Routekaart Duurzaamheid Renswoude DEF

Routekaart Duurzaamheid Renswoude

Versie: 1.0 Definitief Datum: 4 februari 2022

Inhoud Hoofdstuk 1 – Inleiding ........................................................................................................................... 2 Hoofdstuk 2 – Een energie neutraal Renswoude .................................................................................... 3 2.1 – De transitie naar een duurzaam gebouw ................................................................................... 5 2.2 – De transitie naar duurzame elektriciteitsopwekking ................................................................. 6 2.3 – De transitie naar een duurzame warmtevoorziening................................................................ 8 2.4 – De transitie naar duurzame mobiliteit ....................................................................................... 9 2.5 – Aanpak ........................................................................................................................................ 9 Hoofdstuk 3 – Een klimaatbestendig en waterrobuust Renswoude ..................................................... 10 3.1 Onze opgave ................................................................................................................................ 10 Hoofdstuk 4 – Tijdlijn.............................................................................................................................

12 Hoofdstuk 5 – Meekoppelkansen.......................................................................................................... 13

1

Hoofdstuk 1 – Inleiding Duurzaamheid draait om meer dan cijfers op papier. Energie, milieu, gezondheid, gebruikskwaliteit en toekomstwaarde komen samen in dit begrip. Het doel is dat we comfortabel kunnen blijven leven en geen hinder ontvangen van bijvoorbeeld weersextremen. Maar toch zijn cijfers en concrete doelen nodig om te bepalen waar nu die stip op de horizon ligt en hoe we daar willen komen. Dit begint met het Klimaatakkoord. Hierin staan afspraken over de verduurzaming van de gebouwde omgeving. Als doelstelling is afgesproken dat in 2030 anderhalf miljoen gebouwen in Nederland geïsoleerd en/of aardgasvrij zijn gemaakt. In 2050 geldt dit voor alle gebouwen. Om dit te realiseren hebben gemeenten de regierol in een wijkgerichte aanpak. Om tot deze aanpak te komen, stelt iedere gemeente een transitievisie warmte op. Ook staat in het Klimaatakkoord de doelstelling dat wij in Nederland in 2050 geen gebruik meer maken van fossiele brandstoffen, zoals aardgas en steenkool. Hier ligt de uitdaging niet alleen bij het vinden en realiseren van duurzame bronnen, maar ook bij de groeiende elektriciteitsvraag. Auto’s worden elektrisch en gas wordt vervangen door groene stroom. Daarnaast is de opwek van duurzame stroom afhankelijk van meerdere factoren. Om deze doelstelling te realiseren, werken gemeenten samen aan een Regionale Energiestrategie.

Daarnaast heeft de gemeente haar eigen klimaatdoelen vastgesteld in het coalitieakkoord 2018-2022. Naast het Klimaatakkoord en coalitieakkoord bestaat ook het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA). Doel van het DPRA is voorkomen dat wij hinder ervaren door weersextremen zoals wateroverlast, hittestress, droogte en de gevolgen van overstromingen. Om dit te bereiken, dienen steden en dorpen in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust ingericht te zijn. Hoe we bovenstaande doelstellingen als gemeente kunnen bereiken, staat in de komende hoofdstukken uitgewerkt. De routekaart sluit af met een tijdlijn en koppelkansen.

2

Hoofdstuk 2 – Een energie neutraal Renswoude In het coalitieakkoord (2018-2022) staan diverse doelen gericht op energie. Hieraan gerelateerd zijn twee opdrachten vanuit het Rijk van belang: 1. Het schrijven van een Regionale Energie Strategie (RES). Dit doen wij in Regio Foodvalley, samen met zeven andere gemeenten, twee provincies, een waterschap en diverse stakeholders. Hierin worden de mogelijkheden voor duurzame energieopwekking in kaart gebracht. 2. Uiterlijk in 2050 moet de gebouwde omgeving aardgasvrij zijn. Daarvoor moet elke gemeente in Nederland een plan schrijven.

Onze startpositie We gaan eerst dieper in op de opgave waar Renswoude voor staat. Waar hebben we het precies over en wanneer is Renswoude energieneutraal? Wat is de huidige situatie qua energievraag- en aanbod? Wat zijn de besparingsmogelijkheden en hoe kunnen wij duurzame energie opwekken? In 2019 werd er in de gemeente Renswoude 511 TJ verbruikt. Voor het grootste deel (55%) van het energieverbruik is het verkeer verantwoordelijk. Daarna volgen de woningen met 23% van het totaal. Alle utiliteitsgebouwen gebruiken ongeveer 11% van het totaal. Het gaat hierbij om alle bouwwerken die geen woonbestemming hebben, zoals het gemeentehuis, de winkels, de sporthal, de brandweerkazerne, recreatievoorzieningen, zorgaanbieders en dergelijke. Bedrijven en de agrarische sector verbruiken samen ongeveer evenveel als de utiliteitsgebouwen. Wanneer we de snelweg en buitenwegen buiten beschouwing zouden laten, zit Renswoude op een energieverbruik van 270 TJ. Het energieverbruik van de snelweg is 142 TJ en die van de buitenwegen 99 TJ. Hierbij gaat het om de N224 en alle andere wegen buiten de bebouwde kom. In totaal werd er in 2019 al 30 TJ duurzame energie opgewekt. Vooral met betrekking tot hernieuwbare elektriciteit en brandstof is hier een stijgende lijn in te zien, maar er is nog een lange weg te gaan. Met name op het gebied van duurzame warmte.

3

Ook qua besparing is er in Renswoude nog winst te behalen. Bij bedrijven en woningen gaat het aardgasverbruik de laatste jaren naar beneden. Voor de woningen is dit in het totaal verbruikte aardgas (2,7 miljoen m3) nog niet terug te zien. Dit valt te wijten aan de stijging van het aantal woningen. In totaal kwamen er in 2020 ten opzichte van 2019 117 woningen bij. Op individueel niveau is er tussen 2019 en 2020 een lichte daling te zien in het aardgasverbruik per huishouden. In 2019 was het aardgasverbruik per huishouden 1.440 m3 en in 2020 1.370 m3. De gegevens over 2021 zijn helaas nog niet bekend. Voor voertuigbrandstoffen geldt dat er eerst een stijging in plaats van besparing te zien was. Sinds een paar jaar is er wel een dalende trend te zien.

Onze opgave Een energieneutrale gemeente betekent dat het verbruik in balans is met de productie van de duurzame energie binnen de gemeentegrenzen. Om dat te bereiken is het uiteraard noodzakelijk minder energie te verbruiken. Energie die niet verbruikt wordt, hoeft ook niet opgewekt te worden. Tegelijkertijd moeten we meer duurzame energie produceren binnen de grenzen van Renswoude. Dit staat schematisch weergegeven in onderstaande figuur (uitgangspunt actieplan duurzaamheid 20182020, bijlage 1).

4

Wat er precies mogelijk is, is in belangrijke mate afhankelijk van de opbouw van de gemeente. Zo heeft de warmtetransitie invloed op het energieverbruik en zijn er vanuit de Raad voorkeuren uitgesproken over de vormen van duurzame opwek. Maar, uitgaande van een ambitie van 30% energiebesparing en van het energieverbruik exclusief de snelweg en buitenwegen, komt Renswoude uit op een opgave van 189 TJ.

De transitie naar een energieneutraal Renswoude Bij het maken van een route naar een energieneutraal Renswoude is gekeken naar welke stappen gemaakt moeten worden tot 2050 en welke acties hier op korte termijn uit voortvloeien. Hier komen verschillende transities in samen: de transitie naar duurzame elektriciteitsopwekking, de transitie naar een duurzame warmtevoorziening, de transitie naar duurzame gebouwen, de transitie naar duurzame mobiliteit en de transitie naar een klimaatbestendige openbare ruimte.

2.1 – De transitie naar een duurzaam gebouw Alle energie die we besparen, hoeven we niet meer op te wekken. Door energie te besparen hoeft minder energie opgewekt te worden, waardoor de CO2 uitstoot vermindert. Ook is dan minder duurzame opwek nodig. Inzetten op het besparen van energie is daarom absoluut noodzakelijk om de doelstellingen voor de gemeente te halen. De ambitie is om in te zetten op 30% energiebesparing. Energiebesparing zal plaatsvinden bij zowel woningen en bedrijven als in het vervoer. Deels komt dit door technische ontwikkelingen, zoals efficiëntere elektrische apparaten en efficiëntere motoren bij passagiers- en vrachtvervoer, maar een belangrijk deel is gedragsverandering. Korter douchen, vaker de fiets, bewust omgaan met voedsel, minder vliegen, gordijnen dicht doen, of een warme trui aantrekken. Om deze besparing te realiseren is ieders inzet noodzakelijk. De energietransitie is dus niet alleen een technologische energie-innovatie (isolatie, elektrisch rijden en warmtepompen), maar ook een maatschappelijke verandering. Het behalen van onze ambities kan dan ook alleen in samenwerking met de samenleving. Warmte is één van de belangrijkste energievragers. Het verminderen van de warmtevraag is dus een belangrijk uitgangspunt. Hier wordt dieper op ingegaan in hoofdstuk 2.3.

Voor bedrijven geldt dat verduurzaming van het vastgoed moet leiden tot minder energiegebruik. Kantoren moeten in 2023 minimaal label C hebben. Dit is, op een paar uitzonderingen na, wettelijk verplicht. Daarnaast zijn bedrijven met een verbruik van > 25.000 m3 gas of >50.000kWh elektriciteit per jaar, verplicht om besparende maatregelen met een terugverdientijd van 5 jaar of minder toe te passen. Ook scholen en gemeentelijk vastgoed in Renswoude kunnen nog verduurzaamd worden. Het nieuwe gemeentehuis vormt hiervoor een goed begin. Zo’n 8% van de energievraag komt van mobiliteit. Hierbij gaat het enkel om alle voertuigen die zich binnen de bebouwde kom van Renswoude verplaatsen en dus niet om de buitenwegen (N224) en de snelweg. Bijna alle motorvoertuigen in de gemeente rijden op benzine en diesel. De opgave is om deze brandstoffen te vervangen door hernieuwbare alternatieven. De transitie naar elektrisch rijden is inmiddels ingezet. Maar energiebesparing bij mobiliteit vraagt ook om gedragsverandering zoals autodelen, meer (elektrische) fiets- en OV-gebruik. Tenslotte hebben ook de Renswoudse bedrijven en landbouw een verduurzamingsopgave. Sommige bedrijven zijn al heel ver met het verminderen van het elektriciteits- en/of gasgebruik van de onderneming, maar andere kunnen nog flinke stappen zetten.

5

Acties gemeente •

•

• •

Participatie aanpak Concrete projecten maken duidelijk wat mogelijk is en kunnen ter inspiratie dienen voor anderen. Bij de gemeentelijke organisatie zelf, maar ook daarbuiten, onder inwoners en ondernemers. Hierbij speelt communicatie en informatievoorziening een belangrijke rol. Zie bijlage 2 voor een uitgebreide participatie aanpak. Ook kleine acties zoals een slimme meter en een collectieve inkoop-actie kunnen op deze manier worden aangevlogen. Samenwerken Het woningbedrijf heeft al een uitgebreid verduurzamingsplan opgesteld. De gemeente kan hier aansluiting bij zoeken. Hetzelfde geldt voor regionale samenwerkingen binnen bijvoorbeeld Regio Foodvalley en de provincie. Het goede voorbeeld Door het goede voorbeeld te geven, kunnen we als gemeente ook het bewustzijn verhogen en inwoners en bedrijven inspireren om zelf aan de slag te gaan. Energieloket Het energieloket is een onafhankelijk informatiepunt. Renswoude is momenteel nog geen lid van het regionale energieloket. Dit loket wordt gefinancierd door de gemeentes en bemenst door professionele adviseurs. Het is 6 dagen per week telefonisch en per e-mail te bereiken. Inwoners kunnen hier terecht bij vragen en voor onafhankelijk advies over energiebesparing en duurzame opwek. Renswoude zou hierbij kunnen aansluiten.

2.2 – De transitie naar duurzame elektriciteitsopwekking Ook al besparen we nog zo veel energie, er blijft nog steeds een energievraag over. Hernieuwbare vormen van energie zijn er in verschillende soorten en maten. Er is zonne-energie, waarmee naast elektriciteit ook warmte kan worden opgewekt. Er zijn grote en kleine windmolens, maar naast deze standaard molens zijn er ondertussen ook diverse andere vormen waarmee wind voor energie kan zorgen. Zon en wind zijn op dit moment de technieken waar naar gekeken wordt als het gaat om hernieuwbare elektriciteit. Nieuwe technieken mogen we natuurlijk niet uit het oog verliezen, daarom is er onderzoek gedaan naar de kansen en beperkingen van nieuwe en bestaande technieken. Deze zijn te lezen in bijlage 3. Echter, met het oog op onze doelstelling, is nu alleen gekeken naar zon en wind. In Renswoude wordt momenteel al 10 TJ duurzame elektriciteit opgewekt. Dit is iets meer dan 12% van ons totale elektriciteitsverbruik (80 TJ). Het is belangrijk om hierin mee te nemen dat ons elektriciteitsverbruik door het gebruik van airco’s, elektrische warmtepompen en elektrische auto’s de komende jaren verder gaat toenemen. Daarmee wordt de opgave om energie op te wekken alleen nog maar groter.

Dus kijken we naar ons totale energieverbruik minus de ambitie van 30% energiebesparing en exclusief het energieverbruik van de snelweg en buitenwegen: 189 TJ.

Onze mogelijkheden Renswoude heeft gekozen voor een focus op zon op dak. Hierbij is de uitbreiding van Groot Overeem II een mooie kans voor het opwekken van meer zonne-energie. Wanneer Renswoude haar volledige potentie van zon op dak zou benutten, komt de opgewekte energie uit op 195 TJ. Wanneer de buitenwegen, waaronder de N224, en de snelweg niet worden meegenomen in het totale energieverbruik van Renswoude, dient er 189 TJ opgewekt te worden. In principe zou Renswoude op deze manier dus genoeg hebben aan de 195 TJ die vrijkomt bij het volledig benutten van zon op dak. Als aanvulling hierop kan ook gekozen worden voor zonnevelden en windmolens. Hoewel de raad ervoor heeft gekozen om in Renswoude voorlopig te concentreren op zon op dak en zon op restgronden, laten onderstaande afbeeldingen zien hoeveel ha zonneveld of hoeveel windturbines er nodig zijn om de benodigde 189 TJ te behalen. 6

Acties gemeente •

•

•

•

Gemeentelijke stimuleringsregeling Groot Overeem II De gemeente heeft de intentie om duurzaamheid in brede zin te stimuleren. Momenteel worden daarom de mogelijkheden onderzocht voor een stimuleringsregeling voor zon op dak voor bedrijven die zich vestigen op Groot Overeem II. In dat kader zal het college op korte termijn de mogelijkheden van een duurzaamheidssubsidie onderzoeken en ter besluitvorming voorleggen aan de gemeenteraad. Stimuleren zon op dak Maximaal inzetten op het vol leggen van daken. Dit kan via collectieve inkoopacties en postcoderozen. Voor grotere daken zou de gemeente een ontzorgconcept kunnen laten ontwikkelen. Rekening houdend met de geconstateerde netcongestie van TenneT, kan dit in de loop van de tijd gebeuren. Opwek op andere locaties Renswoude heeft al een afwegingskader voor grootschalig duurzame opwek, dus de gemeente kan op zoek naar andere locaties waar zij open staat voor opwek. Het initiatief langs de A12 vormt een mogelijkheid voor deze andere locaties1. Ook hiervoor geldt: wanneer de voorbereidingen hiervoor in de komende vijf jaar plaats vinden, kan dit van start wanneer er netcapaciteit beschikbaar is. RES deelname Binnen de RES regio Foodvalley wordt hard gewerkt aan de energietransitie. Door hierbij aangehaakt te blijven, blijft de nauwe samenwerking met andere gemeenten, de netbeheerder en provincie in stand.

1

De provincie Utrecht is gestart met een verkenning naar de opwekmogelijkheden langs de A12, een zonnelint behoort nog tot de opties.

7

•

Opslag Zowel voor elektriciteit als voor warmte wordt energieopslag steeds belangrijker. De gemeente onderzoekt hoe energieopslag in Renswoude vorm kan krijgen en welke rol de gemeente en andere partijen hierin kunnen en moeten spelen. Hierbij valt te denken aan ruimte bieden voor buurtbatterijen en interferentiebeleid opstellen voor Warmte Koude Opslag, zodat de ondiepe ondergrond zo effectief mogelijk wordt benut.

2.3 – De transitie naar een duurzame warmtevoorziening Nederland gaat van het aardgas af. Op landelijk niveau is besloten dat in 2050 aardgas in heel Nederland is uitgefaseerd. Om dit te bereiken is in het Klimaatakkoord afgesproken dat elke gemeente een Transitievisie Warmte opstelt. Om goed inzicht te krijgen in de (technische) mogelijkheden en beperkingen in Renswoude, heeft Royal Haskoning DHV een analyse uitgevoerd. De volledige transitievisie, door de Raad vast te stellen in februari 2022, is te lezen in bijlage 4. Hieronder staan een paar hoofdpunten op een rij.

Mogelijkheden voor Renswoude Veel technische oplossingen zoals bijvoorbeeld aardwarmte en warmte uit water lijken voor Renswoude onmogelijk. Wat kan er dan wel? • Energie besparen In een eerdere paragraaf van dit hoofdstuk is energie besparen al genoemd. Maar voor de warmtetransitie is ook isolatie nuttig. Hoe goed een woning geïsoleerd is, bepaalt namelijk welke duurzame oplossingen gebruikt kunnen worden. • Kleinschalige warmtenetten Deze zijn in het model van Royal Haskoning DHV niet meegenomen. Maar warmtenetten voor een paar straten zouden kansrijk kunnen zijn. Dit kan bijvoorbeeld op zonthermie en riothermie. Riothermie houdt in dat warmte uit het riool benut wordt om woningen duurzaam te verwarmen. • Individuele oplossingen Dit zijn opties zoals een warmtepomp of hernieuwbaar gas. Deze hebben de laagste maatschappelijke kosten. Echter geldt dat wanneer de gehele gemeente overstapt op een individuele oplossing de netcapaciteit van Stedin zal worden overschreden.

Acties gemeente • • •

•

•

Stimuleren energiebesparing Zie hiervoor paragraaf 2.1. Aardgasvrij gemeentelijk vastgoed Het nieuwe gemeentehuis wordt al aardgasvrij gebouwd. Dit is een mooi voorbeeld voor hoe dit in de toekomst ook bij de rest van het gemeentelijk vastgoed kan worden toegepast. Mogelijkheden creëren voor individuele oplossingen Veruit het grootste gedeelte van de gemeente zal in de toekomst een individuele warmteoplossing hebben. Naast dat inwoners hierover geïnformeerd dienen te worden, is ook het in gesprek blijven met Stedin belangrijk. Onderzoek naar mogelijkheden kleine warmtenetten Een paar kleine warmtenetten zijn wellicht haalbaar. Hiervoor vindt nu alvast een onderzoek plaats naar de mogelijkheden van riothermie in Renswoude. Naar de mogelijkheden van zonthermie en de financiële aspecten zal nog onderzoek plaats moeten vinden. Warmte uitvoeringsplan Met de transitievisie is er zicht op de beperkingen en mogelijkheden voor Renswoude. Om nu te bepalen waar en wanneer de gemeente daadwerkelijk aan de slag gaat, is een warmte uitvoeringsplan nodig. 8

2.4 – De transitie naar duurzame mobiliteit Mobiliteit is verantwoordelijk voor 55% van het totale energieverbruik. Dit energieverbruik is onder te verdelen in de snelweg (54%), de buitenwegen (38%) en de bebouwde kom (8%). Om een energieneutrale gemeente te worden, is het belangrijk om de mobiliteitsbewegingen in Renswoude te verduurzamen. Momenteel groeit het aandeel elektrische auto’s gestaag. Dit is bijvoorbeeld te merken aan de stijging in aanvragen voor een openbare laadpaal. Ondertussen staan er zeven openbare laadpalen en is de achtste in voorbereiding. Naast het elektrificeren van het wagenpark kan ook door een andere manier van mobiliteit het energieverbruik verlaagd worden. Denk hierbij aan de overstap naar het openbaar vervoer of de fiets. De exacte mogelijkheden hiervan zouden samen met de provincie Utrecht en regio Foodvalley verkend kunnen worden.

Acties gemeente •

•

•

Aanpak verduurzaming mobiliteit Om de mobiliteit in Renswoude te verduurzamen, is stap één het verkrijgen van inzicht in de huidige mobiliteitsbewegingen. Met dit inzicht maakt de gemeente samen met stakeholders vervolgens een aanpak voor het verduurzamen van de mobiliteit. Dit zal een mix worden van verkeersmaatregelen en stimulerende maatregelen. Uitgangspunt is: meer aandacht voor de fiets en het OV. Maar hierbij moet wel rekening gehouden worden met de vraag of dit ten koste mag gaan van de automobilist. Laadpalenbeleid en infrastructuur Goed omgaan met het plaatsen van laadinfrastructuur voor elektrische auto’s is belangrijk. Om daar richting aan te geven heeft de gemeente begin 2020 al beleid vast gesteld. Wanneer het aantal elektrische auto’s in de gemeente toeneemt, is het aan te raden het beleid te herijken. Ook kan de gemeente eisen stellen bij nieuwbouwontwikkelingen over het minimaal aantal laadpunten. Zo worden bij de aanleg van Beekweide II minimaal 5 laadpalen geplaatst, maar wordt er ingezet op de aanleg van 10 laadpalen. Bij de aanleg van Groot Overeem II wordt bij utiliteitsgebouwen met 10 parkeervakken of meer minimaal 1 laadpaal geplaatst. Ook wordt bij 1 op de 5 parkeervakken een loze leiding aangelegd, zodat laadpalen in de toekomst makkelijk aangesloten kunnen worden. Autodelen Dit is een goede manier om mobiliteit vorm te geven.

Het is interessant om de komende tijd de ontwikkelingen op dit vlak in andere gemeenten te volgen. Ook voor een kleine gemeente is autodelen een mogelijkheid.

2.5 – Aanpak De energietransitie gaat niet vanzelf. Er is een trendbreuk nodig om daadwerkelijk over te stappen op het gebruik van duurzame energie en om (in combinatie met energiebesparing) in 2050 energieneutraal te zijn. De energietransitie vraagt om investeringen van iedereen. Zowel van inwoners als van bedrijven en (semi-)overheden. Maar ook bijvoorbeeld van het Gemeentelijke Woningbedrijf en de gemeente zelf. Samenwerking tussen diverse stakeholders, inwoners en de gemeente moet worden geïntensiveerd. Iedereen zal een bijdrage moeten leveren. Dit vraagt van de gemeente om duidelijk de regie te pakken en om vanuit de ambitie concrete stappen te zetten. Om de energietransitie te laten slagen, is het goed om vanuit verschillende uitgangspunten te werken. Alleen dan kan de transitie op duurzame wijze plaatsvinden.

9

Hoofdstuk 3 – Een klimaatbestendig en waterrobuust Renswoude Het opwekken van duurzame energie en daarmee ervoor zorgen dat er niet nog meer CO2 in de atmosfeer komt, heet klimaatmitigatie. Daar tegenover staat klimaatadaptatie. Dit houdt in dat we ons aanpassen aan de gevolgen van klimaatverandering, zodat we hier zo min mogelijk hinder van ondervinden. Landelijk is hiervoor het ‘Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie’ opgesteld. Hierin staat dat alle gemeenten in 2050 klimaatbestendig ingericht moeten zijn. Regionaal werkt Renswoude samen met het waterschap Vallei en Veluwe, diverse gemeenten en de provincie Utrecht in het Platform Water, Vallei en Eem. Dit platform is opgericht om de kwaliteit van het waterbeheer te verbeteren.

3.1 Onze opgave Binnen klimaatadaptatie wordt gekeken naar vier pijlers: wateroverlast, hittestress, overstromingsgevaar en droogte. Renswoude heeft de gevolgen van klimaatverandering al wel mogen ervaren, maar nog niet in zo’n extreme mate zoals sommige andere gemeenten. Toch is het goed om te bepalen waar onze knelpunten liggen en hoe we daarmee aan de slag kunnen. Platform Water Vallei en Eem heeft een onderzoek uitgevoerd naar de gevolgen van voorgenoemde pijlers en de resultaten in kaart gebracht.

Wateroverlast Wanneer wordt er gesproken over wateroverlast? De kaarten laten een bui van 74mm per uur zien. Dit is forse hoeveelheid water en valt onder een extreme bui. Op de kaarten rechts, is donkerblauw een waterdiepte van 30 cm. Wateroverlast ontstaat doordat water niet snel genoeg in de bodem kan zakken (door verstening) of doordat er niet voldoende (groene) opvangplekken zijn. Bij een waterdiepte van 30cm, zijn wegen onbegaanbaar en hebben ook panden in de directe omgeving een hoog risico op water overlast.

Droogte De effecten van droge of juist nattere zomers uiten zich voornamelijk in de grondwaterstand. In droge zomers zal de grondwaterstand in de gemeente dalen. In natte zomers zal de grondwaterstand stijgen. Door lange periodes van droogte ontstaat er een watertekort voor het groen. Hierdoor kan bijvoorbeeld (gemeentelijk) groen verdrogen en afsterven. In Renswoude is een groot deel van het groen in de gemeente afhankelijk van het grondwater (blauw). Een lange periode van droogte zal in deze gebieden dan ook het meeste effect hebben. Voor een kleiner deel (geel) is het grondwater niet altijd beschikbaar. Groen wat hier groeit zal dan ook niet direct hinder ervaren van droogte. Slechts een heel klein gedeelte van de gemeente is grondwater onafhankelijk (oranje).

10

Hitte Op warme dagen wordt het vooral in de kernen van steden erg heet. Met name in de gebieden waar er veel steen is en weinig groen is er sprake van een hitte-eilandeffect. Als er naar deze kaart gekeken wordt, blijft de temperatuurstijging in de kern van Renswoude beperkt in vergelijking met die van grote steden. Toch is er wel degelijk sprake van een hitteeilandeffect. Ook is te zien dat het buitengebied niet heel koel blijft, ondanks dat hier meer groen is. Dit komt omdat Renswoude een open buitengebied heeft met in verhouding meer agrarisch gebied dan bos. Gras is beter dan steen, maar biedt minder verkoeling dan bos. Hitte heeft meer gevolgen dan het in eerste instantie lijkt te hebben. Zo stijgt de energievraag, zetten bestrating en trainrails uit wat voor schade zorgt en ontstaat er schade aan de natuur. Drinkwaterkwaliteit komt in het geding en de watervraag stijgt sterk. Daarnaast zijn er gezondheidsgevolgen, zoals slaapproblemen, meer ziekenhuisopnames en een hoger sterftecijfer, met name onder kwetsbare bevolkingsgroepen. Als we naar bovenstaande kaarten kijken, doet Renswoude het niet slecht. Maar er valt ook nog wel veel winst te behalen. Het streven is dat er in 2050 niemand hinder ervaart door wateroverlast, er geen schade ontstaat door droogte en ook de gevolgen van extreme hitte zijn ondervangen.

Acties gemeente •

• •

•

•

•

Bewustwording en participatie aanpak Voordat inwoners geprikkeld zijn om aan de slag te gaan, is het belangrijk om ze te informeren over het belang van klimaatadaptatie. Dit kan meegenomen worden tijdens het bredere participatieplan uit bijlage 2. Regentonnenactie In samenwerking met een lokale ondernemer kunnen inwoners een regenton aanschaffen met behulp van een financiële bijdrage van de gemeente. Renswoudse “Actie Steenbreek" Renswoude heeft ervoor gekozen om zelf een soort Actie Steenbreek op te zetten. Die zal bestaan uit kleine ludieke acties om inwoners enthousiast te krijgen en te houden, zoals bijvoorbeeld het inruilen van tegels tegen een plant. Inzicht in de agrarische sector Binnen de agrarische sector zijn de gevolgen van klimaatadaptatie nog niet voldoende in beeld gebracht. Gezien het grote buitengebied van Renswoude, kan dit nog relevante extra informatie opleveren. Afkoppelen hemelwater Binnen de uitvoering van het gemeentelijk rioleringsplan wordt rekening gehouden met het afkoppelen van hemelwater. Dit speelt ook een belangrijke rol bij toekomstige nieuwbouw en herstructureringsprojecten.

Klimaatadaptatie meenemen tijdens nieuwbouw en herstructureringsprojecten In Renswoude heeft klimaatadaptatie een belangrijke positie bij nieuwbouwprojecten als Beekweide II, Groot Overeem II en de Taets van Amerongenweg, maar ook in de toekomst blijft het belangrijk om dit onderwerp niet uit het oog te verliezen. 11

Hoofdstuk 4 – Tijdlijn 2022-2025 Doen wat nu al kan en voorbereiden met het oog op de toekomst • Stimuleren kleine acties m.b.t. bewustwording, energiebesparing en klimaatadaptatie. • Onderzoek naar kansen kleine warmtenetwerken. • Opstellen wijkuitvoeringsplannen m.b.t. de warmtetransitie. • Verkennen locaties voor grootschalig duurzame opwek. • Stimuleren (kleinschalig) zon op dak. • Stimuleren gebruik fiets en (schoon) openbaar vervoer. • Inzicht verkrijgen in de gevolgen van klimaatverandering voor de agrarische sector.

2025-2035 De warmtetransitie centraal, hernieuwbare elektriciteit waar het maar kan • Uitrol van grootschalig duurzame opwek. Hierbij ervan uitgaande dat het hoofdnet van TenneT op orde is. • Start met de warmtetransitie per buurt, i.s.m. Stedin en het woningbedrijf. • Voortzetten kleine stimuleringsacties.

2035-2050 De transitie in volle gang, innovaties benutten voor de laatste meters • Verdere uitrol van het uitvoeringsplan voor de warmtetransitie. • Ondersteuning/faciliteren van de transitie naar duurzame mobiliteit. Naar verwachting komt hier een landelijke vervoerstransitie voor. • Benutten van innovaties en technologische ontwikkelingen voor meer hernieuwbare elektriciteit en duurzame mobiliteit. • Voortzetten kleine stimuleringsacties. • Herijking onderzoek naar weersextremen, hoe staat Renswoude er nu voor en waar zijn er in de toekomst nog verbeteringen nodig.

12

Hoofdstuk 5 – Meekoppelkansen Tussen klimaatadaptatie en het aanpakken van straten in het kader van de energietransitie zijn diverse koppelkansen te vinden. Om deze niet zomaar uit het oog te verliezen, zijn ze hieronder op een rijtje gezet. Klimaatgevolg

Hittestress

Toevoegen van meer groen en water Functies van groen en water Kansen voor een toekomstbestendige woonomgeving Gezondheid, aangename Gezonde woonomgeving leefomgeving in de wijk

Wateroverlast

Leefomgeving, recreatie, vitale functies behouden, voorkomen water in panden

Droogte

Klimaat, in stand houden natuur en land- en tuinbouw systemen

Verminderen wateroverlast, infiltreren en vasthouden regenwater Aanvullen en aanpassen van belangrijke groen- en waterstructuren

Koppelkansen bij nieuwbouw/ herstructureringsprojecten

Minder steen, meer groen, minder koelbehoefte in de zomer en lager energieverbruik, schaduwplekken maken (met groen of anders) Afkoppelen, opvang water in de wijk, circulair benutten grijs water (bijv. tuin, auto, toilet) Meer en ander groen, toevoeging van de juiste beplanting, verbeteren waterkwaliteit, aanpassen beheer openbare ruimte, verhogen biodiversiteit

13