Verslag verkenning Renswoude dhr. Vos

Bevindingen informateur 28 maart 2026

Op zaterdag 21 maart, tijdens het duidingsdebat hebben de lijsttrekkers van alle politieke partijen in Renswoude mij benoemd tot informateur. Ik heb de uitdaging aanvaard en vind het eervol om met dit proces aan de slag te mogen. Tijdens het duidingsdebat werd teruggekeken op de campagne en alle fracties spraken met trots over het hoge opkomstpercentage. Terecht mag u daar trots op zijn. Het tekent in mijn ogen de betrokkenheid van de inwoners bij het dorp. De ene partij heeft iets gewonnen, de ander iets verloren. Er waren geen grote aardverschuivingen, zoals die elders in het land wel te zien waren. Na de kennismaking heb ik het volgende procesvoorstel gedaan: Dinsdagavond en donderdagavond gesprekken met de afzonderlijke fracties, gevolgd door een openbare terugkoppeling van mijn zijde. Alle partijen gingen hiermee akkoord. Alle partijen hebben dezelfde vragen meegekregen. De vragen gingen over welke ambities heldere afspraken moeten worden gemaakt, of de partij een rol wil in het college met speerpunten en voorwaarden, welke programmatische verschillen in een coalitieakkoord moeten zijn opgelost en welke coalitie(s) als eerste moeten worden onderzocht. Specifiek heb ik de partijen gevraagd hoe zij de samenwerking met regio en rijk zien op het vlak van energie, bedrijvigheid, wonen en asiel. Ondertussen heb ik zelf ook niet stil gezeten.

Ik heb het verkiezingsdebat teruggekeken en heb de financiële paragraaf van de begroting bestudeerd, ter voorbereiding op de gesprekken. Renswoude heeft in 2028 een gat van ongeveer een half miljoen euro, vooral door lagere rijksbijdrage. De woonlasten in Renswoude zijn beduidend lager dan het landelijk gemiddelde. Tevens heb ik enkele data opgevraagd omtrent huisvesting doelgroepen. De asielopgave betreft 35, waarvan 2 AMV. COA heeft vooralsnog geen programma met AZC’s van die omvang. Voor opvang minderjarige asielzoekers heeft COA specifieke uitgangspunten als gezinsopvang (Nidos) bij leeftijden onder 15 jaar en jongeren van 15 tot 18 jaar in een opvang van 50 tot 80 jongeren. Halfjaarlijks komt de taakstelling huisvesting statushouders naar u toe en u staat op de derde trede van 6 omdat u niet volledig hebt voldaan aan de taakstelling. Er is een verbeterplan opgesteld. Trede 4 zou kunnen betekenen dat de provincie meer sturend gaat worden. U vangt momenteel 92 Oekraïense vluchtelingen op. Dat is ruim meer dan wordt gevraagd. Locatie 96 voor windenergie is niet de eerste die bij de Provincie in beeld komt voor windenergie. Tennet en Stedin hebben moeite met eventuele aansluiting daarvan op het net. Met deze informatie ben ik de gesprekken ingegaan.

De gesprekken:

Op dinsdagavond heb ik gesprekken gevoerd met het CDA, de Christenunie en Dorpsbelangen Renswoude. Met CDA en CU ongeveer een uur, met Dorpsbelangen iets langer. Donderdagavond heb ik gesproken met de SGP en OPRenswoude. Deze gesprekken waren ook iets langer dan een uur. Ik kijk terug op zeer aangename gesprekken waarin open met mij werd gesproken over de uitdagingen en de dynamiek in de gemeente. Soms heb ik een beetje doorgevraagd om goed kunnen doorleven hoe de mensen kijken naar de uitdagingen en samenwerking. Allen waren heel open naar mij, maar gaven ook aan dat niet alles openbaar hoeft te worden. Ik heb er daarom ook voor gekozen om u concluderend te informeren over het resultaat van de gesprekken.

Bevindingen en gesprekken: Renswoude is een kleine gemeente met een betrokken samenleving. Elke partij spreekt de wens uit om zelfstandig te blijven. Alle partijen voelen een sterke verantwoordelijkheid voor Renswoude en zijn zich bewust van een veranderende omgeving. De financiële situatie van de gemeente Renswoude is gezond te noemen en dat is knap in een tijd van steeds meer taken en minder rijksfinanciën. Daarbij mag ook nog eens worden benoemd dat de lokale belastingen, in verhouding tot andere gemeenten relatief laag zijn gehouden. Er is veel geïnvesteerd in Renswoude en er liggen ambitieuze bouwplannen waarvoor de ambtelijke organisatie regelmatig een beroep doet op expertise van Veenendaal, Regio Foodvalley en de Provincie. Voor de andere taken is het niet anders. Ambtenaren in Renswoude vervullen regelmatig meerdere rollen en doen dat graag vanuit een dienstbare houding. Daartoe zijn zij graag bereid, wetende dat dit op waardering in de samenleving, raad en college kan rekenen. De ambtelijke en bestuurlijke samenwerking met Veenendaal is gezond en ook daarvoor mogen complimenten worden uitgedeeld aan bestuurlijk Renswoude, maar zeker ook aan Veenendaal! Uit de gesprekken die ik heb gevoerd met alle partijen concludeer ik dat er veel overeenkomsten zijn over de thema’s wonen, bedrijvigheid, energie en asiel.

Het sociaal domein is weliswaar het domein met het grootste budget, maar is minder een speerpunt dan je op basis van het begrotingsbudget zou kunnen verwachten. Dat is positief te noemen als alles vlekkeloos verloopt, maar is dat zo? Op het gebied van wonen constateer ik dat alle partijen voorstander zijn van een gedoseerde gematigde groei van Renswoude, waarvoor inmiddels een bouwprogramma van 900 woningen tot 2040 klaarligt. Er is minimaal verschil van inzicht in de locaties waar gebouwd kan worden, wel over de grondpolitiek. Er is geen harde weerstand tegen het instrument van voorkeursrecht, wel ontstonden gesprekken over de wijze van toepassing van het instrument en de menselijke maat. Partijen zijn het erover eens dat de 30% sociaal, 37% betaalbaar en 33% vrij een goede mix is, maar zien overbrugbare verschillen in bouwen voor aandachtsgroepen als jongeren, starters, ouderen. Hoogbouw tot 4 bouwlagen is hoog genoeg.

Over huisvesting specifieke doelgroepen als asielzoekers, statushouders en Oekrainers wordt verschillend gedacht. In het algemeen geven partijen aan dat zij bereid blijven om Oekraïners, meer dan landelijk gemiddeld, in de gemeente op te vangen. Van statushouders erkennen partijen de taak die zij daarin hebben en zijn bereid om aan de verplichting te voldoen. Asielopvang is een thema waar geen enkele partij juichend op staat te wachten, maar het besef dat de spreidingswet een middel is om elke gemeente zijn steentje te laten bijdragen is aanwezig. In Renswoude is geen animo voor een volwaardig AZC, dat voor het behalen van een gezonde exploitatie ruim groter is dan 100 plekken. Veenendaal heeft wel AZC-faciliteiten met ruimte voor dergelijke aantallen en is tot nu toe bereid gebleken om de 35 asielzoekers die Renswoude als taak heeft, naast hun eigen opgave op te nemen. Partijen tonen allemaal hun dankbaarheid daarvoor aan Veenendaal en hopen dat Veenendaal deze opgave wil blijven invullen. De gedachten over de taakvervulling in relatie met buurgemeenten, Rijk en Provincie zijn verschillend en bij dit punt heb ik soms langer stilgestaan, vanwege de actuele ontwikkelingen op dit vlak. Bedrijvigheid en energie: Alle partijen beschrijven dat economische vooruitgang en energie samen moeten worden gezien.

De ‘binnenstedelijke’ bedrijvigheid kan op politieke aandacht rekenen, bedrijven staan in een goed blaadje in de gemeente Renswoude. Om bedrijvig te kunnen blijven zal er iets moeten gebeuren met netcongestie en opwek van energie. Partijen spreken uit dat zij willen onderzoeken of er ‘netneutraal’ kan worden gewerkt in Renswoude. Voor de RES-opgave is de locatie 96, Emminkhuizen bij de provincie in beeld, maar zowel in Renswoude als in Veenendaal is daarvoor weinig draagvlak. Bovendien lijkt de Provincie open te staan voor ‘Wageningse’ wind. Partijen noemen diverse andere opties als kleinere windmolens of opwek conform zonneladder. Hierover heb ik geen wens tot wijziging van dit beleid gehoord. Renswoude is een gemeente met veel agrarische bedrijvigheid en partijen maken zich zorgen over het UPLG. De 90% versie was nog enigszins redelijk te noemen maar over het proces richting de 100%-versie maken alle partijen zich zorgen. Vanuit Renswoude is de samenwerking gevonden met omliggende gemeenten en LTO. Partijen spreken allen het belang van de agrarische sector voor de gemeente Renswoude uit. Het besef van de kwetsbaarheid van de omgeving wordt op onderwerpen als biodiversiteit soms verschillend beleefd.

Het verkiezingsresultaat in de gesprekken: De twee grootste partijen haalden samen maar liefst ruim 1700 stemmen binnen, exact 55% van alle stemmen in een gemeente van bijna 6000 mensen met een opkomst van ruim 70%. Dat is in percentages een stevige meerderheid, maar in zetelaantallen een kwetsbare meerderheid. Met 11 raadszetels doet elke stem ertoe. Partijen hebben de voorkeur om ook in de toekomst met ongeveer 2 (FTE) wethouders te werken. Geen van de partijen stelt zich een college van 3 fulltime wethouders voor. Een enkele keer werd gedacht aan een totaal van 2,2 of 2,3 FTE, te verdelen over 3 personen. Een raadsbreed programma is niet als voorkeur benoemd. Over diverse combinaties zoals een coalitie van 3 of 4 partijen is gesproken, maar werden niet genoemd als combinaties die recht doen aan de verkiezingsuitslag. Eenmaal is een coalitie van 3 partijen als voorkeursvariant ingebracht.

De meeste partijen geven voorkeur aan een coalitie van twee partijen en daarbij werden vooral OPRenswoude en SGP genoemd. Deze combinatie doet het meest recht aan de verkiezingsuitslag. Er zijn mij geen onoverbrugbare voorwaarden tussen deze partijen uit de gesprekken naar boven gekomen, wel zijn er principiële verschillen in levensovertuiging en taakopvatting.

Advies: In een raad met 11 zetels waarin elke stem telt adviseer ik de beoogde coalitie te investeren in samenwerking met alle fracties. Als die coalitie dan bestaat uit de kleinst mogelijke meerderheid in zetels, dan kan dat alleen slagen als deze coalitie investeert in samenwerking met elke partij, klein of groot. U hebt elkaar nodig. Blijf investeren in onderlinge relaties met de intentie om breed samen te werken in de raad, in het college, in de regio, in de provincie. Dat betekent dat niet alleen het college daarin een taak heeft. Ik adviseer alle raads- en commissieleden om niet alleen met de raadsvoorstellen aan de slag te gaan, maar ook actief contact te onderhouden met leden van de provinciale staten en wees aanwezig bij regiobijeenkomsten.. Maak ook gebruik van de contacten die landelijk georganiseerde partijen van nature hebben. Ik adviseer de Onafhankelijke Partij Renswoude en SGP Renswoude om samen een formateur te benoemen die met deze twee partijen gaat werken aan een coalitieakkoord. Heb daarbij oog voor de wijze waarop u de overige partijen bij het proces betrekt. Laat u bijstaan door de financieel adviseur en formuleer de opdracht naar de formateur zodanig dat het doel is om te komen tot een coalitieakkoord dat kan dienen als basis voor de kadernota.

In november zal immers een begroting moeten worden vastgesteld en de organisatie moet ook de tijd krijgen om deze begroting te schrijven. Besteed gedurende het formatieproces aandacht aan, en overbrug de verschillende opvattingen over levensbeschouwing en taakopvatting. Ethische vraagstukken zullen de komende jaren op u af komen en daarom adviseer ik om te investeren in elkaar kennen en elkaars principes/taakopvattingen. Betrek in uw overwegingen ook de verkiezingsprogramma’s van andere partijen. Daarin staan zeer goede ideeën over de toekomst van Renswoude. Benoem dat ook! Beschrijf in het coalitieakkoord tenminste afspraken over woningbouw, energie en opvang/huisvesting van doelgroepen en houd daarbij oog voor de relatie met buurgemeenten en verticale overheidslagen (provincie en Rijk). Onderzoek het Sociaal Domein! Zorg voor een structureel gezonde begroting, zodat niet het risico wordt gelopen om onder verscherpt toezicht te komen. Dat betekent dat ook al keuzes moeten worden gemaakt om voorbereid te zijn op het jaar 2028 waarin de rijksbijdragen aan gemeenten fors verminderen. Kijk kritisch naar de uitgaven, heb oog voor de huidige kwaliteit van voorzieningen en sluit niet op voorhand het verhogen van lokale woonlasten uit. Beschrijf ook dat er onderwerpen zijn waarop de partijen verschillen van mening en/of overtuiging.

Maak daarover afspraken en als u deze onderwerpen vrij laat, respecteer dan dat er soms op die onderwerpen in verschillende meerderheden zal worden gedacht. Ik dank iedereen voor de ondersteuning en bereidheid tot samenwerking, in het bijzonder dank ik uw griffier, Marcel Jansen en wens Renswoude een mooie raadsperiode 2026-2030 toe.