie)

H.3: Gebiedspaspoorten

De kaart van de beeldbepalende gebiedsambities geeft aan voor welke Cultuurhistorische ensembles gebieden extra aandacht wordt gevraagd. Hierdoor kunnen initiatiefnemers hun Aardkundig waardevolle gebieden planvoorbereidingen afstemmen op de gebiedseigen kenmerken van het gebied Historische geograﬁe en daarmee met hun ontwikkeling een waardevolle bijdrage leveren aan herstel, Historische geograﬁe (lijn) instandhouding en ontwikkeling van het desbetreffende gebied. Historisch groen Historisch groen (punt) Historische stedenbouw

Historische bouwkunst (punt)

Gemeente grens Kernen Overige bebouwing Perceelgrenzen Waterlichamen Waterlopen

700

1.400

Meters 2.800 N

H.4

H.5

“Nota Ruimtelijke Kwaliteit Reusel-De Mierden: Kempische eigenheid als kwaliteit”

H.5 H.4

Beeldbepalende ambities •

•

H.3: Gebiedspaspoorten

•

Beeldbepalende ambitie ‘beschermd’ : voor de gebieden met de rijkste historie waarvan de ruimtelijke kenmerken het best bewaard zijn gebleven beeldbepalende ambitie ‘beschermd’ en/of die op gebouw‐ en ensembleniveau een monumentale waarde beeldbepalende ambitie ‘conserverend’ hebben; beeldbepalende ambitie ‘regulier’ Beeldbepalende ambitie ‘bijzonder’ is gekoppeld aan deelgebieden bebouwde kom met een rijke geschiedenis waarin verschillende stijlen, stijlperiodes of ontwerpinvloeden zichtbaar zijn en waarbij de inspiratie voor ruimtelijke ontwikkeling is gericht op behoud/herstel/versterken van de belangrijkste cultuurhistorische onderdelen; ‘Reguliere’ beeldbepalende ambitie voor de deelgebieden met een kortere ‘ruimtelijke’ geschiedenis. Voor ruimtelijke ontwikkelingen is de bestaande kwaliteit uitgangspunt en is ruimte voor kwalitatieve toevoegingen en transformatie.

Legenda

H.1

H.2

beeldbepalende ambitie ‘regulier’ beeldbepalende ambitie ‘bijzonder’ bebouwingsconcentraties (‘bijzonder’) bebouwde kom Cultuurhistorisch beeldbepalend pand (‘bijzonder’) Rijksmonument (‘beschermd’)

700

1.400

Meters 2.800 N

“Nota Ruimtelijke Kwaliteit Reusel-De Mierden: Kempische eigenheid als kwaliteit”

H.1

Aspectgroepen

Relatie met de omgeving

Plaatsing/situering Massavorm Gevelopbouw Materiaal (hoofdvlakken) Kleur (hoofdvlakken) Compositie massaonderdelen Gevelindeling Vormgeving

Beeldbepalende ambitie Beeldbepalende ambitie Beeldbepalende ambitie Beeldbepalende ambitie ‘beschermd’ ‘bijzonder’ ‘regulier’ ‘vrij’ Streng

Streng

Kritisch

Niet

Streng

Kritisch

Indien van essentieel belang

Niet

Kritisch

Indien van essentieel belang

Niet

H.3: Gebiedspaspoorten

Het bouwwerk op zichzelf

Beoodelingsaspecten

H.2

Toetsing beeldbepalende ambities

Gevelelementen De detaillering

Materialen (onderdelen) Kleuren (onderdelen) Detaillering (onderdelen)

H.4

H.5

“Nota Ruimtelijke Kwaliteit Reusel-De Mierden: Kempische eigenheid als kwaliteit”

3.1

BOSSEN EN VENNEN

“Nota Ruimtelijke Kwaliteit Reusel-De Mierden: Kempische eigenheid als kwaliteit”

H.1 H.2

Gebiedsbeschrijving Bossen en vennen Gemeente Reusel-De Mierden is eigenaar van bijna 1.000 hectare bos en natuur, zoals het fraaie Panneven.

De noordoostelijke bossen met ondermeer de Mispeleindse Heide grenzen voor een deel aan het kleinschalige agrarisch cultuurlandschap. De (zand)paden structuur is deels grillig. Dat laatste geldt ook voor de overgang van de randen naar het kleinschaliger oude cultuurlandschap. Deze meer grillige randen bieden kansen voor versterking van de biodiversiteit door de verdere ontwikkeling van een afwisselende randvegetatie. De zoomvegetatie met loofsoorten en verspreid liggende bosjes draagt bij aan een verrijking van de bosranden.

H.4

De hoge en droge zandgronden waren relatief goedkoop. Hierdoor was het vroeger voor mensen van hoge komaf een goede plek om hun landgoederen te bouwen. Deze zijn nog terug te vinden in de landgoedbossen De Utrecht en Wellenseind. Deze vormen een belangrijk onderdeel van de ruimtelijke structuur van het bosgebied, evenals de vele restanten van heide en vennen. Inmiddels wordt een deel van deze bossen omgevormd tot meer gemengde bossen (met o.a. eik en beuk), waardoor ze ecologisch en recreatief aantrekkelijker worden.

Schematische weergave bos- en heidegebied uit analyseboek omgevingsvisie

H.5

“Nota Ruimtelijke Kwaliteit Reusel-De Mierden: Kempische kempische eigenheid als kwaliteit”

H.3: Gebiedspaspoorten - Bossen en vennen

Onderscheiden worden de gemeentelijke bosgebieden in het noordoosten en het zuidwesten. Beide zijn voorzien van dominant naaldbos met een zekere afwisseling van loofbos en heide. De bosgebieden zijn grote, relatief jonge boscomplexen, gelegen in een krans rondom de kern van de gemeente. Vaak zijn ze in gebruik als productiebos (naaldhout) met een economische betekenis. De bossen zijn dooraderd met een (zand-)padenstructuur.

De bossen en heide in het zuidwesten Peelsche Heide en Reuselse Moeren maken onderdeel uit van de meer rationeel ontwikkelde, grootschalige bossen van de jonge heide-ontginningen met een orthogonale opzet qua wegenpatroon. De Reuselse Moeren is één van de weinige natte gebieden waar je nog hoogveen kunt aantreffen. De meer rechtlijnige begrenzingen van deze bossen vraagt om meer biodiversiteit door omvorming naar een meer gemengde rand met loofhout en toevoeging van mogelijk nieuwe natuurpercelen of bosjes van loofhout aangrenzend aan het bestaande bosgebied, zodat er een aanzet voor de verrijking van de bosranden ontstaat. De Groote Cirkel en de Kleine Cirkel vormen bijzondere open plekken in dit gebied.

H.5 H.4 H.3: Gebiedspaspoorten - Bossen en vennen

G e m e e n t e R e u s e l - D e M i e rd e n

Dit gemeentelijke bezit brengt uitdagingen en verantwoordelijkheden met zich mee. De gemeentebossen hebben te maken met meerdere doelstellingen en functies. De bossen zijn een belangrijk infiltratiegebied voor het water dat uiteindelijk het beekdal van de Reusel voedt en hebben deels sterke ecologische en landschappelijke relaties met de omgeving.

H.1

H.2

O m g ev i n g s v i s i e

“Nota Ruimtelijke Kwaliteit Reusel-De Mierden: Kempische eigenheid als kwaliteit”

H.1

•

• • •

•

• • • • • •

Grote waardevolle vennen: het Goor en de Flaes in het noordelijke boscomplex; Fraai afwisselende open gebieden van heide en vennen begrensd door besloten bospartijen; Doorsnijding door de beken de Reusel en de Raamsloop; Aanwezigheid van verblijfsrecreatieterreinen in en nabij de bossen; Aanwezigheid van uitzichttoren D’n Flaestoren en vogelkijkpunt Het Goor (deze staat op Hilvarenbeeks grondgebied, in Esbeek); Aanwezigheid van landgoed De Utrecht inclusief een natuurbegraafplaats. Aanwezigheid van landgoed Wellenseind.

• •

•

Het zuidelijke bosgebied heeft restanten van hoogveenvegetatie; Naast verdroogde veenresten bevindt zich hier vochtige heide, droog naaldbos en spontaan berkenbos. Opvallend zijn de omvangrijke gagelstruwelen in het gebied. In het hoogveen bevindt zich Kleine veenbes, Lavendelhei, Beenbreek, Klokjesgentiaan en veenmossen, alsmede Kleine Zonnedauw; Grote afwisseling van vegetatietypen en open- en beslotenheid; Hoge natuurwaarden door afwisseling van bossen, heide, hoogveengebieden: Turnhoutse heide, Reuselse Moeren en Peelse heide. Stenen der zaligheden en refereert aan de acht Seligheden en de bijbehorende dorpen;

H.4

Het noordelijk bosgebied

•

Het zuidelijk bosgebied

H.5

“Nota Ruimtelijke Kwaliteit Reusel-De Mierden: Kempische eigenheid als kwaliteit”

H.3: Gebiedspaspoorten - Bossen en vennen

•

Groene uitstraling van aaneengesloten grootschalige boscomplexen afgewisseld door open ruimtes met restanten van heidecomplexen en grote vennen; Enkele solitaire bomen in het heideveld; Verkaveling van bospercelen heeft een wat grillig verloop; Begrenzing van bospercelen door akkers en graslanden; Hoofdzakelijk naaldbomen t.b.v. bosbouw aangelegd afgewisseld met berken en eik; Kenmerkende structuur van aaneengesloten zandwegen en zandpaden, soms met een wat grillig verloop die de bosgebieden doorsnijden.

Beelddragers zuidelijk bosgebied

H.2

Beelddragers noordelijk bosgebied

H.5 H.4

•

H.3: Gebiedspaspoorten - Bossen en vennen

• • • • •

De Reuselse Kei, deze lag tot de twintiger jaren van vorige eeuw in het grensgebied tussen Reusel en Bladel, nabij het Kroonven. Tijdens de ontginning van de hei in 1930 was de kei een obstakel voor de landbouw en moest hij verwijderd worden; De Groote en de Kleine cirkel nabij de Peelse Heide; De uitzichttoren bij het Outdoor park ‘De Oude Brandtoren’. Aanwezigheid van microreliëf ; Rechtlijnige padenstructuur in het zuidelijke boscomplex; De grens als niet ‘zichtbare’ barrière.

Beelddragende functies • • • • • • • •

Bosbouw; Natuurontwikkeling; Verblijfsrecreatie in de vorm van campings, overnachten bij de boer; Dagrecreatie fietsen, wandelen, mountainbiken, vogelspotten; Waterberging in vennen; Horeca aanbieders, restaurants; Zandpaden en wegen door het gebied; Hoogveenvegetatie in de zuidelijke bossen.

Aandachtspunten •

•

• •

•

H.1

H.2

•

Veroudering van de recreatieve verblijfsaccommodaties en de aandacht voor een goede landschappelijke inpassing waardoor verstoring met de omgeving wordt voorkomen; Druk vanuit recreatie op het gebied die tot verstoring van de natuur kan leiden verminderen door zonering verkeer in te stellen met gebieden voor intensief en meer extensieve betreedbaarheid; Herziening hoeveelheid padenstructuur voor recreatief gebruik in stiltegebieden. Dit gebeurt altijd in overleg met Visit Brabant indien het knooppuntennetwerk betreft. Verzuring, vermesting bosranden tegengaan door groene buffers , randzones te ontwikkelen; Verdroging tegengaan door meer aandacht voor verminderen oppompen grondwater, assortimentskeuze bosareaal klimaat robuuster maken; Meer verbinding gewenst tussen de verschillende bos en heide arealen; Waterhuishoudkundige samenhang tussen hogere droge gronden en natte beeksystemen versterken.

“Nota Ruimtelijke Kwaliteit Reusel-De Mierden: Kempische eigenheid als kwaliteit”

H.1

Uitstraling van het landschap •

•

• • •

Ontwerpprincipes

Geïntegreerd bosbeheer met productie, ecologie en recreatie zijn belangrijk. Er wordt stevig ingezet op ecologische en recreatieve verbindingen tussen de verschillende bosen heidecomplexen. Productiebos wordt omgevormd naar meer gemengde bossen met inheemse soorten, ruimte voor natuurlijke processen en ongelijkjarige bomen. Deze bossen bestaan uit grove den, berk, zomer- en wintereik, beuk, hazelaar, linde, esdoorn en haagbeuk. De recreatieve mogelijkheden van de bossen worden verbeterd met een accent op extensieve recreatie en natuurbeleving. De beeklopen zijn zoveel mogelijk waterdragend ook in de zomer. De restanten heide complexen kunnen bij het recreatieve netwerk worden opgenomen. Alleen bij uitzondering is nieuwe bebouwing in of aan de rand van het bos mogelijk, als bijzonder accent. Dit gebeurt altijd in combinatie met de aanleg van nieuw bos/ heide of er moet sprake zijn van grote kwaliteitsverbetering van bestaande arealen.

•

• • • • •

•

• •

H.5

“Nota Ruimtelijke Kwaliteit Reusel-De Mierden: Kempische eigenheid als kwaliteit”

H.4

•

Relatie bos en beeksysteem: De functie van de gemeentebossen als brongebied voor de Reusel dient verder versterkt te worden en deels hersteld, zodat de samenhang tussen de hogere, droge gronden en de natte beeksystemen wordt versterkt. Streven om het water langer vast te houden aan de bron: een natuurlijke waterberging. Een aantal gebieden leent zich daar bij uitstek voor, zoals de voormalige Torenbroeksche vijver, delen van de Rijtsche heide en het Kruisven (inclusief omliggende landbouwgrond. Gebruik het bos en heidelandschap als een waardevol te behouden ecosysteem en zet in op versterking van de ecologische verbindingen. Behoud het plaatselijke microreliëf. Bestrijd vergrassing van de heide door beheer, bijvoorbeeld met een schaapskudde. Versterk het bosareaal met aanplant van gemengd loofbos. Voorkom versnippering van de natuurgebieden. Gebruik zoneringen om de recreatieve druk op te vangen d.m.v. goede hoofdroutes waardoor verstoring in de gebieden wordt voorkomen. Zet in op wandelen en fietsen op uitgezette paden. Faciliteer ruiters met eigen ruiterpaden. In 2021 wordt het huidige ruiternetwerk

bij Peelse heide verder uitgebreid zodat het netwerk wordt verbonden met die van België en omliggende gemeenten. Weer gebiedsvreemde functies. Faciliteer wandelaars en fietsers met digitale routes met actuele info over de gebiedsontwikkeling. H.3: Gebiedspaspoorten - Bossen en vennen

•

H.2

Ruimtelijke inpassing en ontwerpprincipes landschap

H.5 H.4

Ruimtelijke inpassing en ontwerpprincipes landschap In de bos- en heidegebieden komen geen agrarische erven voor. De agrarisch open gebieden in de bossen vallen onder de jonge ontginningen.

Ontwerpprincipes • •

Uitstraling van het erf H.3: Gebiedspaspoorten - Bossen en vennen

• • • • • • • •

• •

Hoofdgebouw vooraan op het erf, bijgebouw erachter

Hoofdgebouw verscholen van de weg af

H.2

•

Het erf heeft als geheel een groene uitstraling. Het erf vormt een eenheid met de groene omgeving en is als camping /bungalow park vanaf de openbare weg niet zichtbaar. De bebouwing is terughoudend vormgegeven en bestaat uit een laag met kap zonder harde kleurstellingen. Schuttingen en/of andere hoge erfafscheidingen zijn vanaf de openbare weg niet waarneembaar. Er is eenheid in erfafscheidingen op het vakantiepark. Er is sprake van een functionele buitenverlichting van de entreeruimtes van het erf, die niet het landschap inschijnen. Gebiedseigen hagen, singels en bomen versterken het groene erf. Parkeervoorzieningen zijn met hagen en bomen ingepast, waardoor de auto’s vanaf de openbare weg niet zichtbaar zijn. De principe inrichting bestaat uit halfverharding van de parkeerplaats.

Het erf van een particuliere woning bestaat uit een ensemble van hoofdgebouw en vaak een bijgebouw en ligt in het groen. Het hoofdgebouw ligt soms wat verscholen van de weg af. Het hoofdgebouw ligt vooraan op het erf en de bijgebouwen erachter. Bebouwing op het erf staat enigszins van de weg af.

H.1

Bebouwing op enige afstand van de weg

“Nota Ruimtelijke Kwaliteit Reusel-De Mierden: Kempische eigenheid als kwaliteit”

H.1 H.2

Ruimtelijke inpassing en ontwerpprincipes erven Erfbeplanting • • • •

Ontwerpprincipes • • • • •

Inheemse haag (beuk)

H.3: Gebiedspaspoorten - Bossen en vennen

•

Veel gebiedseigen en boomrijke beplanting. Veel struikvormers en (monumentale) bomen. Gebruik van voorjaarsbloeiers als onderbegroeiing. De erfgrens grenzend aan het bos is vaak aangeplant als bosrand met struiken en bomen. Monumentale bomen blijven beschermen. Erf past in bosrijke omgeving

Erf past in bosrijke omgeving en valt niet op. Het erf is voorzien van inheemse hagen (beuk, spaanse aak, haagbeuk, liguster), inheemse bomen en bosjes. Gebruik aan de voorzijde (geschoren) inheemse hagen, geen coniferen of laurierhagen. De beplanting is grotendeels gebiedseigen en inheems. Kruidenrijke zones zoals bermen worden aangemoedigd ten behoeve van de biodiversiteit

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=ReuselDeMierden&id=35c2b647-7125-46a1-955c-181a5bf5ad31