Verslag verkenning Renswoude RvB 31-3-2022

Aan de delegaties van de politieke partijen in Renswoude met wie ik heb gesproken c.c.: de gemeenteraad van Renswoude

31 maart 2022

Beste mensen,

Graag breng ik verslag uit van de verkenningsronde, die ik in Renswoude heb gemaakt. Het verslag geeft inzicht in de opdracht waarmee ik ben vertrokken, de werkzaamheden die ik in het kader van de verkenning heb verricht en het advies dat ik voor de volgende fase van de collegevorming geef. Ik hecht eraan dat dit een openbaar verslag is. Kiezers hebben bij de verkiezingen hun vertrouwen in de raadsleden en de raad uitgesproken. Zij moeten weten hoe er daarna – in alle zorgvuldigheid – met dat vertrouwen is omgegaan en hoe de gemeenteraad straks komt tot het vertrouwen in een te vormen college. Op maandag 4 april is er een openbare raadsbijeenkomst, waarin ik graag mijn bevindingen toelicht. Dan is ook het moment voor de fracties in de raad om aan te geven welk vervolg zij aan de verkenningsronde willen geven.

De opdracht van de verkenning Op 19 maart jl. kwam de gemeenteraad van Renswoude bijeen voor een zogenoemd “duidingsdebat” waarin de vijf partijen terugblikten op de verkiezingsuitslag en aangaven hoe zij aankijken tegen het vervolg daarop. In die vergadering deed Dorpsbelang Renswoude het voorstel om mij te benoemen als verkenner/informateur. De opdracht die daarin centraal staat is om te komen tot een meerderheidscoalitie. Daarbij werden drie fasen benoemd: de verkenning (via gesprekken met alle partijen), de informatie (met de beoogde coalitiepartijen over de inhoud van een akkoord) en de formatie (idem, maar dan over de personele samenstelling). De andere partijen erkenden dat Dorpsbelang Renswoude

2

als grootste partij het initiatief voor de collegevorming heeft genomen en konden zich vinden in de opdracht. In de vergadering werd het belang van transparantie onderstreept en meegegeven dat elke fase afgerond wordt met een openbaar verslag en een openbare vergadering met alle partijen daarover.

De verkiezingsuitslag Even een blik terug op de uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen van 16 maart jl.. Meer dan 70% van de kiezers brachten hun stem op en dat leverde de volgende zetelverdeling in de gemeenteraad van Renswoude op. Partij Dorpsbelang Renswoude SGP VVD ChristenUnie CDA Totaal aantal raadszetels

Behaalde zetels 3 3 2 2 1 11

De verkiezingsuitslag laat een duidelijk beeld zien. Dorpsbelang Renswoude is de duidelijke winnaar van de verkiezingen. Dorpsbelang Renswoude en SGP hebben meer stemmen gekregen dan in 2018 en zijn in de nieuwe raad de grootste fracties. VVD en CDA zijn min of meer gelijk gebleven en ChristenUnie heeft veel minder stemmen gekregen dan vier jaar geleden en verliest twee raadszetels. In onderstaande grafiek is ter illustratie het percentage behaalde stemmen in 2022 en 2018 weergegeven.

3

Behaalde stemmen in % 2022 (en 2018) 29,6

DORPSBELANG

12,1 25,4

SGP

19,8 18,9

VVD

21 15,2

CHRISTENUNIE

35,9 11 11,3

CDA 0

5

10

15

20

2022

2018

25

30

35

40

Werkwijze verkenning Op 22 en 23 maart heb ik afzonderlijke gesprekken gevoerd met de vijf partijen die de komende raadsperiode in de gemeenteraad vertegenwoordigd zijn. Bij deze gesprekken was ook de griffier, Marcel Jansen, aanwezig. Alle partijen namen met twee vertegenwoordigers aan de gesprekken deel. In de gesprekken stonden de volgende vragen centraal: • Hoe kijkt u aan tegen de verkiezingsuitslag? • Welke coalitie(s) is/zijn volgens u kansrijk? • Hoe kijkt uw eigen partij aan tegen eventuele deelname aan een coalitie? • Welke onderwerpen zouden de coalitiepartijen moeten bespreken met het oog op een coalitie-akkoord? • Wat zijn voor u breekpunten voor deelname aan een coalitie? Alle gesprekken zijn op een open, constructieve en plezierige wijze gevoerd. Naast de gesprekken heb ik de verkiezingsprogramma’s bekeken en heb ik het lijsttrekkersdebat en het duidingsdebat teruggekeken. Ook heb ik de burgemeester gesproken.

4

Algemene bevindingen Renswoude mag trots op haar lokale democratie zijn. Alle vijf partijen die meededen aan de verkiezingen hebben een uitgewerkt verkiezingsprogramma gepresenteerd en de opkomst was op 16 maart (wederom) hoog. De partijen die in de raad zijn gekozen, geven inhoud aan het vertrouwen dat zij van de kiezers hebben gekregen. Alle partijen hebben oog voor de realiteit van de verkiezingsuitslag en wat er nu moet gebeuren, waarbij het algemeen belang van Renswoude voorop staat. Dat is me in de gesprekken zeker duidelijk geworden. Tegelijk verschillen de inzichten van de partijen op onderdelen wel van elkaar. Dat is ook inherent aan democratie. In de gesprekken heb ik nadrukkelijk gevraagd hoe het staat met de onderlinge verhoudingen in de gemeenteraad. Alle partijen onderkennen het belang van goede samenwerking in de gemeenteraad. Natuurlijk zijn er altijd wel akkefietjes te benoemen, zijn er inhoudelijke twistpunten geweest en heeft de gemeenteraad rond het vertrek van de ChristenUnie uit de coalitie turbulentie gekend. Maar iedereen heeft gelukkig door dat er een nieuwe gemeenteraad van start gaat en dat men op een open en respectvolle manier in de raad verder wil. Ik kom hier later in dit verslag op terug.

De opties voor een meerderheidscoalitie Er zijn natuurlijk zeer veel combinaties mogelijk om op basis van de verkiezingsuitslag tot een meerderheidscollege te komen. In de gesprekken met de politieke partijen kwam er echter een behoorlijke beperking in de reële opties. Dat heeft te maken met de winst en het verlies van de partijen en het aantal zetels in de gemeenteraad. De opties die mogelijk zijn, zijn dan: • Een coalitie van Dorpsbelang Renswoude en SGP (6 van de 11 zetels in de raad) • Een coalitie van Dorpsbelang Renswoude, SGP en VVD (8 van de 11 zetels in de raad) • Een coalitie van Dorpsbelang Renswoude, SGP en CDA (7 van de 11 zetels in de raad)

Het advies Al in het duidingsdebat hadden Dorpsbelang Renswoude, SGP en VVD uitgesproken dat zij wel zitting zouden willen nemen in het nieuwe college. CDA gaf aan beschikbaar te zijn mocht dat nodig zijn.

5

ChristenUnie erkende dat een rol buiten het college voor de hand ligt, gelet op het zetelverlies in de raad. In de gesprekken hebben de partijen dit beeld bevestigd. Dorpsbelang Renswoude en SGP hebben in de gesprekken ook aangegeven dat het hun eerste voorkeur is om tot een coalitie van deze twee partijen te komen. Gezamenlijk hebben deze partijen 6 van de 11 zetels en dus een meerderheid in de gemeenteraad. Daarom adviseer ik ook voor de volgende fase van de collegevorming om te onderzoeken of Dorpsbelang Renswoude en SGP tot een inhoudelijk akkoord en personele samenstelling van het college kunnen komen.

Volgende fase Het is nu aan de voorgestelde coalitiepartijen Dorpsbelang Renswoude en SGP om tot afspraken te komen, zowel over inhoudelijke onderwerpen als over de personele samenstelling van het college. Daarbij zijn uiteraard ook de uitgangspunten voor de samenwerking van belang: Waarom komt men tot deze samenwerking? Wat zijn de waarden die de coalitie centraal stelt? Etc. In de gesprekken die ik met de partijen heb gevoerd, is de vraag aan de orde geweest over welke onderwerpen de coalitiegenoten zouden moeten spreken. Ook heb ik de verkiezingsprogramma’s van Dorpsbelang Renswoude en SGP daarbij betrokken. Op basis daarvan kom ik tot de volgende inventarisatie van onderwerpen waar de twee partijen in gezamenlijke overleggen in ieder geval verder over zouden moeten spreken: • Wonen: aantal woningen, bouwtempo, huurbeleid, huisvesting arbeidsmigranten • Duurzaamheid: ambitie energietransitie, verduurzaming, RES • Mobiliteit: verkeersintensiteit en -veiligheid (o.a. N224/Dorpsstraat), rondweg • Ontwikkeling Borgwallocatie • Zorg en huisvesting voor ouderen (mogelijk i.c.m.

Borgwallocatie) • Doorontwikkeling sociaal domein, inclusief onderwijs, dorpshuisfunctie, voorzieningen • Economie: Bedrijventerrein Groot Overeem II • Buitengebied: landschap, ontwikkeling/toekomst agrarische sector, handhaving, vrijkomende agrarische bebouwing • Milieu: biodiversiteit, afvalbeleid • Participatie: Burgers-Bedrijven-Bestuur • Financieel beleid • Regionale ontwikkeling: Foodvalley, verstedelijking Veenendaal

6

Ten aanzien van de samenstelling van het college staan de volgende punten centraal: • Omvang van het college: aantal wethouders en formatie in fte. • Personele samenstelling: wie zijn de wethouders? • Verdeling van de formatie over de wethouders. Ik heb gemerkt dat beide partijen (en eigenlijk ook de andere partijen) al wel hun beoogde wethouderskandidaten hebben. Daarom adviseer ik om de komende twee fasen van informatie (inhoud) en formatie (personele samenstelling) te integreren en daarna in één keer het coalitie-akkoord te presenteren.

Het college en de raad Dorpsbelang Renswoude en SGP hebben zich uitgesproken voor een samenwerking van deze twee partijen. Dat is een heldere keuze en daarom adviseer ik om deze twee partijen de mogelijkheid te bieden om tot een coalitie te komen. Kom tot een coalitie-akkoord op hoofdlijnen, wil ik graag meegeven. Alle partijen hebben uitgesproken dat de verhoudingen na de verkiezingen in de raad goed zijn. Het helpt daarbij als niet alles dichtgetimmerd is. Het gaat immers om de bestuurskracht van Renswoude en niet om de bestuursmacht. Volgens mij is iedereen zich daar bewust van en gaat het om een goede vertrouwensrelatie tussen gemeenteraad en college. Die relatie zullen alle betrokkenen in de gemeenteraad en in het college actief moeten onderhouden.

Ten slotte Bij de start in mijn rol als verkenner/informateur is afgesproken dat ik deze verkenningsfase zou afsluiten met een openbaar verslag en dat er een evaluatiemoment zou zijn. Dat evaluatiemoment is er op 4 april. Dan hoor ik graag hoe u tegen de volgende fase aankijkt en of ik daarin de rol van informateur en formateur (verder) mag vervullen.

Hartelijke groet,

Ruud van Bennekom