[24.20184] Bijlage 03 - Ontwikkelstrategie De Kempen 2024-2040_ Samen op eigen wijze vorm geven (met wijzigingen)
Tekst van het document
Ontwikkelstrategie De Kempen 2024-2040 Samen op eigen wijze vorm geven 25 oktober 2024
M 0 I] I
w&SWêŜê
i
GEMEENTE
Reusel-De Mierden
iliiliiįÉ
mĘnm.
00
Voorwoord
De Kempen zijn in trek!
Eersel en Reusel-De Mierden - een gezamenlijke
Het is hier mooi en plezierig wonen en recreëren.
ontwikkelstrategie opgesteld. De inbreng die de
Onze ondernemersmentaliteit en de ligging in de
Kempenaren ons tijdens de toekomstdialoog hebben
Brainportregio leiden bovendien tot economische
gegeven is daarbij van wezenlijk belang gebleken en
voorspoed. Het ziet ernaar uit dat die Brainportregio
is terug te lezen in dit document. Met elkaar hebben
de komende jaren flink blijft groeien en dat heeft
we bepaald hoe de schaalsprong kan meehelpen aan
invloed op De Kempen. Door de schaalsprong zal
een positieve ontwikkeling van de brede welvaart in
Mathijs Kuijken
er de komende jaren veel op ons afkomen. Zo is
Wethouder gemeente Bergeijk
er de vraag naar woningen voor Kempenaar én
Fonsd’Haens
Inhoudsopgave
00
00
Bestuurlijke samenvatting
4
01
Inleiding
5
02
Een foto van De Kempen
11
De Kempen.
03
De Kempische toekomstdialoog
17
nieuwkomer en naar nieuwe bedrijventerreinen. Die
Samen op eigen wijze vorm geven Voorliggende Ontwikkelstrategie De Kempen 2024
04
De Kempische opgaven
21
vraagstukken komen bovenop de flinke opgaven die we al hebben als het gaat om de bereikbaarheid
2040 bevat de gezamenlijke ambitie van de vier
van onze kernen, de klimaatopgaven en de transitie
Kempengemeenten. In De Kempen zijn we eigenwijs.
De Kempische ambitie
27
van de landbouw. We behouden graag onze
Aansluitend op het karakter van de Kempenaar
identiteit van onze kernen in het mozaïeklandschap
geven wij dan ook samen op eigen wijze vorm aan
Hoe nu verder?
47
van beekdalen, bossen, heide en vennen, en het
de toekomst van ons gebied.
boerenland, waarin we er voor elkaar zijn.
Wethouder gemeente Bladel
Namens De Kempen,
Schouder aan schouder
25 oktober 2024,
De opgaven waar we voor staan zijn gemeentegrensoverschrijdend. Alleen door deze
Mathijs Kuijken
Kempenbreed op te pakken, kunnen we ervoor
Fonsd’Haens
zorgen dat de schaalsprong goed in ons gebied
Steven Kraaijeveld
kan landen. Net als in 2021 hebben we - de vier
Frank Rombouts
gemeenten in De Kempen: Bergeijk, Bladel, Steven Kraaijeveld Wethouder gemeente Eersel
Frank Rombouts Wethouder gemeente Reusel-De Mierden
3
00
Bestuurlijke samenvatting
Inleiding
De Brainportregio maakt een economische
Vanwege het bestaande voorzieningenaanbod
Aanleiding
De Metropoolregio Eindhoven (MRE) stelde daarom
schaalsprong door, die ook in De Kempen tot
groeien de grotere kernen meer dan de
In december 2021 hebben de colleges van de vier
in 2023 de Ontwikkelstrategie Zuidoost-Brabant voor
extra vraag aan woningen, bedrijventerreinen en
autonome woningbehoefte. Ook de kernen met
Kempengemeenten de Ontwikkelstrategie De Kempen
wonen, werken en mobiliteit op, die afspraken bevat
mobiliteitsoplossingen leidt. Dat heeft invloed op de
een ligging nabij het stedelijk gebied zullen
“Vanuit eigen kracht, een meerwaarde binnen de
over de ontwikkeling van de regio. Hiermee is ook
ruimtelijke inrichting van en het sociale leven in de
meer groeien om de woningbehoefte vanuit de
Brainportregio” vastgesteld. Die ontwikkelstrategie
een eerste verkenning gemaakt van de gevolgen van
samenwerking van 21 gemeenten in het zuidoosten van Brabant, waarvan Bergeijk,
^
vier Kempengemeenten Bergeijk, Bladel, Eersel en
schaalsprong op te vangen.
is een ruimtelijke strategie op het gebied van wonen,
de ontwikkelingen voor De Kempen. In maart 2024
We streven ernaar om ons bestaande
werken en mobiliteit en legt de focus primair op de
heeft het kabinet Operatie Beethoven gepresenteerd,
daarom een bestuursopdracht vastgesteld voor "het
voorzieningenniveau eerder te versterken dan te
periode tot 2030.
waarmee ASML en aanverwante bedrijven voor
bepalen van de strategische koers van De Kempen in
behouden om de leefbaarheid en de levendigheid
2040 op sociaal-maatschappelijk en fysiek gebied,
in onze kernen te waarborgen, en de geestelijke
met daarin concrete keuzes en een bijpassende uitvoeringsagenda". Voorliggende Ontwikkelstrategie
Reusel-De Mierden. De vier gemeenteraden hebben
^
samen met bedrijven en kennisinstellingen in de regio. De Brainportregio is een van de meest
en lichamelijke gezondheid van alle Kempenaren
al snel ingehaald door de tijd. Uit recente inzichten
van de Ontwikkelstrategie De Kempen uit 2021 én die
toonaangevende kennis- en innovatieregio’s van
te bevorderen.
blijkt namelijk dat de ontwikkelingen vanuit de
van Zuidoost-Brabant volgde bovendien dat de brede
schaalsprong sneller gaan en bovendien een grotere
welvaart en het subjectief welzijn meer aandacht
Wat is de schaalsprong?
verdienen.
De aanwezige kennisintensieve maakindustrie én
Met de Kempische ambitie streven we naar het "In onze samenleving is iedereen welkom en leren we
die de Kempenaren hebben uitgesproken tijdens de
elkaar graag kennen. Onze regio wordt gekenmerkt
toekomstdialoog hebben we naast de Kempische
door dorpse bebouwing met geschikte woningen voor
opgaven gelegd. Daaruit is de Kempische ambitie
jong en oud, voor Kempenaar én nieuwkomer. De
gevolgd op de thema’s wonen, werken, bereikbaarheid
maakindustrie en de vrijetijdssector zijn kenmerkend
en mobiliteit, landschap en klimaat, voorzieningen en
voor de regio en maken De Kempen economisch
samenleving. Tezamen vormen de thema’s voor deze
sterk. Alle kernen zijn goed en veilig te bereiken
strategie de brede welvaart en hebben ze invloed op
met een geschikt vervoermiddel voor iedereen. De
het subjectief welzijn van alle Kempenaren.
natuur en het mozaïeklandschap zijn altijd dichtbij. Onze voorzieningen zorgen voor leefbaarheid en
4
Brainport Eindhoven) werken de regiogemeenten
behouden en zullen doorgroeien. Uit de beoordeling
De bestaande identiteit van De Kempen en de wensen
De Kempische ambitie luidt op hoofdlijnen:
levendigheid in alle kernen. We behouden onze veilige
^
Om de woonzekerheid van onze regio te
en rustige leefomgeving waar het dorpse karakter met
waarborgen groeien we tot 2040 met minimaal
haar actieve verenigingsleven centraal staat. Dit alles
8.950 tot maximaal 13.000 woningen. Indien
draagt bij aan de brede welvaart van De Kempen en
nodig stellen we dit aantal na evaluatie bij.
het welzijn van alle Kempenaren.’’
impact hebben op De Kempen dan eerder gedacht.
werken en leven is, zorgen voor een forse groei.
Bestuursopdracht
Dat resulteert in meer bedrijven, meer banen,
In het voorjaar van 2023 hebben de gemeenteraden van de vier Kempengemeenten Bergeijk, Bladel,
meer inwoners en een groot en toenemend
Eersel en Reusel-De Mierden een bestuursopdracht vastgesteld, met als doel “hetbepalen van de
verdienvermogen: de schaalsprong. De vier Kempengemeenten willen niet afwachten, maar
strategische koers van De Kempen in 2040 op sociaal-maatschappelijk en fysiek gebied, met daarin
actie ondernemen om te voorkomen dat de
concrete keuzes en een bijpassende uitvoeringsagenda. Dit traject moet uiteindelijk een compact rapport
groei tot knelpunten leidt en de regio vastloopt.
opleveren, opgebouwd vanuit één voorkeursscenario. Dit rapport bestaat uit kaarten en visualisaties om
De regio maakt deze schaalsprong bovendien
de effecten en keuzes inzichtelijk te maken. ”
Om het toekomstbeeld te bereiken koppelen we aan
van de betreffende kern. Daarmee behouden
de voorkeursrichting per thema een of meer leidende
we de leefbaarheid en versterken deze waar
principes.
door in een tijd waarin het welzijn van onze inwoners al onder toenemende spanning staat. Economisch gaat het voor de wind, maar het
Daarbij zijn de volgende uitgangspunten gegeven:
behouden van welzijn en de kwaliteit van de
^
De strategische koers wordt met de vier Kempengemeenten bepaald.
leefomgeving staat daarmee steeds meer onder
^
We gaan uit vanuit de kracht van De Kempen.
druk.
^
Eerder vastgestelde en nog steeds actuele visiedocumenten worden actief betrokken in het traject.
De Kempen
^
Er worden vier integrale denkrichtingen opgesteld voor de wijze waarop de schaalsprong kan landen
Waar we in voorliggend document spreken van De Kempen bedoelen we de vier
in De Kempen. ^
Het uiteindelijke voorkeursscenario bepaalt de strategische koers van De Kempen en vormt het uitgangspunt voor de sturing op toekomstige ontwikkeling.
kunnen voorzien in de autonome woningbehoefte
Europa.
het feit dat het in de Brainportregio goed wonen,
Elke kern kan qua woningaantal groeien, om te
mogelijk.
Bladel, Eersel en Reusel-De Mierden onderdeel zijn. Binnen de Brainportregio (officieel:
De Ontwikkelstrategie De Kempen uit 2021 is echter
volgende toekomstbeeld voor De Kempen in 2040:
^
De Metropoolregio Eindhoven is een bestuurlijke
Nederland (en de Brainportregio) kunnen worden
De Kempen 2024-2040 geeft invulling aan die bestuursopdracht.
Metropoolregio Eindhoven en Brainportregio
^
Kempengemeenten Bergeijk, Bladel, Eersel en Reusel-De Mierden.
De strategische koers kan niet allesomvattend zijn, maar geeft voldoende kaders en richting voor verdere uitwerking op alle van toepassing zijnde thema’s, te weten: ^
wonen, werken en mobiliteit;
•
thema’s die het sterke sociaal-maatschappelijke karakter van De Kempen bepalen.
5
01
01
Wat is Brede Welvaart?
Voorliggende Ontwikkelstrategie De Kempen 2024
mobiliteitsoplossingen vraagt. Dat heeft effecten op
Bij welvoort denken we vaak als eerste aan
2040 geeft invulling aan de bestuursopdracht vanuit
de ruimtelijke inrichting en het sociale leven in de vier
de vier Kempische gemeenteraden om een vervolg
Kempengemeenten Bergeijk, Bladel, Eersel en Reusel-
te geven aan de ontwikkelstrategie uit 2021. De
De Mierden.
economische groei. Maar welvaart is meer dan alleen ons inkomen en het vermogen dat we al of niet bezitten. Hoe we wonen, waar we werken
Ontwikkelstrategie De Kempen 2024-2040 bevat een
en hoe bereikbaar onze leefomgeving is, bepalen de kwaliteit van ons leven. Ook het landschap,
gezamenlijke strategische koers voor De Kempen
Nu de schaalsprong steeds duidelijker vorm begint te
de problemen rondom klimaatverandering,
tot 2040. Zoals aangegeven in de bestuursopdracht
krijgen, is het noodzakelijk dat we in een gezamenlijke
de samenleving en de aanwezige (ofjuist ontbrekende) voorzieningen zijn hierop van
hebben we aandacht gehad voor de randvoorwaarden
en gemeentegrensoverschrijdende strategie bepalen
invloed. Brede welvaart omvat dus alles wat
om deze (regionale) ontwikkelingen te laten landen en
hoe we in De Kempen moeten omgaan met de
mensen van waarde vinden.
de Kempenaren betrokken.
schaalsprong.
In deze ontwikkelstrategie wordt regelmatig over
De Ontwikkelstrategie De Kempen 2024-2040 vormt
de Kempische identiteit geschreven. Maar wat is
de leidraad voor de ontwikkeling van De Kempen tot
We willen de kwaliteiten van De Kempen en de
nu die identiteit? De identiteit van een plek wordt
2040 op ruimtelijk en sociaal-maatschappelijk gebied:
Kempische identiteit in stand houden en als het
beknopt, concreet en kaderstellend. De afzonderlijke
even kan versterken. Zoals blijkt uit bestaande
de Kempenaar staat centraal! De thema’s die
gemeenten stellen vervolgens binnen deze kaders hun
beleidsdocumenten, de gevoerde toekomstdialoog
de brede welvaart vormen zijn alle van invloed
eigen omgevingsvisies vast en stellen - waar mogelijk
en eerder onderzoek liggen deze kwaliteiten niet
op het subjectieve welzijn van de Kempenaar,
regionaal - andere relevante beleidsdocumenten op.
enkel in materiële ontwikkelingen, maar juist ook in
Momenteel wordt vanuit diverse overheidslagen gewerkt aan het begrip brede welvaart en hoe daaraan in ruimtelijke planvorming invulling kan worden gegeven. Dit is hoe wij het nu zien:
maar ook op de mate waarin deze ten koste van die van mensen elders in de wereld. In
De opgave
de planvorming is daarom een breder, meer
Er gebeurt op dit moment ontzettend veel in De
integraal en samenhangend perspectief op
Kempen en de Brainportregio. De regio maakt
de manier van planvorming, niet alleen gericht op het ‘hier en nu’, maar ook op ‘later’ en ‘elders’. In het participatietraject van deze ontwikkelstrategie hanteerden we zeven
door veel factoren bepaald. We beschrijven de identiteit van De Kempen daarom aan de hand van de zes thema’s die samen de brede welvaart vormen. De Kempen kenmerken zich door twintig kleine en grote dorpen in een landschappelijke
immateriële aspecten. Deze thema’s beschrijven we
gaat van het welzijn van latere generaties of
welvaartsontwikkeling nodig; een leidraad voor
Wat is de identiteit van De Kempen?
binnen de leidraad ‘Brede Welvaart’. We beoordelen de opgaven en wegen de diverse
de ontwikkeling van De Kempen. In hoofdstuk 6 zijn de
met overwegend kleinschalige, individuele
Opbouw van deze ontwikkelstrategie
vervolgstappen opgenomen.
bebouwing geven karakter. De verwevenheid
In hoofdstuk 2 maken we eerst een ‘foto’ van De
van de kernen met het omliggende mozaí'eklandschap is een bijzondere kwaliteit.
een economische schaalsprong door, die extra
belangen af in het licht van de eigen ambities van
Kempen. Aan de hand van zes thema’s, die samen
Schrijfwijze
behoefte aan woningen, bedrijventerreinen en
De Kempen, die mede door de Kempenaren zijn
de brede welvaart vormen en invloed hebben op
We hebben deze ontwikkelstrategie in de wij-vorm
omschreven tijdens de toekomstdialogen. Bepaalde
het subjectieve welzijn, tonen we de sterkten en
geschreven, omdat we - de gemeenteraden die deze
opgaven komen overeen met de Kempenambities.
zwakten van het gebied, en laten we zien wat de
strategie hebben vastgesteld - alle Kempenaren
Dan kan er worden meegelift met de schaalsprong.
identiteit is van De Kempen. In hoofdstuk 3 laten we
vertegenwoordigen. Een uitzondering hierop is
leefomgeving. Zij staan klaar voor de ander, zowel individueel als in verenigingsverband.
Maar er zullen ook tegenstrijdigheden zijn. Dat vraagt
de Kempenaren aan het woord en geven we hun visie
hoofdstuk 3 met de toekomstdialoog. Daarin waren
om het maken van keuzes! En dat doen we op basis
op de ontwikkeling van De Kempen weer aan de hand
individuele Kempenaren zelf aan het woord en hebben
hebben we ervoor gekozen dit thema niet meer
van wetgeving, beleid, vastgestelde kaders én brede
van de resultaten van de toekomstdialoog. Vervolgens
we gekozen om te schrijven in de zij-vorm.
afzonderlijk te beoordelen, maar onderdeel te
welvaart.
zoomen we in hoofdstuk 4 in op de opgaven die bij
thema’s. Omdat het thema welzijn - net als brede welvaart - allesomvattend/holistisch is,
laten zijn van de overige zes thema’s.
Wat is subjectief welzijn? Subjectief welzijn is de mate waarin mensen erin
omgeving. De (historische) dorpsharten
Leeswijzer
Het gebied is geliefd bij de Kempenaren én bij bezoekers van buitenaf. De Kempenaren voelen zich verbonden met hun
De ondernemersmentaliteit van praktisch aanpakken vormt de basis voor economische ontwikkeling.
de thema’s van brede welvaart horen. Dat doen we veelal aan de hand van bestaande beleidsdocumenten, aangevuld met de effecten van de schaalsprong.
slagen invulling te geven aan hun persoonlijke
Hieruit volgt een aantal leidende principes, die in
levenshouding en de waardering die mensen aan
hoofdstuk 5 uitmonden in de Kempische ambitie voor
hun leven geven.
6
7
01
01 Overzichtskaart De Kempen Legenda
Hilvarenbeek Diessen
Kempische dorpen
regionaal autonetwerk
u X
natuurgebieden
CU CU -Q
mozaïeklandschap als identiteit
«lí CO
Tilburg
Esbeek
van het Kempisch landschap
m
i
.
/A
Eindhoven
Wintelre
M
waterlopen
vennen
Vessem Veldhoven
grens Kempengemeenten
Lage Mierde
Netersel Casteren
Hoogeloon
Aalst
Hulsel
Hooge Mierde
Venlo
A2ŕA67ŕN2
Knegsel
Waalre
Steensel Duizel Bladel
Hapert
Reusel Riethoven
Eersel
Westerhoven
's-Hertogenbosch
Arendonk
Provincie Noord-Brabant
Breda
Valkenswaard
Tilburg
Bergeijk Weebosch Eindhoven
Luyksgestel
adviseurs 0
8
1 Retie
2
5 km
VAN DE FYSIEKE LEEFOMGEVING
9
02
Een foto van De Kempen De Kempen beschikken over een groot aantal
De strategische ligging op een economische toplocatie
kwaliteiten. Door als het ware een foto van De
is een belangrijke drijfveer voor dit succes. Daarnaast
Kempen te maken, krijgen we zicht op pluspunten en
biedt de Brainportregio een aantrekkelijk woon- en
aandachtspunten. Dat doen we aan de hand van de
leefklimaat voor (internationale) kenniswerkers in
zes thema’s die samen de brede welvaart omvatten.
vergelijking met andere economische toplocaties
Hoewel de thema’s afzonderlijk beschreven zijn,
wereldwijd. Het economisch succes komt ook vanuit
staan deze niet los van elkaar, maar zijn verbonden
de Kempische ondernemersmentaliteit. We willen elke
of beïnvloeden elkaar.
dag een beetje beter worden: we werken hard, zijn praktisch ingesteld en gebruiken ons boerenverstand,
Wonen
tonen creativiteit en ondernemerschap. Dit zorgt
De Kempen kenmerken zich door twintig kleine en
ervoor dat in de Brainportregio toonaangevende
grotere dorpen in een landschappelijke omgeving.
bedrijven de ontwikkeling van nieuwe producten
We onderscheiden daarin vijf grote dorpen - Reusel,
uitbesteden aan bedrijven in De Kempen. De Kempen
Bladel, Hapert, Eersel en Bergeijk - en vijftien kleinere
maken daarmee een cruciaal onderdeel uit van de
dorpen. Daarnaast is er nog een aantal buurtschappen.
innovatieketen van de Brainportregio. Een aantal
De historische dorpsharten met overwegend
sleutelbedrijven is in De Kempen gevestigd.
kleinschalige, individuele bebouwing geven karakter.
Er is een te beperkte ruimte voor doorgroei van
De dorpen liggen in een groene omgeving met
bedrijven. Het Kempisch Bedrijvenpark heeft de
agrarisch gebruik en natuur. Dit Kempische karakter
doorgroei van bedrijven die cruciaal zijn voor de
heeft een hoge aantrekkingskracht. Mede als gevolg
Brainportregio mogelijk gemaakt. Hoewel daardoor
van de werkgelegenheid in de Brainportregio zijn er
ook ruimte is vrijgekomen voor kleinere lokale
meer vestigers dan vertrekkers. Het woningaanbod
bedrijven, blijft er behoefte aan uitbreidingsruimte.
is echter klein en eenzijdig; het bestaat vooral uit grote grondgebonden (koop)woningen op
Een andere economische pijler van De Kempen is de
relatief grote percelen. Mede door een gebrek aan
vrijetijdseconomie. Jaarlijks bezoeken 2,5 miljoen
seniorenwoningen zijn de doorstroommogelijkheden
toeristen uit binnen- en buitenland onze regio om te
beperkt en stijgt de gemiddelde koopsom. Voor
verblijven in een van de recreatieparken. Daarnaast
kleinere huishoudens, kwetsbaren, mensen met een
biedt het Kempische landschap vele dagrecreatieve
smalle beurs en starters op de woningmarkt is het
mogelijkheden. Dit levert een flinke werkgelegenheid
moeilijk om een woning te vinden.
op.
Werken
Tot slot is de landbouw een belangrijke economische
De werkgelegenheid binnen De Kempen en de
sector in De Kempen en is daarmee een grote
Brainportregio is groot. De Kempen behoren tot de
speler voor werkgelegenheid voor internationale
snelst groeiende economische regio’s van Nederland.
werknemers.
11
“Wat zij dáár bedenken, maken wij in De Kempen”
Bereikbaarheid en mobiliteit
Landschap en klimaat
van beken ruimte geboden aan de wateropgave. De
en sporthallen, en een bibliotheek aanwezig.
Mozaïeklandschap
Het uitgestrekte gebied maakt dat de auto het
Het mozaïeklandschap is een kernkwaliteit van De
doorgaande verandering van het klimaat en de afname
Bijna alle dorpen hebben een eigen basisschool,
Een mozaïeklandschap bestaat uit een
belangrijkste vervoermiddel is in De Kempen. Het
Kempen en voor ons gebied het fundament voor de
van de biodiversiteit zetten het landschap verder onder
kinderopvang, een gemeenschapshuis/MFA, een
gebied ligt aan de A67, met het stedelijk gebied van
prettige woon- en leefomgeving. Het landschap is
druk.
veldsportaccommodatie, een café en een friettent.
Kempen doen de kleine dorpen en buurtschappen
Eindhoven en Veldhoven op korte afstand (en van
afwisselend en kenmerkt zich door de beekdalen,
mee in dit landschap.
daaruit belangrijke verbindingen naar onder meer
bossen, heide en vennen, en het boerenland met
Randstad en Ruhrgebied). Er is echter sprake van een blijvende toename van de verkeersdruk en overlast
afwisseling van relatief kleine akkers, weiden, bospercelen en braakliggende velden. In De
Deze staan vrijwel allemaal onder druk door vergrijzing
Wat zijn vergrijzing en ontgroening?
De ligging van De Kempen tussen de industriegebieden
en in de kleine dorpen ook door ontgroening.
Vergrijzing is het toenemen van het aandeel
typische Kempische cultuur en historie. Hieraan
van Antwerpen en Rotterdam en het Ruhrgebied,
Bovendien zijn er weinig voorzieningen voor de jeugd.
ontleent de Kempenaar deels diens identiteit.
gecombineerd met de lokale emissie van fijnstof
door het verkeer. Niet alleen is er het fíleknelpunt
het aantal ouderen in westerse landen zoals
zorgen voor een relatief slechte luchtkwaliteit.
De Kempische zorg kent diverse vormen. De wijze
met knooppunt De Hogt; ook de N69-zuid richting de
De beken De Reusel, Groote Beerze, Kleine Beerze,
Daarnaast heeft het gebruik van meststoffen en
waarop onze zorg is ingericht is gebaseerd op
Belgische Kempen en de N284 tussen Reusel en Hapert
Keersop en De Run, de Neterselse Heide en het Groot
bestrijdingsmiddelen een negatieve impact op de
nationaal beleid. Zo lang mogelijk thuis blijven wonen
Ongewenst doorgaand verkeer
slibben dicht. Het gevolg is ongewenst doorgaand
Meer en Klein Meer behoren tot Natura 2000. Natuur
waterkwaliteit.
is daarbij het uitgangspunt. De zelfredzaamheid van
Dit wordt in de volksmond ook wel sluipverkeer
verkeer, wat de verkeersveiligheid en daarmee de
en ontspanningsmogelijkheden zijn in De Kempen
leefbaarheid van de kleine dorpen verslechtert.
nooit ver weg en vormen een aantrekkingskracht voor recreanten van heinde en verre.
genoemd. Het is de benaming voor (ongewenste) verkeersstromen die ontstaan als gevolg van capaciteitsproblemen (zoals ongevallen of files)
Nederland de laatste 50 jaar sterk toegenomen. Ontgroening is het afnemen van het aandeel jongeren in de bevolking. In De Kempen is deze ontgroening onder meer het gevolg van het niet
de Kempenaren is goed. De sociale cohesie maakt
terug (kunnen) keren naar hun geboorteregio van
Voorzieningen
bovendien dat mantelzorg vaak voorhanden is. Wie
jongeren die elders hebben gestudeerd.
In De Kempen zijn veel voorzieningen aanwezig. De
is aangewezen op intensieve zorg moet verhuizen
grotere dorpen hebben een bovenlokale horeca- en
naar een van de verpleeghuizen in de grotere dorpen of - voor wie het zich kan permitteren - particuliere
op snelwegen of andere belangrijke wegen.
Ook de bereikbaarheid van De Kempen met het
Hierdoor wordt het onderliggende wegennet
openbaar vervoer is een aandachtspunt. De routes
Zo’n 600Zo van het grondgebied van De Kempen wordt
winkelfunctie. Daarnaast zijn in de grotere dorpen
overbelast en ondervinden het lokale verkeer en
zijn veelal vormgegeven langs de hoofdas A67-N284
gebruikt voor agrarische doeleinden en heeft een
diverse sportvoorzieningen, zoals zwembaden
en Bergeijk wordt ontsloten via de route Riethoven-
belangrijke bijdrage aan de voedselvoorziening. Dit
Veldhoven-Eindhoven. De kleine dorpen hebben
bepaalt voor een groot gedeelte het aanzicht van
alleen een buurtbus. Dat heeft als gevolg dat de
het Kempische landschap. Keuzes in het verleden,
kleine dorpen onderling slecht bereikbaar zijn met
zoals schaalvergroting door moderne landbouw en
het openbaar vervoer. Bovendien zijn de reistijden
verstedelijking, hebben echter geleid tot verstoring van
naar Eindhoven, Tilburg en Arendonk met deze
het mozaïeklandschap en de verwevenheid van dorpen
vervoerswijze relatief lang.
met het landschap.
In De Kempen ligt een fijnmazig fietsnetwerk, met
Een aanzienlijk deel van het landschap wordt
vrijliggende fietspaden tussen bijna alle dorpen.
gebruikt voor de vrijetijdseconomie. Denk daarbij aan
Aandachtspunten zijn verkeersveiligheid en comfort
vakantieparken, golfbanen, festivalterreinen, ultraluxe
vanwege de vele kruisingen met gemotoriseerd
paardenhouderijen en mountainbikeroutes.
de omwonenden hinder.
ouderen in de bevolking. Door betere levensomstandigheden en gezondheidszorg is
verkeer. Ook de klimaatopgaven hebben de recente jaren hun stempel gedrukt op het landschap. Enerzijds is er de mogelijke komst van windmolens in het westelijk deel van De Kempen, anderzijds heeft hermeandering
12
13
02
02 Samenleving
Mede door de grote sociale cohesie is het in brede
De Kempenaren voelen zich verbonden met hun
zin goed gesteld met het welzijn van de Kempenaren.
leefomgeving. Onderdeel van de Kempische identiteit
In De Kempen lijken minder mensen eenzaamheid te
zijn gemeenschapszin, sociale cohesie en een sterk
ervaren dan in de rest van de Nederland. We ervaren
verenigingsleven. Naast sportverenigingen, zijn er in
een goede (geestelijke) gezondheid, al zijn er uiteraard
bijna alle dorpen een gilde en carnavalsverenigingen
verschillen per persoon. Er is sprake van een veilige
aanwezig. De lokale bedrijven ondersteunen het
leefomgeving met van oudsher veel sociale controle.
verenigingsleven door middel van sponsoring. De ‘ons-kent-ons cultuur’ en de Kempische mentaliteit van nuchterheid, hard werken en niet zeuren, maakt dat de Kempenaren voor elkaar klaarstaan, zowel individueel als in verenigingsverband. Deze karaktereigenschappen zorgen daarnaast voor een enigszins conservatieve en zelfredzame samenleving; de Kempenaar denkt er vaak ’t zijne van zonder het uit te spreken. Daarnaast leven de Kempenaren bourgondisch: op tijd genieten van het leven en woon-taginitiatieven. Deze plekken bevatten vaak
en algemeen bijzonder onderwijs, maar ook
ook aanvullende voorzieningen voor ouderen.
speciaal basisonderwijs. In alle gemeenten worden
Medische voorzieningen zoals huis- en tandartsen,
kinderopvang en peuterprogramma’s aangeboden.
Een uitdaging voor de regio zijn de bovengemiddelde
fysiotherapiepraktijken en apotheken zijn niet in elk
Niet-Nederlandstalige leerlingen in het basis- en
vergrijzing en dreigende ontgroening. Door een
dorp beschikbaar en voornamelijk in de grotere dorpen
voorgezet onderwijs leren we in een jaar de
verandering in de opbouw van de bevolking en de
aanwezig. Net als andere basisvoorzieningen zorgt dit
Nederlandse taal en ook over onze gewoonten en
afnemende bereidheid om een actieve bijdrage
ervoor dat de leefbaarheid in de kleine dorpen onder
gebruiken. We merken dat de druk op het speciaal
te leveren, komt de draagkracht voor de (basis)-
druk staat en door vergrijzing en ontgroening wordt
onderwijs en het onderwijs aan anderstaligen
voorzieningen en het verenigingsleven onder druk te
dit versterkt. Voor ziekenhuizen zijn we aangewezen
toeneemt door de schaalsprong.
staan. Hierdoor kan de gemeenschapszin achteruit
op Veldhoven, Eindhoven en Tilburg, die gevoelsmatig
ontspanning zoeken.
gaan.
op grote afstand liggen. Ook andere grote kernen en
In De Kempen hebben we twee scholen voor
steden, zoals Valkenswaard, Turnhout en Antwerpen,
voortgezet onderwijs. De afstand naar het voortgezet
zijn niet ver weg, maar slecht bereikbaar met het
onderwijs is echter groter dan gemiddeld in Nederland,
openbaar vervoer.
zoals in veel landelijke gebieden, waardoor er lange reistijden zijn. Middelbaar beroepsonderwijs en hoger
Zoals aangegeven heeft elk dorp ten minste één
en universitair onderwijs zijn er niet in De Kempen.
basisschool. We kennen in onze regio openbaar
14
15
De Kempische toekomstdialoog
03
03
Waar we bij de Foto van De Kempen de huidige situatie in beeld brachten, kijken we in dit hoofdstuk met de Kempenaren naar de toekomst. In een toekomstdialoog schetsten de Kempenaren hun toekomstbeeld en gaven hun aandachtspunten mee over hoe De Kempen er in 2040 uit zouden moeten zien.
De toekomstdialoog In april en mei 2024 heeft een toekomstdialoog plaatsgevonden. Tijdens twaalf interactieve werksessies in de verschillende Kempendorpen gaven zo’n 550 inwoners en ondernemers aan wat zij zouden willen behouden, versterken of juist toevoegen in hun dorp en De Kempen. Ook de raadsleden van de vier gemeenten hebben zo’n werksessie gehouden. Aangevuld met de resultaten uit een online vragenlijst en bezoek aan middelbare scholen en een jeugdgemeenteraad, is een duidelijk beeld ontstaan hoe de Kempenaren hun regio in de toekomst zien.
wľ~
wMĚfåìĚ**.
i į|
v 4fl
wrJi
ļpįp 17
03
03 Samenvatting toekomstdialoog:
steden. In elk dorp zorgen horeca en andere vormen
zo zien de Kempenaren hun regio in 2040
van vermaak voor levendigheid, ook in de kleinere. Dat
In 2040 wonen de Kempenaren in een regio met
maakt de dorpen aantrekkelijk om in te wonen en te
zelfstandige dorpen die elk een eigen identiteit en
bezoeken. Zorgvoorzieningen zijn goed georganiseerd.
karakter hebben kunnen behouden. De kleinschalige,
Zo zijn huisartsen en tandartsen binnen handbereik
landelijke sfeer is prominent aanwezig gebleven,
en ook specialisten niet heel ver weg. Iedereen heeft
met een sterke nadruk op saamhorigheid en
toegang tot de zorg die nodig is.
gemeenschapszin. De dorpen zijn levendig, met een mix van jong en oud die samenleven in harmonie, en
Rondom de dorpen is het mozaïeklandschap
waarin nieuwkomers hun plek hebben kunnen vinden.
van beekdalen, bossen, heide en vennen, en boerenland versterkt. De Kempenaren waarderen
Er is een gezonde balans gevonden tussen nieuwbouw
de gebruiksnatuur nabij de dorpen en wensen een
en het behoud van de dorpskernen met hun historische
uitbreiding van de recreatiepaden om te kunnen
elementen. Nieuwbouwbuurten zijn ontworpen met
genieten van de groene ruimte. Daarnaast wensen
respect voor het dorpse karakter. Er zijn voldoende
de Kempenaren dat waardevolle bossen en andere
betaalbare woningen. Specifieke aandacht is
natuur meer ruimte krijgen zodat ze robuuster van
uitgegaan naar woningen voor starters en ouderen,
aard zijn. De groene dooradering van beken door het
waardoor jongeren in hun geboortestreek hebben
landschap zorgt voor een natuurlijke barrière tussen de
kunnen blijven wonen en ouderen in hun vertrouwde
verschillende dorpen.
van nieuwkomers wordt actief bevorderd door gerichte
Kortom, De Kempen hebben zich kunnen ontwikkelen
omgeving oud kunnen worden. De Kempenaren willen
De Kempenaren zijn het erover eens dat de landbouw
gemeenschapsactiviteiten en lokale projecten, met
tot een samenspel van bloeiende gemeenschappen
dat elk dorp een groei doormaakt, maar zien het
een belangrijke invulling geeft aan het buitengebied
name voor internationale werknemers.
met een eigen identiteit waar het dorpsgevoel en
zwaartepunt voor de nieuwe woningen vooral nabij
en de toekomst van de regio. Over de wijze waarop
Eindhoven. Zij willen echter voorkomen dat hun dorpen
landbouw wordt gedreven zijn de meningen verdeeld.
In dit toekomstbeeld staat ook het behoud van
van landelijke charme en moderne voorzieningen en
vastgroeien aan het stedelijke gebied van Eindhoven
De een ziet vooral een voortzetting van de huidige
de kwaliteit van de werkgelegenheid centraal.
werkgelegenheid maakt De Kempen aantrekkelijk voor
en Veldhoven.
landbouw; voor de ander is de landbouw in 2040
Lokale bedrijven bloeien en bieden voldoende
zowel huidige als toekomstige generaties.
verduurzaamd en minder intensief geworden.
werkgelegenheid voor de inwoners. Dit draagt bij aan de leefbaarheid en de lokale economie. De kwaliteit
De voorzieningen zijn uitstekend ontwikkeld en
18
de zorg voor elkaar centraal staan. De combinatie
afgestemd op de behoeften van alle inwoners en
De sociale cohesie is versterkt door initiatieven
van de werkgelegenheid zijn behouden zonder
kennen draagkracht. De gemeenschapshuizen vormen
van bewoners, die worden ondersteund door
uitbreiding van álle bedrijventerreinen.
nog steeds het kloppend hart van de samenleving.
de overheid. De Kempenaren hebben tal van
Basisscholen, kinderopvang, sportverenigingen en
vrijwilligersorganisaties en verenigingen die zich
Het netwerk van wegen en fietspaden vormt goede en
winkels voor basislevensmiddelen zijn behouden en
inzetten voor gemeenschapsprojecten, waardoor er
veilige verbindingen tussen de dorpen en de grotere
waar nodig uitgebreid, waardoor de leefbaarheid van
een sterke band is tussen de inwoners. Vanuit de ons-
steden. In de dorpen is meer ruimte voor de fiets en
de dorpen gewaarborgd is. Een groter winkelaanbod
kent-ons mentaliteit lukt het goed om de Kempenaren
het openbaar vervoer is voor de meeste dorpen een
is beschikbaar in de grotere kernen en omliggende
onderdeel te laten zijn van de samenleving. Integratie
alternatief voor de auto.
19
04
De Kempische opgaven
04
Naast de ambities van de Kempenaren om hun
Elke subregio van de Brainportregio/MRE is gevraagd
gebied zelf vorm te geven, hebben we te maken met
een steentje bij te dragen aan het faciliteren van de
een groot aantal opgaven die zijn ingegeven door
regionale schaalsprong. Voor De Kempen betekent
(inter)nationale ontwikkelingen, of die rechtstreeks
dat dat er tot 2040 in totaal 5.000 tot 13.000
5.000 tot 13.000 woningen
uit de schaalsprong volgen. We moeten ermee
woningen bij moeten komen als onderdeel van
Het aantal van 5.000 woningen is gebaseerd
omgaan, we kunnen ze niet vermijden. Maar
een totale opgave van 100.000 tot 130.000 in de
we kunnen er zelf wel richting aan geven door
Brainportregio. Hier hebben we de volgende keuze
proactief eigen keuzes te maken. Aan een deel van
te maken: gaan we volledig mee in de schaalsprong,
de opgaven is al min of meer richting gegeven in
of groeien we enkel voor onze eigen behoefte? Of
bestaande regionale beleidsdocumenten, of per
kiezen we een tussenvariant? Is het verstandig om
gemeente afzonderlijk. Andere opgaven zijn nog
een buffercapaciteit op te nemen, mochten bepaalde
niet in beleid vastgelegd. De wijze waarop invulling
ontwikkelingen geen doorgang kunnen vinden? En
wordt gegeven aan de opgaven heeft invloed op de
waar kunnen we het beste bouwen? Wat meer in
brede welvaart van De Kempen en het subjectieve
de grotere dorpen? Of meer in de dorpen nabij het
welzijn van de Kempenaar.
stedelijk gebied waar de druk op de woningmarkt het
op de autonome behoefte in de woonvisie. De 13.000 woningen zijn afkomstig uit de Ontwikkelstrategie Zuidoost-Brabant (deel II Bijlagen).
grootst is?
Wonen Tot enkele jaren geleden waren we een krimpregio.
Iedere keuze heeft consequenties, zowel positief als
Krimpregio Een krimpregio is een gebied dat te maken heeft
De ontwikkeling van de Brainportregio bracht daar
negatief. Keuzes, die versterkend en tegelijkertijd
verandering in. De Kempen zijn in trek! Dat is natuurlijk
tegenstrijdig kunnen zijn. Er ontstaat een nieuwe
positief, maar als keerzijde van de medaille is er
balans in de volkshuisvesting, omdat meer betaalbare
nu sprake van een grote druk op de woningmarkt.
woningen ook meer mensen van buiten De Kempen
Er is sprake van schaarste, zowel in kwantiteit als
trekt. Meer woningen betekenen meer mensen die
kwaliteit. Het woningaanbod blijft achter bij de vraag
potentieel medewerkers kunnen zijn van de Kempische
en er is niet voor elk wat wils. Het gevolg is dat er
bedrijven en die bijdragen aan de levendigheid van De
onvoldoende doorstroming is en de huizenprijzen
Kempen en daarmee het behoud van voorzieningen en
stijgen.
het verenigingsleven.
Om alleen al de autonome behoefte op te kunnen
In verband met de vergrijzing is er een groeiende
Autonome behoefte
vangen moeten we tot 2030 ten minste 3.220
behoefte aan levensloopgeschikte woningen,
Het is de behoefte van een dorp om te kunnen
woningen bouwen. Dat is al over zes jaar! Het
door nieuwbouw of aanpassing van bestaande
voorzien in de natuurlijke aanwas van het dorp,
woningaanbod richt zich op de verschillende
woningen. Omdat de kansen voor inbreiding bijna
doelgroepen waaronder woningen voor ouderen nabij
allemaal opgebruikt zijn, moeten we dorpen gaan
voorzieningen en meer betaalbare woningen voor
uitbreiden of accepteren dat er hoger gebouwd gaat
jongeren.
worden. Daarbij moeten we voorkomen dat dit een
met bevolkingsdaling. Dergelijke krimp kan negatieve gevolgen hebben voor de economie en leefbaarheid in een regio.
voorjong en oud.
21
“Gaan we volledig mee in de schaalsprong, of groeien we enkel voor onze eigen behoefte? Of kiezen we een tussenvariant? En waar kunnen we het beste bouwen?”
04 ongewenste inbreuk doet op de kleinschalige en
Bereikbaarheid en mobiliteit
fiets en voor de lange afstand op openbaar vervoer als
Landschap en klimaat
vaak karakteristieke identiteit van de dorpen en het
Een goede bereikbaarheid van De Kempen en
goede alternatieven voor de auto.
Uit de Foto van De Kempen blijkt dat het kenmerkende
HOV 4 en HOV 4-light
mozaïeklandschap het fundament vormt voor
HOV4 is de snelle busverbinding van het centrum van Eindhoven, via Veldhoven over
omliggende landschap.
binnen De Kempen is een voorwaarde voor een goed functionerende woon- en werkomgeving. Uit de Foto
Vanuit de Brainportregio hebben De Kempen de
een prettige woon- en leefomgeving. Waar het
Werken
van De Kempen volgt dat we deze bereikbaarheid
opgave voor het aanleggen van hoogwaardig-
buitengebied voorheen vooral het domein was van
vervolg van HOV4gaat om de hoogwaardige
De Kempen zijn ook als economische locatie in trek!
op veel plekken in het gebied zouden kunnen
openbaar-vervoersverbindingen om de bereikbaarheid
natuur en landbouw, maken andere vormen van
busverbinding via Bladel naar Reusel.
Niet alleen willen mensen in De Kempen blijven wonen
verbeteren, ongeacht de keuze om door te groeien.
te verbeteren. De HOV4-lijn Eindhoven-Veldhoven
ruimtegebruik de laatste decennia meer en meer
of er zich vestigen. Ook de Kempische maakindustrie
Er is sprake van een slechte doorstroming van de
wordt doorgetrokken tot aan Eersel en vanaf Eersel
aanspraak op dit gebied. Er vindt al langer een
lift mee met de snelgroeiende economische
A- en N-wegen en verminderde verkeersleefbaarheid
naar Bergeijk en naar Bladel en Reusel (HOV4-light).
verstedelijking plaats voor nieuwe woonbuurten en
Brainportregio, met voornamelijk bedrijven die
van de kleine dorpen. Door een gebrek aan serieuze
De HOV-lijnen bestaan uit een netwerk van HOV-haltes
bedrijventerreinen. Daarnaast leggen recreatieve
verbindingen krijgt de bus voorrang op de rest
hightech systemen en materialen maken. Willen we
alternatieven kiest de Kempenaar vaak voor de auto
op een hoofdas, van waaruit een fijnmazig netwerk
bedrijvigheid en activiteiten een extra druk op natuur
van het gemotoriseerde verkeer.
onderdeel blijven van deze economische voorspoed,
als vervoermiddel.
van fiets, openbaar vervoer en auto de Kempenaren
en landschap.
zijn er nieuwe werklocaties nodig. Daarnaast vraagt de
naar de dorpen brengt. De HOV-knoop in Eersel, waar
de vluchtstrook van de A67naar Eersel. Het
HOV 4-light wordt gevormd door de busverbindingen vanaf Eersel via Bladel naar Reusel en vanaf Eersel naar Bergeijk. Op deze
HOV-knoop Een hoogwaardig-openbaar-vervoersknoop
schaalsprong om voldoende geschikt personeel - in de
Een mobiliteitstransitie van De Kempen is noodzakelijk.
HOV4 en HOV4-light op elkaar aansluiten kan op termijn
Relatief nieuw is het ruimtegebruik dat te maken
maakindustrie, maar ook in maatschappelijke sectoren
In de Regionale Mobiliteitsvisie MRE 2040 en de
uitgroeien tot Brainporthub. De HOV-knoop vormt een
heeft met het veranderende klimaat - denk aan
vervoersvormen (fiets, openbaar vervoer, auto) samenkomen. Het is een toegankelijk centraal
zoals zorg, onderwijs en welzijn.
Kempische Mobiliteitsstrategie zijn hiervoor al
logische plek voor verbindingen in de richting van
de productie van duurzame energie en de berging
oplossingsrichtingen beschreven. Het bestaande
Bergeijk/Lommel en Eindhoven Airport/BIC.
van steeds grotere hoeveelheden regenwater die in
(kortweg: HOV-knoop) is een plek waar meerdere
punt waarmee een efficiënte en duurzame verplaatsing van A naar B mogelijk wordt.
Voor de economische ontwikkeling van De Kempen
autonetwerk is ontoereikend en een opschaling
hanteren we twee groeiscenario’s. In de periode tot
daarvan is zowel ruimtelijk als met betrekking tot
EIB
2030 kiezen we voor EIB-hoog, met een Kempische
klimaat en leefbaarheid ongewenst. Investeringen in
Het Economisch Instituut voor de Bouw maakt
behoefte van 60 hectare bedrijventerrein. Daarna is tot
het wegennet moeten passen bij de rol van de auto
de afvang van automobilisten, dus ook voor
2040 EIB-laag het uitgangspunt en komt daar nog eens
en de leefomgeving in de toekomst. We verbeteren
bezoekers van buiten de regio. De Brainporthub
30 hectare bedrijventerrein vanuit de schaalsprong
duurzame alternatieven (denk aan hoogwaardig
biedt hen een snelle en duurzame transfer
bij. Daarmee kunnen we overigens niet alle bedrijven
openbaar vervoer en verbeterde brandstoffen) en
prognoses en scenario ’s over de ontwikkeling van de bouw en gebouwde omgeving voor overheden, belangenorganisaties en bedrijven.
korte tijd vallen. Tot slot is door intensivering van de Brainporthub Deze hub is een park S ride buiten de stad met een belangrijke bovenregionale functie voor
richting hun eindbestemming, veelal richting grote werkgevers en naar het stedelijk gebied.
faciliteren en zullen er keuzes gemaakt moeten
actieve mobiliteit in de vorm van de fiets. Vanuit de
worden.
gedachte van brede welvaart betekent dat het leggen
kort zijn. Reizigers, veelal woon-werkverkeer,
van nadruk op bereikbaarheid voor iedereen, in plaats
parkeren de auto op deze hub buiten het
Onderdeel van de Kempische economie zijn de
van te focussen op filebeperking en reistijdwinsten,
stedelijkgebied en stappen daar over op
landbouwbedrijven en de bedrijven die onderdeel zijn
en het beperken van de negatieve voetafdruk van
(hoogwaardig) openbaar vervoer
van de vrijetijdseconomie. De landbouw staat aan de
mobiliteit op de omgeving. Voorwaarde is wel dat
BIC
vooravond van een transitie. De vrijetijdseconomie zal
de reistijd met fiets en openbaar vervoer in de
BIC staat voor Brainport Industries Campus.
onveranderd groot blijven.
spitsperioden kan concurreren met die van de auto.
De BIC is een bedrijvenpark voor bedrijven die
Het aanbod aan mobiliteitsvoorzieningen zal echter per kern verschillen. Voor de korte afstand zetten we in op
Het is plek waar doorreizigers maar relatief
onderdeel zijn van de toeleverketen voor de multinationals in de Brainportregio. De gemeente Eindhoven en ASML zijn overeengekomen dat de nieuwe fabriek van ASML wordt toegevoegd aan de BIC.
22
23
04
04 zal in de periode tot 2040 bijna een verdubbeling
4607o van de Kempenaren voldoet namelijk aan de
van het aantal 75-plussers plaatsvinden. Het aantal
beweegrichtlijn. Aantrekkelijke mogelijkheden om
ouderen dat behoefte heeft aan 24-uurszorg of zorg
aan sport te doen en een plezierige omgeving om te
op afroep neemt na 2030 toe met 70^0. Het landelijke
wandelen of te fietsen nodigen uit om in beweging te
beleid is erop gericht om nauwelijks nog nieuwe
komen.
verpleeghuisplekken te creëren. Hierdoor moeten we de woonvragen van senioren steeds meer in
Samenleving
reguliere woningen opvangen. Dit beleid is een gevolg
Het behoud van de Kempische identiteit is een
van de personeelstekorten in de zorg. In de periode
veelgehoord onderwerp. Zoals we eerder al aangaven
tot 2040 verwachten we daarom een tekort aan
bepalen vele factoren de identiteit van een gebied.
1.200 zorgplekken. Dat vraagt niet alleen om extra
Een belangrijk deel komt voort uit de samenleving.
voorzieningen, maar vooral om voldoende personeel.
De Kempen worden gekenmerkt door een actief verenigingsleven en het er voor elkaar zijn. Doordat
De omgekeerde beweging zien we in het
het aantal Kempenaren dat zich wil of kan inzetten
Hittestress
basisonderwijs. Door ontgroening zijn er steeds
voor de vereniging en elkaar afneemt, staat het
Als gevolg van klimaatverandering warmt
minder kinderen. Voor de leefbaarheid van de dorpen
verenigingsleven echter onder druk. Dit komt door
is het behoud van een basisschool en voldoende
vergrijzing en ontgroening, en wordt versterkt door de
kinderopvang belangrijk, omdat dat voor jonge
individualisering van de samenleving - een fenomeen dat zich al enige decennia in heel Nederland voordoet.
de omgeving op. Extreme, langdurige hitte vermindert het functioneren van mensen en kan schadelijk zijn de voor gezondheid. Koelere plekken in de openbare ruimte bieden
landbouw de symbiose tussen landbouw en natuur
regenwater goed opvangen, om vast te houden
gezinnen vaak wel voorwaarde is om te blijven of zich
de mogelijkheid om af te koelen en gaan het
veelal verloren gegaan, met grote negatieve gevolgen
of te verwerken. Ook gaan we hiermee hittestress
er te vestigen.
opwarmen van de (stedelijke) omgeving tegen.
voor de biodiversiteit.
tegen. Deze opgave komt in een groenblauwe
Groenblauwe gebiedsgerichte aanpak
Als gevolg van de schaalsprong zullen zich mensen van
gebiedsgerichte aanpak voor de gebieden
Voor levendige en aantrekkelijke dorpsharten
elders in De Kempen gaan vestigen. Mensen die vaak
De klimaat-, natuur-, water- en
Zoals hiervoor al is gebleken, is nieuwe gebruiksruimte
Kempenland-West en Grenscorridor aan de orde.
is het noodzakelijk dat er voldoende winkels en
andere opvattingen en gebruiken hebben, ongeacht
landbouwopgaven zijn nauw met elkaar
voor wonen en bedrijven onontkoombaar. Daarnaast
Een algemene opgave is de toevoer van voldoende
horecagelegenheden zijn, en dat de dorpsharten
hun komaf. De opgave is om deze nieuwkomers
hebben De Kempen een functie van landelijke en
energie. Ook wij hebben te maken met netcongestie.
goed bereikbaar zijn. Het aantal winkels in de kleine
bekend te maken met de Kempische identiteit en het
van oplossingen die bijvoorbeeld de natuur
natuurlijke ‘achtertuin’ van de Brainportregio, van
Verzwaring van het elektriciteitsnet is pas gepland na
dorpen is de laatste jaren afgenomen en bestaande
hen mogelijk te maken daarvan onderdeel te worden.
versterken, de kwaliteit van ons water en onze
een bovenregionaal niveau. Bij het zoeken naar
2031.
winkels hebben moeite met het vinden van opvolging.
bodem verbeteren en kansen bieden voor de
locaties voor deze verstedelijking is een zorgvuldige
landbouw.
afweging nodig, waarbij water en bodem sturend
Voorzieningen
verweven. Met de groenblauwe gebiedsgerichte aanpak wordt gezocht naar slimme combinaties
Daarnaast is er behoefte aan andere vormen van vermaak.
Netcongestie
zijn en er ruimte blijft voor versterking van natuur,
De voorzieningen in De Kempen staan op verschillende
Doordat we overstappen op duurzame energie,
behoud van het landschap met cultuurhistorische
manieren onder druk. Ook hier hebben vergrijzing en
Ongeveer de helft van de Kempenaren kampt met
neemt het gebruik en de opwek van elektriciteit toe. Op verschillende plekken in Nederland is
bebouwingsclusters, verbetering van de landbouw
vergroening een grote invloed. De vergrijzing maakt
overgewicht. Hoewel dit percentage niet veel anders
en herstel van de verwevenheid van natuur en
dat er steeds meer aanspraak wordt gemaakt op
is dan in Nederland als geheel, is het wenselijk dit
het elektriciteitsnet. Dit zorgt voor file op het
landbouw. Daarnaast willen we onze omgeving meer
zorgvoorzieningen, terwijl er steeds minder ‘handen’
aantal terug te brengen. Dat vraagt om veranderingen
elektriciteitsnet op piekmomenten: netcongestie.
klimaatrobuust maken, zodat we grote hoeveelheden
beschikbaar zijn om die zorg te kunnen bieden. Zo
in het levenspatroon van mensen. Slechts een kleine
daardoor onvoldoende ruimte (capaciteit) op
24
25
De Kempische ambitie
05
Van denkrichtingen naar Kempische ambitie
richting van Eindhoven. Daar ontstaat een nieuwe
In het kader van het bestuursopdracht van deze
‘knoop’. De dorpen groeien een beetje.
Ontwikkelstrategie zijn vier denkrichtingen opgesteld,
Groei in nieuwe kern
waarlangs de effecten van de Kempische opgaven
We vangen de groei met ongeveer 13.000
kunnen worden bepaald en die gebruikt zijn als
woningen en een bedrijventerrein op met een
gesprekstarter tijdens de toekomstdialoog. De vier
nieuwe groeikern op een andere plek in De
denkrichtingen zijn:
Kempen.
^
^ t
1 1
05
Minimale groei De dorpen groeien geleidelijk door. Er komen
Vanuit de vier denkrichtingen is een vijfde denkrichting
pakweg 5.000 woningen en een bedrijventerrein
- de voorkeursrichting - gecreëerd, die heeft geleid
bij.
tot de Kempische ambitie. Deze volgt uit de foto van
Gelijk verdeelde groei
De Kempen, de toekomstdialoog en de Kempische
Er komen ongeveer 13.000 woningen en een
opgaven.
bedrijventerrein bij. De woningen worden gelijk verdeeld over de vier gemeenten. Alle dorpen
Tegenstrijdigheden zorgen ervoor dat niet alles kan en
en bedrijventerreinen worden ruim een derde
dat er overwogen keuzes zijn gemaakt.
groter. ^
Groei nabij stedelijk gebied Ook in deze denkrichting komen er ongeveer 13.000 woningen en een bedrijventerrein bij, maar dan op één locatie in De Kempen, in de
DE KEMPISCHE OPGAVEN
27
“Dit alles draagt bij aan de brede welvaart van De Kempen en het welzijn van alle Kempenaren.”
De Kempische ambitie op hoofdlijnen
onder andere sportvoorzieningen, en culturele en
Om dit toekomstbeeld te bereiken houden we vast aan
verkeersveiligheid van onze regio te bewaren en
maatschappelijke voorzieningen.
de volgende leidende principes:
te bevorderen.
^
(wonen, werken, mobiliteit, voorzieningen) om
van ons landschap dat wordt gekenmerkt door
denkrichtingen ‘gelijk verdeelde groei’ en ‘groei nabij
trots zijn op hun sociale identiteit met haar
maatschappelijke doelen te realiseren.
een mozaïek aan bossen, heide en vennen,
stedelijk gebied’:
verenigingsleven, kenmerkende tradities zoals
Nieuwe woningen sluiten qua uitstraling aan bij
beekdalen, akkers en weilanden afgewisseld
^
Om de woonzekerheid van onze regio te
carnaval, en de ondernemersmentaliteit van praktisch
het karakter van de betreffende kern waarbij
met bebouwing. Bij de locatiekeuze van nieuwe
waarborgen gaan we mee met de woningvraag
aanpakken. Deze Kempische identiteit wordt daarnaast
wordt gezocht naar (nieuwe) woonvormen
ontwikkelingen zijn water en bodem sturend.
volgend uit de schaalsprong en groeien we tot
gekenmerkt door ruimtelijke aspecten zoals de ruim
passend bij de woonbehoefte.
2040 met minimaal 8.950 tot maximaal 13.000
opgezette kernen, weinig hoogbouw en de groene
woningen. We houden de flexibiliteit om, indien
^
^
omgeving die altijd in een mum van tijd te bereiken is.
zodat het groene karakter van onze regio
dan te behouden, om de leefbaarheid en de
nodig, het woningbouwaantal na evaluatie bij te
Deze identiteit is belangrijk voor het welbevinden van
behouden blijft. Ter borging van het karakter van
levendigheid in onze kernen te behouden.
stellen.
de inwoners en dient behouden te blijven.
de kernen en daarbij horende sociale cohesie
We zien de grote vraag naar woningen in de regio woningaantallen te laten groeien. We bouwen
Kempen in 2040:
gemeenten - voor zover de wetgeving hiervoor
Eersel, Hapert en Reusel) meer dan de autonome woningbehoefte. Daarnaast zullen de kernen met een ligging nabij het stedelijk gebied (denk aan Wintelre, Knegsel, Steensel, Riethoven en Eersel) meer groeien om de woningbehoefte vanuit de
milieucontouren van Eindhoven Airport.
schaalsprong op te vangen.1 ^
Kempenaar en de nieuwkomers.
willen keren naar De Kempen binnen de eigen
groeien de grotere kernen (Bergeijk, Bladel,
We streven ernaar om ons bestaande voorzieningenniveau eerder te versterken dan te behouden om de leefbaarheid en de levendigheid in onze kernen te waarborgen, en de geestelijke en lichamelijke gezondheid van alle Kempenaren te bevorderen. Waar mogelijk versterken we onze (bovenlokale) voorzieningen of breiden
We zetten in op het behouden van de Kempische cultuur die de regio zo geliefd maakt voor de
We streven naar het volgende toekomstbeeld voor De
Vanwege het bestaande voorzieningenaanbod
^
wordt voor eigen inwoners en voor hen die terug
als kans om elk dorp van elke gemeente qua
mogelijk versterken.
i
We streven ernaar om ons bestaande voorzieningenniveau eerder te versterken
waarmee we de leefbaarheid behouden en waar ^
^
Inbreiden gaat in beginsel voor uitbreiden,
woningbehoefte van de betreffende kern,
onder andere bodem, water en natuur, en de
We zetten in op het behouden en versterken
Uit de toekomstdialoog volgt dat de Kempenaren
mogelijkheden biedt - beleid gevoerd om hen
De Kempische ambitie gaat in op de zes thema’s:
“In onze samenleving is iedereen welkom en
een voorrangspositie te bieden op nieuwe
wonen, werken, bereikbaarheid, landschap en klimaat,
leren we elkaar graag kennen. Onze regio
woningen.
voorzieningen en samenleving. Voor elk thema wordt
zodat ten minste wordt voorzien in de autonome
Voor zover mogelijk binnen de fysieke
^
De Kempische ambitie is voornamelijk gebaseerd op de
^
mogelijkheden en begrenzingen vanuit
We sturen op plannen in het fysieke domein
wordt gekenmerkt door dorpse bebouwing met
We kiezen voor selectieve groei van onze
aan de hand van de ‘draaiknoppen’ ambitie, locatie
geschikte woningen voorjong en oud, voor
economische welvaart waarbij we inzetten
en prioriteit richting gegeven. Alle ambities hebben als
Kempenaar én nieuwkomer. De maakindustrie
op de lokale en regionale werkmilieus die
doel om bij te dragen aan de brede welvaart van De
en de vrijetijdssector zijn kenmerkend voor de
het economische profiel van De Kempen
Kempen en daarmee het welzijn van alle Kempenaren.
regio en maken De Kempen economisch sterk.
versterken. Betrokken ondernemers vormen een
Brede welvaart en subjectief welzijn wordt hiermee
Alle kernen zijn goed en veilig te bereiken met
ondersteunende factor in het verenigingsleven
voorwaarde voor toekomstige ontwikkelingen.
een geschikt vervoermiddel voor iedereen.
binnen onze regio.
De natuur en het mozaïeklandschap zijn altijd
^
^
We leggen de nadruk op bereikbaarheid voor
dichtbij. Onze voorzieningen zorgen voor
jong en oud met geschikte vervoermiddelen
leefbaarheid en levendigheid in alle kernen. We
voor iedereen. We streven naar een
behouden onze veilige en rustige leefomgeving
05
mobiliteitstransitie, met een regionale HOV-
waar het dorpse karakter met het actieve
knoop en een fijnmazig netwerk aan HOV-haltes.
verenigingsleven centraal staat. Dit alles draagt
Hiermee beperken we de negatieve invloed van
bij aan de brede welvaart van De Kempen en
mobiliteit, denk aan uitstoot, files en ongewenst
het welzijn van alle Kempenaren. ”
doorgaand (zwaar) verkeer door de kernen. Zo bewaren en bevorderen we de leefbaarheid en
ze uit, en bieden we diversiteit in aanbod van
28
29
“In onze samenleving is iedereen welkom en leren we elkaar graag kennen."
05
Legenda
Strategiekaart De Kempen
Kempisch dorp
Hilvarenbeek bedrijventerrein
Diessen
+ ++ +++
Esbeek
groei voor autonome behoefte
groei voor autonome behoefte en schaalsprong extra groei voor autonome behoefte en schaalsprona nobij stedelij'kçjebied
Eindhoven
HOV-knoop De Kempen
regionaal autonetwerk
4-
HOV 4
Vessem Veldhoven
Netersel
HOV 4 light
A2IA67IN2
+++
Venlo
o
HOV-halte
OV-verbinding (in onderzoek)
Casteren Waalre
Hulsel
*-
ŞT++& Steensel
snelfietbverbinding De Kempen (F67)
fũ
fijnrgazig mobiliteitseetwerk
*
zoekgebíed afrit A67
Bladel
+++
Reusel
++Í
natuurgeiried als drage r van de
Valkenswaard
z Westerhoven
identiteit ven het Kempisch landschap versterken mozaïek|ands cha p als identiteit ven het Kempisch tandschap
vennen
Arendonk
--
versterkte bee kdal als ruimtelijke identíteitsdrager van het mozaïeklandschap
‘t Loo Weebosch
Luyksgestel
o
centrum Eindhoven
o
Brainport bedrijvencampus
o
Eindhoven Airport
- -
0
1
2
5 km
grens Kempengemeenten
adviseurs
Retie
30
VAN DE FYSIEKE LEEFOMGEVING
31
“Onze regio wordt gekenmerkt door dorpse bebouwing met geschikte woningen voor jong en oud, voor Kempenaar én nieuwkomer.”
05 Wonen *
Nieuwe woningen sluiten qua uitstraling aan bij het karakter van de betreffende kern waarbij wordt gezocht naar (nieuwe) woonvormen passend bij de woonbehoefte.
*
Inbreiden gaat in beginsel voor uitbreiden, zodat het groene karakter van onze regio behouden blijft.
Ambitie
2.
1. Om de woonzekerheid van onze regio te
We geven invulling aan de vraag naar woningen voor verschillende doelgroepen,
waarborgen gaan we mee met de woningvraag
waaronder senioren en starters. Ook
volgend uit de schaalsprong en groeien we tot
zetten we in op betaalbare woningen en de
2040 met minimaal 8.950 tot maximaal 13.000
huisvesting van overige aandachtsgroepen,
woningen. Om dit aantal te realiseren is het
zoals zorgbehoevenden, arbeidsmigranten,
creëren van een buffer noodzakelijk, zodat bij er
statushouders en asielzoekers.
planvertraging of -uitval voldoende plannen zijn
3.
om dit aantal mogelijk te maken.
Met collectieve wooninitiatieven zetten we in op het versterken van de saamhorigheid, de zorg voor elkaar en het tegengaan van eenzaamheid.
We houden de flexibiliteit om, indien nodig, het
2.
uitbreiding van onze kernen echter noodzakelijk. Hierbij zijn water en bodem sturend.
woningbouwaantal binnen een bandbreedte
Locūtie
groeien de grotere kernen (Bergeijk, Bladel,
na evaluatie bij te stellen. Per gemeente
1.
We zien de grote vraag naar woningen in de regio
Eersel, Hapert en Reusel) meer ten opzichte
hanteren we onderstaande ruime, en daarmee
als kans om elk dorp van elke gemeente qua
van de autonome woningbehoefte. Daarnaast
Prioriteit
richtinggevende, bandbreedte.
woningaantallen te laten groeien. We bouwen
zullen ook kernen met een ligging nabij het
1.
zodat ten minste wordt voorzien in de autonome
stedelijk gebied (denk aan Wintelre, Knegsel,
schaalsprong in de kernen nabij het stedelijk
woningbehoefte van de betreffende kern,
Steensel, Riethoven en Eersel) meer groeien om
gebied, denk aan Wintelre, Knegsel, Steensel,
waarmee we de leefbaarheid behouden en waar
de woningbehoefte vanuit de schaalsprong op te
Riethoven en Eersel. Hiervoor is belangrijk dat
mogelijk versterken.
vangen.
snel onderzocht wordt waar deze woningen
De woningtypologie en de dichtheid van nieuwe
gerealiseerd kunnen gaan worden en
woningen sluit aan bij de lokale woonbehoefte
planologische voorbereidingen te starten.
3.
32
Vanwege het bestaande voorzieningenaanbod
Prioriteit ligt bij het opvangen van de
Gemeente
Minimale ambitie
Maximale ambitie
Bergeijk
+1.750 woningen
+3.000 woningen
Inbreiden gaat in beginsel voor uitbreiden, zodat
aan mensen met sociale, economische of
Bladel
+2.250 woningen
+3.000 woningen
het groene karakter van onze regio behouden
maatschappelijke binding met De Kempen. Mocht
Eersel
+4.000 woningen
+5.500 woningen
blijft. Om het groen in de kernen te behouden
dit in een bepaald segment in een gemeente
Reusel-De Mierden
+950 woningen
+1.500 woningen
en om aan de woningopgave te voldoen is de
onder grenzen vanuit de Huisvestingswet komen
Totaal De Kempen
+8.950 woningen
+13.000 woningen
en opgave van de betreffende kern. 4.
2.
We monitoren de toewijzing van woningen
te liggen, kunnen we op lokaal niveau overwegen
33
05
05
Huisvestingswet
om nieuwe instrumenten uit de Huisvestingswet
Reusel. Op deze manier wonen de senioren
De aangepaste Huisvestingswet (2024) biedt
in te zetten.
nabij bestaande voorzieningen en ontstaat
We bouwen nieuwe woningen in de kernen
er voldoende volume voor ondersteunende
of economische binding in sociale huur,
naar gelang demografische ontwikkelingen en
voorzieningen. Daarnaast zal dit de doorstroming
middenhuur of nieuwbouw betaalbare koop. Dit
behoefte met speciale aandacht voor starters
op de woningmarkt bevorderen doordat de
is alleen mogelijk als er aantoonbare schaarste
en senioren. Deze doelgroepen vragen om
huizen die achtergelaten worden door de
is die leidt tot verdringing. Daarvan is sprake als
specifieke woonvormen zoals kleinere en
senioren beschikbaar worden voor andere
betaalbare woningen voor starters uit eigen
doelgroepen.
meer ruimte om woningen met voorrang toe te wijzen aan mensen met lokale, maatschappelijke
3.
Themakaart Wonen en Werken Hilvarenbeek Diessen
Esbeek
meer dan 50Ĩ van de vrijkomende woningen in een afzonderlijk segment naar mensen van
Eindhoven
regio.
buiten de gemeente gaat.
4.
Vessem
Veldhoven
Focus ligt op het behouden en toevoegen Lage Mierde
van seniorenwoningen in de dorpscentra van
: IA671 N2
Netersel
Aalst
met name Bergeijk, Bladel, Eersel, Hapert en
Waalre
Hulsel
Hooge
Voorzieningen in kleine kernen
Duizel Bladel
Tijdens de toekomstdialoogavonden is de nadrukkelijke wens van de Kempenaren uitgesproken voor
Kapert
het versterken en toevoegen van (basis)voorzieningen, met name ook in de kleine kernen. Ondanks dat
+ Valkenswaard
Riethoven
Eersel
voorzieningen bijdragen aan de leefbaarheid van de kernen is de gedachte dat elke kern kan beschikken over Westerhoven
een compleet voorzieningenaanbod niet reëel. Onderstaand rekenvoorbeeld toont aan hoeveel inwoners en Arendonk
woningen een kern moet hebben om een bepaalde voorziening levensvatbaar te maken en houden. Hiervoor
‘t Loo
hanteren we de gemiddelde huishoudensgrootte in De Kempen van 2,33 personen per huishouden (CBS, 2023). Huisarts
Cafetaria
Voetbalvereniging
Gemiddeld aantal huisartsen in Nederland per 1.000 inwoners
0,66
Inwoners benodigd voor één huisarts
1.515
Benodigde woningen voor één huisarts
651
Gemiddeld aantal cafetaria’s in Nederland per 1.000 inwoners
0,55
Inwoners nodig voor één cafetaria
1.818
Benodigde woningen voor één cafetaria
781
Gemiddeld aantal sportvelden in Nederland per 1.000 inwoners
0,96
Inwoners nodig voor één sportveld
1.042
Benodigde woningen voor één sportveld