Tussenevaluatie april 2021 Uitwerking besluit toekomst IW4 en financiering Wsw 2018

TUSSENEVALUATIE BESLUITVORMING RADEN 2018 1.

Inleiding

Eind 2018 hebben de gemeenteraden van Veenendaal, Rhenen en Renswoude besluiten genomen over financiering van de Wet sociale werkvoorziening (Wsw) en de toekomst van IW4. Per 2019 stellen de gemeenteraden een extra bijdrage per SW-medewerker ter beschikking aan het Instituut voor Werkvoorziening Zuid-Oost Utrecht, de gemeenschappelijke regeling (GR) om het subsidietekort op de Wsw deels op te vangen. Daarnaast zijn keuzes gemaakt voor toekomst van IW4, waarbij er voor IW4 een transitieplan moest worden uitgewerkt. Hierbij zijn de drie ontwikkellijnen van het gekozen toekomstscenario voor IW4 van belang: • Het aanpassen van IW4, in lijn met het dalend aantal SW-medewerkers. • Het uitvoeren en vernieuwen van gemeentelijke re-integratieactiviteiten, gebruikmakend van de hierover afgesproken financiële kaders alsmede het verkennen van de mogelijkheden om nieuwe producten te ontwikkelen. • De doorontwikkeling naar een organisatie die de inclusieve arbeidsmarkt ondersteunt, met het verwerven van opdrachten binnen te halen bij werkgevers. Om de transitie in de periode 2019-2021 mogelijk te maken stelden de raden hier ook extra incidentele middelen voor beschikbaar (gezamenlijk € 600.000). Door de colleges zijn toezeggingen gedaan over de betrokkenheid van de raad in de uitwerking van dit besluit.

In 2020 is de raad geïnformeerd over de uitvoering van uitwerking van de besluitvorming 2018. Dit was o.a. gebaseerd op een externe onafhankelijke financiële toetsing van het transitieplan. Deze tussenevaluatie was van maart 2020, dus voor het uitbreken van de coronacrisis. In bijgaande memo wordt de evaluatie van 2020 indien nodig geactualiseerd. Na afloop van de transitieperiode wordt de besluitvorming van 2018 over de volle breedte (inclusief financiering Wsw en nieuw beschut) geëvalueerd. Daarbij vindt weer een externe onafhankelijke toetsing plaats. Deze evaluatie wordt dan voorgelegd aan de raden. Onderstaande evaluatie is opgesteld onder verantwoordelijkheid van de colleges en richt zich op governance, besluitvorming huisvesting en samenwerking. Daarnaast ontvangt u een rapportage Transitie IW4 2019-2021. Deze rapportage is vastgesteld door het Algemeen Bestuur van de GR (dd. 29 april 2021). Deze rapportage richt zich meer op de interne bedrijfsvoering van IW4.

2. Governance Aan het beschikbaar stellen van de verhoogde gemeentelijke bijdrage verbonden de raden de voorwaarde dat de zeggenschap vanuit de gemeenten binnen de GR/NV-structuur moet worden versterkt, waarbij de bestaande structuur NV wordt omgevormd tot een gewone NV (of BV) en het bestuur van de GR rechtstreeks zeggenschap krijgen bij o.a.: • de benoeming van de bestuurder (directeur); • het nemen van belangrijke en strategische bedrijfsbesluiten (strategische keuzen, meerjarenbeleidsplan, belangrijk investeringsbeslissingen, vaststellen transitieplan, huisvestingsplan etc.)

Raadhuisplein 1 • 3901 GA Veenendaal • Postbus 1100 • 3900 BC Veenendaal Tel. (0318) 538 538 • Fax (0318) 510 414 • www.veenendaal.nl • www.veenendaal.nl/vraag

Aan dit besluit is, in goed overleg met de Raad van Commissarissen van IW4, uitwerking gegeven. Hierop zijn op 14 november 2019 door de Algemene vergadering van Aandeelhouders (AvA) de statuten van de NV gewijzigd. Deze zijn 29 november 2019 gepasseerd bij de notaris en sindsdien van kracht. In 2020 zijn door de GR en AvA belangrijke besluiten genomen met betrekking tot de huisvesting van IW4 en de daaraan gekoppelde investeringsbeslissingen. Deze besluiten zijn vooraf voorgelegd aan de colleges van Veenendaal, Rhenen en Renswoude, zodat bestuursleden namens hun college konden spreken. Op deze manier is: • akkoord gegaan met de raamovereenkomst tussen de IW4 beheer NV en de gemeente Veenendaal; • akkoord gegaan met een investering door IW4 Beheer NV van maximaal 10,0 miljoen voor de voorgestelde nieuwbouw van IW4; • mandaat verleend aan de Algemeen Directeur/ Bestuurder van IW4 om binnen de stuurgroep IW4/Wijkservice over de nieuwbouw van IW4 besluiten te nemen binnen het vastgestelde maximale budget van € 10 ml. Aanvullend is afgesproken dat alle leden van het Algemeen Bestuur als agenda-lid ook alle stukken ontvangen van de stuurgroep Huisvesting. Zo zijn alle leden op de hoogte van de besluitvorming binnen de stuurgroep en kunnen ze indien daar zij daartoe aanleiding vinden zaken aanhangig maken.

3. Financiering Wsw Bij de besluitvorming van 2018 “toekomst IW4 en financiering Wsw” is afgesproken dat gemeenten een financiële bijdrage leveren waardoor IW4 de uitvoering van Wsw zou moeten kunnen continueren. Deze bijdrage bestaat uit 5 elementen: • De directe kosten van de GR (accountants- en advieskosten, kosten secretariaat, kosten lening) worden betaald uit de bestemmingsreserve van de GR; • De Rijksbijdrage Wsw van de gemeenten wordt via de GR één op één doorgegeven aan de NV; • Een structurele bijdrage in het subsidietekort per SE aan de GR wordt doorgegeven aan de NV; • Een bijdrage in de transitiekosten over de periode 2019, 2020 en 2021 ad € 600.000 in totaal aan de GR wordt doorgegeven aan de NV. Verder kent de GR een langdurige (aflossingsvrije) lening van € 2.650.000. Deze lening is bij de BNG afgesloten. Het bestuur van de GR heeft daartoe al op 3 maart 2008 besloten. De financiering wordt conform afspraak uitgevoerd. De begroting is daarmee structureel in evenwicht. De provincie controleert of de begroting financieel in evenwicht is. Zij concluderen dat de begroting structureel en reëel in evenwicht is. Dit betekent dat de structurele baten voldoende zijn om de structurele lasten te dekken. Over 2020 laat IW4 NV een positief resultaat zien.

In de meerjarenbegroting van de GR loopt de gemeentelijke bijdrage in het subsidietekort af van € 337.000 in 2021, € 203.000 in 2022, € 68.000 in 2023 naar 0 in 2024 ev. Per 1-1-2022 stopt conform afspraak de bijdrage in de transitiekosten.. In de eindevaluatie (medio 2022) worden de financiële afspraken geëvalueerd. Naast de bestaande afspraken zal ook de financiering van beschut werk worden betrokken.

2

Beschut werk In 2018 zijn door de gemeenten afspraken gemaakt over de financiering van de bestaande Wsw-ers. Met de inwerkingtreding van de Participatiewet is per 1 januari 2015 de toegang tot de Wsw afgesloten voor nieuwe instroom. Vanuit het oogpunt dat er altijd een groep mensen is die wel kan werken, maar uitsluitend in een beschutte omgeving, is het instrument beschut werk opgenomen in de Participatiewet. Beschut werk is werk in een veilige, aangepaste omgeving. Het is bedoeld voor mensen die wel kunnen werken (arbeidsvermogen hebben) en daarmee geld kunnen verdienen, maar die dusdanige begeleiding of aanpassingen van werk of werkomgeving nodig hebben, dat niet van een werkgever mag worden verwacht dat hij dit zelf organiseert. Gemeenten moeten op termijn 30.000 van deze beschutte werkplekken realiseren. Elk jaar zijn gemeenten verplicht, zover de behoefte daartoe bestaat, om het aantal beschut werkplekken te realiseren zoals in de ministeriële regeling is vastgelegd. De verplichting vervalt alleen op het moment dat er minder indicaties beschut werk zijn afgegeven dan dat er beschut werkplekken moeten worden gerealiseerd (de behoefte is dan dus lager). Als de behoefte lager is, kunnen de middelen voor beschut werk ingezet worden voor andere doeleinden.

Voor de financiering van een beschut werkplek zijn vanuit de Participatiewet de volgende middelen voor de gemeenten beschikbaar: • Middelen voor begeleiding en de inzet van werkvoorzieningen; €7.700 per beschut werkplek. • Middelen voor loonkostensubsidie; 70% loonkostensubsidie over WML+23,5% werkgeverslasten. • Het Lage Inkomens Voordeel (LIV) • De loonwaarde van de werknemer op een beschut werkplek De bonus beschut werk € 3000 is per 2021 vervallen. Uitvoering van beschut werk maakt geen onderdeel uit van de financiële afspraken uit 2018. Dit instrument kopen de gemeenten rechtstreeks (dus zonder tussenkomst GR) in. Het merendeel van de plekken wordt ingekocht bij IW4. Het gaat bij IW4 op dit moment(eind 2020) om 18 personen (waarvan 4 vanuit UWV). Gemiddeld stelt tIW4 zo’n € 5.680 euro per fte tekort te komen. Door toekomstige onzekerheden, waaronder een nieuwe CAO voor beschut werk die kostenverhogend is, verwachten zij dat dit vanaf 1 juli 2021 € 9.980 wordt. Op termijn gaat het om ongeveer 100 à 120 Beschut Werkers voor IW4. Hiermee wordt uitvoering van beschut werk door IW4 een groot financieel risico.

Het tekort is afhankelijk van een aantal factoren: • rijksfinanciering, mogelijk worden gemeenten gecompenseerd in verband met de nieuwe CAO; • de gegenereerde loonwaarde door IW4; • de kostenstructuur bij IW4 (gemeentelijke bijdrage • aantal personen of mogelijk kan dekking van het tekort nieuw beschut werk, elders binnen de bedrijfsvoering van IW4 worden gevonden Voor 2021 wordt gezocht naar een tijdelijke financiële oplossing. Voor 2022 willen we komen tot een structurele afspraak.

3

4. Transitieplan Bij het vaststellen van het voor IW4 vastgestelde toekomstscenario is afgesproken dat door IW4 een transitieplan zou worden opgesteld. Dit is door IW4 gedaan met een transitieplan op hoofdlijnen. Dit Transitieplan 1.0 is in april 2019 door de RvC en het bestuur van de GR vastgesteld. Vervolgens is deze met de drie gemeenten besproken. De gemeenteraden is gevraagd hier een zienswijze over te geven. Daarbij is aangegeven dat in de uitwerking en implementatie verdere aandacht nodig is voor: • De concrete uitwerking van te nemen maatregelen en de meerjarige financiële effecten van deze maatregelen. • De raming en specificatie van de te maken transitiekosten. • Het in het kader van de transitie te nemen besluiten over de huisvesting van IW4 en de mogelijkheden de kosten hiervan te reduceren. De verdere uitwerking van het transitieplan door IW4 is in september 2019 afgerond. Volgens afspraak is deze uitwerking getoetst door een terzake kundig adviesbureau dat niet eerder bij de besluitvorming betrokken was. Deze opdracht is uitgevoerd door IROKO en hun bevindingen zijn vastgelegd in een adviesrapport van 30 oktober 2019. Dit adviesrapport is besproken tijdens een gezamenlijke vergadering van Ava en RvC op 14 november 2019.

Door IROKO is in haar rapportage aangegeven dat het transitieplan, de uitwerking van de maatregelen en het strategisch huisvestingsplan duidelijke en goed leesbare documenten zijn. Met de geraamde financiële effecten van de maatregelen uit het transitieplan blijft IW4 binnen de vastgestelde financiële kaders. Verder verwijzen we hier naar de tussenrapportage van 2020. In de bijgevoegde Rapportage Transitie IW4 2019-2021 vindt u een actuele voortgangsrapportage over de transitie t/m 2020.

5. Huisvestingsplan Door de krimp van de SW-doelgroep en de doorstroom van SW-ers van binnen naar buiten ontstaat er een te ruime huisvesting voor IW4. Daarom heeft IW4 een verkenning uitgevoerd om weer “een passende jas” te krijgen en tegelijkertijd op de huisvestingskosten te besparen, zoals ook de opdracht van de gemeenten was in het raadsbesluit in het najaar van 2018. Op 18 maart 2020 is door de Algemene Vergadering van Aandeelhouders besloten 1. De principe-keuze te maken voor nieuwbouw voor IW4 op de Transformatorstraat (= bestaande locatie van hoofdvestiging) en het vrijmaken van het niet benodigde deel van deze locatie ten behoeve van verkoop. 2. In te stemmen met een verdere verkenning ten aanzien van een gezamenlijke huisvesting met Wijkservice van de gemeente Veenendaal op de locatie Transformatorstraat, af te ronden in juli 2020.

Met de nieuwbouw ontstaat ook een kleiner pand met een kleiner benodigd terrein. Hierdoor kan de niet meer voor IW4 benodigde grond worden verkocht. Ook is gekeken naar de samenwerking met Wijkservice die zich mogelijk op dit terrein gaat huisvesten en speelt rond deze locatie de samenwerking met ACV die van een aangrenzende terrein nu gebruik maakt. Samenwerking op één locatie met Wijkservice en ACV biedt voordelen, zowel in het kader van arbeidsontwikkeling als mogelijke synergie voordelen bij de bouw van en gezamenlijke huisvesting. Voor gezamenlijke huisvesting is circa 2/3 van het terrein nodig en 1/3 beschikbaar voor verkoop.

4

Vervolgens zijn de plannen uitgewerkt en getoetst aan de uitgangspunten. Uit deze toetsing blijkt dat met het voorstel voldaan wordt aan het besluit van 18 maart 2020: • • • •

Het ontwerp is een uniek, esthetisch, energiezuinig, duurzaam, en kostenbewust gebouw zonder overbodige luxe, wat aansluit bij zowel de eisen van uit de regelgeving als bij de wensen van de gebruikers; De nieuwbouw levert een besparing op de jaarlijkse exploitatiekosten van € 80.000, - in 2023 tot € 105.000, - in 2028, wetende dat geen nieuwbouw zou leiden tot stijging van de exploitatiekosten; De waardebepaling van de grond is uitgevoerd conform de afgesproken procedure; De onderliggende berekeningen zijn getoetst door externe adviesbureaus en akkoord bevonden door de RvC.

Op 4 februari 2021 is door de AvA dit voorstel overgenomen en is een raamovereenkomst tussen de IW4 beheer NV en de gemeente Veenendaal (wijkservice) gesloten. In raamovereenkomst zijn afspraken gemaakt over de wijze van verkoop/gebruik van gronden, over de realisatie van het gebouw, overleg en besluitvorming, financiële afspraken, et cetera. Inmiddels zijn de plannen verder uitgewerkt, wordt het bestek geschreven en volgt de aanbesteding.

6. Samenwerking IW4 - gemeente Veenendaal/EW De gemeente Veenendaal, afdeling Economie en Werk (EW) voert namens de gemeente Veenendaal, Rhenen en Renswoude de Participatiewet uit. Er is gekozen voor een uitvoeringsvariant (1+) waarbij IW4 samenwerkingspartner is van de gemeenten bij de uitvoering van de Participatiewet en waarbij beide partijen een eigen rol en taak hebben. Één van de onderwerpen hierbij is de samenwerking bij uitvoering van re-integratieactiviteiten voor de brede doelgroep van de Participatiewet. Er is veel geïnvesteerd in deze samenwerking, o.a. middels gezamenlijke werkgroepen, de inzet van een verbindingsofficier en het opstellen van een productenboek. Inzet verbindingsofficier Vanaf september 2019 is één van de klantmanagers van EW voor 24 uur per week werkzaam op de locatie van IW4. Zij werkt als ‘verbindingsofficier’ met als doel de samenwerking tussen afdeling EW en IW4 te versterken. Samen met consulenten van IW4 geeft ze vorm aan een herziening van de werkwijze op het gebied van ‘diagnose en ontwikkeling’. Dit zorgt voor een betere aansluiting tussen de vraag van de klantmanagers van de gemeente, de uitvoering van de dienstverlening door IW4 en de terugkoppeling. Raamovereenkomst Tussen de gemeente en IW4 is in 2020 een raamovereenkomst gesloten.

In deze raamovereenkomst zijn de uitgangspunten van het raadsbesluit opgenomen, waaronder samenwerking, streefbedrag omzet IW4 en toetst effectiviteit.

5

Productenboek Inhoudelijk wordt de dienstverlening beschreven in het “Productenboek Re-integratie Dienstverlening IW4”. Dit productenboek wordt jaarlijks vastgesteld in overleg tussen IW4 en EW. Voortgang re-integratietrajecten In het voorjaar was de re-integratieafdeling van IW4 vanwege de corona-situatie in overleg met de gemeente tijdelijk gesloten. Begin juni zijn de diverse re-integratietrajecten weer opgestart. Ondanks de corona-situatie was de gemeentelijke omzet van IW4 over 2020 conform het streefbedrag. Momenteel is de re-integratieafdeling weer op volle kracht aan de slag. Op 31 maart 2021 volgen vanuit de gemeente 45 personen een werk-of ontwikkeltraject en 24 personen krijgen jobcoaching. Het UWV kent per 31 maar 2021 in totaal 4 trajecten.. Verder verwijzen we naar de rapportage Transitie IW4 2019-2021

7. Gemeenten als opdrachtgever

De raad van Veenendaal heeft eerder aangeven dat zij het belangrijk vindt dat gemeentelijke opdrachten voor schoonmaak (zowel groen en straatmeubilair (2010) als gebouwen (2016)) worden gegund aan IW4. Immers door deze opdrachten aan IW4 te gunnen creëert de gemeente arbeidsplaatsen voor de mensen met een afstand tot de reguliere arbeidsmarkt. Sinds 2020 is het voor de gemeente Veenendaal mogelijk om deze opdrachten rechtstreeks (dus zonder aanbesteding of gebruik te maken van uitsluitend recht) in te kopen bij IW4. Zowel de gemeente Rhenen als Veenendaal hebben eind 2020 de schoonmaakcontracten met IW4 voor een periode van vijf jaar verlengd waardoor IW4 voor de komende jaren weer verzekerd zijn van werk.

6