Raadsinformatiebrief voortgang RPLG 623952

Aan de raden van de deelnemende gemeenten Regio Foodvalley en Putten - via de colleges van B&W

uw brief van:

ons kenmerk:

--

26/RFV/LG/260213 Arjan Bossenbroek

behandeld door:

onderwerp: Raadsinformatiebrief voortgang uitvoering RPLG

doorkiesnummer:

e-mailadres:

06-101 55 307

arjan.bosssenbroek@regiofoodvalley.nl

bijlagen: 1. Zienswijze Regio Foodvalley - UPLG 2. Rapport WEnR

datum: 13 februari 2026

Geachte raadsleden, Als bestuur van Regio Foodvalley bieden wij u hierbij een raadsinformatiebrief aan over de voortgang van de uitvoering van het Regionaal Perspectief Landelijk Gebied (RPLG). Deze brief is een vervolg op de raadsinformatiebrief over het RPLG van juni 2025. De uitvoering van het RPLG vindt ook plaats binnen de Aanpak Veluwe. Daarover ontvangt u gelijktijdig een afzonderlijke raadsinformatiebrief. In deze brief informeren wij u over: 1) het uitvoeringsprogramma van het RPLG; 2) de stand van zaken Aanpak Veluwe en het Utrechtse Programma Landelijk Gebied (UPLG); 3) het rapport van Wageningen Environmental Research (WEnR) met berekeningen naar het doelbereik van het RPLG; 4) de voortzetting van de meetnetwerken; 5) de voortgang van de Basiskwaliteit Natuur (BKN) en groenblauwe Dooradering (GBDA); 6) het in kaart brengen van het natuurlijk systeem van bodem, water en natuur; 7) overige projecten. Met deze onderdelen geven wij u een geactualiseerd overzicht van de voortgang, de onderlinge samenhang en de stappen die de komende periode gezet worden. 1. Actualisatie van het uitvoeringsprogramma RPLG In de raadsinformatiebrief van juni 2025 hebben wij gemeld dat het streven nog steeds was dat het Algemeen Bestuur van Regio Foodvalley eind 2025 een uitvoeringsprogramma zou vaststellen.

Sinds de vaststelling van het RPLG hebben zich echter diverse ontwikkelingen voorgedaan die maken dat het afzonderlijk vaststellen van een uitvoeringsprogramma niet meer zinvol is. Dit komt vooral door:

1) de ontwikkeling van de Aanpak Veluwe in samenspraak met de andere overheden. Inhoudelijk is er namelijk veel overlap met de doelen en de activiteiten uit ons RPLG, waarmee de Aanpak Veluwe een belangrijke aanpak is voor de uitvoering. Wanneer we als gemeenten de beoogde Samenwerkingsovereenkomst voor de Aanpak Veluwe ondertekenen, is het daarmee feitelijk een belangrijke pijler in ons uitvoeringsprogramma. 2) de nieuwe Regio Deal Foodvalley. Het Landbouwnetwerk Regio Foodvalley en het Waterschap Vallei en Veluwe hebben in afstemming met het Regiobureau projectvoorstellen ingediend die bijdragen aan uitvoering van het RPLG. Ook andere gebiedspartners hebben projectvoorstellen ingediend die daarop aansluiten. Een onafhankelijke adviescommissie beoordeelt de projecten volgens een vooraf vastgestelde procedure. Vervolgens beoordeelt het Algemeen Bestuur (AB) of het advies onafhankelijk en procedureel juist tot stand is gekomen en of het voldoende draagkrachtig is. Het AB brengt daarover een gemotiveerd advies uit aan het college van Ede, dat het formele subsidiebesluit neemt. Wij verwachten dat dit besluit kort na 13 februari genomen wordt. Na het besluit van het college van de gemeente Ede worden de projectindieners geïnformeerd over het besluit over de toekenning van de subsidie voor hun project.

Het rapport van de adviescommissie en het advies van het AB worden openbaar gemaakt nadat de projectindieners zijn geïnformeerd. Meer informatie over de projectselectie vindt u hier. In de raadsinformatie brief van juni 2025 heeft u kunnen lezen dat er een aanvraag was ingediend voor zogeheten experimenteerlocaties. Hoewel de aanvraag vanuit de regionale partners wel aan de criteria voldeed bleek er onvoldoende budget bij het Rijk om de aanvraag toe te kennen. Onderdelen uit die aanvraag zijn nu ingediend bij enkele projectvoorstellen voor de Regio Deal. 3) de uitkomsten van de activiteiten die als “eerste acties” zijn benoemd in het RPLG en vandaaruit ook in 2024 gestart zijn. Dat gaat met name om: a. de voortzetting van de meetnetwerken wat per 1 oktober 2025 een feit is; b. de 0-metingen voor de BKN en GBDA die uitgevoerd zijn en hebben geleid tot een door het regiobestuur vastgesteld plan van aanpak voor het vervolg; c. het in beeld brengen van het natuurlijk systeem (“de basis op orde”) dat in uitvoering is; d. en de uitwerking van principes voor uitloopgebieden, waarover een rapport is opgeleverd. Daarnaast wordt aan een realisatiestrategie gewerkt voor deze uitloopgebieden. Deze al ingezette en lopende activiteiten vormen gezamenlijk, met een aantal kleinere ondersteunende projecten en activiteiten, feitelijk nu het uitvoeringsprogramma RPLG.

Dat is vooral vanuit inhoudelijke doelen, maar komt ook voort uit de ambtelijke capaciteit die we als gemeenten beschikbaar hebben en het gezamenlijke uitvoeringsbudget. Die capaciteit en dat budget bieden weinig tot geen ruimte voor substantiële nieuwe activiteiten. Kader voor deze activiteiten als uitvoeringsprogramma Het RPLG blijft het kader voor de invulling en monitoring van deze projecten en activiteiten, voor eventuele bijsturing en voor eventuele nieuwe activiteiten. Het bewaken van de voortgang doen we zoveel mogelijk volgens de zes thema’s van het RPLG, zoals hieronder benoemd:

De concrete en specifieke invulling en beoordeling van activiteiten doen we aan de hand van de acties en maatregelen die in de tabellen van paragraaf 4.7 van het RPLG zijn genoemd en de daarin aangegeven te ontwikkelen instrumenten. 2. Aanpak Veluwe en het UPLG Aanpak Veluwe De Aanpak Veluwe is medio 2025 in het leven geroepen om interbestuurlijk, als Rijk, provincie Gelderland, Waterschap en 21 gemeenten, samen te werken aan de stikstofaanpak op en rondom de Veluwe, in samenhang met natuurherstel en herstel van de waterkwaliteit. Over dit proces wordt u via een aparte raadsinformatiebrief geïnformeerd. Utrechts Programma Landelijk Gebied Als Regio Foodvalley hebben we een gezamenlijke zienswijze ingediend op het concept Utrechts Programma Landelijk Gebied (UPLG) met als doel dit UPLG meer in overeenstemming te brengen met het Regionaal Perspectief Landelijk Gebied Foodvalley en het Uitvoeringsplan Stikstof Foodvalley (zie bijlage). In de zienswijze hebben wij de provincie Utrecht gevraagd om in gesprek te gaan over de samenhang tussen het concept UPLG en onze beoogde regionale stikstofaanpak. Het Uitvoeringsplan Stikstof is opgesteld met de intentie om te komen tot een samenhangende aanpak voor de gehele Regio Foodvalley, inclusief de Utrechtse gemeenten. Voor de Foodvalley-gemeenten in de provincie Gelderland komt deze aanpak terug in de Aanpak Veluwe.

Ons streven is dat dit voor de Utrechtse Foodvalley-gemeenten zoveel als mogelijk is, wordt verwerkt in het UPLG. Op het moment van schrijven van deze raadsinformatiebrief is nog niet duidelijk is in hoeverre we daarover met de provincie Utrecht tot overeenstemming kunnen komen.

3. Rapport van WEnR met berekeningen doelbereik RPLG Context en doel van het rapport Bij de vorige raadsinformatiebrief heeft u een kennisnotitie ontvangen van Wageningen Environmental Research (WEnR) over de reductie van onder meer de ammoniakemissies in 2023 t.o.v. 2018/2019 en de verwachte autonome reductie richting 2030. Daarbij kondigden wij aan dat WEnR aanvullende berekeningen zou uitvoeren op basis van scenario’s met extra maatregelen t.o.v. de autonome ontwikkeling. Dat gaat om een set maatregelen die past bij de koers van het RPLG en op landelijke studies naar haalbare maatregelen. Deze maatregelen zijn door WEnR met ons afgestemd, maar zijn nadrukkelijk mogelijke scenario’s en dus geen voorgenomen beleidskeuzes. Het is bedoeld om in te schatten of de beoogde koers bijdraagt aan de wettelijke doelen. Het rapport treft u als bijlage aan. In het rapport zijn de scenario’s berekend voor het jaar 2030 om de uitkomsten te kunnen vergelijken met de autonome ontwikkeling naar 2030. Dat betekent niet dat 2030 ook direct een haalbaar jaar is voor het uitvoeren van de maatregelen in die scenario’s. Dat vergt mogelijk enkele jaren meer. Relatie met het Uitvoeringsplan Stikstof Foodvalley en de Aanpak Veluwe Het rapport is niet opgesteld t.b.v.

het Uitvoeringsplan Stikstof, maar de berekeningen voor de peiljaren 2018/2019 de situatie in 2023 en de autonome verwachting voor 2030 zijn daarin wel gebruikt en vormden een goed basis. De berekende scenario’s met de daarin opgenomen maatregelen zijn niet rechtstreeks de basis geweest voor het scenario in het Uitvoeringsplan Stikstof om in 2035 aan de norm te voldoen. De onderliggende kennis over haalbare maatregelen is wel benut. Die kennis is en wordt vanuit Foodvalley ook ingebracht bij de Aanpak Veluwe. 4. Voortgang meetnetwerken Tijdens de Regio Deal I Foodvalley hebben we in de periode 2020-2025 als Regio, provincies en Rijk, in samenwerking met de kennisinstituten, relevante meetnetwerken gerealiseerd binnen het zogeheten Spoor 1 “Toekomstbestendige landbouw”, met de werktitel ‘Boer aan het Roer’. Daarmee is veel geleerd over bedrijfsemissies en omgevingswaarden. Wij hechten een groot belang aan het voortzetten en doorontwikkelen van deze meetnetwerken, zodat resultaten kunnen worden geboekt in het oplossen van de stikstofcrisis, ontwikkeling van doelsturing en monitoring van gebiedsaanpak. De financiering vanuit deze Regio Deal I is eind mei 2025 beëindigd. Vanuit het regiobureau is met de partners veel inzet gepleegd om de meetnetwerken voort te zetten en door te ontwikkelen en daarvoor financiering te krijgen.

Regio Foodvalley heeft daarvoor een kwartiermaker ingezet. Dit is succesvol verlopen. Na een korte periode met overbruggingsfinanciering door enkele partners, is in oktober het project Meetnetwerken Foodvalley – Fase II gestart. Dit wordt gefinancierd door het Ministerie van LVVN en de provincies Gelderland en Utrecht. Dit vervolgproject loopt tot en met september 2029 en voorziet in een aanzienlijke uitbreiding van het meetnetwerk: naar verwachting worden circa tachtig stallen, zeventig locaties in de openlucht en 25 locaties in natuurgebieden gemonitord op emissies, omgevingsconcentraties en depositie. Hiermee is een investering gemoeid van 15 miljoen euro. Een prachtig resultaat van regionale samenwerking! De doorontwikkeling van het meetnetwerk richt zich op drie onderdelen: • Handelingsperspectief voor ondernemers, door inzicht in de relatie tussen bedrijfsvoering en emissies, onder andere via benchmarking;

• •

Juridische borging van vergunningverlening, door te ondersteunen bij het ontwikkelen van doelsturing en het verbeteren van onderliggende modellen; Monitoring en onderbouwing van gebiedsaanpakken, door de relatie tussen emissie, verspreiding en depositie beter in beeld te brengen en daarmee ook de rekenmodellen te optimaliseren.

5. Voortgang Basis kwaliteit Natuur (BKN) en Groen Blauwe Dooradering (GBDA) In de vorige raadsinformatiebrief hebben wij aangekondigd dat de eerste nulmetingen voor Basiskwaliteit Natuur (BKN) en Groenblauwe Dooradering (GBDA) in 2025 beschikbaar zouden komen. Deze nulmetingen vormen een belangrijke basis voor de opgaven m.b.t. biodiversiteit uit het RPLG en de gebiedsprocessen die de komende jaren verder vorm krijgen. Inmiddels zijn de 0-metingen uitgevoerd en de resultaten beschikbaar. De nulmetingen laten zien hoe de regio er nu voor staat en waar kansen en knelpunten liggen. Daarop aansluitend is in beeld gebracht welke vervolgstappen nodig zijn om de kwaliteit van natuur en landschap in onze regio gericht te versterken. Dit is uitgewerkt in een plan van aanpak dat in december 2025 door het Algemeen Bestuur is vastgesteld. Op basis hiervan werken we als regiogemeenten komend jaar gezamenlijk aan een vervolgaanpak, samen met het ministerie van LVVN. Regio Foodvalley is namelijk een pilotregio voor het ministerie, waardoor we ook gebruik kunnen maken van de inzet en expertise van het ministerie. Het plan van aanpak bevat de onderstaande acht actiepunten. 1. Natuurlijk systeem en hotspots in kaart brengen; 2.

Aanvullen van witte vlekken in de monitoring; Op locaties waar de metingen nog beperkt zijn, wordt het monitoren geïntensiveerd zodat er meer telgegevens zijn en betere conclusies kunnen worden getrokken. 3. Kwaliteit van de GBDA bepalen; Naast de omvang wordt de ecologische kwaliteit van landschapselementen onderzocht. 4. Aanpassing van beleid door gemeenten en waterschap; Iedere organisatie bekijkt welke beleidsaanpassingen mogelijk zijn om biodiversiteit in zowel stedelijk als landelijk gebied te versterken. De regio werkt hierin lerend samen. 5. Inbedding van BKN in gebiedsprocessen; BKN biedt een bewezen methode voor monitoren, maatregelen en herstel van biodiversiteit. Deze wordt steviger verankerd in regionale gebiedsprocessen. 6. Financieringsmogelijkheden in beeld brengen; We brengen in kaart welke middelen beschikbaar zijn voor uitvoering, beheer en eventuele compensatie, zowel op korte als lange termijn. 7. Verduidelijken van taakverdeling tussen gemeenten en regiokantoor; In 2026 verschuift het accent van onderzoek naar uitvoering en monitoring. Aan het eind van dat jaar zijn gemeenten voorbereid om zelfstandig én gezamenlijk verder te werken aan biodiversiteit. 8. Communicatiestrategie en -plan opstellen.

De samenwerking met gebiedspartners, het waterschap, het Ministerie van LVVN en de provincies Utrecht en Gelderland blijft intensief en wordt door alle betrokkenen als constructief en versterkend ervaren. 6. Natuurlijk systeem in beeld Een belangrijke pijler van het RPLG is “natuurlijk systeem in balans”. Dit raakt twee thema’s uit het RPLG: bodem- en water systeemherstel en versterken biodiversiteit. Het natuurlijk systeem bestaat uit bodem, water en natuur. Naast de doelen uit het RPLG zijn er in de regio grote opgaven voor woningbouw, werkgelegenheid, mobiliteit, gezondheid, energie en

recreatie. Al die opgaven moeten een in de schaarse ruimte een plek krijgen en goed integraal afgewogen worden. Daarbij is goede kennis van het natuurlijk systeem essentieel. Om die reden werken wij nu aan een regiobrede integrale analyse van het natuurlijk systeem. Het doel van de analyse is om voor de gehele regio inzichtelijk te maken waar in het landelijk en stedelijk gebied landschapsecologische waarden aanwezig zijn, zodat we een instrument hebben om ruimtelijke keuzes te kunnen maken in gebiedsprogramma’s, -processen, en ontwikkelingen en invulling gegeven kan worden aan de doelstelling van een natuurlijk systeem in balans. Dat helpt ons ook om invulling te geven aan het principe om bodem en water leidend te laten zijn en hierbij ook ver vooruit te kijken. Deze analyse is van belang voor een gezonde leefomgeving en voor het natuurlijk systeem zelf. Tegelijkertijd helpt het tijdig meenemen van het natuurlijk systeem om hoge kosten voor onder andere natuurcompensatie en grote vertragingen in relatie tot realiseerbaarheid en uitvoering te voorkomen. Daarbij geldt dat dit proces niet remmend mag werken op reeds lopende processen, zoals de verstedelijkingsopgave in onze regio en de daarvoor aangewezen zoekgebieden. Voor deze gebieden is de natuurlijke gesteldheid al in voldoende mate in kaart gebracht.

Deze analyse zal worden uitgevoerd door het adviesconsortium BKN van LVVN. Zo maken we als regio optimaal gebruik van de samenwerking met het ministerie als pilotregio voor de BKN 7. Overige projecten en activiteiten Verder zijn er nog enkele projecten die we vanuit het programma Landelijk Gebied financieel ondersteunen. Hieronder zijn enkele kort toegelicht: 1001ha kruidenrijk grasland In het afgelopen jaar heeft Regio Foodvalley de actie 1001 hectare kruidenrijk grasland van LTO en Urgenda actief ondersteund. Naast een financiële bijdrage, waarmee agrariërs tegen gereduceerd tarief hectares kruidenrijk grasland konden inzaaien of doorzaaien, is ook bijgedragen aan een korting op de loonkosten van loonwerkers binnen de regio. Verder organiseerden de Regio en gemeente Ede een kennisdag voor boeren in het gebied. Met deze inzet is binnen Regio Foodvalley in totaal 109 hectare kruidenrijk grasland ingezaaid/doorgezaaid via de actie. Dit resulteert potentieel in een besparing van circa 54.000 kg kunstmest en 109.000 kg CO₂. Daarnaast draagt kruidenrijk grasland bij aan een toename van het aantal insecten en aan een verbetering van de bodemkwaliteit. De aanpak biedt agrariërs de mogelijkheid om met kruidenrijk grasland te experimenteren zonder dat zij volledig zelf de kosten dragen.

Gezien het succes van de actie binnen de regio is het voornemen om ook in het komende jaar opnieuw deel te nemen aan dit initiatief. Smakelijk Veluwe In de vorige raadsinformatiebrief is toegelicht dat de aanvraag voor het project Smakelijke Veluwe bij de Regio Deal Veluwe in Balans destijds niet is gehonoreerd. Inmiddels is het project opnieuw ingebracht binnen de eerste tranche van deze Regio Deal. Het voorstel is positief beoordeeld door de regiegroep en heeft instemming gekregen van de provincie. De aanvraag is in december officieel ingediend, met de gemeente Ede als penvoerder. Voorafgaand aan de indiening heeft afstemming plaatsgevonden met de Veluwe Alliantie en de provincie, onder meer over de verantwoording van de inzet van deelnemende agrariërs en horecaondernemers, waarbij wordt gezocht naar een werkbare vorm zonder verplicht tijdschrijfsysteem. Door het ontbreken van enkele formele documenten, waaronder een samenwerkingsovereenkomst, konden niet alle stukken voor de kerstperiode worden aangeleverd. Deze worden in januari afgerond. Indien de aanvraag wordt gehonoreerd, kan

het project in het voorjaar van 2026 van start gaan in samenwerking met de Gelderse gemeenten binnen Regio Foodvalley, met uitzondering van de gemeente Scherpenzeel. Van Onze Grond. Binnen onze regio groeit het aantal verkooppunten van Van Onze Grond. Van Onze Grond brengt producten van lokale boeren en voedselmakers rechtstreeks in het winkelschap van bestaande supermarkten. Zo worden producten van héél dichtbij toegankelijk voor inwoners, op de plek waar zij hun dagelijkse boodschappen doen. Inmiddels bieden vijf supermarkten in onze regio producten van onze boeren aan. Met deze uitbreiding komt het totaal aantal verkooppunten op twintig. De groei van Van Onze Grond laat zien dat de samenwerking tussen producenten en supermarkten in de regio steeds sterker wordt. Door te werken met een stevig regionaal cluster neemt de afzet voor producenten toe en wordt de logistiek efficiënter georganiseerd. Dit draagt bij aan een toekomstbestendig en regionaal verankerd voedselsysteem. Tot slot Wij gaan ervan uit dat wij u met bovenstaande informatie goed informeren over wat we als regiogemeenten samen met onze partners doen in en voor ons landelijk gebied, ondanks alle onzekerheden. Met vriendelijke groet, Namens het Algemeen Bestuur Regio Foodvalley,

i.a.v. Monique Esselbrugge, Secretaris-directeur

René Verhulst, voorzitter