Raadsinformatiebrief Vangnetregeling 2022 Participatiewet

Raadsinformatiebrief

Nummer 574391/574393 Datum 30 mei 2023 Opgesteld door M. Gort Telefoonnummer 0318 578 150 E-mail m.gort@renswoude.nl

Onderwerp Notitie Vangnetregeling 2022 Participatiewet Samenvatting In deze informatienotitie kunt u meer informatie vinden over de aanspraak die het college doet op de Vangnetregeling 2022 van de Participatiewet. Inhoud 1. Inleiding Gemeenten ontvangen een gebundelde uitkering (BUIG) om daarmee de uitkeringen in het kader van de Participatiewet te financieren. Per gemeente wordt door het rijk berekend wat de verwachte uitgaven zijn. Als een gemeente minder uitgeeft aan bijstandsuitkeringen dan op basis van de verdeelsystematiek wordt verwacht, dan mag de gemeente dit bedrag houden. Als een gemeente meer uitgeeft, komt het tekort in beginsel voor haar rekening. De vangnetuitkering biedt gemeenten financiële compensatie voor tekorten boven de 7,5% op het budget als bedoeld in artikel 69 van de Participatiewet. Om aanspraak te kunnen maken op een vangnetuitkering moet de gemeente aan een aantal voorwaarden voldoen. Bij het indienen van het verzoek moet het college verklaren dat het maatregelen heeft getroffen om tot tekortreductie te komen. Deze verklaring moet de instemming hebben van de gemeenteraad. 2. Verdeelmodel Renswoude Voor het vaststellen van het BUIG-budget wordt voor gemeenten met meer dan 15.000 inwoners gebruik gemaakt van een objectief verdeelmodel.

Met het verdeelmodel wordt op basis van diverse objectieve factoren geschat wat gemeenten zullen uitgeven aan uitkeringen. Specifiek gaat het om de volgende huishoudenskenmerken: opleidingsniveau, leeftijd, etniciteit, alleenstaand of met partner, aanwezigheid kinderen, het al dan niet hebben van een arbeidsbeperking, het al dan niet hebben van een arbeidsongeschiktheidsuitkering en het al dan niet hebben van een koopwoning. Gemeente Renswoude

Per huishoudtype wordt vervolgens de kans op bijstand berekend. Zo hebben bijvoorbeeld eenoudergezinnen, allochtonen, maar ook mensen met een arbeidsbeperking een hogere kans dan gemiddeld dat zij een bijstandsuitkering ontvangen. Bij de berekening van de kans op bijstand

Pagina 1 van 7

Postadres Postbus 8, 3927 ZL Renswoude Bezoekadres Lijsterbeslaan 18 3927 AE Renswoude Telefoon E-mail Website

0318 - 578 150 info@renswoude.nl renswoude.nl

KvK BTW IBAN

32163726 001104512B01 NL77 BNGH 0285 0070 84

wordt verder ook rekening gehouden met de buurt waarin het huishouden woont en specifieke regionale arbeidsmarktkenmerken. Voor gemeenten met minder dan 15.000 inwoners, waaronder gemeente Renswoude, is de volledige historische budgettering van kracht. Dit betekent dat gekeken wordt naar het gerealiseerde aandeel van de gemeente Renswoude in het macro-budget in jaar t-2. Dit percentage wordt ook toegepast bij de verdeling van het macrobudget. 3. Overschrijding BUIG-budget Renswoude 2022 Voor 2022 geldt een standaard eigen risicoregime met een eigenrisicodrempel van 7,5%, berekend over het definitief toegekende budget, en een getrapte vergoedingsschaal met voor een trede waarbij 50% vergoed wordt en een trede waarbij 100% vergoed wordt. Het toegekende BUIG-budget voor Renswoude in 2022 is vastgesteld op € 386.010. In 2022 bedroeg de totale netto uitkeringslast € 523.909. Er sprake van een overschrijding ter hoogte van € 137.899. Dit is een procentuele overschrijding van 35,72% van het BUIG-budget. Dit betekent dat de gemeente Renswoude voor naar schatting € 99.298 een beroep doet op de vangnetregeling. We informeren de raad via de reguliere P&C cyclus over de ontwikkelingen rondom het macrobudget. 4. Analyse omvang en oorzaken stijging bijstandsvolume in Renswoude 4.1 Macrobudget In Nederland zien we in 2022 een daling van de bijstandspopulatie.

Volgens de Divosa Benchmark is in 2022 het bijstandsbestand met bijna 7% gedaald. De daling van het bijstandsbestand was het sterkst in grotere steden. Hoewel er landelijk een sterke daling was van het bijstandsbestand, waren er in 2022 ook gemeenten (13%) die een toename in het aantal bijstandsgerechtigden zagen. Het bijstandsbestand daalt wanneer de instroom lager is dan de uitstroom. Voor de kleinere gemeenten geldt dat dat er sneller sprake is van een relatief grotere stijging of daling doordat het totaal aantal bijstandsgerechtigden lager ligt. Hier kan toeval dus vaker een factor zijn. De stijging van het bijstandsbestand in een gemeente kan landelijk verklaard worden door: • Wetswijzigingen in verband met de invoering van de participatiewet, waardoor minder personen een beroep kunnen doen op andere regelingen waaronder de Wajong en de Wsw; • De ophoging van de pensioengerechtigde leeftijd; • De verhoogde instroom en daarbij vestiging van statushouders. In deze paragraaf kijken we of deze landelijke ontwikkelingen ook gelden in Renswoude. 3.2 Ontwikkeling bestand Renswoude Renswoude verstrekt BUIG-uitkeringen op grond van de Participatiewet (PW), de IOAW en de IOAZ. De PW-uitkeringen zijn naar aantal en naar kosten verreweg het belangrijkste. Zo verstrekte de gemeente Renswoude in december 2022 31 PW-uitkeringen per maand en 1 uitkering op grond van de IOWA/IOAZ.

Dit zijn landelijk gezien zeer lage aantallen. Hierdoor is het toepassen van statistiek moeilijk. Wel wordt gekeken hoe de ontwikkeling in Renswoude zich verhoudt met landelijke trends. Daarnaast kijken we wat de oorzaken zijn van de stijging in Renswoude.

Pagina 2 van 7

3.3 Ontwikkelingen instroom en uitstroom De reden van in- en uitstroom wordt geregistreerd. Hiervoor hanteren we landelijke CBS-codes. Analyse instroom afgelopen 12 maanden Reden instroom asielzoeker vestiging/verhuizing einde inkomen einde alimentatie einde detentie Totaal

Totaal 6 1 2 0 0 9

We zien dat de instroom voornamelijk niet arbeidsmarktgerelateerd is. Vestiging asielzoekers en huisvesting vanuit een andere gemeente in zijn algemeen zijn de belangrijkste redenen dat personen in Renswoude een uitkering aanvragen. Statushouders In 2022 zien we een relatief grote instroom van asielzoekers. Dit zijn de statushouders. De gemeente heeft een taakstelling voor wat betreft de vestiging van statushouders. Statushouders hebben vervolgens ook recht op een uitkering (als zij niet zelf werk vinden). Het aantal bijstandsgerechtigden is afhankelijk van de gezinssamenstelling van de statushouders. Per gezin wordt per adres één uitkering verstrekt. De afgelopen jaren is de instroom van statushouders in de bijstand gegroeid. In de afgelopen 12 maanden is zijn zes nieuwe bijstandsdossiers verstrekt met als reden statushouder/ asielzoeker. Dit is bijna 67% van de instroom. Daarnaast weergeeft grafiek 3.2 uit de Divosa Benchmark Statushouders 2022 dat het percentage statushouders met een ontheffing van de inburgeringsplicht in Renswoude vrij hoog ligt. Statushouders kunnen een ontheffing krijgen van de inburgeringsplicht. Een ontheffing kan worden verleend als van de statushouder niet kan worden verwacht dat hij of zij het inburgeringsdiploma haalt, vanwege ziekte of een lichamelijke of verstandelijke beperking.

Of als het de statushouder ondanks veel moeite en inspanning niet lukt om het inburgeringexamen te halen (‘aantoonbaar geleverde inspanning’). Dit kan erin resulteren dat de statushouders afhankelijk blijven van een bijstandsuitkering en minder mogelijkheden hebben om uit te stromen naar betaald werk.

Pagina 3 van 7

Analyse uitstroom Reden uitstroom arbeid uit dienstbetrekking verhuizing andere gemeente ander inkomen pensioen anders Totaal

Totaal 2 1 0 1 1 5

Arbeidsmarktgerelateerde uitstroom Tot de arbeidsmarktgerelateerde uitstroom rekenen we arbeid uit dienstbetrekking, ander inkomen en zelfstandig beroep. De arbeidsmarktgerelateerde uitstroom komt daarmee uit op 2 bijstandsdossiers. In de Divosa Jaarkaart 2022 gemeente Renswoude is een uitstroompercentage ten hoogte van 25,9% normaal te noemen ten opzichte van het landelijke cijfer 25,5%. Pensioenleeftijd De pensioengerechtigde leeftijd wordt in stapjes verhoogd van 65 jaar naar 66 jaar en 7 maanden in 2022. Dit betekent dat de bijstandspopulatie groeit met de doelgroep van 65 jaar tot 66 jaar en 7 maanden. Dit jaar is de pensioengerechtigde leeftijd met 19 maanden opgehoogd. Dit vertaalt zich meteen in de leeftijdsgerelateerde uitstroom. De uitstroom naar pensioen bedroeg in 2022 slechts 1 persoon. 5. Analyse oorzaken overschrijding BUIG-budget Het aantal bijstandsgerechtigden in Renswoude is in absolute aantallen laag. Het is dan ook moeilijk om statistische conclusies hieruit te trekken. Voor de kleinere gemeenten geldt dat dat er sneller sprake is van een relatief grotere stijging of daling doordat het totaal aantal bijstandsgerechtigden lager ligt. Hier kan toeval dus vaker een factor zijn.

We concluderen wel dat de ontwikkelingen met betrekking tot de stijging van het bestand en de oorzaken van deze stijging (instroom statushouders, instroom gedeeltelijk arbeidsgehandicapten en verminderde uitstroom pensioen) in Renswoude in lijn zijn met het landelijke beeld.

Pagina 4 van 7

Met name de instroom van statushouders leidt tot een overschrijding van het BUIG-budget. De verhoogde instroom van statushouders is op voorhand niet meegenomen in de berekening van het BUIG-budget. Met ingang van 2022 worden gemeenten niet meer via het objectief verdeelmodel voor loonkostensubsidie gefinancierd, maar op basis van de laatst bekende realisaties. Bij de vaststelling van het voorlopig budget is uitgegaan van de realisaties van twee jaar voorafgaand aan het budgetjaar. Bij het definitieve budget zal van de realisaties van het voorgaande jaar worden uitgegaan. Wel doet Renswoude een beroep op de vangnetregeling 2022. Hieronder wordt beschreven wat de gemeente Renswoude en de uitvoeringsorganisatie van Veenendaal doen om de overschrijding van het BUIG-budget te reduceren. 6. Maatregelen om overschrijding tegen te gaan De verantwoordelijkheid voor de uitvoering van de Participatiewet ligt bij gemeenten. Hiervoor krijgen gemeenten budget van de Rijksoverheid. Gemeenten hebben hun uitvoeringsorganisatie zodanig ingericht om het bijstandsvolume te reduceren. Ook in Veenendaal is een organisatie ingericht om instroom te voorkomen, uitstroom te bevorderen en fraude te bestrijden. In dat kader lopen er natuurlijk al veel acties en zijn werkprocessen afgesproken. Veel acties zijn ook al beschreven in het projectenboek sociaal domein.

Hieronder worden die acties genoemd die een intensivering zijn in 2022. Beperken instroom • Wij hebben een accountmanager die gespecialiseerd is in de arbeidstoeleiding van kwetsbare jongeren vanuit PRO/VSO, die in 2022 al gedurende het laatste schooljaar betrokken is geweest bij de uitstroomgesprekken om zodoende de jongeren toe te leiden naar de best passende plek, met name werk of dagbesteding. • Inwoners die in de laatste zes maanden van WW-uitkering verkeren worden gesproken door de accountmanagers van het Werkgeversservicepunt om voor het instromen in de bijstand een geschikte baan te vinden. Daarnaast organiseren zij regelmatig banenmarkten om toekomstige werknemers (inwoners met een uitkering vanuit het UWV of gemeente) kennis te laten maken met werkgevers uit de regio. • We hebben een medewerker gedetacheerd naar het Regionaal Mobiliteitsteam. Inwoners kunnen bij een Regionaal Mobiliteitsteam (RMT) terecht als zij werk of inkomen zijn kwijtgeraakt. Of dreigen kwijt te raken. Het RMT helpt inwoners om ander werk te vinden. Dit doen ze met advisering, scholing en matching. • Het LeerwerkLoket FoodValley heeft als doel om de aansluiting tussen het onderwijs, de opleidingsmarkt en arbeidsmarkt te versterken.

Het Leerwerkloket biedt kosteloos advies over: scholing, leerbanen en financieringsmogelijkheden van een opleiding en is toegankelijk voor alle inwoners uit gemeente Renswoude. • Ken uw klant: De kwaliteiten van de bijstandsgerechtigden waren onvoldoende gestructureerd geregistreerd. Daarom is in 2015 besloten om een nieuw matchingssysteem aan te schaffen. Dit is Competensys geworden. Hierdoor zijn we in staat om de verschillende kenmerken van ons klantenbestand beter in kaart te brengen, hen te matchen op vacatures en/of gerichte vervolgtrajecten in te zetten. In 2022 werd iedereen gesproken en is het gehele bestand bijgewerkt in systeem Competensys. Bevorderen uitstroom • Om uitstroom naar werk te bevorderen, wordt meer ingespeeld op de wensen van de werkgever. Veenendaal heeft twee accountmanagers (die deels werken vanuit het werkgeversservicepunt Foodvalley) om de match tussen kandidaat en bedrijf te maken.

Pagina 5 van 7

• •

Binnen de eigen organisatie is de functie van jobmatcher gecreëerd. Hij kijkt binnen het bestand van Veenendaal, Rhenen en Renswoude of er geschikte kandidaten zijn om te voldoen aan een gerichte vraag van de werkgever. De gemeente beschikt over een breed scala van re-integratie instrumenten die voor reguliere bijstandsgerechtigden kunnen worden ingezet, maar ook specifieke instrumenten voor bijvoorbeeld de doelgroep statushouders. Bij re-integratie instrumenten kan gedacht worden aan een leerwerktraject bij (lokale) ondernemer of maatschappelijke organisatie, loonkostensubsidie, proefplaatsing, aanpassing werkplek, training werknemersvaardigheden of een gerichte opleiding.

Doelgroepaanpak • Nieuwe doelgroep: In het sociaal akkoord hebben het kabinet en werkgevers afgesproken dat ze extra banen gaan creëren voor mensen met een arbeidsbeperking. Er moeten 125.000 garantiebanen komen bij reguliere werkgevers. Dit zijn 100.000 banen bij het bedrijfsleven en 25.000 banen bij de overheid. In 2026 moeten alle banen gerealiseerd zijn. De uitvoeringsorganisatie van Veenendaal kent een tweetal consulenten bijzondere doelgroep. In samenwerking met scholen en UWV wordt deze doelgroep naar werk geholpen. • Statushouders: We zien dat het aantal statushouders binnen de bijstand stijgt. Deze doelgroep verdient specifieke aandacht. In 2022 is de Wet inburgering 2021 ingevoerd. Daarnaast is de taakstelling huisvesting statushouders versneld en verhoogd, waardoor de instroom van statushouders in korte tijd fors toenam. De Wet inburgering 2021 was op 1 januari 2022 nog niet op alle onderdelen goed geïmplementeerd. Zo werden statushouders niet direct ingedeeld in het juiste regime en waren de inkooptrajecten voor de taalcursussen niet afgerond. Dit vertraagde de uitstroommogelijkheden naar studie of werk aanzienlijk. Handhaving • Controle verzuim: Wij voeren een controle uit op verzuim en hebben een toezichthouder rechtmatigheid Sociaal Domein aangesteld om toe te zien op de cijfers en ontwikkelingen.

In 2022 heeft er een controle plaatsgevonden waarbij we alle aspecten bekijken: zowel rechtmatigheid, maar ook het niet-gebruik van voorzieningen in het Sociaal Domein. Verder zullen bijstandsgerechtigden ook zelf verklaring in het kader van rechtmatigheid moeten ondertekenen. Dit leidt tot minder instroom en eventueel uitstroom uit de bijstand. • Taaleis: In 2016 is de Wet taaleis in werking getreden. Bijstandsgerechtigden worden getoetst op de taalvaardigheid. Bij enkelen wordt een taaltoets afgenomen. Indien op basis van een taaltoets naar oordeel van het college/ afdeling beleid economie, werk en inkomen sprake is van een redelijk vermoeden van niet of niet voldoende mate beheersen van de Nederlandse taal, stelt het college een individueel taalplan op ter verbetering van het taalniveau van belanghebbende. Een half jaar na kennisgeving wordt het taalniveau van belanghebbende opnieuw getoetst. Daarbij sluit het college aan bij de prioritering zoals vastgelegd in het taalplan. Indien betrokkene niet voldoende zijn best doet, kan de uitkering worden verlaagd. Meting • Benchmark Werk en Inkomen: Sinds 2016 neemt Veenendaal deel aan de benchmark werk en inkomen. Dit stelt Veenendaal in staat om de actuele prestaties van Renswoude en de inrichting van de organisatie, werkprocessen en beleid te vergelijken met andere gemeenten.

De benchmark wordt uitgevoerd door Divosa, Stimulansz en BMC. Aan de benchmark 2022 namen 226 gemeenten deel.

Hoogachtend, burgemeester en wethouders van Renswoude, de secretaris

Pagina 6 van 7

{{esl:Signer1:SigningDate:size(200,20)}} {{esl:Signer1:capture:size(200,50)}} {{esl:Signer1:signature:size(200,50)}} E.J. Jansonius de burgemeester {{esl:Signer2:SigningDate:size(200,20)}} {{esl:Signer2:capture:size(200,50)}} {{esl:Signer2:signature:size(200,50)}} P. Doornenbal-van der Vlist

Pagina 7 van 7