Memo financiering Wet sociale werkvoorziening

Memo financiering Wet sociale werkvoorziening 1. Inleiding In 2018 heeft Berenschot in aanloop naar de besluitvorming over de financiering van de Wet sociale werkvoorziening (Wsw) onderzoek gedaan naar het subsidietekort binnen de Wsw. De uit te voeren opdracht is als volgt door opdrachtgever geformuleerd: 1. Het toetsen van de indicatieve raming en de bandbreedte waarin dit zich kan ontwikkelen 2. Het beoordelen van de mogelijkheden van: a. het opvangen van het subsidietekort: b. het beïnvloeden van het subsidietekort binnen de bedrijfsvoering. 3. Het uitwerken van een voorstel voor een nieuwe grondslag voor financiering van de Wsw door de gemeenten (financiële norm in principe per SE*), voor het oplossen van dit subsidietekort. 4. Een advies aan de gemeenten hoe het effect van het subsidietekort verwerkt moet worden binnen de gemeentelijke meerjarenramingen van de drie gemeenten. Geconcludeerd is dat een extra gemeentelijke bijdrage nodig was, omdat de uitvoeringskosten (loonen overige kosten) hoger waren dan de subsidie (Rijksbijdrage). Een deel van dit tekort moet IW4 zelf terugverdienen. Bij de besluitvorming in 2018 is bepaald dat dit € 1.200,- per SE* is. Deze € 1.200,- is gebaseerd op het landelijke gemiddelde resultaat per SE* van de SW-bedrijven in Nederland. De rest vergoedt de gemeente door middel van de gemeentelijke bijdrage.

In de besluitvorming 2018 zijn vervolgens de financiële afspraken vastgelegd. Deze afspraken vormen de basis voor de berekening van de jaarlijkse gemeentelijke bijdrage aan IW4 voor de uitvoering van de Wsw. De berekening op basis van deze afspraken ziet er als volgt uit: +/+ Loonkosten Wsw-personeel +/+ Overige kosten Wsw-personeel (werkkleding, opleiding etc.) -/Door gemeente ontvangen subsidie Wsw (Rijksbijdrage) ========================================================= Subsidietekort Wsw -/Zelf te verdienen door IW4 (€ 1.200,- per SE) ========================================================= Gemeentelijke bijdrage

*

SE staat voor Standaardeenheid. Dit is een rekeneenheid voor het aantal SW-ers dat in het betreffende jaar gemiddeld in dienst is bij IW4. Deze komt niet overeen met het gemiddelde aantal FTE per jaar, omdat SE ook wordt bepaald door de handicapcode (matig of ernstig) van een SW-medewerker.

In deze evaluatie kijken we of de aannames uit 2018 nog steeds kloppen en/of de afgesproken berekeningswijze in de praktijk voldoet. Vervolgens stellen we een nieuwe financieringsafspraak voor.

1

2. Ontwikkeling subsidietekort 2.1 Aanname In 2018 was er sprake van een landelijk subsidietekort Wsw. Berenschot voorzag op basis van de meerjarenbegroting van SZW een oplopend subsidietekort tot en met 2020. Daarna zou het subsidietekort omlaag gaan. Dit werd veroorzaakt doordat de rijksoverheid een efficiency-korting doorvoerde die geleidelijk op zou lopen tot € 3.000,- per jaar per Wsw-er in 2020. Elk jaar ging de efficiency-korting in de periode 2015-2020 met circa € 500,- omhoog. Na 2020 ging het subsidietekort elk jaar omlaag. De jaarlijkse rijksbijdrage per Wsw-er zou min of meer gelijk zijn, immers het aantal Wsw-ers wordt elk jaar minder, als gevolg van de stop die is gezet op de instroom in de Wsw. Met het minder worden van het aantal Wsw-ers wordt ook het subsidietekort elk jaar minder. Het geprognoistiseerde subsidietekort per SE zou door IW4 echter niet zelfstandig opgevangen kunnen worden, nu dit subsidietekort hoger uit zou vallen dan de gemiddelde opbrengst per SE. Het subsidietekort boven de € 1.200 per SE zou voor rekening van de gemeente komen, in de vorm van een extra gemeentelijke bijdrage. Het rekenmodel, vastgesteld door de gemeenteraden uit het besluit in 2018, gaat uit van een subsidietekort en extra gemeentelijke compensatie. Aanname 2018 operationeel resultaat gemiddeld

2019

2021

2022

Subsidieresultaat

-1.142 -1.221 -1.070

-912

Operationeel resultaat Te vergoeden door gemeenten

2020

383 -759

368 -853

353 -717

332 -580

Aantal Wsw (SE)

319

307

294

277

Norm opbrengst (€ per SE)

1200

1200

1200

1200

Gemeentelijke bijdrage per SE (€)

-2380

-2777

-2439

-2092

Specificatie

2.2 Daadwerkelijk De financiële positie van de 76 sociale werkbedrijven in Nederland is in 2020 en verder over het algemeen niet verslechterd maar verbeterd. Het lagere tekort komt deels door de hogere uitstroom van Wsw-medewerkers. Door vergrijzing van de Wsw-populatie en het natuurlijk verloop dat hiermee samenhangt, stroomden in de periode 2014-2020 zo’n 31.500 mensen uit. Dit betreft vooral oudere – en daarmee duurdere – werknemers uitstromen. Dat draagt bij aan een positiever resultaat. Daadwerkelijk

2019

2020

2021

2022

Subsidieresultaat Operationeel resultaat

-1.035 383

-945 363

-587 342

-309 309

-652

-582

-214

0

Vergoed door gemeenten Specificatie Aantal Wsw (SE) Norm opbrengst (€ per SE) Gemeentelijke bijdrage per SE (€)

319 302 1.200 1.200 -2.044 -1.927

285 273 1.200 1.200 -751 0

We zien in bovenstaande tabel dat de rijksbijdrage per SE hoger is, dan vooraf aangenomen. Daardoor valt het subsidietekort lager uit en is minder gemeentelijke bijdrage per SE nodig.

2

Gemeentelijke bijdrage

2019

Aanname (2018) Daadwerkelijk

759 652

2020 2021 2022 Totaal 2.909 853 717 580 1.448 582 214 0

Verschil

107

271

503

580

1.461

Ten opzichte van de aannames uit 2018 hebben gemeenten in totaal € 1.461.000,- minder aan gemeentelijke bijdrage hoeven te verstrekken. 2.3 Verwachting 2023 e.v. Gelet op dit meest recente inzicht in de volumeontwikkeling die gunstiger is dan in 2018 bekend was, is de verwachting dat ook het tekort op de exploitatie van de Wsw sneller afneemt. Naar verwachting zal rond 2025 een omslag plaatsvinden, waarbij het tekort op de exploitatie van alle SW-bedrijven samen omslaat naar een overschot. Dit betekent dat gemeenten overall geen aanvullende middelen meer hoeven in te zetten voor de uitvoering van de Wsw. De sectorinformatie van Cedris bevestigt dit beeld. Uiteraard zullen hierbij verschillen zijn tussen de individuele SW-bedrijven (zie ook Kamerbrief over quickscan sociale werkbedrijven november 2021) Nu we voor IW4 rekening houden met een opbrengst van € 1.200,- per SE is dit omslagpunt in 2022 al bereikt. 3. Rekenmodel Het vastgestelde rekenmodel brengt voor IW4 een aantal negatieve consequenties met zich mee, die vooraf niet zijn voorzien. Namelijk op het gebied van ‘Begeleid Werken’ en op het gebied van de ‘Handicapcode Ernstig’. Dit betekent dat als IW4 personen bij een regulier werkgever plaats (Begeleid werken) zij financieel benadeeld worden. Ook als iemand in aanmerking komt voor de handicap code “ernstig” ondervindt IW4 financieel nadeel.

Het voordeel komt in beide gevallen via de rekenmethode aan de gemeente toe. Bij begeleid werken gaat het om een bedrag van gemiddeld € 8.500 per persoon en bij categorie ernstig om een bedrag van gemiddeld € 6.750,- per persoon. Deze negatieve prikkel is onwenselijk, aangezien deze strijdig zijn aan de gewenste beweging die we voorstaan. Immers we propageren dat Wsw-ers zo regulier mogelijk worden geplaatst. Omdat het beleid is dat iedereen zoveel mogelijk regulier aan het werk is, heeft IW4 de doorstroom van Detachering naar Begeleid Werken in de afgelopen jaren niet belemmerd. Sterker nog in 2021 waren er ongeveer 9 fte meer Begeleid Werkers dan in 2018. Wat een extra besparing op de gemeentelijke bijdrage heeft opgeleverd van ongeveer € 140.000,- (zie ook: Iroko, Toetsing Eindrapportage Transitieplan IW4 2019-2022, van augustus 2022). Als we de rekenmethode ongewijzigd laten, zou dat kunnen betekenen dat de gemeentelijke bijdrage negatief wordt en IW4 aan de gemeenten moet betalen. 4. Voorstel

Voorgesteld wordt om met ingang van 2023 de rekenregel te vereenvoudigen. • •

De rijksbijdrage Wsw van de gemeenten gaat één op één over naar de GR IW4 Een extra gemeentelijke bijdrage wordt niet meer berekend.

Daarmee komt het voordeel van begeleid werken en categorie Ernstig aan IW4 toe. Dit past in de visie van de gemeenten uit 2018. Daarnaast geeft dit IW4 ruimte om de exploitatie WSW kostendekkend uit te kunnen voeren*. Kansen en risico’s liggen bij IW4**. * We baseren ons op de meerjarenbegroting van het ministerie van SZW 2023-2026. Als het Rijk besluit de WSW-budgetten in de toekomst substantieel af te romen bestaat het gevaar dat er weer

3

een onoverkomelijk subsidietekort verschijnt. Dan treedt IW4 weer in gesprek met de deelnemende gemeenten. ** De gemeente Veenendaal, Rhenen en Renswoude zijn via de GR IW4 aandeelhouder in IW4 Beheer NV. Zowel de NV als de GR beschikken over reserves. Uiteindelijk zijn de deelnemende gemeenten risicodrager (verhouding Veenendaal 80%, Rhenen 17%, Renswoude 3%)

4