H1. Raadsinformatiebrief voortgang RPLG

Aan de raden van de deelnemende gemeenten Regio Foodvalley en Putten

uw kenmerk:

uw brief van: ons kenmerk:

behandeld door: doorkiesnummer:

e-mailadres:

--

--

A. Bossenbroek

arjan.bosssenbroek@regiofoodvalley.nl

25/RFV/250613

onderwerp: Raadsinformatiebrief voortgang uitvoering RPLG en aanverwante ontwikkelingen in het landelijk gebied

06-101 55 307

bijlagen: datum: 3 13 juni 2025 Bijlage 1 en 3 in dit document, 2 separaat

Geachte raadsleden, Als bestuur van Regio Foodvalley bieden wij u hierbij een raadsinformatiebrief aan over de voortgang van activiteiten ter uitvoering van het Regionaal Perspectief Landelijk Gebied voor Foodvalley (RPLG) en aanverwante ontwikkelingen in het landelijk gebied. In de raadsinformatiebrief van oktober 2024 hebben wij aangekondigd dat wij u in de eerste helft van 2025 informeren over de stand van zaken van een aantal onderwerpen. Dat doen wij met deze brief. Met deze brief informeren wij u over: 1. De voortgang van wat in het RPLG is beschreven als ‘eerste acties’ 2. Overige projecten die ondersteund zijn en worden 3. Het bouwen aan een uitvoeringsprogramma RPLG 4. Stand van zaken van het project m.b.t. circulair slopen en bouwen van stallen 5. Projecten in het kader van het Schone Lucht Akkoord 6. Projecten met co-financiering: Regio Deal Foodvalley, Voortzetting meetnetwerken, Experimenteerlocaties 7. Lobby met betrekking tot stikstofaanpak 1. Voortgang ‘eerste acties’ zoals benoemd in het RPLG Voor een beknopt overzicht van de actuele RPLG-activiteiten verwijzen wij naar bijlage 1. Deze bijlage bevat een schematisch overzicht welke activiteiten uitgevoerd worden en hoe deze zich verhouden tot de zes thema’s uit het RPLG. Aansluitend wordt per activiteit beknopt beschreven wat het doel van die activiteit is en wat de stand van zaken is.

Die beschrijvingen gaan over de volgende activiteiten: • Groen-blauwe Dooradering (GBDA) • Basiskwaliteit Natuur (BKN) • Verkenning mestvergisting t.b.v. energie-opwekking+ • Uitloopgebieden • Vestigingsklimaat • Verkenning grondinstrumenten • Onderzoek perspectief veevoersector

Datum: Betreft:

13-6-2025 Raadsinformatiebrief voortgang uitvoering RPLG en aanverwante ontwikkelingen in het landelijk gebied

Scenariostudie WEnR Deze activiteit lichten wij in deze brief kort toe, omdat hiervan inmiddels een rapportage is opgeleverd. Dat betreft de studie die Wageningen Environmental Research (WEnR) voor ons heeft uitgevoerd naar de stand van zaken en prognoses m.b.t. de reductie van emissies van ammoniak en methaan/lachgas uit de veehouderij en de uitspoeling van nutriënten naar het water. In dit rapport wordt berekend welke reducties in 2023 (veehouderijcijfers voor 2024 zijn pas in 2026 beschikbaar) zijn bereikt t.o.v. de basisjaren 2018 en 2019. En welke reductie in 2030 verwacht wordt op basis van beleid dat op 1 mei 2024 vastgesteld was en is, inclusief de gevolgen van het vervallen van de mestderogatie én met de actuele inzichten van welke veehouderijen gebruik maken van de Landelijke beëindigingsrelingen. De betreffende rapportage (Kennisnotitie “Milieu-emissies uit de landbouw in Regio Foodvalley”, WEnR, 2 juni 2025) is opgenomen als bijlage 2 bij deze brief. In overleg met WEnR zijn daarnaast twee scenario’s opgesteld met aanvullende maatregelen, gebaseerd op de koers van het RPLG én op landelijke studies naar haalbare maatregelen. Die worden medio 2025 doorgerekend op het effect op zowel de emissies als de stikstofdepositie. 2.

Overige projecten Binnen de doelen van het RPLG en de voorgenomen activiteiten in pararaaf 4.7 van het RPLG zijn en worden vanuit het RPLG-budget de onderstaande projecten financieel ondersteund. Deze vindt u ook terug in het schema in de bijlage. A. Ondernemersbegeleiding: “Zicht op de Toekomst” en “Plattelandscoaches”. Agrariërs met vragen over de toekomst van het bedrijf kunnen zich aanmelden voor een keukentafelgesprek en in aansluiting daarop voor een begeleidingstraject. Met een onafhankelijke gesprekspartner kunnen ze sparren over zaken als het verder ontwikkelen van het bedrijf, ontdekken waar kansen liggen of bedrijfsovername. Plattelandscoaches is een project van de provincie Utrecht voor ondernemers in de Utrechtse gemeenten. Zicht op de Toekomst is voor ondernemers in de Geldersegemeenten en werd enkele jaren gefinancierd door de provincie Gelderland, maar nu vanuit ons RPLG; Ondernemersbegeleiding - Landbouwnetwerk Regiofoodvalley B. Een studiegroep van melkveehouders in onze regio binnen het landelijke project waarin een kostenbaten-analyse is opgesteld voor natuurinclusieve melkveehouderij. De resultaten zijn beschreven in een rapport dat op 5 juni 2025 is gepresenteerd: https://wij.land/rapport-onder-destreep-2025/; C.

Het project 1001hectare van LTO en Urgenda, waarbinnen boeren met korting zaaigoed kunnen aanschaffen voor klaver of een kruidenmengsel, voor maximaal 9 hectare per boer (in 2024 was dit 6 hectare). Voor boeren in Foodvalley geldt dat zij daarnaast een vergoeding krijgen voor het laten doorzaaien (zaaien zonder grondbewerking) door regionale loonwerkers die daarvoor een speciale machine hebben. Regio Foodvalley - 1001ha Kruidenrijk Grasland D. Het verbinden van docenten van Aeres Barneveld aan lopende initiatieven voor kennisontwikkeling op het boerenerf, zodat nieuwe actuele praktijkkennis het onderwijs bereikt; E. Het TopMest-symposium 2024. Het doel van dit symposium en de daaraan verbonden wedstrijd is om kwaliteitsverschillen en verschillen in bemestingsefficiëntie onder de aandacht te brengen. Betere mest betekent veel beter voedsel voor het bodemleven, een betere grasgroei betere benutting van nutriënten en (daarmee) minder (ammoniak)emissies. TOPMEST | home F. In het verlengde van het TopMest-sympsium een 1-daagse Kennissessie Voer-Mest-Bodem voor melkveehouders. Praktische handvatten om vanuit het rantsoen optimale mest te maken om daarmee de bodem gezond te houden en goed ruwvoer te maken op een emissiearme manier. G.

Korte keten project “Van Onze Grond” waarin boeren uit de regio worden verbonden aan supermarkten in de regio om regionale producten in de schappen in de supermarkt te krijgen. Deze organisatie loopt al in de ‘Stedendriehoek’ (Apeldoorn-Deventer) (Lekker en vers van héél dichtbij | Van Onze Grond) en het doel is om dit in Foodvalley ook in te richten.

Datum: Betreft:

13-6-2025 Raadsinformatiebrief voortgang uitvoering RPLG en aanverwante ontwikkelingen in het landelijk gebied

H. De aanvraag voor het project Smakelijke Veluwe, die is ingediend bij de Regio Deal Veluwe in Balans. Dit project zet in op het langs de randen van de Veluwe (aan de kant van de Gelderse Vallei) ontwikkelen van diverse samenhangende activiteiten en concepten rondom de beleving en het genieten van lokaal voedsel (streekproducten) in relatie tot het streekeigen landschap, biodiversiteit en cultuurhistorie . Het draagt bij aan nieuwe perspectieven door de ontwikkeling van nieuwe vormen van dagrecreatie en toerisme op het agrarisch bedrijf. Inmiddels is bekend geworden dat deze aanvraag niet gehonoreerd is. I. De projecten ‘Vallei Proeflokaal” en “Regionaal broodje” passen onder het thema regionaal voedsel van het RPLG, maar worden gefinancierd uit het regioprogramma Voeding voor een gezond leven. Het project Vallei Proeflokaal ondersteunt boeren in de ontwikkeling van regionale afzet bij consumenten: kennisdeling, zichtbaarheid, positionering, zie Home. In het project ‘regionaal broodje’ wordt een concept ontwikkeld met regionale leveranciers naar het voorbeeld van ‘broodje Utrecht’, zie Broodje Utrecht 3. Uitvoeringsprogramma RPLG In het RPLG is aangegeven dat een uitvoeringsprogramma wordt opgesteld. In de raadsinformatiebrief van oktober 2024 hebben we gemeld dat het streven is dat die in de loop van 2025 door het Algemeen Bestuur van Regio Foodvalley wordt vastgesteld.

Die planning is op dit moment niet gewijzigd. Dit Uitvoeringsprogramma zal de thematische indeling van het RPLG volgen en blijft binnen de kaders van het RPLG, zowel op inhoud als t.a.v. het in de Kaderbrieven benoemde budget. 4. Circulair slopen en bouwen van stallen Dit project is vóór het RPLG als pilot gestart om bij te dragen aan het meer sluitend maken van de ketens in bouwmaterialen die vrijkomen met de sanering van vrijkomende agrarische bebouwing. Verder is beoogd inzicht te verkrijgen in de haalbaarheid van een zodanige verwerking van vrijkomend beton dat het zo hoogwaardig mogelijk kan terugvloeien in de bouwketen. Door het circulair verwerken van beton en het aanbieden van vrijkomende materialen en stallen kan er forse winst worden behaald voor zowel de duurzaamheid (CO2 uitstoot, grondstoffenbesparing) als de kosten. Ook draagt het hergebruik van beton, in de vorm van betongranulaat, en het vinden van afnemers voor vrijkomende stallen en bouwmaterialen bij om circulaire doelstellingen van de overheid voor 50% hergebruik in 2030 te behalen en geeft het de overheid de kans om circulariteit en samenwerking in de regio te ondersteunen. Dit project is in samenwerking met het Living Lab Foodvalley Circulair uitgevoerd. Er zijn ketenpartners gevonden voor de circulaire verwerking van beton.

Daarnaast zijn drie slooplocaties gekoppeld aan potentiële afnemers, die begeleid zijn bij de stappen die genomen moeten worden om te demonteren en te herbouwen op eigen kavel. Beoogd was om binnen het project een HUB locatie te vinden om materialen om te slaan. Dat is gelukt, maar uiteindelijk is daar vanaf gezien omdat bleek dat de exploitatiekosten hoger uitvallen dan verwacht én doordat er inmiddels door en bij partners alternatieven ontwikkeld en beschikbaar zijn. Momenteel wordt gewerkt aan twee uitvoeringssporen: 1) De ‘Betonstroom’: A. Betonketen sluitend maken in de hele Regio Foodvalley B. Vastlegging van proces en kwaliteitscriteria om betongranulaat te kunnen leveren aan betonindustrie binnen Foodvalley 2) Informeren en stimuleren C. Ontwikkelen van communicatiemiddelen (folder, website en documenten) om agrariërs te informeren, ondersteunen en motiveren circulair te slopen en bouwen D. Kennisdeling over circulair slopen en bouwen via het Agroloket van het Landbouwnetwerk

Datum: Betreft:

13-6-2025 Raadsinformatiebrief voortgang uitvoering RPLG en aanverwante ontwikkelingen in het landelijk gebied

5. Projecten onder het Schone Lucht Akkoord In het verlengde van, en deels als vervolg op het eerder opgestelde Manifest Gezonde Leefomgeving Veehouderij, hebben de gemeenten van Regio Foodvalley in 2020 het landelijke Schone Lucht Akkoord ondertekend. De gemeente Putten heeft dit in 2024 ook gedaan om aan te kunnen sluiten bij de projecten die wij als regio uitvoeren en opstarten. Dit is niet opgezet vanuit het RPLG, maar valt inhoudelijk voor een groot deel onder het thema emissiereductie van het RPLG. De onderstaande projecten zijn of worden uitgevoerd. In bijlage 3 is per onderdeel een korte omschrijving opgenomen. 1) Pilot Fijnstof-Emissie-Plannen: Ontwikkeling van een werkwijze waarmee pluimveehouders bedrijfsspecifiek inzicht krijgen in de uitstoot van fijnstof en wat helpt bij het kiezen van de juiste reductiemaatregelen (afgerond in 2023). 2) Verkenning ‘APK voor stallen’: Dit geeft invulling aan de APK voor stallen die in Manifest Gezonde Leefomgeving Veehouderij van 2016 wordt aangekondigd. Het is tevens een vervolg op het rapport van KokxDeVoogd ‘Juridische mogelijkheden om te komen tot scherper vergunnen in de veehouderijbranche’. Er wordt onderzocht wat in de praktijk bij omgevingsdiensten en andere betrokken partijen hiervoor nodig is.

3) Opleidingstraject (stal)technieken: Hiermee wordt ingezet op het vergroten van de kennis bij vergunningverleners, toezichthouders en ondernemers over juiste toepassing van reductietechnieken om de emissies in de veehouderijsector te verminderen. 4) Verkenning ‘scherper vergunnen industrie’ en benutten Toezicht: Concretisering van mogelijkheden en consequenties voor het scherper vergunnen. En verkennen van aanvullende maatregelen via toezicht (niet onder het RPLG). 5) Houtstook: Een subsidieregeling voor het definitief onbruikbaar maken of verwijderen van rookkanalen en een regionale communicatiecampagne (niet onder het RPLG). 6) Bijdrage Innovatie-ontwikkeling: Bijdrage aan de praktijkproef voor de (door)ontwikkeling van de ‘mestschuifel met stofbadhuis’ (niet onder het SLA, wel onder het thema emissiereductie van het RPLG) Voor de projecten 1 t/m 5 is co-financiering ontvangen of in aanvraag vanuit zogeheten Specifieke Uitkeringen van het Rijk. Onze bijdrage aan project 6 is onderdeel van meerdere financieringsstromen. 6. Lopende trajecten Co-financiering Regio Deal Foodvalley Onlangs is bekend geworden dat de nieuwe Regio Deal-aanvraag is gehonoreerd met een bijdrage van €25 miljoen. Een positieve stap voor onze regio. Deze middelen stellen ons in staat om samen met partners en het Rijk te investeren in een veerkrachtige en toekomstbestendige leefomgeving.

Tijdens de raadsinformatiebijeenkomst op 16 april 2025 hebben we u hierover geïnformeerd. We werken nu aan een convenant met het Rijk waarin we onze gezamenlijke opgaven en (hoofd)doelen verder concretiseren en vastleggen. Een van de (hoofd)doelen is het stimuleren van de innovatie- en organisatiekracht van het MKB en de agrifood sector rondom de thema’s economie van de toekomst om de schaarsprong mogelijk te maken en voldoende arbeidsplaatsen in de regio te faciliteren. Hier wordt de link met de uitvoering van het RPLG verder uitgewerkt. We maken afspraken over wie doet wat (Rijk en Regio) en de financiële investeringen per programmalijn vanuit het Rijk. We zijn nu ook het proces aan het uitlijnen hoe we komen tot een projectselectie die bijdraagt aan de doelen. Een afwegingskader en opdracht aan een toetsingscommissie met ‘gezaghebbenden’ maakt daar onderdeel van uit. Het Algemeen Bestuur zal dit afwegingskader en de opdracht aan de toetsingscommissie vaststellen. U wordt hierover geïnformeerd. Voor alle gemeenten en andere partners in Regio Foodvalley, die uiteindelijk geselecteerd worden voor een bijdrage uit de Regio Deal, betekent dit dat investeringen die zij doen, via regionale samenwerking een multipliereffect krijgen.

Datum: Betreft:

13-6-2025 Raadsinformatiebrief voortgang uitvoering RPLG en aanverwante ontwikkelingen in het landelijk gebied

Experimenteerlocaties In de raadsinformatiebrief van oktober 2024 schreven wij over de mogelijke toekenning van een fieldlab. De openstelling van de betreffende regeling was later dan toen voorzien, zodat wij hierover op dit moment (mei 2025) nog geen duidelijkheid hebben. De definitieve regeling is door het Rijk hernoemd naar ‘Experimenteerlocaties”. Bij toekenning is hier ook sprake van een forse multiplier op de bijdrage vanuit onze regionale samenwerking. In de beoogde Experimenteerlocatie Foodvalley Waardeert staan boerenoplossingen op basis van vakmanschap centraal. Om deze boerenoplossingen beter en meer te laten landen in de praktijk is voorzien in drie ondersteunende Labs: Het ImpactLab meet en monitort en werkt aan borgen en belonen. Ook wordt gerekend ean toekomstperspectief voor de landbouw in regio Foodvalley. Het OrganisatieLab (met daarin ook ambtenaren van verschillende overheden) werkt aan het beter organiseren van het systeem om de boer heen, waarin de boerenoplossingen nog te vaak tegen diverse knelpunten aanlopen op gebied van wet- en regelgeving, financiering etc. Het KennisLab onderzoekt hoe kennisontwikkeling en kennisdeling zó plaatsvindt dat er vlottere kennisdoorstroming plaatsvindt. Het groene MBO en HBO zijn actief aangehaakt.

Centraal staan een aantal (meestal gemengde) praktijkbedrijven met kalveren, pluimvee, melkvee en/of loonwerk/akkerbouw waar intensief wordt gemeten en gemonitord. Deze bedrijven zijn op hun eigen manier bezig met kringlooplandbouw. Daar omheen is een schil van bedrijven die ook experimenteren. Kennis die hier wordt ontwikkeld en geïmplementeerd wordt breed gedeeld. In de visie van Fieldlab Foodvalley Waardeert worden complexe agrarische problemen het best opgelost op de werkvloer in de regio, Als deze aanvraag wordt toegekend, combineren wij de uitvoering met het Fieldlab wat de provincie Utrecht in voorbereiding heeft voor het Utrechtse deel van de Regio. Dat Fieldlab kent een grotendeels vergelijkbare aanpak, met enkele andere inhoudelijke accenten. Als de aanvraag wordt toegekend, leidt dit tot een werkbudget van bijna 7,5 miljoen euro voor 5 jaar, waarvan 400.000 euro (80.000 per jaar) vanuit het programmabudget vanuit de gemeenten voor uitvoering van het RPLG. Voortzetting Meetnetwerken In de Regio Deal Foodvalley hebben we als Regio, provincies en Rijk, in samenwerking met de kennisinstituten, relevante meetnetwerken gerealiseerd binnen het zogeheten Spoor 1 “Toekomstbestendige landbouw”, met de werktitel ‘Boer aan het Roer’. Daarmee is veel geleerd over bedrijfsemissies en omgevingswaarden.

Gezamenlijk hechten wij een groot belang aan het voortzetten en doorontwikkelen van deze meetnetwerken, zodat resultaten kunnen worden geboekt in het oplossen van de stikstofcrisis, ontwikkeling van doelsturing en monitoring van gebiedsaanpak. De financiering vanuit de ‘oude’ Regio Deal eindigt eind mei 2025 en daarom zijn we vanuit Regio Foodvalley al geruime tijd in overleg met alle partners om te komen tot een projectvoorstel voor het vervolg en bijbehorende financiering. Op het moment van schrijven (mei 2025) is er zicht op financiering voor overbrugging tot oktober 2025 en voor een paar jaar vanaf oktober. Als daar meer duidelijkheid en zekerheid over is, zal daar uiteraard over gecommuniceerd worden. Als de financiering definitief wordt, heeft de gemeentelijke regionale samenwerking geleidt tot financiering vanuit de hogere overheden van enkele miljoenen euro’s.

Datum: Betreft:

13-6-2025 Raadsinformatiebrief voortgang uitvoering RPLG en aanverwante ontwikkelingen in het landelijk gebied

De voorzetting en doorontwikkeling van de meetnetwerken richt zich in hoofdlijnen op: • Het geven van handelingsperspectief aan de ondernemer (met de boer aan het roer), door inzicht te geven in de relatie tussen management door de ondernemer en emissies en in te zetten op benchmarking; • Het juridisch houdbaar maken en ondersteunen van vergunningverlening en het ontwikkelen van doelsturing; • Vergroten van inzicht in de relatie emissie-verspreiding-depositie op basis van analyse van verbanden tussen de meetnetwerken en het daarmee verbeteren van modellen; • Monitoring van stikstofreductie in de gebiedsaanpak.

7. Lobby met betrekking tot stikstofaanpak Op basis van een stikstofconferentie in februari 2025 hebben we een samenhangend pakket oplossingen voor het stikstofslot opgesteld en op 5 maart 2025 aangeboden aan de ministeriële commissie Economie en Natuurherstel (‘Commissie Schoof’). En op 1 april aan de vaste Kamercommissie LVVN. Voor het nieuwsbericht en het document, zie: Regio Foodvalley: met stevige maatregelen het stikstofprobleem oplossen | Regio Foodvalley. Op 25 april 2025 heeft het Kabinet haar startpakket gepresenteerd voor de stikstofaaanpak. Onze conclusie over dit pakket is dat de stikstofplannen van het kabinet te weinig houvast bieden voor ondernemers en overheden in Regio Foodvalley. Zie ook: Regio Foodvalley: stikstofpakket kabinet biedt onvoldoende perspectief | Regio Foodvalley. Om niet af te wachten werken wij momenteel met diverse deskundigen en stakeholders aan een Uitvoeringsplan stikstof, gebaseerd op het eerder door ons gepresenteerde pakket met oplossingen. Wij zullen de regering uitnodigen om met ons samen te werken aan de uitvoering van dat plan. Tot slot Wij gaan ervan uit dat wij u met bovenstaande informatie goed informeren over wat we als regiogemeenten samen met onze partners doen in en voor ons landelijk gebied, ondanks alle onzekerheden.

Met vriendelijke groet, namens het Algemeen Bestuur Regio Foodvalley,

Monique Esselbrugge directeur

René Verhulst voorzitter

BIJLAGE 1: Overzicht lopende activiteiten RPLG en beknopte beschrijvingen

it oering

BEKNOPTE TOELICHTING BIJ SCHEMA UITVOERING RPLG - MEI 2025

0-Meting Groenblauwe Dooradering (GBDA) Wat is het? In het RPLG hebben we afgesproken dat in 2050 er 10% Groenblauwe dooradering (GBDA) gerealiseerd is in het landelijk gebied, buiten Natura 2000. Dat gaat om kwalitatieve groene en blauwe landschapselementen, zoals houtsingels, hagen en natuurvriendelijke oevers, om bij te dragen aan biodiversiteit, klimaatadaptatie en waterkwaliteit. Hoe staan we ervoor? Om gericht te kunnen werken aan 10% GBDA moeten we weten wat het huidige percentage is. Daarvoor werken we aan een 0-meting. We benutten daarvoor GIS-kaarten van een gespecialiseerd bedrijf, die onder meer via satellietbeelden zijn opgesteld. Het bepalen van het huidige percentage voor de 0meting gaat niet alleen om de aanwezige strekkende en vierkante meters, want er moet ook sprake zijn van voldoende kwaliteit om mee te tellen. Daarnaast worden voorstellen ontwikkeld voor de realisatie van de 10% in de komende jaren. Dat gaat ook over de mogelijkheden voor financiering, zowel t.a.v. budgetten als t.a.v. de kansen voor het verdienmodel van grondeigenaren. Dit wordt afgestemd met de plannen t.b.v. de Basiskwaliteit Natuur, de ontwikkeling van Uitloopgebieden en de ontwikkeling van beekdalen in het kader van het bodem- en waterbeheer. Planning De verwachting is dat de 0-meting medio 2025 klaar is en de voorstellen voor realisatie tegen het einde van 2025.

0-Meting Basiskwaliteit Natuur (BKN) Wat is het? Basiskwaliteit Natuur (BKN) is de set van condities (abiotiek, inrichting en beheer) die algemene soorten nodig hebben om algemeen te blijven of te worden. Zonder deze condities zullen de algemene soorten achteruitgaan. Basiskwaliteit Natuur richt zich met name op de delen van het landelijk en stedelijk gebied waar natuur niet de primaire functie is. Als in deze gebieden de kwaliteit van de leefomgeving op orde is, profiteert alle natuur daarvan mee. Basiskwaliteit Natuur is hiermee een aanvulling op bestaande beleidsdoelen voor natuur, zoals de Vogel- en Habitatrichtlijn, die zich juist richt op de bedreigde soorten en zeldzame habitats. Hoe staan we ervoor? In samenwerking met gemeenten, waterschap, provincies en het ministerie van LVVN is een plan van aanpak vastgesteld opgesteld, waarin als eerste stap een nulmeting voor de regio wordt uitgevoerd. Deze nulmeting is gericht op het meten van algemene soorten (vogels, vlinders en amfibieën) per landschapstype. De volgende stap is dat we toewerken naar een advies over streefwaarden en voorstellen doen voor de realisatie. Bij de nulmeting zijn diverse stakeholders betrokken (zoals LTO GV, BoerenNatuur, SLG en de Bekenstichting) en deze blijven ook betrokken bij het opstellen van streefwaarden en realisatievoorstellen.

Planning De verwachting is dat de 0-meting medio 2025 klaar is en de streefwaarden met de voorstellen voor realisatie tegen het einde van 2025.

Datum: Betreft:

13-6-2025 Raadsinformatiebrief voortgang uitvoering RPLG en aanverwante ontwikkelingen in het landelijk gebied

Verkenning mono-mestvergisting t.b.v. biogas Wat is het? De Energieraad Foodvalley heeft in 2024 een verkenning laten doen naar mogelijke initiatieven voor mono-mestvergisting t.b.v. de produktie van biogas. Die verkenning betrof ook het in beeld brengen van kansen, knelpunten en vraagstukken, zie: Innovatie in de agrarische sector: duurzame energie uit verse mest | Regio Foodvalley Eind 2024 heeft de Energieraad opdracht gegeven voor een verdieping van die verkenning voor de meest kansrijke initiatieven. Hoe staan we ervoor? Deze vervolgverkenning omvat vijf potentiële initiatieven, waarvan bij twee inmiddels is geconstateerd dat er factoren zijn die tot gevolg hebben dat deze twee initiatieven niet verder ontwikkeld worden. Voor de andere drie wordt nog gewerkt aan het onderzoek naar een mogelijke businesscase, waaronder een proefaanvraag voor een vergunning. Planning De resultaten van deze fase worden in de loop van 2025 verwacht.

Uitloopgebieden Wat is het? In de Verstedelijkingsstrategie is afgesproken dat we ervoor zorgen dat er 2.000 ha uitloopgebied gerealiseerd wordt. Deze opgave is belegd in het landelijk gebied en benoemd in het RPLG. In beide documenten is aangegeven dat dubbelgebruik het uitgangspunt is. Binnen Foodvalley hebben we echter geen definitie of criteria die objectief aangeven wanneer een gebied als zodanig kan worden aangemerkt. Ook de manier waarop dit gefinancierd moet worden is nog niet duidelijk. Hoe staan we ervoor? Er zijn twee werkgroepen actief: • Werkgroep NOVEX samenwerking: Onderzoekt de definitie, herbenoeming van de term uitloopgebieden en financiële/bestuurlijke mogelijkheden van uitloopgebieden en verkent de ruimtelijke inpassing. • Werkgroep regionale toepassing: Richt zich op de implementatie van de uitkomsten van de NOVEXwerkgroep binnen Regio Foodvalley. Deze werkgroep onderzoekt hoe het situeren en inrichten van uitloopgebieden in onze regio het beste kunnen worden toegepast, door relevante opgaven naast elkaar te leggen en te leren van bestaande initiatieven. Planning De bevindingen vanuit de NOVEX-werkgroep worden medio 2025 opgeleverd, waarna het vervolgtraject wordt bepaald m.b.t. bestuurlijke keuzes. Het streven is om in het najaar van 2025 hierover bestuurlijke keuzes te maken.

Vestigingsklimaat Wat is het? De werkgroep Vestigingsklimaat richt zich op het behouden en versterken van de aantrekkelijkheid van Regio Foodvalley voor de agrosector. Dit sluit aan bij de ambitie van de regio om gidsregio te zijn voor duurzame en innovatieve voedselproductie. De werkgroep onderzoekt welke ruimtelijke, beleidsmatige en economische voorwaarden nodig zijn voor een toekomstbestendig vestigingsklimaat. Hierbij is specifieke aandacht voor thema’s als functieverandering, circulaire landbouw, aanvullende verdienmodellen en slimme gebiedsinrichting. Hoe staan we ervoor? Binnen de werkgroep wordt momenteel gewerkt aan een plan van aanpak. Hierin wordt onder meer gekeken naar gemeentelijk ruimtelijk ordeningsbeleid (RO) en waar binnen bestaande knelpunten ‘quick wins’ te realiseren zijn om het vestigingsklimaat in Regio Foodvalley te verbeteren.

Datum: Betreft:

13-6-2025 Raadsinformatiebrief voortgang uitvoering RPLG en aanverwante ontwikkelingen in het landelijk gebied

Planning Er is nog geen inhoudelijke planning van activiteiten. Dit volgt uit het op te stellen Plan van aanpak.

Verkenning grondinstrumenten Wat is het? De regio onderzoekt welke grondinstrumenten nodig zijn voor het realiseren van het RPLG, wat haalbaar is en hoe die het beste gerealiseerd kan worden: op welke schaal en met welke partners. Dat kan bijvoorbeeld gaan om (lokaal) grondbeleid, een grondfonds of wettelijke instrumenten. de mogelijkheden voor een gezamenlijk grondfonds of grondinstrument. Hierbij wordt gekeken naar de rol van gemeenten, zowel individueel als collectief. Hoe staan we ervoor? In de lijn van deze verkenning heeft de gemeente Ede in het najaar van 2024 het Handelingskader Grondbeleid Landelijk Gebied met een grondstrategie vastgesteld. In de werkgroep wordt verkend of en hoe dit als inspiratie door de andere gemeenten benut kan worden en wat er nog meer nodig is om gezamenlijk te werken aan en toekomstbestendig landelijk gebied binnen de kaders van het RPLG Planning Er is nog geen planning voor het vervolg.

Onderzoek perspectief veevoedersector Wat is het? Het onderzoek Toekomstperspectief veevoedersector Regio Foodvalley verkent de toekomst van de veevoedersector in relatie tot de krimp van de veehouderij. Het doel is inzicht bieden in duurzame bedrijfsvoering en mogelijke clustering van bedrijfslocaties. Een belangrijk aanleiding voor dit onderzoek is ook de NOVEX-opgave voor binnenstedelijke verdichting. Hoe staan we ervoor? Uit voorlopige bevindingen blijkt dat de krimp in de veehouderij de veevoedersector zal raken, met verschillen per diercategorie. Marktuitbreiding biedt beperkte compensatie, terwijl specialisatie en optimalisatie kansen creëren. Sluiting van enkele bedrijven lijkt onvermijdelijk, afhankelijk van factoren als technische staat, productiecapaciteit, flexibiliteit en vergunningen. Planning Het concept-eindrapport zal midden Q2 beschikbaar zijn, aan de hand van dit rapport wordt gekeken naar een vervolgtraject.

Datum: Betreft:

13-6-2025 Raadsinformatiebrief voortgang uitvoering RPLG en aanverwante ontwikkelingen in het landelijk gebied

BIJLAGE 2: Kennisnotitie “Milieu-emissies uit de landbouw in Regio Foodvalley” (WEn , 2 juni 2025) Zie aparte bijlage

Datum: Betreft:

13-6-2025 Raadsinformatiebrief voortgang uitvoering RPLG en aanverwante ontwikkelingen in het landelijk gebied

BIJLAGE 3: Beknopte beschrijving projecten Schone Lucht Akkoord / Emissiereductie In het verlengde van, en deels als vervolg op het eerder opgestelde Manifest Gezonde Leefomgeving Veehouderij, hebben de gemeenten van Regio Foodvalley in 2020 het landelijke Schone Lucht Akkoord (SLA) ondertekend. De gemeente Putten heeft dit in 2024 ook gedaan om aan te kunnen sluiten bij de projecten die wij als regio uitvoeren en opstarten. Doordat de gemeente Putten in 2024 ook het SLA ondertekend heeft én sinds 2024 deelneemt aan het programma Landelijk Gebied, werken zij sindsdien (onder het SLA) aan projecten die de regio recent heeft geïnitieerd (en nog gaat initiëren). De meest recente voorbeelden hiervan zijn beschreven bij onderdelen 3 en 4. De deelname aan het SLA is niet opgezet vanuit het RPLG, maar valt inhoudelijk voor een groot deel onder het thema emissiereductie van het RPLG. De onderstaande projecten zijn of worden uitgevoerd. 7) Pilot Fijnstof-Emissie-Plannen Deze pilot gaf uitvoering aan het voorstel uit het Sectorplan (juni 2021) “Aanpak van de pluimveesector voor de reductie van de emissie van fijnstof (PM 10)” om met en voor pluimveehouders in de zwaarder belaste gebieden een Fijnstof Emissie Plan (FEP) op te stellen. De pilot heeft een werkwijze, een format en een groot aantal aanbevelingen opgeleverd, ook voor andere emissies en andere diersectoren.

Eindrapportage pilot fijnstof emissie plan (2023). 2) verkenning ‘APK voor stallen’ In het manifest Gezonde Leefomgeving Veehouderij van 2016 is afgesproken om op termijn een emissie-APK voor bestaande stallen in te voeren. In het landelijke SLA wordt dit ‘scherper vergunnen’ genoemd: het stellen van zo scherp mogelijke emissiegrenswaarden (onderkant van de BBT-range). In een eerder rapport van derden is uitgezicht wat daarvoor de juridische mogelijkheden zijn (KokxDeVoogd, november 2021, zie Landbouw - Schone lucht akkoord). Momenteel wordt voor Regio Foodvalley uitgewerkt en concreet gemaakt wat de mogelijkheden en de consequenties zijn. Wat vraagt dit van de werkprocessen van de omgevingsdiensten (Oddv, Udru en OdVeluwe) en wat is daar organisatorisch voor nodig. En vraagt dit van de samenwerking met gemeenten en provincies. Als dat in beeld is, komt de beleidsmatige vraag aan de orde of de regiogemeenten deze werkwijze daadwerkelijk willen invoeren. 3) Opleidingstraject (stal)technieken Door het onjuist toepassen van (stal)technieken bij veehouderijen gaat een deel van de potentiële emissiereductie verloren. Met dit opleidingstraject wordt ingezet op het vergroten van de kennis bij vergunningverleners, toezichthouders en ondernemers.

Het doel is om de toepassing bij zowel nog te vergunnen als vergunde (stal)technieken te verbeteren en zo de emissies in de veehouderijsector te verminderen. Het traject is opgedeeld in twee sporen. Het eerste spoor is gericht op de medewerkers van omgevingsdiensten. Het tweede spoor is gericht op ondernemers die gebruik maken van (stal)technieken. De exacte invulling van het opleidingstraject wordt afgestemd met onder andere de Omgevingsdienst de Vallei (OddV), Omgevingsdienst regio Utrecht (ODRU), Omgevingsdienst Veluwe (OdVeluwe) LTO en IPLO. 4) verkenning ‘scherper vergunnen industrie’ en benutten Toezicht Deze verkenning is vergelijkbaar met die voor de stallen. Het is geen onderdeel van activiteiten die in het RPLG zijn benoemd, maar binnen het SLA én binnen de brede opgaven voor emissiereductie wel net zo belangrijk. Ook hier gaat het om een concretisering voor Foodvalley in het verlengde van een rapport dat landelijk t.b.v. het SLA is opgesteld. Industrie - Schone lucht akkoord Dit project wordt gecombineerd met een verkenning welke mogelijke aanvullende maatregelen nog zouden kunnen worden toegepast om milieutoezicht van de omgevingsdiensten bij bedrijven in te zetten voor het terugdringen van emissies. En wat dit organisatorisch en financieel betekent voor het toezicht vanuit de omgevingsdiensten in de regio Foodvalley.

Datum: Betreft:

13-6-2025 Raadsinformatiebrief voortgang uitvoering RPLG en aanverwante ontwikkelingen in het landelijk gebied

5) Houtstook Voor dit thema geldt ook dat het niet in het RPLG wordt benoemd is, maar wel erg relevant is voor de luchtkwaliteit in de Regio. Er is een subsidieregeling ingevoerd voor het definitief onbruikbaar maken of verwijderen van rookkanalen. Het doel van deze subsidieregeling is om emissies en overlast van houtstook in bestaande wijken te terug te dringen en daarmee bij te dragen aan het realiseren van een gezondere leefomgeving. Een verlaging van de hoeveelheid houtrook levert gezondheidswinst en minder overlast op. Aan de subsidieregeling is een regionale communicatiecampagne gekoppeld. Hiermee worden inwoners geïnformeerd over de schadelijke effecten van houtstook en wordt handelingsperspectief geboden door hen te wijzen op de mogelijkheid om subsidie aan te vragen voor het verwijderen of definitief onbruikbaar maken van rookkanalen. 6) Bijdrage Innovatie-ontwikkeling Niet onder de vlag van het SLA, maar wel in het verlengde van het Manifest en de inzet van het Praktijkcentrum Emmissiereductie Veehouderij, leveren we een bijdrage aan de (door)ontwikkeling van de ‘mestschuifel met stofbadhuis’. Deze innovatie is erop gericht kippen schoner te laten scharrelen en stofbaden in een dikkere laag substraat.

Het gaat om het ontwikkelen van een praktijkrijpe oplossing voor de pluimveehouderij (opfok, legpluimvee, vleeskuikens en ouderdieren), waarmee de dieren een scharrel- en stofbadgebied kan worden geboden waarin ze hun natuurlijke gedrag kunnen vertonen, en waaruit tegelijkertijd de pluimveemest dagelijks (meermaals) verwijderd kan worden. Daardoor wordt de voornaamste bron van fijnstof én ammoniak in en uit pluimveestallen weggenomen, waardoor ook de emissies significant lager zullen zijn. De mestschuifel is in 2021 in een demonstratie-experiment twee maanden met succes getest in de pluimveestal van het Poultry Innovation Lab van het Poultry Expertise Centre in Barneveld. Zie https://www.nieuweoogst.nl/nieuws/2021/06/28/mestschuifel-slaagt-in-eerste-proefopstelling. De principes van het stofbadhuis zijn in 2021 in een eerste proef succesvol getest in de Kipster-stal in Venray. Beide technieken zijn in een fase A doorontwikkeld. Onze bijdrage wordt ingezet voor Fase B, een praktijkproef in een (kleinschalige) praktijkstal in Lunteren, waarbij ook indicatieve emissiemetingen (ammoniak en fijnstof) plaatsvinden.