2021-07-14 210705 - Eerste ontwerp samenwerking Kempen.pdf

Strategische agenda Kempengemeenten: van het ‘wat’ naar het ‘hoe’ 2e overleg opdrachtgeversteam: bevindingen en eerste ontwerp

5 juli 2021

Openbaar 1

Agenda voor vanavond 1.

Aftrap: doel traject en uitgevoerde werkzaamheden

2.

Wat is ons opgevallen t.a.v.: - Het proces - Het ‘waarom’ - Het ‘waarop’ - Het ‘hoe’

3.

Eerste ontwerp - Uitgangspunten - Eerste schets - Jullie reflecties

4.

Vervolg Openbaar

Vertrouwelijk 2

1

Aftrap Doel van het traject & uitgevoerde werkzaamheden

5 juli 2021

Openbaar 3

1. Introductie en doel

Doel van het traject In het opdrachtgeversteam spraken we het volgende af: “Het doel is om te komen tot een gezamenlijk besluit over een werkbare, gedragen en uitgewerkte manier waarop de vijf gemeenteraden samen werken aan de regionale publieke waarde van de Kempen: een omgeving waarbinnen op democratische wijze de gezamenlijke inzet op strategische thema’s kan worden bepaald.” Werkbaar: de samenwerking is praktisch, niet te ingewikkeld en niet te tijdrovend. Gedragen: er is brede steun voor de samenwerking onder de verschillende raden (en colleges). Uitgewerkt: het doel van de samenwerking is helder; de uitgewerkte vorm sluit daarbij aan en is praktisch en concreet en (direct) toepasbaar.

Openbaar 4

2. Uitgevoerde werkzaamheden

Uitgevoerde werkzaamheden 1.

Documentstudie heden en verleden: ◦ Strategische Kempenagenda; inhoudelijke visies en uitvoeringsagenda’s; Sterk Merk, Sterk Bestuur; evaluatie Kempencommissie; etc.

2.

Gespreksronde: ◦ Vijf gemeenteraden ◦ Vijf colleges ◦ Vijf portefeuillehoudersoverleggen: economie, energietransitie, mobiliteit, transitie landelijk gebied & wonen. ◦ Griffiers ◦ Gemeentesecretarissen

3.

1. 2. 3.

14 april: Startbijeenkomst opdrachtgeversteam 5 juli: Tweede bijeenkomst opdrachtgeversteam 2 september: Derde bijeenkomst opdrachtgeversteam

Gezamenlijke sessie met de vijf raden (8 september)

Openbaar 5

2

Bevindingen Proces, waarom, waarop en hoe

Openbaar 6

Wat is ons opgevallen in het proces?

Openbaar 7

3. Bevindingen

Wat is ons opgevallen in het proces? • Positieve basishouding ten aanzien van het traject. • Lichte verschillen in de opkomst bij de raadsbijeenkomsten: - Bergeijk (13/17) - Bladel (11/19) - Eersel (8/17) - Oirschot (10/17) - Reusel-de Mierden (9/15) • We hebben de meeste geluiden binnen de raden gehoord, behoudens die van een aantal (afwezige) oppositiepartijen. Zij hebben zich elders uitgesproken voor vergaande samenwerking. • Het doel van het traject was niet voor alle gesprekspartners op voorhand helder. Het onderscheid tussen samenwerking in het algemeen en samenwerking tussen raden was soms lastig te maken.

• Sommigen vonden scope van de hoe-vraag te nauw. Niet alleen raden ook samenwerking tussen colleges en eventuele ambtelijke ondersteuning zou onderdeel moeten zijn. • Het lijkt in de Kempen niet de gewoonte om belangen en emoties open op tafel te leggen. Hiertoe moesten we onze gesprekspartners echt uitnodigen.

• We hebben een deel van de portefeuillehouders wel erg vaak gesproken. Gevolg van wens poho’s te spreken. • Het ‘ambassadeurschap’ voor het traject is vanuit het opdrachtgeversteam niet in alle gemeenten even krachtig opgepakt. Niet alle leden van het opdrachtgeversteam hebben hun raden geïnformeerd over het traject en de stand van zaken, wat soms tot onduidelijkheid leidde.

Openbaar 8

3. Bevindingen

Houding in de gesprekken • Iedereen is trots op de Kempen als regio, maar niet op de samenwerking. De Kempencommissie is een open wond. • De historie van mislukte samenwerking, fusie en onbeantwoorde liefde zorgt voor enig onderling wantrouwen en cynisme ten aanzien van dit traject. “Daar gaan we weer”. • Er wordt verschillend gedacht over nut en noodzaak van samenwerking. Daarbij hangt het ‘herindelingsspook’ boven de markt. Voor sommige raadsleden is dit een blokkade om überhaupt samen te werken. • Oirschot staat met zo ongeveer een half been in de Kempen en is ook nadrukkelijk gericht op het stedelijk gebied. De lange historie van pogingen tot samenwerking in de Kempen maakt Oirschot niet enthousiast om actief deel te nemen. Een deel beschuldigt Oirschot ervan ‘de krenten uit de pap’ te vissen: wel de lusten, niet de lasten. • De dwingende rol van de provincie rond Veerkrachtig Bestuur is nog niet vergeten en levert bij sommigen wantrouwen op. ➢ Deze emoties, waarden en belangen vormen een drempel om samen te werken.

Openbaar 9

Het ‘waarom’: Wat zijn redenen voor gemeenteraden om samen te werken?

Openbaar 10

3. Bevindingen

Waarom zou je als raden samenwerken? Gezamenlijke opbrengst Mentimeter vijf gemeenteraden

Enkele nuances: • Als een woord meermaals wordt genoemd, wordt het groter. Daardoor lijken zij soms ten onrechte een groter gewicht te hebben dan andere termen met dezelfde bedoeling (bijv. “elkaar versterken” en “samen sterker”; “betere lobby”, “als eenheid naar buiten”, “krachtig in de regio” en “regio”). • Het feit dat kostenbesparing en efficiency eruit springen, illustreert dat de opdracht op voorhand niet voor iedereen helder was (voordelen van samenwerking als gemeenten versus voordelen van samenwerking als gemeenteraden) • Door de oogharen kijkend, is de hoofdlijn: elkaar versterken

Openbaar 11

3. Bevindingen

Het ‘waarom’: wat is ons opgevallen? • Tussen de vijf gemeenteraden lopen de gevoelde nut en noodzaak voor samenwerking uiteen: voor de één is het ‘waarom’ van samenwerking veel evidenter dan de ander. Toch zijn er ook een aantal overeenkomsten: - Raden zien meerwaarde in als Kempengemeenten gezamenlijk optrekken richting de MRE, de provincie of zelfs het Rijk. Daarvoor is een gedeeld standpunt van de raden behulpzaam. - Raadsleden zien ook dat samenwerken kan leiden tot een betere informatiepositie en mogelijkheden om beter beleid te maken. - Raadsleden hechten er over het algemeen waarde aan te weten hoe andere raadsleden “erin staan” als het om strategische thema’s gaat. - Met uitzondering van Reusel-De Mierden is autonomie voor alle raden het uitgangspunt van samenwerking. • Er is een kleine groep raadsleden die niets ziet in samenwerking tussen de gemeenteraden. • Op de thema’s energietransitie, wonen en transitie landelijk gebied kan een gedeelde visie op de Kempen (‘wat voor gebied willen we zijn’) de lobby richting MRE en provincie versterken. Daarnaast kan het helpen om raden gezamenlijk te betrekken bij concrete projecten. Conclusie: Er is een gedeelde basis om een vorm voor samenwerking tussen gemeenteraden te ontwikkelen, mits deze niet dwingt tot vergaande harmonisatie van beleid. Openbaar 12

Het ‘waarop’: Waarop zouden de gemeenteraden kunnen samenwerken? Wat is de waarde van de Strategische Kempenagenda?

Openbaar 13

3. Bevindingen

Wat is de waarde van de SKA voor uw gemeenteraad? • Voor veel raadsleden leeft de SKA beperkt. In die gevallen heeft de agenda weinig waarde. • Wel geeft een aantal raadsleden aan dat de SKA een goede basis is voor samenwerking in de Kempen. En ook hier zien we gezamenlijk optrekken richting de MRE terug. • Op zich bevat de SKA de juiste thema’s, vindt men, al wordt het sociaal domein voor sommigen gemist. Wat goed werkt, is dat de SKA (grotendeels) dezelfde thema’s bevat als de MRE. • Voor raadsleden wordt de SKA pas relevant wanneer het concreter wordt: van thema’s naar doelen naar projecten. • De SKA werkt goed om het overleg tussen colleges en ambtenaren te structureren en informeren.

Gezamenlijke opbrengst Mentimeter Reusel-de Mierden, Bladel, Bergeijk en Oirschot

Openbaar 14

3. Bevindingen

Concrete ideeën voor onderwerpen voor samenwerking Kempenraden We hebben de gemeenteraden, colleges, poho’s, gemeentesecretarissen en griffiers gevraagd naar concrete ideeën voor onderwerpen waarop de gemeenteraden zouden kunnen samenwerken. Wonen: • Herijking Kempische woonvisie 2023 • Ruimte om woningen te bouwen

Transitie landelijk gebied: • Operationaliseren (deel van) streefbeeld transitie landelijk gebied • Realiseren groene zone

Mobiliteit: • Regelen van snelfietsroutes • Aanpak A67 of N284

Energietransitie: • Belasting van het stroomnetwerk • Uitwerking van de RES

Economie: • Visie op uitstraling t.b.v. toerisme

Maar ook! • Gezamenlijk beeld vormen ten aanzien van positie Kempen t.o.v. schaalsprong Brainport • Grondstoffencentrum / afvalverwerking • Kempisch sportakkoord • Algemene kaders op het gebied van uitvoering Openbaar 15

3. Bevindingen

Het ‘waarop’: wat is ons opgevallen? • De SKA vormt een vertrekpunt voor samenwerking. Voor de colleges biedt het een kader om af te stemmen op inhoudelijke thema’s. • Voor raadsleden is de SKA geen ‘levend document’; zij hebben de vijf thema’s niet altijd paraat, laat staan de invulling daarvan. Raadsleden vragen niet naar de stand van zaken ten aanzien van de SKA en worden hierover ook niet actief geïnformeerd. • Voor de gemeenteraden is de SKA te abstract en biedt deze als zodanig onvoldoende richting voor samenwerking (zowel tussen de colleges als de raden). Concretisering van thema’s is nodig. • Op de thema’s van de SKA zijn er verschillende onderwerpen/vraagstukken waarvoor het relevant zou zijn om als raden samen te werken. Wij achten het echter verstandig om met een klein aantal onderwerpen/vraagstukken te beginnen. Conclusie: Er is draagvlak voor het vormgeven van de samenwerking tussen de raden op een (of enkele) concreet, niet-controversieel thema. Van daaruit kan de samenwerking verder worden uitgebouwd.

Openbaar 16

Het ‘hoe’: Hoe ziet de toekomstige samenwerking tussen de Kempenraden eruit?

Openbaar 17

3. Bevindingen

Samenwerking tussen raden op dit moment • Er worden jaarlijks vier gezamenlijke raadsbijeenkomsten georganiseerd. - Door corona zijn deze de afgelopen 1,5 jaar niet doorgegaan. - Daarvóór werden de bijeenkomsten niet altijd even goed bezocht. - Bij de organisatie van deze raadsbijeenkomsten zijn de data leidend en niet zozeer de inhoudelijke agenda. • Op thema’s worden de gemeenteraden nu verschillend betrokken. - Bij economie en transitie landelijk gebied nauwelijks. - Bij energie, mobiliteit en wonen op projecten. • De raden worden door de colleges en portefeuillehouders niet op een eenduidige manier en/of hetzelfde moment geïnformeerd. • Sommige fracties weten elkaar over partijlijnen te vinden, maar dit doen niet alle fracties en gaat niet op voor lokale partijen. Openbaar 18

Het ‘hoe’: wat is ons opgevallen? • Bij raden loopt de voorkeuren voor de intensiteit van samenwerking sterk uiteen: - Voor de een is gezamenlijk bouwen aan inhoud een minimumvariant (Reusel-de Mierden) - Voor een ander staat samenwerking binnen de Kempen überhaupt ter discussie (Oirschot) - Bladel, Eersel en Bergeijk bevinden zich daartussenin. • Door de gemeenteraden gedeelde uitgangspunten voor de ‘hoe’ vraag zijn: - Klein beginnen – een te grote stap is niet realistisch. - Niet samenwerken om het samenwerken: er moet een duidelijk doel zijn. Alleen informele kennismaking is dan ook onvoldoende. - Rollen en verantwoordelijkheden moeten duidelijk en afgebakend zijn. • Voor een deel van de betrokkenen is de positie van Oirschot een struikelblok bij het vormgeven van de samenwerking; zij willen dat Oirschot of meedoet, of niet. Anderen zien dit minder zwart-wit en menen dat Oirschot op onderdelen mee kan doen. Conclusie: Samenwerking tussen de raden moet klein beginnen, maar wel vanuit de inhoud en niet enkel gericht op ontmoeting. Er dienen scherpe rol- en procesbeschrijvingen te komen en de positie van (de gemeenteraad van) Oirschot moet voor iedereen helder zijn. Openbaar 19

3

Eerste ontwerp Uitgangspunten, schets van de samenwerking, bespreekpunten

Openbaar 20

Uitgangspunten: organiserende principes en randvoorwaarden • Het doel van de samenwerking is om gezamenlijk te bouwen aan inhoud en proces. Waar opportuun vindt er gezamenlijke beeld- en oordeelsvorming plaats. Dit draagt bij aan beter geïnformeerde besluitvorming in de individuele raden en een sterkere positie van de Kempen in de regio. • De samenwerking krijgt dan ook vorm vanuit de inhoud, op een select aantal, niet controversiële thema’s uit de SKA. Van hieruit kan de samenwerking worden uitgebouwd. • Elkaar leren kennen helpt bij inhoudelijke samenwerking. Het is dan ook een randvoorwaarde en geen doel op zich. • Deze werkwijze vraagt om een nadere uitwerking van (thema’s uit) de SKA. Deze geeft nu onvoldoende richting. • Geen belemmering voor deelname Oirschot aan samenwerking. Er is immers geen sprake van congruente samenwerking. Openbaar 21

Professionalisering raadsbetrokkenheid SKA – Een eerste schets

Kempencongres 1. 2. 3.

Evaluatie: terugblik met opbrengsten samenwerking Stand van zaken: hoe staat de SKA ervoor? Agendasetting: vooruitblik betrokkenheid raden

Nieuwe Kempische Woonvisie

Gezamenlijke meerjarenagenda & een jaarplan met onderwerpen van de raadssamenwerking van het komende jaar

Operationaliseren streefbeeld transitie landelijk gebied?

Het verhaal van de Kempen!

Concretisering samenwerking raden op projectniveau in een startnotie (o.a.): • Doel van het project • Wijze/Intensiteit van samenwerking tussen raden (van kennisdelen tot oordeelsvorming) • Planning van het project - Wanneer raad aan zet - Met welke vraag/bijeenkomst: - Informatief - Beeldvormend - Oordeelsvormend • Rollen overig: - Projectgovernance - Rol poho’s - Rol griffiers - Rol secretarissen • Participatie betrokkenen: - Inwoners - Maatschappelijke partners en ondernemers

Twee keer per jaar een Kempencongres: bouwen aan een netwerk en vertrouwen

Doen!

evalueren 22 Openbaar

Bespreekpunten 1.

Wat is jullie eerste reactie?

2.

Wat willen jullie ons meegeven, met het oog op de uitwerking?

Openbaar 23

4

Vervolg Afronding, uitwerking, presentatie

Openbaar 24

Vervolgproces Wij sturen jullie de presentatie van vandaag. Griffiers verspreiden dit stuk ter informatie onder de raden. Wij werken ons voorstel voor de samenwerking tussen de gemeenteraden deze zomer uit. Op 2 september bespreken we dit voorstel met u. Ook bespreken we de gezamenlijke raadsbijeenkomst voor We presenteren onze bevindingen en voorstel 8 september tijdens een gezamenlijke raadsbijeenkomst. Openbaar 25