Jaarrekening 2023 GR Regio Foodvalley (gewaarmerkt)

Regio Foodvalley

JAARSTUKKEN 2023

JAARSTUKKEN 2023 REGIO FOODVALLEY

Versie 1.0, 15-02-2024 Vastgesteld in de vergadering van het algemeen bestuur van Regio Foodvalley op dd. 05 april 2024 Vastgesteld in de vergadering van het dagelijks bestuur van Regio Foodvalley op dd. 03 april 2024

2 | jaarstukken 2023 |

INHOUD Voorwoord

4

Jaarverslag

5

A. Programmaverantwoording Algemeen Programma 1: Regiokantoor Programma 2: Economic Board Programma 3: Landbouwtransitie Programma 4: Voeding voor een gezond leven Programma 5: Energietransitie Programma 6: Human Capital Programma 7: Innovatie, clustervorming en circulaire economie Programma 8: Fysieke randvoorwaarden Programma 9: Quality of living Vennootschapsbelasting B. Paragrafen Paragraaf A: Risicobeheersing en weerstandsvermogen Paragraaf C: Financiering Paragraaf D: Bedrijfsvoering

5 5 7 9 10 12 15 17 19 22 25 27 27 27 30 32

Jaarrekening

35

Grondslagen voor waardering- en resultaatbepaling Balans Overzicht baten en lasten in de jaarrekening Rechtmatigheidsverantwoording

35 37 46 51

Bijlagen

52

Sisa-verantwoording 2023 Kerngegevens Controleverklaring

53 54 55

3 | jaarstukken 2023 |

VOORWOORD Ook in 2023 is weer hard gewerkt om van onze mooie Regio Foodvalley een gezonde en duurzame regio te maken. Een regio waar mensen graag wonen en werken. Samen met de regiogemeenten, provincies, kennisinstellingen en het bedrijfsleven werkten we aan programma’s als Landbouwtransitie en vitaal platteland, Voeding voor een gezond leven en Circulaire Economie. Programma’s die de ingrediënten bevatten voor een gezonde en groene groei van onze regio. Daarnaast werkten we aan plannen voor nieuwe gebiedsontwikkelingen om te wonen en werken. De komende jaren worden er 40.000 woningen in de regio gebouwd. Dat vergt gezamenlijk keuzes maken voor bijvoorbeeld de beste combinatie van wonen, economie aan de ene kant en kwaliteit van leefklimaat en landschap aan de andere kant. Goede bereikbaarheid en een betrouwbaar en duurzaam energiesysteem worden nog urgenter. Daarom werkten we ook in 2023 aan beter openbaar vervoer, aan ontsluiting van verkeersstromen en aan innovatie en duurzame opwekking van energie. Voorwaarden om de gezonde en groene groei mogelijk te maken. In 2022 waren we halverwege onze Strategische Agenda 2020-2025. Daarom hebben we een uitgebreide Tussentijdse Evaluatie gemaakt. Deze kunt u hier vinden. De Regiodeal is eind 2023 het laatste jaar ingegaan en heeft ook dit jaar een grote sprong vooruit gemaakt naar duurzame en gezonde voeding.

Bijvoorbeeld met projecten waarin nieuwe technologieën zijn ontwikkeld die bijdragen aan de versnelling van de transitie van de landbouw. Projecten gericht op het behoud van personeel in de foodsector en fondsen en regelingen om innovaties versneld op de markt te kunnen brengen. In deze jaarrekeningen leggen we als regiobestuur en -directie verantwoording af over onze inspanningen in 2023 en de inhoudelijke en financiële resultaten. De uitdagingen waar we voor staan in de regio zijn groot. We hebben elkaar nodig. Ondernemers, onderwijs en overheid. Om richting te geven en de beste oplossingen voor de regio te realiseren. En dat betekent samen tijd, energie en geld investeren om deze prachtige regio verder te laten bloeien. Met vriendelijke groet, namens het algemeen bestuur Regio FoodValley, Bas Mulder Directeur a.i.

4 | jaarstukken 2023 |

René Verhulst Voorzitter

JAARVERSLAG A. PROGRAMMAVERANTWOORDING Op grond van BBV art. 25, lid 1 onder a moet Regio Foodvalley verantwoording afleggen over de realisatie van programma’s die zij in opdracht van de samenwerkende 8 gemeenten (Barneveld, Ede, Nijkerk, Renswoude, Rhenen, Scherpenzeel, Veenendaal en Wageningen) en in de Regio Foodvalley uitvoert. Daarover rapporteren wij hieronder. Wij doen dat in de context van de ambitie van Regio Foodvalley om de topregio op het gebied van agrifood te zijn.

ALGEMEEN Organisatie De jaarrekening 2023 van de gemeenschapelijke regeling Regio Foodvalley bestaat uit 9 programma’s. Dit zijn het regiokantoor, de Economic Board en de 7 programma’s uit de Strategische Agenda. De programma’s zijn thematische programma’s, die in veel gevallen meerdere beleidsprogramma’s raken. Uit deze programma’s komen de accenten in de ambities van de regio naar voren. De uitvoering van projecten onder deze programma’s liggen bij gemeenten of andere partners uit de Economic Board. Het regiokantoor voert zelf meestal geen projecten uit. Daarnaast is er de Regio Deal die een eigen aansturing en een eigen financiële verantwoording kent via de Kassier van de Regio Deal (dat is de gemeente Ede). Regio Foodvalley is één van de 10 partners (en financiers) van de Regio Deal. De bijdrage van Regio Foodvalley (de 8 gemeenten) verloopt rechtstreeks vanuit de 8 regiogemeenten aan de Kassier, en daarmee buiten deze begroting om. De verantwoording over de besteding van de middelen en de geleverde prestaties voor de Regio Deal verloopt via een voortgangsrapportage die twee keer per jaar wordt opgesteld en gedeeld met de partners. De jaarrekening 2023 is uitgesplitst in lasten en baten die betrekking hebben op bedrijfsvoering en baten en lasten op het gebied van de programma’s uit de Strategische Agenda, die een meerjarig karakter kennen.

De saldi van deze programma’s worden daarom overgeheveld naar het volgende jaar binnen de huidige Strategische Agenda. Regio Foodvalley hanteert een toelichtingsgrens van € 100.000 bij de toelichting van afwijkingen in de jaarrekening op programmaniveau. Op het moment dat een begroting voor Regio Foodvalley wordt opgesteld duurt het nog een jaar voordat dat begrotingsjaar start. In die tussentijd gebeurt er veel en ook gedurende het begrotingsjaar zijn er volop ontwikkelingen. Door de actualiteit worden soms nieuwe projecten ingegeven of komen partners met waardevolle initiatieven die bij het opstellen van de begroting nog niet bekend waren. Bij een aantal programma's zijn daarom de werkelijke lasten hoger dan de definitief begrote lasten voor 2023. Deze begrotingsoverschrijdingen worden gecompenseerd door direct gerelateerde opbrengsten.

5 | jaarstukken 2023 |

Beleidsindicatoren 1. Formatie De toegestane formatie voor 2023 is 0,045 fte (formatie gedeeld door het aantal inwoners). Er hebben in 2023 geen mutaties plaatsgevonden op de toegestane formatie. De indicator is gerelateerd aan het aantal inwoners van de deelnemende gemeenten gedeeld door 1000. 2. Bezetting De werkelijke bezetting op 1-1-2023 was 13,53 fte, op 31-12-2023 18,36 fte. De gemiddelde bezetting over 2023 was 15,95 fte. De toename van de bezetting is vooral een gevolg van de investering in extra strategische slagkracht in de regio door de gemeenten in 2024 en 2025 die reeds in de tweede helft van 2023 is ingezet. 3. Apparaatskosten De totale apparaatskosten zijn € 2.895.595. 4. Externe inhuur De indicator externe inhuur wordt uitgedrukt in het % van de kosten van de externe inhuur ten opzichte van de kosten van de totale loonsom + totale kosten van de inhuur externen. De totale salariskosten zijn € 1.804.633. Hiervan is € 346.583 te relateren aan externe inhuur. Dit betreft 19%. Voor een groot deel wordt dit veroorzaakt door inhuur van programmamanagers vanuit de regiogemeenten. 5. Overheadskosten De indicator Overhead wordt uitgedrukt in het % van de kosten van de overhead ten opzichte van de totale realisatie. De totale lasten van de overhead bedragen € 2.105.816. De totale realisatie bedraagt € 6.186.834.

Dit betekent dat de overheadskosten 34,04% bedragen in het totaal. Het gaat hierbij vooral om kosten van medewerkers die worden ingezet om de programma’s te coördineren.

6 | jaarstukken 2023 |

PROGRAMMA 1: REGIOKANTOOR Communicatie Wij willen transparant zijn voor onze stakeholders. De communicatie-uitingen van 2023 waren gericht op het zichtbaar maken van de thema’s van de Strategische Agenda en het merk Regio Foodvalley. Dat doen we voor de deelnemende gemeenten, ondernemers, kennisinstellingen en andere partners. Communicatiemiddelen die wij hiervoor inzetten, lopen uiteen van evenementen tot online magazines. En van publicaties via (social) mediakanalen tot de website van Regio Foodvalley. Daarnaast zorgen publicaties in diverse media voor de verbinding met inwoners van de regio.

Public Affairs In de Strategische Agenda wordt het belang van (internationale) samenwerking beschreven. Regio Foodvalley heeft een strategische samenwerking met Region Östergötland (Zweden) en Business Region Aarhus (Denemarken). Met andere Europese regio’s wordt samengewerkt op basis van goede kansen die zich aandienen. Ook de samenwerking FoodNL met de voedselregio’s AgriFood Capital en Greenport Venlo vraagt onze blijvende inzet. We kunnen meer en efficiënter opereren als we onze krachten als regio’s op het gebied van eiwittransitie en voeding & gezondheid bundelen. Daarnaast hebben we als FoodNL meer invloed in Europa. Tenslotte zorgen we voor meer slagkracht door samen te werken met andere partners zoals de provincie. Ook de samenwerking met medewerkers van verschillende gemeenten zoals in de Public Affairs werkgroep speelt hierin een belangrijke rol. Samen werken we aan een regionale lobby agenda met de speerpunten en ambities van de Regio Foodvalley voor de public affairs- en lobbyinspanningen richting stakeholders als provincies, Den Haag en Brussel.

Ondersteuning besluitvormingsproces Het regiobureau is een compacte organisatie waar de intergemeentelijke samenwerking wordt ondersteund en gewerkt wordt aan het verder versterken van de Economic Board. Het regiokantoor is geen uitvoeringsorganisatie. De uitvoering van projecten wordt zo veel mogelijk door partners opgepakt. Het regiokantoor ziet dagelijks toe op de uitvoering en draagt zorg voor samenhangende rapportage hierover. Het regiokantoor is de uitvalsbasis voor regionale programmamanagers.

Verschillenanalyse programma Regiokantoor Raming 2023 Realisatie Saldo Na begr. wijz. 2023 2023 1.911.000 2.319.000 2.157.344 -161.656 -2.288.000 -2.830.000 -2.917.439 -87.439

Primitief Lasten Baten Gerealiseerd totaal saldo van baten en lasten Toevoeging aan reserve Onttrekking aan reserve Gerealiseerd resultaat

-377.000

-511.000

-760.095 -249.095

377.000 0 0

627.000 -250.000 -134.000

627.000 0 -250.000 0 -383.095 -249.095

*positieve (+) bedragen zijn nadelen, negatieve (-) bedragen zijn voordelen

Het verschil tussen de begroting 2023 en de realisatie 2023 bedraagt € 249.095 voordelig. In onderstaande verschillenanalyse worden de voornaamste oorzaken (afgerond) zichtbaar:

7 | jaarstukken 2023 |

Rente € 229.000 V Door het Rijk is in 2023 rente vergoed op het tegoed over schatkistbankieren. De rente is in de loop van 2023 onverwacht hard opgelopen. Personeelskosten € 99.000 N In 2024 en 2025 zijn er extra middelen beschikbaar gesteld voor Strategische Slagkracht. Deze professionalisering van het regiokantoor is in de loop van 2023 al in gang gezet. Licenties en servicecontracten € 45.000 V In 2023 hebben er gesprekken plaats gevonden met de gemeente Ede over nieuwe Dienstverkeningsovereenkomsten (DVO’s), o.a. voor de ICT-dienstverlening. In afwachting daarop zijn de uitgaven in ICT gerelateerde kosten uitgesteld. In de loop van 2024 zullen de nieuwe DVO’s gereed zijn en in uitvoering komen. Vorming en opleiding € 17.000 V Mede vanwege druk op de bezetting van het regiokantoor zijn er weinig opleidingen en cursussen gevolgd. Er wordt wel degelijk belang gehecht aan vorming en opleiding. In 2024 zal er prioriteit worden gegeven om hier ruimte voor te maken. Drukwerk € 17.000 V De kosten van drukwerk fluctueren jaarlijks. In tegenstelling tot 2022 is er minder drukwerk noodzakelijk geweest. Accountantskosten € 11.000 V Over 2023 is er minder beroep gedaan op incidentele advisering bij complexe dossiers. Overige kosten € 29.000 V Per saldo is er op diverse posten een overig voordeel ontstaan van € 29.000.

Onder anderen contributies, representatiekosten, vormgeving, huisvesting etc.

8 | jaarstukken 2023 |

PROGRAMMA 2: ECONOMIC BOARD De Economic Board (EB) heeft in 2023 geïnvesteerd in activiteiten als bijeenkomsten en werkbezoeken gericht op het versterken van de samenwerking in triple helix verband. Binnen en buiten de regio. Door nauw contact met de programmamanagers en de regionaal portefeuillehouders heeft de EB de voortgang van de programma’s kunnen monitoren en hen kunnen adviseren over de focus en richting. In 2023 is er een heidag geweest om de samenwerking binnen de EB verder te verstevigen. Ook is er een 2-daags werkbezoek georganiseerd naar andere Nederlandse Regio’s om meer te horen over hoe daar in triple helix verband samen gewerkt wordt: Agrifood Capital (Veghel) en Greenport Venlo. Verder heeft de EB van het algemeen bestuur (AB) de opdracht ontvangen om het proces in gang te zetten om te komen tot een Strategische Agenda voor de periode 2026-2030. Dit heeft geresulteerd in het instellen van een commissie Strategische Agenda waarin vanuit de EB één vertegenwoordiger van het onderwijs en één vertegenwoordiger vanuit de overheid plaatsneemt aangevuld met overige vertegenwoordigers vanuit het onderwijs, de overheid en ondernemers buiten de EB. De commissie draagt zorg voor het opstellen van de concept nieuwe Strategische Agenda die vervolgens aangeboden wordt aan de EB die het vervolgens zal aanbieden aan het AB.

Verschillenanalyse programma Economic Board Raming 2023 Realisatie Saldo Na begr. wijz. 2023 2023 81.000 134.000 111.251 -22.749 -81.000 0 0 0

Primitief Lasten Baten Gerealiseerd totaal saldo van baten en lasten Toevoeging aan reserve Onttrekking aan reserve Gerealiseerd resultaat

0

134.000

111.251 -22.749

0 0 0

0 0 134.000

0 0 0 0 111.251 -22.749

*positieve (+) bedragen zijn nadelen, negatieve (-) bedragen zijn voordelen

Het verschil tussen de begroting 2023 en de realisatie 2023 bedraagt € 22.749 voordelig.

9 | jaarstukken 2023 |

PROGRAMMA 3: LANDBOUWTRANSITIE Het programma Landbouwtransitie en Vitaal Platteland wordt ingevuld op basis van de ambitie van de Strategische Agenda 2020 – 2025: Regio Foodvalley gaat voor een toekomstbestendige AgriFood keten en een vitaal platteland. We werken aan een transitie van het voedselsysteem waarbinnen de agrarische sector gezond is, circulair werkt en in verbinding is met ketenpartners en de maatschappij. Regio Foodvalley wil de komende 10 jaar een proeftuin zijn en blijven met innovatieen experimenteerruimte. Met onderstaande activiteiten wordt uitvoering gegeven aan de realisatie van de doelstellingen. Regionaal Perspectief Landelijk Gebied (RPLG) Regio Foodvalley Een Groeidocument van het RPLG is voor Wensen en Bedenkingen aan de gemeenteraden voorgelegd. Hiermee is de koers bepaald. Er zijn een groot aantal verdiepende gesprekken met verschillende stakeholders geweest om bottom-up kennis te verzamelen over wat er nodig en mogelijk is om samen te werken aan het realiseren van de opgaven en doelen. Dit heeft geresulteerd in een concept RPLG dat eind 2023 voor feedback aan alle stakeholders is verstuurd. Landbouwnetwerk Regio Foodvalley De Regio Foodvalley heeft bijgedragen aan de organisatie van het Landbouwnetwerk.

Hierdoor kunnen de netwerkregisseurs hun werk voortzetten voor de organisatie van bijeenkomsten, het bemensen van het Agroloket en het actueel houden van de bijbehorende website. In dit netwerk zijn ook de coaching trajecten voor agrariërs voortgezet. Schone Luchtakkoord Het pilotproject om te komen tot een Fijnstof Emissie Plan (FEP) in de pluimveesector is medio 2023 succesvol afgerond. Er zijn bedrijfsspecifieke emissiereductieplannen ontwikkeld. Dit was een voorstel uit het sectorplan pluimvee van de pluimveesector, dat goed past bij de luchtkwaliteitsopgave in onze regio. Eind 2023 zijn twee nieuwe pilots gestart: · een subsidieregeling voor het verwijderen of onklaar maken van rookafvoerkanalen om houtstook te beperken en · een onderzoek naar de mogelijkheden om in vergunningen voor met name agrarische bedrijven strengere eisen te stellen aan emissies. Een soort emissie-APK voor stallen. Vrijkomende Agrarische Bebouwing (VAB) De actualisatie van het beleidssysteem voor functieverandering (rood-voor-rood) is in 2023 uitgewerkt en afgestemd met alle gemeenten in de regio’s Foodvalley en de gemeente Amersfoort. Het definitief maken en vaststellen is doorgeschoven naar 2024. Fase 1 en 2 van het project Circulaire Toekomst VAB zijn gestart en grotendeels uitgevoerd. Doel hiervan is om de sloop en bouw van stallen in onze regio meer circulair te maken.

Er zijn plannen gemaakt om in een volgende fase te komen tot realisatie van een locatie voor de tijdelijke opslag van herbruikbare stalmaterialen die vrijkomen bij sloop. Interbestuurlijk programma Vitaal Platteland / gebiedsgerichte aanpak stikstof In 2023 zijn ook de laatste activiteiten uitgevoerd en afgerond voor de pilots van het gebiedsproces Veenhuizerveld. Ook de ontwerpateliers voor “agrarisch bedrijf van de toekomst” zijn afgerond. Eerder was het gebiedsproces De Valk al beëindigd en het Living Lab voor de implementatie van het Deltaplan biodiversiteit in de enclave Garderen, Uddel, Elspeet, Speuld afgerond. Regio Deal Foodvalley Spoor 1 van de Regio Deal, versnelling Landbouwtransitie Foodvalley, is een belangrijk traject voor de doelen van het programma Landbouw. In dit kader is in 2023 dan ook gewerkt aann het verkrijgen van draagvlak en middelen om de activiteiten van spoor 1, en met name het meetnetwerk, voort te zetten als de Regio Deal eindigt. Voor meer inhoudelijke toelichting verwijzen we naar het onderdeel Regio Deal en naar de jaarlijkse voortgangsrapportages van de Regio Deal.

Beleidsbeïnvloeding Vanuit het programma landbouw is op basis van het RPLG dat in ontwikkeling is, doorlopend input geleverd op de provinciale programma’s voor het Landelijk Gebied (VLGG in Gelderland en UPLG in Utrecht), op het Regioarrangement (Gelderland) en het NOVEX Ontwikkelperspectief. Daarnaast is bijgedragen aan de beïnvloeding van rijksbeleid via de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG).

10 | jaarstukken 2023 |

Verschillenanalyse programma Landbouwtransitie Raming 2023 Realisatie Saldo Na begr. wijz. 2023 2023 350.000 1.435.202 565.008 -870.194 -350.000 -1.435.202 -565.008 870.194

Primitief Lasten Baten Gerealiseerd totaal saldo van baten en lasten Toevoeging aan reserve Onttrekking aan reserve Gerealiseerd resultaat

0

0

0

0

0 0 0

0 0 0

0 0 0

0 0 0

*positieve (+) bedragen zijn nadelen, negatieve (-) bedragen zijn voordelen

Het verschil tussen de begroting 2023 en de realisatie 2023 bedraagt € 0,-. Het saldo ad € 826.723 voordelig is conform de bestendige gedragslijn overgeheveld naar 2024. Het betreft projectgeld (meerjarige middelen) vanuit de Strategische Agenda voor de periode 2020-2025. Dit saldo is inclusief € 83.000 van de provincie.

11 | jaarstukken 2023 |

PROGRAMMA 4: VOEDING VOOR EEN GEZOND LEVEN In dit programma draait het om de transitie naar een duurzaam en gezond voedselsysteem met minder impact op het klimaat, waarbij voedsel op een duurzame manier geproduceerd en geconsumeerd wordt. Met onderstaande activiteiten draagt het programma bij aan de doelen van de Strategische Agenda: Aanjagen, versnellen, ondersteunen en verbinden van ontwikkelingen die bijdragen aan de doelen van de Strategische Agenda Op veel vlakken staan onze partners binnen de triple helix aan de lat om verandering teweeg te brengen. Bijvoorbeeld door innovaties, productontwikkeling, etc. Waar mogelijk fungeren we in het programma als sparringpartner om de juiste verbindingen te leggen en op die manier een versnelling in de transitie te kunnen bewerkstelligen. Daarnaast zorgen we voor inspiratie en ondersteuning bijvoorbeeld door bijeenkomsten te organiseren en ketens te faciliteren. Landelijke proeftuin In Regio Foodvalley willen wij experimenteren, kennis op doen en innoveren. De ervaringen die we hiermee op doen, delen we graag met andere regio’s in Nederland en daarbuiten. Een voorbeeld hiervan is de kennis en ervaring die we opdoen in de Regiodeal als het gaat om het creëren van een gezonde en duurzame voedselomgeving.

Maar ook bij eiwittransitie spelen we een belangrijke rol in het programma door ontwikkeling te stimuleren en als proeftuin te fungeren. Stimuleren duurzame gedragsverandering onder inwoners in de regio De consument speelt een grote rol in de voedsel- en eiwittransitie door aanpassing van het eigen gedrag. Vele kleine stapjes brengen immers een grotere beweging voort. Bovendien beïnvloedt de vraag van de consument de markt. Bewustwording wordt veelal gezien als eerste stap in gedragsverandering. Om die reden is het nuttig om vanuit het programma Voedsel en eiwittransitie breed in te zetten op campagnes om inwoners, jong tot oud, bewust te maken van het belang van een goede balans in de consumptie van eiwitten, het tegengaan van voedselverspilling, het belang van de korte keten en gezonde voeding.

De doelen van het programma Eiwittransitie, Voedselverspilling, Korte ketens en Gezonde Voeding binnen het programma Voeding voor een gezond leven zien er als volgt uit: Eiwittransitie: · Duurzame productie van dierlijke en plantaardige eiwitten · Inwoners bewust maken en meer gebruik laten maken van (alternatieve) plantaardige eiwitten Verantwoording: Als regio investeren we nog steeds in het Network for Insect Knowledge (NIK). Hierin wordt onder andere onderzoek gestimuleerd- en kennis verspreidt over het gebruik van insecten in (circulair) veevoer en petfood. Op deze manier wordt gewerkt aan een (kleine) stap in de verduurzaming van dierlijke eiwitketen. Bij productie van plantaardige- en andere (alternatieve) eiwitten zit een groot deel van de duurzame teelt / kweek nog in het opzetten van goede verdienmodellen. Dit komt naar voren in experimentenen projecten die gedaan worden met walnoten, shiitake en lupine (onder andere). We hebben inwoners meer bewust gemaakt van gezonde voeding in het algemeen (waaronder dus ook gebruik van meer plantaardige eiwitten) door bijvoorbeeld de boxen die voor de Floriade zijn ontwikkeld. Deze staan standaard opgesteld bij FoodX en worden ook in diverse gemeenten geëxposeerd.

Het was de bedoeling dat we het afgelopen jaar een project voor meer of volledig plantaardige eiwitten zouden starten op een middelbare school, met als doel om een blauwdruk te maken voor middelbare scholen in het algemeen. Dat project heeft door omstandigheden vertraging opgelopen. We gaan ervan uit dat dit project in 2024 van start kan gaan. Voedselverspilling: · 50% minder voedselverspilling in 2050 12 | jaarstukken 2023 |

Verantwoording: Er is gewerkt op basis van verschillende doelgroepen. Voor de inwoners is de nationale Verspillingsvrije week in september een zwaartepunt waar verschillende activiteiten rondom bewustwording, inspiratie en informatie plaatsvinden. Het regionale programma ondersteunt de gemeenten hierbij. Want het directe contact met de inwoners vindt immers daar plaats. We zijn actief binnen de doelgroep onderwijs met lespakketten, workshops, challenges en opdrachten. Jong geleerd is oud gedaan en daarnaast past aandacht in het onderwijs voor gezonde en duurzame voeding heel goed bij het profiel van de regio en de ambitie voor gedragsverandering. Ondernemers zijn de derde belangrijke doelgroep: in 2023 hebben we een menukaart voor het tegengaan van voedselverspilling bij de horeca gemaakt en getest in Nijkerk. Ook is een plan uitgewerkt om met een slim meetsysteem (Orbisk) aan de slag te gaan. Deze apparaten komen vanaf januari 2024 op acht verschillende plekken te staan (horeca, bedrijfskantines, horeca-vakscholen) om verspilling te meten, te reduceren en lessen te delen. Samen met het Living Lab Regio Foodvalley Circulair zijn ook een aantal concrete ketens aangepakt wat leidt tot projecten rondom onder meer brood, groente en minder verspilling bij supermarkten. Korte ketens: · Aanbod van regionale producten vergroten.

· Bekendheid bij inwoners en afname van regionale producten vergroten. Verantwoording: Door het platform korte ketens wordt in de vorm van een prioriteitenagenda samen met bedrijven (korte keten producenten en onder meer de Rabobank) en onderwijs gewerkt aan concrete knelpunten in het vergroten van de markt en professionalisering van het aanbod. Sinds 2022 loopt een zeer succesvol traject over marketing dat ‘Vallei ProefLokaal’ heet en waarin korte keten producenten gezamenlijk met behulp van een coach werken aan online en fysieke verkoopkanalen. Ook zijn er verschillende coöperaties actief met korte keten producten waarbij wij een verbindende rol spelen. In 2024 worden een aantal grote ontwikkelingen verwacht om regionale producten slim en op grotere schaal in de markt te zetten. We merken ook op dat gemeenten actief bezig zijn met gezond en duurzaam voedsel en een voorbeeldfunctie vervullen. Bijvoorbeeld door lokale producten in hun bedrijfskantines te verkopen en bewust bezig te zijn met catering. Gezonde voeding: · Bevorderen van gezonde voeding en leefstijl voor behoud van vitaliteit/kwaliteit van leven Verantwoording: We hebben in 2023 deelgenomen aan de Coalitie preventie in de Regio en hier diverse keren lerend netwerkbijeenkomsten voor georganiseerd.

Daarnaast hebben we samen met ambtenaren voeding en ambtenaren vanuit het sociaal domein en betrokken partners (scholen, welzijnsorganisaties, etc.) gekeken naar mogelijkheden voor voedseleducatie in het primair onderwijs, het voortgezet onderwijs en MBO. Er is vanuit het landelijk zorgakkoord in december 2023 een regioplan gemaakt waarin preventie een grote rol speelt. Dit ligt dicht bij het sociale domein, maar verschillende aspecten raken aan voeding, eetomgeving en taken van gemeenten en regio. De coalitie preventie is eind 2023 opgeheven en er wordt nu vanuit het regioplan gewerkt aan een nieuwe organisatie waarin meerdere netwerken en organisaties deelnemen. Het lerend netwerk voor de gemeenten en het netwerk rondom bedrijfsvitaliteit blijven beide behouden omdat daar veel belangstelling voor is. Relatie met Regio Deal Er zijn allerlei onderzoeken die in de Regiodeal gedaan worden op het gebied van voeding en gezondheid. In 2023 is extra aandacht besteed aan de borging van resultaten uit de Regiodeal (deze loopt af in 2024) in het programma Voeding voor een gezond leven. En het identificeren van vervolgstappen die naar aanleiding hiervan moeten worden gezet.

13 | jaarstukken 2023 |

Verschillenanalyse programma Voeding voor gezond leven Raming 2023 Realisatie Saldo Na begr. wijz. 2023 2023 237.000 525.335 324.581 -200.754 -237.000 -525.335 -324.581 200.754

Primitief Lasten Baten Gerealiseerd totaal saldo van baten en lasten Toevoeging aan reserve Onttrekking aan reserve Gerealiseerd resultaat

0

0

0

0

0 0 0

0 0 0

0 0 0

0 0 0

*positieve (+) bedragen zijn nadelen, negatieve (-) bedragen zijn voordelen

Het verschil tussen de begroting 2023 en de realisatie 2023 bedraagt € 0,-. Het saldo ad € 198.203 voordelig is conform de bestendige gedragslijn overgeheveld naar 2024. Het betreft projectgeld (meerjarige middelen) vanuit de Strategische Agenda voor de periode 2020-2025.

14 | jaarstukken 2023 |

PROGRAMMA 5: ENERGIETRANSITIE Dit jaar stond in het teken van het uitvoeren van het Energieprogramma 2022-2023. Onderstaande ervaringen uit 2023 worden meegenomen in het programma voor de komende jaren: Regionale samenwerking energietransitie Een succesvolle energietransitie vereist regionale samenwerking met een centrale aanjaag- en monitoringsfunctie. Tijdens verschillende sessies gingen bestuurders en ambtenaren met elkaar in gesprek hierover en keken zij opnieuw naar de samenwerking. Flexibele samenwerkingsmodellen zijn nodig om grensverleggend te opereren. De energietransitie vereist het verbinden van maatschappelijke innovatie, technische vraagstukken op de lange termijn en bestuurlijke daadkracht. Hier is in 2023 een start mee gemaakt. Zowel langetermijnvisies (5-15 jaar) als kortetermijnacties moeten naadloos op elkaar aansluiten voor duurzame vooruitgang. In 2023 is een traject ‘Energiebeeld van de Toekomst’ gestart. Zon op dak en restgronden & duurzaam ondernemen Afgelopen jaar heeft het wind-dossier veel aandacht gevraagd waardoor andere thema’s laat en/of weinig aandacht hebben gekregen. Het verleggen en bewaken van focus is nodig om over de volle breedte resultaat te boeken. Gemeenten worstelen met energiebesparing bij bedrijven: het schuurt op het gebied van handhaven versus wetgeving.

Externe factoren hebben meer impact gehad op besparing- en realisatie van zon-op-dak dan regionale afspraken en lokale uitvoering. Eind 2023 is het regionaal energieteam bedrijven begonnen met het onderzoeken van de mogelijkheden van Smart Energy Hubs op zes locaties in de Regio Foodvalley. Grootschalige opwek Het uitvoeren van de regionale monitoringsfunctie is belangrijk om met elkaar de voortgang te bewaken. In de ‘septemberbrieven’ is de mate waarin de verschillende gemeentes verwachten te kunnen voldoen aan het RES-bod vermeldt. Uit de eerdergenoemde sessies blijkt dat het lastig is om elkaar binnen de regio aan te spreken. Omdat een gezamenlijk ontwikkeld en gedragen escalatieladder hierbij uitkomst kan bieden, is deze eind 2023 opgesteld. De provincies nemen meer een regierol op de uitvoering van grootschalige opwek uit wind. Om de voortgang van de doelstellingen te bewaken, moet sprake zijn van een constructieve balans voor alle stakeholders tussen voorbereiding en besluitvorming. Net infrastructuur Het abstracte en complexe karakter van thema Energietransitie vraagt om meer én specialistische aandacht. Regionale afstemming over het energiesysteem krijgt vorm, maar vraagt een intensieve en integrale benadering. Het energiebeeld van de toekomst kent een sterke regionale inbedding.

Voor de korte termijn dient met betrekking tot netcongestie een (boven)regionale afstemming plaats te vinden. Dit betreft het integraal programmeren. De eerste stappen hiertoe zijn intussen gezet. Dit vraagt om een coördinatie gevoed door lokale projecten en provinciale afstemming. Het is nog onduidelijk hoe het energiebeeld van de toekomst eruit komt te zien, dit vraagt om een regionaal beeld en een wendbare, adaptieve aanpak. Warmte en duurzaam wonen Dit thema heeft regionaal weinig aandacht gekregen, door focus op grootschalige opwek en capaciteitsgebrek. Een versterkte regionaal programmatische aanpak is aan de orde. Door netcongestie is bovenlokale afstemming noodzakelijk om meters te kunnen maken. Woningcorporaties, als een van de drijvende krachten van de warmtetransitie, moeten beter verbonden worden voor visievorming en aanpak. Het is noodzakelijk dat de regio zich verenigt rondom warmte, omdat kennisdeling cruciaal is en geanticipeerd moet worden op voorgenomen wetswijzigingen (zoals WCW en Wgiw). In 2023 heeft de regio gewerkt aan de SPUK NPLW. Deze is intussen toegekend. Daarnaast is een traject opgestart voor een warmtecoördinator, die vanuit de woningcorporaties zal worden geleverd. 15 | jaarstukken 2023 |

Maatschappelijke betrokkenheid Bij gemeenten is veel vraag naar kennis en capaciteit om lokaal eigendom van grootschalige opwek van de grond te krijgen. Hier hebben zij ondersteuning voor nodig. Het delen van inspiratie en kennis tijdens stakeholderbijeenkomsten geeft een positieve impuls en zorgt voor nieuwe verbindingen/ initiatieven in de regio. Lokaal zijn er grote verschillen in het aanjagen van maatschappelijke betrokkenheid en de realisatie van energiegemeenschappen. De ontwikkeling van energiegemeenschappen heeft zich in 2023 gemanifesteerd en zal in 2024 uitdrukkelijker aan de orde gesteld worden.

Verschillenanalyse programma Energietransitie Raming 2023 Realisatie Saldo Na begr. wijz. 2023 2023 223.000 908.847 522.728 -386.119 -223.000 -908.847 -522.728 386.119

Primitief Lasten Baten Gerealiseerd totaal saldo van baten en lasten Toevoeging aan reserve Onttrekking aan reserve Gerealiseerd resultaat

0

0

0

0

0 0 0

0 0 0

0 0 0

0 0 0

*positieve (+) bedragen zijn nadelen, negatieve (-) bedragen zijn voordelen

Het verschil tussen de begroting 2023 en de realisatie 2023 bedraagt € 0,-. Het saldo ad € 441.480 voordelig is conform de bestendige gedragslijn overgeheveld naar 2024. Het betreft projectgeld (meerjarige middelen) vanuit de Strategische Agenda voor de periode 2020-2025. Dit saldo is inclusief € 87.000 van de provincie.

16 | jaarstukken 2023 |

PROGRAMMA 6: HUMAN CAPITAL Na het vaststellen van de Human Capital Agenda (HCA) eind 2022 heeft 2023 in het kader gestaan van uitvoering en verdere ontwikkeling van dit thema binnen de Regio Foodvalley. Leven Lang Ontwikkelen Energietransitie Academie Een van de pijlers binnen de HCA is de ontwikkeling van een Energietransitie Academie. Het afgelopen jaar zijn twee kwartiermakers aan de slag gegaan met het opzetten van een netwerk van onderwijspartijen en bedrijven met als doel een betere aansluiting in opleidingsvraag en -aanbod binnen de energietransitie. Hier is veel vooronderzoek voor gedaan. Er is gesproken met onderwijsinstellingen en ondernemers, er is een klankbordgroep opgesteld en er zijn bijeenkomsten georganiseerd. Op basis van de uitkomsten is “Platform E” opgericht waarin verdere invulling wordt gegeven aan actielijnen. Gelrepact projecten Alle projecten die vanuit het Gelrepact gefinancierd worden zijn volop in de uitvoeringsfase. Een van deze projecten is het Oriëntatiecarrousel Energietransitie. Hierbij kunnen geïnteresseerden fysiek kennis maken met de verschillende disciplines binnen de energietransitie en zich laten informeren over de opleidingsmogelijkheden. De uitvoering van dit project vindt in onderlinge afstemming met de Energietransitie Academie plaats.

Andere Gelrepact projecten binnen Regio Foodvalley zijn: · Leven Lang Ontwikkelen met de Food Academy Nijkerk (FAN), · Wervingscampagne in de Bouw · Scholingsvouchers voor Werkenden en · Kiesjekansdag. De Gelrepactprojecten worden aangestuurd vanuit de HCA. De middelen hiervoor komen van de provincie Gelderland. Ondersteuning in het aanvragen van de middelen en organisatorische ondersteuning is wel gedeeltelijkls betaald vanuit de HCA-middelen. Lesmodules Barneveldse Techniek Opleiding (BTO) energietransitie In samenwerking met relevante partners zijn vanuit BTO flexibele lesmodules ontwikkeld voor de derde leerweg over energietransitie en verduurzaming van gebouwde omgeving. Deze lesmodules sluiten zoveel mogelijk aan bij de vraag uit de arbeidsmarkt en de behoefte van de kandidaten. De modules moeten leiden tot het behalen van een MBO-certificaat of gelijkwaardig (bijv. NLQFcertificaat). Binnenkort zal de promotie voor deze modules gaan beginnen. Toptalent kiest voor de regio The Boardroom The Boardroom maakt het mogelijk voor jongeren om laagdrempelig en in korte tijd een ‘deep dive’ in ondernemerschap te maken. Zo krijgen ze een nieuw perspectief op kansen en mogelijkheden die de regio biedt op het gebied van ondernemerschap, loopbaanontwikkeling en persoonlijke groei. Eind 2023 is er een nieuwe editie van start gegaan die gedeeltelijk wordt bekostigd vanuit de HCA.

Dit traject loopt door tot medio 2024. Digital Days en Techniekdag Digital Days en Techniekdag zijn beiden evenementen die jongeren bekendmaken met baan en ontwikkelingskansen in de regio. Digital Days (10 en 11 februari 2023) richt zich op de ICT-sector en Techniekdag (17 juni 2023) op de techniek. Beiden zijn in 2023 gedeeltelijk vanuit de HCA gefinancierd. Onderzoek HR-ondersteuning MKB In opdracht van de HCA is de Christelijke Hogeschool Ede (CHE) begonnen met een onderzoek naar goed werkgeverschap. Dit onderzoek loopt door tot in 2024, waarbij deelresultaten tussentijds worden opgeleverd. Op basis van de resultaten gaan we binnen de HCA een duurzame en 17 | jaarstukken 2023 |

regiogerichte aanpak ontwikkelen gericht op de meest passende manieren om het MKB met een kleine HR-capaciteit te ondersteunen. Communicatieopgave Onderzoek monitoring en evaluatie HCA Om de kwaliteit van het programma en de onderliggende projecten te borgen is er een raamwerk ontwikkeld voor monitoring en evaluatie. De tools en kaders die hieruit voortkomen, stellen ons in staat om lopende projecten waar nodig tijdig bij te sturen. Ook kunnen de resultaten makkelijk worden gedeeld met alle betrokkenen binnen de HCA. Communicatieplan HCA Om de HCA en bijbehorende activiteiten beter zichtbaar en toegankelijk te maken is een communicatieplan opgesteld met daarin onder meer richtlijnen voor communicatie door projectpartners. Doel is om kruisbestuiving tussen de verschillende Human Capital projecten te bevorderen en een betere verbinding met de doelgroepen te creëren.

Verschillenanalyse programma Human Capital Raming 2023 Realisatie Saldo Na begr. wijz. 2023 2023 359.000 513.100 323.288 -189.812 -359.000 -513.100 -323.288 189.812

Primitief Lasten Baten Gerealiseerd totaal saldo van baten en lasten Toevoeging aan reserve Onttrekking aan reserve Gerealiseerd resultaat

0

0

0

0

0 0 0

0 0 0

0 0 0

0 0 0

*positieve (+) bedragen zijn nadelen, negatieve (-) bedragen zijn voordelen

Het verschil tussen de begroting 2023 en de realisatie 2023 bedraagt € 0,-. Het saldo ad € 189.812 voordelig is conform de bestendige gedragslijn overgeheveld naar 2024. Het betreft projectgeld (meerjarige middelen) vanuit de Strategische Agenda voor de periode 2020-2025.

18 | jaarstukken 2023 |

PROGRAMMA 7: INNOVATIE, CLUSTERVORMING EN CIRCULAIRE ECONOMIE In 2023 zijn we hard aan het werk gegaan om de doelstellingen vanuit de begroting te realiseren. Dat hebben we onder meer gedaan door: Experttafels Het hoofddoel van het organiseren van experttafels is het tot stand brengen van kennisinteractie tussen ondernemers in de Maakindustrie en de Food industrie en Food gerelateerde bedrijven in de regio. Experttafels worden door en voor ondernemers geïnitieerd en georganiseerd. De thema’s variëren van procesoptimalisatie in de maakindustrie tot inzet van data voor het creëren van nieuwe verdienmodellen (servitization). Bij de experttafels zoeken we naar thema’s die overkoepelend zijn. Binnen het project experttafels worden verschillende expertises uit de regio bij elkaar gebracht. De experttafels worden georganiseerd en financieel mogelijk gemaakt door Regio Foodvalley, provincie Gelderland en RCT Gelderland. In het afgelopen jaar zijn vijf experttafels georganiseerd: Thema Experttafel Samenwerking ICT en maakbedrijven

Experttafel uw medewerker op Pole Position

Experttafel ‘De (on)mogelijkheden van waterstof’ Experttafel Demodag: De toekomst van productie

Experttafel Aan de slag met waterstof

19 | jaarstukken 2023 |

Spreker Human Capital (Presentatie Werken in de IT) Cross-overs (voorbeeld van de dag + hoe gaan we dit in de regio meer doen?) De namen zijn bekend bij ICT Valley Pieter Vermeer & Caroline Rijnbeek (www.nlwerktaanwerk.nl, van VNO NCW en MKBNederland, Herman Gerdsen (Info Support) Gerrit Gerritsen (IPSS Engineering) Walewein Luchtmeijer (Wederic), Gu van Rhijn (TNO), (Tom Kreunen) Goma, Wilbert van de Ridder (AWL) Jan Willem Langeraar (MobiHY/Hygro), Bart de Keuster (Van Kessel Olie), Diederik van Gent (van Gent Toyota), Thorsten Holtmuller (XINTC), Willem Stehouwer (Toyota Material Handling)

Datum 10-02-2023

Aantal deelnemers 57

16-05-2023

24

31-05-2023

15

28-06-2023

40

07-12-2023

37

Innovatiemonitor De Innovatiemonitor Regio Foodvalley biedt innovatie in de regio een podium. Samen met lokale partners brengen we netwerken, clusters en toonaangevende innovaties in kaart om zo de lokale innovatiekracht te versterken. We houden interviews met ondernemers, organiseren focusgroep gesprekken over innovatievraagstukken en delen de inzichten in toegankelijke online magazines. Deze magazines, die twee keer per jaar verschijnen, zijn te vinden op het platform van de Innovatiemonitor: https://innovatiemonitor.regiofoodvalley.nl/. In 2023 zijn twee meet-ups georganiseerd: 1. De Boerderij van de Toekomst: voedsel- en energieproducent 2. Keteninnovatie in de (leg)pluimveesector voor een duurzaam verdienmodel Daarnaast verzamelen we eens in de vier jaar informatie over specifieke innovatieactiviteiten van ondernemers in Regio Foodvalley via de kwantitatieve innovatiemonitor. In 2023 hebben we onderzoek gedaan naar de ontwikkeling van de regionale economie en de innovatiekracht van bedrijven in deze regio. De uitkomsten van dit onderzoek worden gepubliceerd in de kwantitatieve Innovatiemonitor Regio Foodvalley. De Christelijke Hogeschool Ede (CHE) is hierin de uitvoerende onderzoekspartner. Innovatieprijs Sinds de toekenning van de MKB-deal organiseren we jaarlijks de uitreiking van de Innovatieprijs Regio Foodvalley.

Dit jaar vond de uitreiking plaats op de WUR Campus in Wageningen. De winnaar werd Saia Agrobotics uit Wageningen met hun disruptieve oplossing voor de glastuinbouw. Zij sturen niet een robotje de ‘jungle’ in, maar halen de plant juist naar de robot. De ICT Award Regio Foodvalley – die dit jaar voor het eerst werd uitgereikt – ging naar BFG Warehousing uit Nijkerk. De Young Talent Award was voor ItsyCycle uit Ede. Human Capital initiatieven Met inzet van de MKB-deal versterken en verbinden we Human Capital initiatieven in de regio, zoals: Barneveld Tomorrow, Food Academy Nijkerk, Digilab, Barneveldse Techniek Opleiding en ICT Campus. Dit doen we door: - de samenwerking en zichtbaarheid van de verschillende Human Capital initiatieven te vergroten - talent door te verwijzen naar het juiste initiatief - het stimuleren van digitale transformatie van mkb bedrijven en - de inzet van een verbinder die de bestaande lokale initiatieven aan elkaar weet te verbinden om zo het bereik van die initiatieven te vergroten en nieuwe initiatieven verder te ontwikkelen. Sinds juni 2021 is Wicha Benus aangesteld als verbinder voor zowel de Human Capital initiatieven binnen de MKB-deal als voor het Living Lab Circulair. Vanuit de verbinding tussen de verschillende Human Capital initiatieven zijn nieuwe structurele samenwerkingen ontstaan die elkaar versterken in de regio.

Daarnaast worden ideeën ontwikkeld om jong talent nog beter te binden aan de regio. Talent Event 2023 Ter afsluiting van de MKB-deal hebben de deelnemende Human Capital initiatieven samen een Talent Event georganiseerd. Op dinsdag 28 november opende het Schaffelaartheater in Barneveld zijn deuren voor dit inspirerend evenement dat jongeren van 13-24 jaar de kans gaf om hun toekomstige mogelijkheden te verkennen. Ongeveer 50 regionale bedrijven stelden zich voor aan meer dan 400 studenten en leerlingen uit het voortgezet onderwijs. Het Talent Event 2023 was een gezamenlijk initiatief van Regio Foodvalley, Food Academy Nijkerk, ICT Campus, Knooppunt Techniek, Barneveld Tomorrow en de Barneveldse Techniek Opleiding. 20 | jaarstukken 2023 |

Een geslaagde samenwerking die jongeren en bedrijven in de regio op een dynamische manier met elkaar in contact bracht. Circulair Begin 2023 is het nieuwe vierjarige programma van het Living Lab Regio Foodvalley Circulair van start gegaan. In de periode 2019-2022 is een sterk netwerk opgebouwd en nadruk gelegd op informeren, inspireren en experimenteren. In de komende periode 2023-2026 wil het triple helix netwerk van bedrijven, onderwijsinstellingen en overheden meer projecten ondersteunen, circulaire economie bij relevante ontwikkelingen op de agenda zetten en randvoorwaarden scheppen waar ook nadrukkelijk het brede MKB verdere stappen gaat zetten naar circulariteit. Het netwerk van (betalende) partners bestaat eind 2023 uit 50 partners uit verschillende branches en de belangrijkste thema’s waar bijeenkomsten op zijn georganiseerd zijn: - Bouw - Waterstof - Circulaire Voedselketens en - Industrie. Daarnaast is er een werkgroep met de gemeenten, zijn verschillende excursies en activiteiten georganiseerd en een groot aantal projecten met leerlingen en studenten (Voortgezet Onderwijs, MBO, HBO en WO) uitgevoerd.

Verschillenanalyse programma Innovatie, clustervorming en circulaire economie Raming 2023 Realisatie Saldo Na begr. wijz. 2023 2023 238.000 530.625 493.155 -37.469 -238.000 -530.625 -493.155 37.469

Primitief Lasten Baten Gerealiseerd totaal saldo van baten en lasten Toevoeging aan reserve Onttrekking aan reserve Gerealiseerd resultaat

0

0

0

0

0 0 0

0 0 0

0 0 0

0 0 0

*positieve (+) bedragen zijn nadelen, negatieve (-) bedragen zijn voordelen

Het verschil tussen de begroting 2023 en de realisatie 2023 bedraagt € 0,-. Het saldo ad € 86.917 voordelig is conform de bestendige gedragslijn overgeheveld naar 2024. Het betreft projectgeld (meerjarige middelen) vanuit de Strategische Agenda voor de periode 2020-2025.

21 | jaarstukken 2023 |

PROGRAMMA 8: FYSIEKE RANDVOORWAARDEN Naast de doelstellingen vanuit de begroting zijn in 2023 ook een aantal nieuwe ontwikkelingen geweest waarop is ingezet, namelijk het toekomstperspectief bedrijventerreinen en deelmobiliteit. Economie Actueel beleid werklocaties In 2023 hebben we ‘beleid op orde’. Dat wil zeggen dat het regionale beleid ten aanzien van werklocaties, kantoren en perifere detailhandel actueel is. Een aantal lokale initiatieven zijn getoetst aan het regionale beleid en er zijn besluiten genomen over de economische ontwikkeling van diverse locaties in de regio. Beide provincies hebben in 2023 nieuwe prognoses gemaakt voor de behoefte aan werklocaties (kantoren en bedrijventerreinen). Deze gegevens zijn gepresenteerd aan het regiobestuur en gebruiken we de komende jaren als basis voor beleid. Provincie Utrecht heeft daarnaast in samenwerking met Sweco en Hekkelman Advocaten een verkennend onderzoek uitgevoerd naar de mogelijkheden voor het sturen op gronduitgifte van bedrijventerreinen. De conclusies uit dit onderzoek zijn gepresenteerd in de regio. Monitor bedrijventerreinen In 2023 hebben we de jaarlijkse monitor bedrijventerreinen opgesteld. De monitor heeft betrekking op het jaar 2022. Het doel van de monitor is om de regiopartners inzicht te geven in de recente uitgifte van kavels op bedrijventerreinen.

Monitoring is noodzakelijk om de uitwerking van onze ambities inzichtelijk te maken en tijdig interventies te kunnen doen op beleid naar toekomstbestendige werklocaties. De monitor bevat onder andere informatie over de uitgifte in hectares per bedrijventerrein, over de herkomst van de betreffende bedrijven, over de economische sectoren waarin ze actief zijn en over de gemiddelde kavelomvang. Zo geeft de monitor een onderbouwd kwantitatief inzicht in de recente uitgifte. In het kader van duurzame verstedelijking en toekomstbestendige bedrijventerreinen geeft de monitor ook inzicht in de status van de locaties die bedrijven achterlaten en de plannen die er zijn om daarnaartoe te werken (bijvoorbeeld door revitalisering en herstructurering). In de monitor zijn daarnaast voorbeelden opgenomen van inspirerende casussen rondom toekomstbestendige bedrijventerreinen. Kantoren In 2023 heeft het regiobestuur de opdracht gegeven om de kantorenvisie en het afsprakenkader te herzien. Hiervoor is een set met uitgangspunten opgesteld. De Economic Board Regio Foodvalley heeft input geleverd voor de actualisatie. In 2024 gaan we hiermee aan de slag. Onderzoek Foodproductiecluster De bedrijven uit de voedselproductiesector in de regio zijn van groot belang voor de economie en de werkgelegenheid. In 2022 zijn we gestart met een onderzoek naar de positie van dit cluster binnen en buiten de regio.

Het is een onderzoek naar de kansen en ontwikkelingen van het cluster. In 2023 hebben we samen met ondernemers en onderwijspartners een actieagenda opgesteld voor de versterking van het Foodproductiecluster. Eind 2023 is gestart met de uitvoering van deze agenda. Onderzoek Economie van de toekomst In 2023 hebben we een inspirerend rapport opgeleverd: "NEXT ECONOMY & impact op bedrijven en ruimte in Regio Foodvalley". Dit rapport is opgesteld door een extern bureau om de economische mogelijkheden en ontwikkelingsrichtingen voor de toekomst voor Regio Foodvalley te verkennen. Dit onderzoek is bedoeld als inspiratiedocument dat uitnodigt tot dialoog en samenwerking met de regiogemeenten en andere partners.

22 | jaarstukken 2023 |

Een van de belangrijkste doelen van deze verkenning is om inspiratie op te doen voor de toekomst van de regio. De eerste ideeën die in het rapport worden geschetst zijn dan ook nog niet diepgaand onderbouwd en onderzocht op haalbaarheid. Ze komen voort uit interviews, workshops en brainstromsessies gecombineerd met deskresearch. De opsteller heeft dit vertaald naar inspirerende en creatieve verhaallijnen en discussiemodellen. Het rapport geeft een beeld van kansrijke nieuwe ecosystemen gerelateerd aan toekomstige trends en verdienmodellen en dient als inspiratiebron voor verdere discussie en actie. Toekomstperspectief bedrijventerreinen Regio Foodvalley Om de positie van economie binnen de verstelijking van de regio te verstevigen, hebben we in kaart gebracht wat het planaanbod richting de toekomst is. Dit document biedt een overzicht van alle geplande bedrijventerreinen in Regio Foodvalley. Daarnaast is ook een selectie van zoekgebieden voor nieuwe bedrijventerreinen opgenomen. Deze bedrijventerreinen zijn geprojecteerd op een set analysekaarten. Op basis hiervan zijn per bedrijventerrein de kansen, beperkingen en aandachtspunten in beeld gebracht. Het doel hiervan is om een beeld te schetsen van de toekomstige ontwikkeling van bedrijventerreinen in relatie tot andere thema’s zoals wonen, mobiliteit, landschap en energie.

Bereikbaarheid Bereikbaarheid regio Knooppunten A1/A30 en Hoevelaken In het voorjaar 2023 heeft de Minister de regio’s geïnformeerd over de plannen om 17 projecten binnen het aanlegprogramma voor wegen en vaarwegen te pauzeren en de daarvoor gereserveerde budgetten in te zetten voor beheer en onderhoud. Dit in verband met de stikstofcrisis, de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt en prijsontwikkelingen. Twee ‘pauzeprojecten’ raken onze regio: knooppunt Hoevelaken in landsdeel Noordwest en knooppunt A1/A30 in landsdeel Oost. Dit heeft geleid tot een intensieve lobby van de gemeenten Barneveld, Nijkerk en de regio. Concreet is voor onze regio met Knooppunt Hoevelaken € 686 miljoen euro van de rijksbegroting gehaald en met Knooppunt A1/A30 € 68 miljoen euro van de rijksbegroting gehaald. Als regio hebben we met het Rijk de urgentie van een snelle realisatie van beide knooppunten herbevestigd. Ook is afgesproken om gezien de druk op de bereikbaarheid, leefbaarheid en de woningbouwopgave in de regio te onderzoeken welke maatregelen vooruitlopend op de realisatie van het project gerealiseerd kunnen worden. Hierover worden in het BO MIRT 2024 afspraken gemaakt.

Spoor en OV Rondom het OV-knooppunt station Veenendaal De Klomp spelen meerdere opgaven (mogelijke woningbouw, impact op overwegen als gevolg van sneller rijdende treinen, de noodzakelijk aanpassing van de onderdoorgang vanwege de doorrijhoogte van nieuwe bussen, P+R die vaak vol is, enz.). De regio heeft daarom samen met de betrokken partijen een toekomstbeeld voor het OVknooppunt station Veenendaal-De Klomp opgesteld. Dit toekomstbeeld toont een integrale visie op de functie en vorm van het OV-knooppunt en omgeving. Op basis van de scenario’s voor een toekomstbeeld kunnen betrokken partijen, samen met ProRail en NS, de benodigde transitie van het OV-knooppunt station Veenendaal-De Klomp op de agenda plaatsen. Ook in 2023 stond het OV sterk onder druk als gevolg van personeelstekorten, prijsontwikkeling en tegenvallende reizigersaantallen. Vanuit de regio is gelobbyd voor behoud van kwaliteit en investering in het OV ook vanwege de verstedelijkingsambities. Bestuurlijk is het gesprek gevoerd met de provincies Utrecht en Gelderland over de randvoorwaarden voor de dekking en frequentie van het streekvervoer. Hiervoor is een lobby gestart richting het Rijk. Bereikbaarheidsagenda 2023-2026 23 | jaarstukken 2023 |

Goed bereikbaar zijn is een essentiële randvoorwaarde voor de economische groei van Regio Foodvalley. Daarom werkt Regio Foodvalley samen aan een betere bereikbaarheid. In 2023 is de Regionale bereikbaarheidsagenda Regio Foodvalley 2023 - 2026 opgesteld. Deze bereikbaarheidsagenda schenkt meer aandacht aan slimme, duurzame en gezonde mobiliteit en vormt het kader voor het programma ‘Mobiliteit van de regio’. Werkgeversbenadering In 2023 zijn goede resultaten behaald met de werkgeversbenadering. Door een succesvolle fietscampagne in het voor- en najaar hebben substantieel meer werknemers de fiets gepakt voor het woon- werkverkeer. De werkgeversbenadering is tijdens een groot event onder de aandacht gebracht zodat de mobiliteitsmakelaar vele werkgevers heeft kunnen ondersteunen bij hun mobiliteitsbeleid met onder meer een mobiliteitsscan en een regelingen- en voorzieningenanalyse. Deelmobiliteit Deelmobiliteit is in opkomst in Regio Foodvalley en kansrijk tegen de achtergrond van de grote opgaven waar wij als regio voor staan (verstedelijking, bereikbaarheid, klimaat). In 2023 zijn daarom de kansen voor deelmobiliteit in kaart gebracht.

Doel was inzichtelijk te maken op welke wijze deelmobiliteit kan bijdragen aan het behalen van de doelstellingen van de gemeenten/regio, welke beleidskeuzes we in ons deelmobiliteitsbeleid willen maken, welke rol de afzonderlijke gemeenten kunnen en willen pakken en welke kansen er zijn om regionaal samen te werken. Verschillenanalyse programma Fysieke randvoorwaarden

Raming 2023 Realisatie Saldo Na begr. wijz. 2023 2023 273.000 920.203 609.319 -310.883 -273.000 -920.203 -609.319 310.883

Primitief Lasten Baten Gerealiseerd totaal saldo van baten en lasten Toevoeging aan reserve Onttrekking aan reserve Gerealiseerd resultaat

0

0

0

0

0 0 0

0 0 0

0 0 0

0 0 0

*positieve (+) bedragen zijn nadelen, negatieve (-) bedragen zijn voordelen

Het verschil tussen de begroting 2023 en de realisatie 2023 bedraagt € 0,-. Het saldo ad € 223.709 voordelig is conform de bestendige gedragslijn overgeheveld naar 2024. Het betreft projectgeld (meerjarige middelen) vanuit de Strategische Agenda voor de periode 2020-2025. Het bedrag bestaat uit € 33.062 voor Economie en € 190.647 voor Mobiliteit (waarvan € 81.000 van de provincie).

24 | jaarstukken 2023 |

PROGRAMMA 9: QUALITY OF LIVING Ruimte Na het sluiten van het verstedelijkingsakkoord eind 2022 is in 2023 gewerkt aan het tot uitvoering brengen van de afspraken die in het akkoord zijn gemaakt. Veel aandacht is echter uitgegaan naar de vragen die de toegenomen regie vanuit het Rijk in het ruimtelijk domein met zich mee heeft gebracht. Dit heeft veel tijd en aandacht van provincies maar ook van regio’s en gemeenten gevraagd om de toen zo genoemde ‘ruimtelijke puzzel’ te leggen. Het Rijk heeft de provincies gevraagd een ruimtelijk voorstel te maken en NOVEX-gebieden, zoals Arnhem Nijmegen Foodvalley gevraagd een ontwikkelperspectief te maken. Dit als input voor de Nota Ruimte van het Rijk die in 2024 moet verschijnen. In 2023 hebben betrokken overheden, waaronder Regio Foodvalley, het NOVEX Ontwikkelperspectief Arnhem Nijmegen Foodvalley vastgesteld. Dit ontwikkelperspectief is de basis voor de strategische besluiten en uitvoeringsafspraken tussen Rijk, provincies, waterschappen en regio’s in het fysieke domein. Het beschrijft de grote opgaven waar we als regio voor staan. Daarmee vormt het een belangrijk middel om de doelen die de regio nastreeft in het ruimtelijk domein te realiseren. Daarnaast is ook het Regioarrangement Foodvalley vastgesteld door de provincie Gelderland en Regio Foodvalley.

Dit Regioarrangement vormt een bouwsteen voor de Ruimtelijke Voorstellen van de provincies Gelderland en Utrecht. Ook hiermee leveren we als regio inbreng in de Nota Ruimte van het Rijk. Mede vanuit NOVEX-samenwerking is veel aandacht uitgegaan naar (het bijsturen van) de beslissing van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (I&W) om een aantal aanlegprojecten van infrastructuur op ‘pauze’ te zetten. Zoals al aangegeven betrof dit in onze regio knooppunt Hoevelaken en de knoop A1/A30. Uitstel van realisatie van deze projecten heeft grote nadelige effecten op de bereikbaarheid van de regio. In het kader van het NOVEX Grootschalig woningbouwgebied Foodvalley (GWG) zijn in 2023 vanuit het Ministerie van Binnenlandse Zaken (BZK) zogenaamde gebiedsgelden toegekend. Voor de deelgebieden in Regio Foodvalley gaat het om ca. €21 miljoen. Deze middelen zijn gerelateerd aan de eerder (eind 2022) toegezegde middelen uit het Mobiliteitsfonds van €67 miljoen. Met deze middelen worden gemeenten in staat gesteld specifieke maatregelen te nemen zodat een aantal grootschalige woningbouwprojecten gerealiseerd kunnen worden. Wonen In maart 2023 is de Woondeal regio Foodvalley getekend tussen gemeenten, regio, provincies en Rijk. Hierin staan afspraken en doelen om tot 2030 25.000 woningen te bouwen.

Dit is een enorme opgave waarvoor we de samenwerking met woningcorporaties en marktpartijen dienen te intensiveren. We hebben duidelijke afspraken over betaalbaarheid: 30% sociaal, 2/3 betaalbaar in totaal. Er zijn randvoorwaarden afgesproken met Rijk en provincie rondom bereikbaarheid, netcongestie, stikstof, onrendabele toppen en ambtelijke capaciteit. Deze dienen in orde te zijn om de ambitie waar te kunnen maken. De woningcorporaties en marktpartijen in de Regio Foodvalley hebben een steunverklaring voor de Woondeal ondertekend. Er is een start gemaakt om vorm te geven aan een uitvoeringsagenda gekoppeld aan de doelen van de Woondeal. Veel zaken zullen in 2024 in uitvoering gaan. Er vindt dan tevens een herijking van de Woondeal plaats. Daarnaast worden in 2024 afspraken gemaakt rondom het thema Wonen & Zorg. Vanuit het BZK en de provincie Gelderland is aan de regio Foodvalley een subsidie verleend voor ambtelijke capaciteit voor het realiseren van de woningbouwopgave en het uitvoeren van concrete woningbouwprojecten waar de vijf Gelderse gemeenten in de Regio Foodvalley gebruik van konden maken. Dit is toegekend aan de volgende gemeenten met projecten waarin sociale huurwoningen in gerealiseerd gaan worden: 25 | jaarstukken 2023 |

1. 2. 3. 4. 5.

Wageningen, projectleider RO voor project Duivendaal. Wageningen, adviesbureau voor aankoop kantoorgebouw. Ede, projectleider transformatie Ede-centrum Ede, stedenbouwkundige voor een beeldkwaliteitplan Maanderweg Nijkerk, planeconoom voor transformatieproject in Paasbos.

In 2023 is de Regionale versnellingstafel Foodvalley ingericht en heeft de startbijeenkomst plaatsgevonden. Doel van deze versnellingstafel is om overkoepelende thema’s die leiden tot vertraging bij projecten aan te kaarten en gezamenlijk te zoeken naar oplossingen. Per 1 januari 2024 hebben vrijwel alle gemeenten in de regio een nieuwe regionaal afgestemde huisvestingsverordening vastgesteld. In deze verordening staan afspraken over woonruimteverdeling en huisvesting van aandachtsgroepen. Deze verordening is in overleg met de woningcorporaties en in afstemming met de huurdersorganisaties opgesteld. De verwachting is dat deze verordening door veranderende wetgeving in de loop van 2024 opnieuw aangepast moet worden. Samenwerking Stichting Vastgoedmonitor De samenwerking met de Stichting Vastgoedmonitor, onze publiek private samenwerking, is in 2023 weer verder geïntensiveerd. In deze stichting werken marktpartijen, woningcorporaties, gemeenten, provincies en Regio Foodvalley samen. De vastgoedmonitor vormt een platform om de uitdagingen waarvoor we staan op het gebied van bouwen en wonen laagdrempelig bespreekbaar te maken. In 2023 stonden diverse symposia en bijeenkomsten op het programma waaraan gemeenten en de Regio Foodvalley een inhoudelijke bijdrage hebben geleverd bijvoorbeeld met thema’s als de woondeal en circulariteit.

Verschillenanalyse programma Quality of living Raming 2023 Realisatie Saldo Na begr. wijz. 2023 2023 243.000 705.120 453.160 -251.961 -243.000 -705.120 -453.160 251.961

Primitief Lasten Baten Gerealiseerd totaal saldo van baten en lasten Toevoeging aan reserve Onttrekking aan reserve Gerealiseerd resultaat

0

0

0

0

0 0 0

0 0 0

0 0 0

0 0 0

*positieve (+) bedragen zijn nadelen, negatieve (-) bedragen zijn voordelen

Het verschil tussen de begroting 2023 en de realisatie 2023 bedraagt € 0,-. Het saldo ad € 230.069 voordelig is conform de bestendige gedragslijn overgeheveld naar 2024. Het betreft projectgeld (meerjarige middelen) vanuit de Strategische Agenda voor de periode 2020-2025. Het bedrag bestaat uit € 178.856 voor Ruimte (waarvan € 28.000 van de provincie) en € 51.213 voor Wonen (waarvan € 16.000 van de provincie).