Raadsvoorstel Kadernota VRU 2027 en Toekomstscenario's VRU

Raadsvoorstel Kadernota VRU 2027 en Toekomstscenario's

Nummer: 617740/618005 Behandeld door: Xander Bult Datum: 20 januari 2026

Onderwerp: Kadernota VRU 2027 en Toekomstscenario's VRU

Geachte raad,

Beslispunten 1. Een zienswijze over de Kadernota 2027, de geactualiseerde begroting 2026 en de

Toekomstscenario’s, met daarin de keuze voor het scenario ‘op orde’, van de Veiligheidsregio Utrecht (VRU) kenbaar te maken, zoals verwoord in bijgevoegde brief. 2. De financiële consequenties te verwerken in de kadernota 2027 dan wel in de voorjaarsrapportage 2026. Waarom naar de raad? In overeenstemming met de geldende procedure van de gemeenschappelijke regeling VRU worden gemeenten tweemaal in de gelegenheid gesteld om hun zienswijze (medesturing) te geven op de begrotingskaders, ten eerste bij de behandeling van de kaders voor de begroting VRU 2027 en ten tweede bij de behandeling van de Programmabegroting 2027 VRU, welke in het voorjaar van 2026 aan gemeenten wordt aangeboden. Ook ten aanzien van begrotingswijzigingen worden gemeenten in de gelegenheid gesteld een eventuele zienswijze kenbaar te maken.

Inleiding Aan de hand van de kadernota 2027 VRU informeert de VRU de gemeenten over de financiële en beleidsmatige kaders voor de begroting van 2027 die in het voorjaar van 2026 wordt opgesteld. In de kadernota ligt de nadruk op de ontwikkelingen die effect hebben op de hoogte van de gemeentelijke bijdragen. In overeenstemming met de gemeenschappelijke regeling VRU wordt de kadernota voor zienswijzen voorgelegd aan de gemeenteraden. De kadernota 2027 VRU bevat naast de reguliere bijstelling van het financiële kader een overzicht van ontwikkelingen en risico’s die op termijn mogelijk van invloed zijn op de ontwikkeling van de gemeentelijke bijdrage. In de voorliggende versie van de kadernota VRU 2027 zijn de adviezen van respectievelijk de Adviescommissie Gemeentesecretarissen Veiligheid en de Bestuurlijke

Pagina 1 van 7

Adviescommissie Bedrijfsvoering en Financiën verwerkt. De kadernota VRU 2026 is op 1 december 2025 unaniem vastgesteld door het algemeen bestuur. Ook ten aanzien van de toekomstscenario’s worden raden in de gelegenheid gesteld hierover een zienswijze te geven. Het algemeen bestuur heeft op 1 december 2025 een besluit genomen over de toekomstscenario’s. Ten aanzien van de bezuinigingslijnen heeft het bestuur van de VRU geconcludeerd dat deze direct invloed hebben op de wettelijke taakuitvoering van de veiligheidsregio.

Samenvatting: De voorliggende kadernota VRU 2027 en geactualiseerde begroting VRU 2026 VRU hebben betrekking op het derde en vierde jaar van de beleidsperiode 2024-2027. Binnen de kaders ligt de nadruk op de ontwikkelingen die effect hebben op de hoogte van de bijdrage voor het (collectieve) gemeentelijk basistakenpakket (GBTP). Het gaat hierbij onder andere om beleidsontwikkelingen vanuit de bestuursagenda VRU 2024- 2027 en de daaraan gerelateerde toekomstscenario’s. Besluitvorming over de toekomstscenario’s wordt integraal verwerkt in de ontwerpbegroting VRU 2027 en de geactualiseerde begroting VRU 2026. Dit betekent dat de gemeentelijke bijdrage zoals opgenomen in de kadernota VRU 2027 in de ontwerpbegroting VRU 2027 wordt aangevuld met het financiële effect van deze besluitvorming.

Proceshistorie en eerdere besluitvorming In de zienswijze van de gemeente Renswoude (d.d. 3 juli 2025) op de ontwerpbegroting VRU 2026 heeft uw raad aan de VRU meegegeven dat Renswoude de VRU complimenteert met de terughoudendheid die wordt betracht in de kostenontwikkeling de komende jaren. Wij hebben hierover het volgende gezegd; “Wij waarderen uw inspanningen t.a.v. digitale veiligheid en moedigen u aan in de huidige tijd waarin cyberaanvallen constante en reële dreigingen vormen, goed te investeren om cyberrisico's beheersbaar te houden én om blijvend te kunnen voldoen aan het gestelde normenkader. Temeer omdat de VRU functioneert in het oog van een crisis en in crises moet kunnen vertrouwen op een betrouwbaar en goed functionerend digitaal systeem. Net als in andere deelnemende gemeenten, wordt ook de gemeente Renswoude komende jaren geconfronteerd met een forse financiële uitdaging. Om die reden willen wij nogmaals benadrukken dat de VRU actief blijft zoeken naar mogelijkheden om – binnen de bestuurlijk vastgestelde kaders – de gemeentelijke bijdrage voor de resterende beleidsperiode (2024-2027) zoveel mogelijk te beperken. Zoals u zelf ook aangeeft wordt 2026 een jaar vol uitdagingen waarbij de bijdrage vanuit het gemeentefonds voor gemeenten over het algemeen lager zal zijn.

Wij benadrukken daarom het uitgangspunt dat toekomstige risico’s en ontwikkelingen binnen de eigen begroting van de VRU worden opgevangen. We willen u meegeven dat we, gezien de financiële situatie, bezig zijn met een gemeentelijke heroverweging om te komen tot een sluitend meerjarenperspectief. Mocht dit mogelijke gevolgen hebben voor de gemeenschappelijke regeling VRU, dan zullen we daarover met u in gesprek gaan.”

Argumenten

Pagina 2 van 7

Kadernota 2027 1.1 Het rijk heeft een korting van 10% op de BDuR doorgevoerd Met ingang van 2026 heeft het Rijk een korting van 10% op de BDuR (brede doeluitkering rampenbestrijding) doorgevoerd. Voor 2026 heeft de VRU dit incidenteel kunnen opvangen door een onttrekking aan de algemene reserve. Voor 2027 heeft de VRU de gemeentelijke bijdrage moeten verhogen om tot een structureel sluitende begroting 2027 te komen. In de kadernota is de 10% korting op de BDuR verwerkt zonder dat hiervoor de gemeentelijke bijdrage moet worden verhoogd waardoor gemeenten comfort is geboden. Hiervoor zijn de volgende maatregelen getroffen: •De loon- en prijsbijstelling van de BDuR 2025 is verwerkt, deze was aanzienlijk hoger dan begroot en structureel gereserveerd; •De loon-en prijsbijstelling van de BDuR 2026 en 2027 is verwerkt; •Het BDuR-budget voor de versterking van de crisisbeheersing is met 10% verlaagd. 1.2 De stelpost loonontwikkeling is bijgesteld De stelpost voor loonontwikkeling 2025/2026 is naar beneden bijgesteld (van 8,2% naar 7,4%) in afwachting van een nieuwe cao voor de veiligheidsregio’s vanaf 1 augustus 2025. Voor 2027 is eveneens een stelpost voor loonontwikkeling opgenomen. De stelposten worden afgewikkeld en verrekend met de gemeentelijke bijdrage zodra de cao voor de betreffende begrotingsperiode bekend is.

Dit kan in de toekomst voor gemeenten nog tot voor- of nadelen leiden maar door middel van het toepassen van deze (gangbare) systematiek benaderen we zo goed mogelijk de werkelijke loonontwikkeling 1.3 Een eenduidige pBBp-systematiek geeft helderheid over de financierbaarheid Een meerderheid van deelnemende gemeenten heeft onderling overlegd gevoerd over een werkbare afstemming tussen de prijsaanpassingssystematiek van de VRU en de indexeringssystematiek van gemeenten, ook wel de pBBp*-systematiek genoemd. (*prijs bruto binnenlands product). Het gesprek hierover tussen gemeenten en VRU wordt momenteel gevoerd. Het uitvoeren van publieke taken is gebaat bij continuïteit en financiële voorspelbaarheid. Tegelijkertijd constateren wij dat gemeenten en ook gemeenschappelijke regelingen, met financiële onzekerheid vanuit de Rijksoverheid worden geconfronteerd. Het doel hiervan is dat de budgettaire kaders van de VRU meebewegen met die van het gemeentefonds. Hierdoor ontstaat helderheid over de financierbaarheid en het creëren van bestuurlijke rust voor zowel VRU als gemeenten. Toekomstscenario’s 1.4 Brandbestrijding is complexer en risico’s op branden nemen toe evenals complexe crises De klassieke rol van de veiligheidsregio is die van brandweerorganisatie gericht op blussen en redden en als adviseur met specifieke expertise ten aanzien van brandveiligheid.

Brandbestrijding is steeds complexer geworden. De woningbrand blijft, maar het blussen van zonnepanelen, elektrische auto’s en buurtbatterijen is erbij gekomen. Hierdoor neemt het risico op brand toe en ook de wijze waarop de branden bestreden worden wijzigt. Incidentbestrijding is al lang niet meer het enige wat van ons gevraagd wordt. Langdurige, multidisciplinaire en complexe crises geven ons een andere rol. 1.5 Een veranderde wereld vraagt een om een robuuste inrichting van de veiligheidsregio De wereld verandert. Ontwikkelingen zijn complexer en doen zich steeds sneller en op grote schaal voor. Maatschappelijke onrust in Nederland, geopolitieke onrust in de wereld, klimaatverandering en digitalisering zijn voorbeelden van ontwikkelingen die invloed hebben op onze rol. Maar ook op de verwachting van inwoners en wat zij van ons nodig hebben. Dat heeft gevolgen voor onze taakuitvoering. Daarnaast nemen wettelijke verplichtingen en veiligheidseisen toe. De opgaven waarvoor wij gesteld staan, nemen in risico’s, zwaarte en complexiteit toe. Om onze taakuitvoering goed te kunnen blijven doen, is het nodig dat wij onze organisatie robuust inrichten.

Pagina 3 van 7

1.6 De regio blijft groeien maar de financiële rek is er echt uit De regio Utrecht heeft de afgelopen jaren een aanzienlijke groei in het aantal inwoners doorgemaakt en blijft groeien. Ondanks deze ontwikkelingen is de gemeentelijke bijdrage aan de VRU de afgelopen 14 jaar, met uitzondering van de loon- en prijsindexering, vrijwel niet structureel verhoogd. Nieuwe ontwikkelingen of financiële knelpunten zijn binnen de eigen begroting opgelost. Daarnaast is er sinds de oprichting van de VRU structureel bezuinigd. Dankzij schaalvoordelen, interne ombuigingen en samenwerkingen is het gelukt om meer te doen met minder middelen. Maar de rek is er nu uit. Na 14 jaar bezuinigen en het opvangen van nieuwe ontwikkelingen is er geen financiële ruimte meer in de begroting. 1.7 Het algemeen bestuur heeft na zorgvuldige afweging unaniem besloten in te zetten op het ‘op orde scenario’ In 2023 heeft de VRU de bestuursagenda vastgesteld voor de beleidsperiode 2024-2027. Hierin staan de ambities weergegeven. De beperkte financiële ruimte heeft geleid tot bijstelling van die ambities. Op het verzoek van het algemeen bestuur zijn op basis van de bestuursagenda toekomstscenario’s uitgewerkt. Bij het in kaart brengen van de verschillende toekomstscenario’s is onder andere in beeld gebracht wat er nodig is om de huidige taakuitvoering in stand te laten.

Daarvoor zijn extra middelen nodig en die benodigde investeringen zijn inzichtelijk gemaakt. Ook zijn besparingsopties verkend, waarbij is onderzocht wat er nodig is om een 0% of -3% bezuinigingslijn te behalen. Het algemeen bestuur heeft op 1 december 2025 een besluit genomen over de toekomstscenario’s. Ten aanzien van de bezuinigingslijnen heeft het bestuur geconcludeerd dat deze direct invloed hebben op de wettelijke taakuitvoering van de veiligheidsregio. Zelfs om de nullijn te bereiken zouden onder meer 27 van de 70 (vrijwilligers)kazernes gesloten moeten worden. Dit heeft consequenties voor de uitvoering van onze wettelijke taak en voor onze opkomsttijden. Daarom heeft het algemeen bestuur unaniem besloten om in te zetten op het ‘op orde scenario’. Bij dit scenario gaat het om de benodigde middelen om de huidige taken te kunnen blijven uitvoeren. (zie bijlage 2). Daarnaast zijn ter informatie ook de andere scenario’s, en de verschillen daartussen, inzichtelijk gemaakt in een aanvullende toelichting (bijlage 3). Er heeft een gewogen afweging plaatsgevonden van de noodzaak en kosteneffectiviteit van de gevraagde middelen. Ook is daarbij kritisch gekeken naar eventuele mogelijkheden om toch nog te besparen. Ambities en wensen zijn losgelaten, de VRU heeft zich gericht op de noodzakelijke vereisten om de taakuitvoering verantwoord voort te kunnen zetten.

De maatregelen die gevraagd worden, zorgen er gefaseerd voor dat we vanaf 2030 op orde zijn. 2.1 Voorgesteld wordt het positieve rekeningresultaat van 2025 in te zetten om de financiële knelpunten in 2026 (€ 2,9 miljoen in relatie met de toekomstscenario’s) op te lossen waardoor de incidentele verhoging 2026 voor gemeenten wordt beperkt. Na zorgvuldige en ingewikkelde keuzes zijn de gevraagde extra middelen onvermijdbaar, onoplosbaar en onuitstelbaar. Bij de behandeling van de ontwerpbegroting van de VRU voor 2026 heeft het dagelijks bestuur voorgesteld om een bedrag van € 4,8 miljoen uit het resultaat van 2024 te reserveren als overbruggingsmaatregel voor de jaren 2026 en 2027. Dit in afwachting van de verdere uitwerking en besluitvorming over de onderwerpen uit de toekomstscenario’s. Het algemeen bestuur heeft besloten om hiervoor geen reserve in te stellen en deze middelen ook niet toe te voegen aan de algemene reserve. Om de noodzakelijke operationele en financiële knelpunten die gerelateerd zijn aan de toekomstscenario’s voor 2026 op te lossen wordt nu een incidenteel bedrag van € 2,9 miljoen gevraagd ter overbrugging. De VRU stelt in de kadernota voor een deel van het verwachte positieve rekeningresultaat over 2025 ad € 1,2 miljoen, zoals opgenomen in de tweede bestuurlijke rapportage 2025, hiervoor in te zetten via een onttrekking aan de algemene reserve.

De gemeentelijke bijdrage voor 2026 wordt voor het resterend benodigde bedrag incidenteel verhoogd met € 1,7 miljoen. 2.2 Besluitvorming en de effecten (per gemeente) over de toekomstscenario’s worden integraal in de ontwerpbegroting 2027 verwerkt Besluitvorming over de toekomstscenario’s wordt integraal verwerkt in de ontwerpbegroting VRU 2027 en de geactualiseerde begroting VRU 2026. Dit betekent dat de gemeentelijke bijdrage zoals opgenomen in de kadernota VRU 2027 in de ontwerpbegroting VRU 2027 wordt aangevuld met het financiële effect van deze besluitvorming. In de kadernota zijn in bijlage 3 de financiële

Pagina 4 van 7

effecten per gemeente inzichtelijk gemaakt. De ontwerpbegroting VRU 2027 wordt, na vaststelling door het algemeen bestuur in maart 2026, voor zienswijze aangeboden aan de gemeenteraden. Kanttekeningen 2.1 Het incidentele nadeel voor 2026 (ad € 7.000, -) is onder voorbehoud van besluitvorming door het algemeen bestuur van de VRU over de resultaatbestemming van 2025. Als er niet wordt ingestemd om de resultaatbestemming 2025 in te zetten om incidenteel kosten te dekken in 2026, zal het bedrag hoger uitvallen. Zie ook onder geactualiseerde begroting 2026. Alternatieven Een alternatief kan zijn om geen of een andere zienswijze in te brengen. Participatie Stap 0 van de participatieladder is gebruikt. Bij dit beleidsstuk is er geen sprake van participatie van inwoners. •In de voorliggende kaders voor de begroting 2027 zijn de adviezen van de Bestuurlijke Adviescommissie Bedrijfsvoering en Financiën van de VRU en de Adviescommissie Gemeentesecretarissen Veiligheid verwerkt; •Op 24 november jl. heeft een bijeenkomst plaatsgevonden voor accounthouders VRU en ambtenaren financiën van de gemeenten, waarin de voorliggende kaders nader zijn toegelicht; •Op 26 november 2025 is door de VRU een Webinar gemeenteraadsleden georganiseerd voor alle raadsleden van de 26 deelnemende gemeenten.

In dit Webinar is nader ingegaan op de Kadernota 2027, de toekomstscenario’s VRU en het programma veerkracht/weerbaarheid. Wat betekent dit besluit voor inwoners? De inwoners van Renswoude beschikken over een adequate crisisbeheersings- en brandweerorganisatie. De gemeente participeert in de gemeenschappelijke regeling VRU. Het doel van deze regeling is het door de VRU realiseren van een gelijkwaardig kwaliteitsniveau van de beheersing van rampen en crises in de Utrechtse gemeenten. Aanpak / uitvoering De zienswijzen worden besproken in de vergadering van het algemeen bestuur op 30 maart 2026 bij de behandeling van de ontwerpbegroting 2027 en geactualiseerde begroting 2026 VRU. De ontwerpbegroting 2027 wordt voor een zienswijze voorgelegd aan de gemeenteraden, waarna het algemeen bestuur de ontwerpbegroting 2027 op 6 juli 2026 vaststelt. Communicatie over dit besluit •De ontvangen zienswijzen worden besproken in aanloop naar de Programmabegroting VRU 2027 in de vergadering van het algemeen bestuur op 30 maart 2026. •De ontwerpbegroting wordt voor een zienswijze voorgelegd aan de gemeenteraden, waarna het algemeen bestuur de begroting 2026 op 6 juli 2026 vaststelt. Evaluatie Sturing op de P&C-cyclus van de VRU vindt plaats via de begroting 2026, begrotingswijziging(en), bestuursrapportages en uiteindelijk ontvangt de raad de jaarrekening ter kennisname.

Kosten, baten, dekking De geactualiseerde begroting 2026 en kadernota 2027 zijn nauw verbonden met het ‘op orde scenario’ van de VRU waardoor deze nauwelijks los van elkaar kunnen worden gezien. Onderstaand wordt getracht om de financiële consequenties van beide onderdelen, los van elkaar, zo duidelijk mogelijk toe te lichten. Geactualiseerde begroting 2026 en Kadernota 2027

Pagina 5 van 7

2026 Op basis van de geactualiseerde begroting 2026 van de VRU bedraagt de bijdrage van Renswoude € 421.000. Dit betekent een incidentele verhoging met € 7.000, -. Dit bedrag is onder voorbehoud van besluitvorming over de resultaatbestemming 2025. Als het Algemeen Bestuur besluit om (een deel van) het positieve resultaat 2025 niet in te zetten voor incidentele dekking, zal de gemeentelijke bijdrage in 2026 hoger uitvallen (zie kanttekening 2.1). Voorgesteld wordt om dit incidentele nadeel van € 7.000 voor 2026 te verwerken in de voorjaarsrapportage 2026. 2027 Voor 2027 bedraagt de gemeentelijke bijdrage van Renswoude aan de VRU € 436.000. Dit is € 22.000 meer dan de begroting van Renswoude opgenomen bijdrage 2027. De stijging wordt voornamelijk veroorzaakt door loon- en prijsbijstellingen die VRU-breed zijn doorgevoerd. Deze hogere bijdrage wordt overigens nog deels gecompenseerd door de loon- en prijsindexaties op de Algemene Uitkering vanuit het Gemeentefonds. Voorgesteld wordt om het structurele verschil vanaf 2027 te verwerken bij het opstellen van de gemeentelijke kadernota, zodat dit tijdig wordt meegenomen in de meerjarenbegroting.

Het ‘op orde scenario’ Het ‘op orde scenario’ van de VRU is gericht op het gefaseerd versterken van de organisatie om te blijven voldoen aan wettelijke taken en om voorbereid te zijn op toenemende risico’s zoals energietransitie, klimaatverandering en digitale dreigingen. De maatregelen in dit scenario zijn noodzakelijk om paraatheid, arbeidsveiligheid en continuïteit van de dienstverlening te waarborgen. Het gaat om structurele kosten voor onder andere materiële en personele paraatheid, digitale veiligheid en natuurbrandbeheersing. Deze kosten worden gefaseerd doorgevoerd tot 2031. Voor Renswoude betekent dit dat de gemeentelijke bijdrage vanaf 2027 verder stijgt. In 2027 bedraagt de bijdrage inclusief het ‘Op orde’-scenario en overige bestuurlijke opdrachten € 436.000. Dit loopt op tot ongeveer € 454.000 in 2031. Het structurele verschil ten opzichte van de huidige meerjarenbegroting neemt daarmee toe van € 22.000 in 2027 tot € 40.000 in 2031. Voorgesteld wordt om deze meerjarige effecten mee te nemen bij het opstellen van de gemeentelijke kadernota en meerjarenbegroting, zodat tijdig kan worden voorzien in dekking voor deze structurele lasten.

Hoogachtend, burgemeester en wethouders van Renswoude,

de secretaris, E.J. Jansonius

Bijlage(n): 

Pagina 6 van 7

de burgemeester, P. Doornenbal-van der Vlist

1.Aanbiedingsbrief Toekomstscenario’s en Kadernota VRU 2027 2.Toekomstscenario’s VRU 3.Toekomstscenario’s – alle scenario’s toegelicht 4.Kadernota VRU 2027 5 Overzicht prognose gemeentelijke bijdrage meerjarenraming ontwerpbegroting VRU 2027 inclusief separate besluitvorming en prognose maatwerk (IGPP) 6.Concept zienswijze Raadsbesluit

Pagina 7 van 7