Gewaarmerkte Jaarstukken 2023 GGD regio Utrecht

Jaarstukken 2023 Jaarstukken 2023 • Jaarverslag • Jaarrekening • Jaarverslag • Jaarrekening

INHOUDSOPGAVE VOORWOORD ....................................................................................................... 4 1.

JAARVERSLAG ............................................................................................... 6 1.1

Bestuurlijk verslag ............................................................................... 6

1.2

Financiële informatie ............................................................................ 9

1.2.1 Financieel resultaat .............................................................................. 9 1.2.2 Verantwoording VWS .......................................................................... 10 1.3

Verantwoording over de prestaties in 2023 ............................................ 11

1.3.1 Gezonde en veilige leefomgeving .......................................................... 11 1.3.2 Kansrijk Opgroeien ............................................................................. 22 1.3.3 Langer gezond zelfstandig ................................................................... 30 1.3.4 Vitale en wendbare organisatie ............................................................. 38 1.4

Paragrafen ......................................................................................... 42

1.4.1 Weerstandsvermogen en risicobeheersing .............................................. 42 1.4.2 Bedrijfsvoering ................................................................................... 47 1.4.3 Verbonden Partijen ............................................................................. 52 1.4.4 Onderhoud kapitaalgoederen................................................................ 53 1.4.5 Financiering en Treasury...................................................................... 54 1.4.6 Openbaarheidsparagraaf ...................................................................... 55 2.

JAARREKENING ............................................................................................ 58 2.1

Balans ............................................................................................... 58

2.2

Gerealiseerd resultaat op hoofdlijn ........................................................ 60

2.3

Overzicht van baten en lasten en de toelichting ...................................... 60

2.4

Toelichting exploitatieverschillen per pijler ............................................. 62

2.5

Uitleg ontwikkeling inwoner- en kindbijdrage ......................................... 66

2.6

Overzicht van de aanwending van het bedrag onvoorzien ........................ 66

2.7

Overzicht van incidentele baten en lasten .............................................. 66

2.8

Overzicht mutaties reserves ................................................................. 67

2.9

Wet Normering Topinkomens ............................................................... 68

2.10

Rechtmatigheidsverantwoording ........................................................... 70

2.11

Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling ................................. 71

2.11.1 Algemeen .......................................................................................... 71 2.11.2 Vaste activa ....................................................................................... 72

Jaarstukken 2023 GGD regio Utrecht

Pagina 2

2.11.3 Vlottende activa ................................................................................. 74 2.11.4 Vaste passiva ..................................................................................... 74 2.11.5 Vlottende passiva ............................................................................... 75 2.11.6 Overige grondslagen ........................................................................... 75 2.12

Toelichting op de balans per 31 december 2023 ..................................... 76

2.12.1 Vaste activa ....................................................................................... 76 2.12.2 Vlottende activa ................................................................................. 78 2.12.3 Reserves ........................................................................................... 82 2.12.4 Voorzieningen .................................................................................... 84 2.12.5 Vaste schulden met een looptijd langer dan één jaar ............................... 85 2.12.6 Kortlopende schulden .......................................................................... 86 2.12.7 Overlopende passiva ........................................................................... 87 2.12.8 Gebeurtenissen na balansdatum ........................................................... 89 2.12.9 Garantstelling..................................................................................... 89 2.13

Overige gegevens ............................................................................... 90

2.13.1 Resultaatbestemming .......................................................................... 90 2.13.2 SISA bijlage 2023 ............................................................................... 90 3.

Overige toelichtingen op de jaarrekening ......................................................... 93 3.1

Taakvelden ........................................................................................ 93

3.2

Kerngegevens .................................................................................... 94

3.3

Gemeenschappelijke regeling ............................................................... 95

3.4

Afkortingenlijst ................................................................................... 96

Jaarstukken 2023 GGD regio Utrecht

Pagina 3

VOORWOORD Publieke gezondheidszorg gaat over het beschermen en bevorderen van de collectieve gezondheid. Over het beschermen van inwoners tegen gezondheidsrisico’s waar ze zelf geen invloed op hebben zoals milieuvervuiling, hittestress, klimaatverandering, infectieziekten, gevaarlijke stoffen. We focussen hierbij op gezond gedrag en het voorkomen van gezondheidsschade (preventie). GGDrU is van en voor de 26 gemeenten1 van de regio Utrecht. Gemeenten zorgen als eigenaren en opdrachtgevers van GGDrU voor de publieke gezondheid van hun inwoners. Vanuit de gedachte van positieve gezondheid ontwikkelt GGDrU publieke gezondheidsinterventies en -acties op het zoveel mogelijk laten meedoen van mensen. Het bereiken van situaties waarbij mensen kunnen meedoen, ook als (en misschien wel juist omdat) ze bijzonder zijn. Daarbij is de inspanning niet alleen op het individu gericht, maar ook op de groep als geheel. GGDrU wil het verschil in gezondheid verkleinen en het vermogen van mensen om mee te kunnen doen aan de samenleving vergroten. Zorg redt levens. Preventie redt generaties. GGDrU draagt daar graag aan bij.

Mevrouw A.M.A. Pennarts-Pouw, lid van het Dagelijks Bestuur, portefeuillehouder financiën Dr. Marc Sprenger, Directeur Publieke Gezondheid, secretaris van het bestuur

1

Dit zijn Amersfoort, Baarn, Bunnik, Bunschoten, De Bilt, De Ronde Venen, Eemnes, Houten, Leusden, Lopik, Montfoort, Nieuwegein, Oudewater, Renswoude, Rhenen, Soest, Stichtse Vecht, Utrecht, Utrechtse Heuvelrug, Veenendaal, Vijfheerenlanden, Woerden, Woudenberg, Wijk bij Duurstede, IJsselstein en Zeist.

Jaarstukken 2023 GGD regio Utrecht

Pagina 4

Leeswijzer De jaarstukken 2023 bestaan uit twee delen: het jaarverslag en de jaarrekening. In het jaarverslag verantwoorden we onze resultaten. We beschrijven in hoofdlijnen welke ontwikkelingen we in 2023 als organisatie hebben doorgemaakt. Daarna laten we zien of we onze voornemens uit de begroting 2023 hebben waargemaakt. Dit doen we in een verantwoording van het programma publieke gezondheid. De verplichte paragrafen zijn: weerstandsvermogen, onderhoud kapitaalgoederen, financiering en verbonden partijen. De jaarrekening 2023 bestaat uit de programmarekening en de balans. Op beiden geven we een toelichting.

Jaarstukken 2023 GGD regio Utrecht

Pagina 5

1.

JAARVERSLAG 1.1

Bestuurlijk verslag

Met de corona pandemie achter ons heeft GGDrU zich vanaf begin 2023 weer volop ingezet om de organisatie zo goed mogelijk voor te bereiden op toekomstige crises en verder te bouwen aan een robuustere GGD. De maatschappelijke ontwikkelingen en uitdagingen vragen om een duurzaam integraal preventieve aanpak en een stevige positionering van GGD’en binnen de keten in heel Nederland, ook in de regio Utrecht. Inwoners hebben in hun eentje niet altijd invloed op het voorkomen of vermijden van gezondheidsrisico’s, zien de risico’s niet of hebben niet de middelen en mogelijkheden om gezonde keuzes te maken. GGDrU is er om de gezondheid van inwoners te beschermen of te verbeteren. Door kennis en informatie op zowel het individuele en collectieve niveau te ontsluiten, te duiden en te delen. Daarmee wordt erger voorkomen. Elk kind heeft het recht om gezond en veilig op te groeien. GGDrU werkt hieraan door op collectief niveau de gezondheid van de jeugd en hun leefomgeving te versterken, en door te signaleren, ontzorgen en normaliseren op individueel niveau. Cruciaal hierbij is aandacht voor hechting, ouderschap, fysieke en mentale gezondheid en weerbaarheid. Gezamenlijk hebben gemeenten en GGD te maken met een veranderend landschap, met nieuwe knelpunten en vraagstukken.

Door een brede gezamenlijke en structurele aanpak van preventie wordt een beweging in gang gezet die leidt tot gezondere mensen in een gezondere maatschappij. Daarmee draagt GGDrU met een collectieve aanpak bij aan individuele gezondheid. Naar een robuustere GGDrU In 2023 heeft het Algemeen Bestuur op basis van zienswijzen van gemeenteraden en gesprekken met leden van de directie van GGDrU in de verschillende gemeenteraden en ambtelijk bij de gemeenten, een stevige discussie gevoerd over de begroting 2024. Waarin, anders dan andere jaren, om structurele extra middelen voor de begroting 2024 is gevraagd. Er was herkenning en erkenning van de inhoud van de begroting, de urgentie ten aanzien van de continuïteit en kwaliteit van dienstverlening van GGDrU. Tegelijkertijd is GGDrU zich bewust van de financiële positie van gemeenten en het feit dat gemeenten keuzes moeten maken in de uitvoering van taken. De extra structurele gelden verkregen bij de begroting 2024 worden volgens afspraak ingezet om de basis van GGDrU beter op orde te krijgen conform wet- en regelgeving en naar de normale eisen van deze tijd functioneren van de GGD. Voor het begrotingsjaar 2025 stelt het GGDrU in staat om verder te bouwen aan een robuustere GGD.

Daarnaast is afgesproken met het AB om een bestuurlijke bespreking te organiseren met het AB in het tweede kwartaal 2024 over de voorziene ontwikkelingen voor 2026. Met als doel in een vroeg stadium in gesprek te zijn over het financiële beeld voor 2026. Afscheid Directeur Publieke Gezondheid In het voorjaar van 2023 heeft de Directeur Publieke Gezondheid Nicolette Rigter, na meer dan 40 jaar in overheidsdienst, waarvan de laatste 7 jaar bij GGDrU, haar vertrek aangekondigd. Het bestuur heeft aangegeven het vertrek van Nicolette Rigter te betreuren, maar is trots op haar betrokken, verbindende en toch ook onafhankelijke staat van dienst voor de publieke gezondheidszorg in het algemeen en voor GGDrU in het bijzonder. Met onder meer een afscheidssymposium op donderdag 23 november in

Jaarstukken 2023 GGD regio Utrecht

Pagina 6

de Janskerk in Utrecht is stil gestaan bij haar vertrek. Inmiddels is haar opvolger bekend en start per 1 februari 2024 als nieuwe Directeur Publieke Gezondheid van GGDrU. Huisvesting de Dreef: opgeleverd De hoofdlocatie van GGDrU aan De Dreef 5 in Zeist is gerenoveerd tot onze nieuwe ontmoetingsplek: het clubhuis. In het clubhuis staat het activiteit-gerelateerd werken centraal. De renovatie is in 2023 afgerond binnen budget en tijd. Het gebouw is met veel plezier in gebruik genomen en feestelijk geopend samen het bestuur van GGDrU in mei 2023. GALA/IZA Om te zorgen dat alle Nederlanders die dit nodig hebben zorg kunnen blijven ontvangen, zijn in het Integraal Zorg Akkoord (IZA) afspraken gemaakt over samenwerking, preventie en het versterken van de eerstelijnszorg. En in het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) bouwen we aan het fundament voor een gerichte lokale en regionale aanpak op het gebied van preventie, gezondheid en sociale basis. Een beweging naar de voorkant is nodig, de urgentie is groot met als stip op de horizon een gezonde generatie in 2040. GGDrU heeft gemeenten ondersteund in deze ontwikkeling, door het beschikbaar stellen van monitoringsinformatie, advisering op de GALA plannen en het Regioplan en coördinatie van regionale en/of lokale aanpak van bijvoorbeeld valpreventie.

GGiD Eind 2022 hebben de besturen van GGD regio Utrecht, GGD Hollands Noorden en GGD Twente besloten om te stoppen met de ontwikkeling van het zogeheten Digitaal Dossier Jeugdgezondheid (GGiD). Met het besluit om te stoppen is besloten een onafhankelijke evaluatie uit te laten voeren door een externe partij (AEF). De evaluatie is in afgerond en besproken in het AB van november 2023. De uitkomsten van de evaluatie zijn benut voor het proces van de nieuwe aanbesteding van een DD JGZ dat in 2024 verdere opvolging zal vinden.

Jaarstukken 2023 GGD regio Utrecht

Pagina 7

Onze kernwaarden Als organisatie zijn we zichtbaar, onafhankelijk, eigentijds, verbindend en alert. Dit zijn onze kernwaarden. Hierop kunnen we altijd worden aangesproken.

Zichtbaar Inwoners, gemeenten en samenwerkingspartners weten waar we voor staan en weten ons te vinden. We zijn zichtbaar in de wijken, buurten en scholen in onze regio. En daar blijft het niet bij, we vergroten onze zichtbaarheid bijvoorbeeld ook online en in de media. Onafhankelijk We vervullen belangrijke adviserende en toezichthoudende rollen. Dit doen we altijd vanuit een onafhankelijke positie, vanuit onze deskundigheid en kernwaarden. Eigentijds De wereld verandert snel en we veranderen mee. We gebruiken digitale middelen, zodat we inwoners op een eigentijdse manier informeren. We spijkeren onze kennis bij, houden trends in de gaten en ontwikkelen nieuwe projecten voor een veiliger en gezonder leven. Verbindend We zoeken naar verbinding in onze contacten met inwoners. Dit kunnen kinderen en hun ouders zijn, maar bijvoorbeeld ook reizigers of senioren. Samen met andere organisaties bundelen we onze krachten, want samen staan we sterker tegenover het aanpakken van problemen als armoede, kindermishandeling, druggebruik, eenzaamheid en depressie. Alert We signaleren gezondheidsrisico’s alert en adviseren hierover. Zo zorgen we dat gezondheidsproblemen snel worden opgelost of zelfs worden voorkomen.

Jaarstukken 2023 GGD regio Utrecht

Pagina 8

1.2

Financiële informatie

1.2.1

Financieel resultaat

Het jaarresultaat komt over 2023 uit op een positief resultaat van € 1.341.000 bruto inclusief mutaties in reserves (€ 288.000 positief exclusief mutaties in reserves). Dit is 1,45% ten opzichte van de totale lastenomvang van € 92.227.000 inclusief mutaties in reserves.

In de programmaverantwoording moet (vereisten Besluit Begroting en Verantwoording, BBV) een overzicht worden opgenomen van de algemene dekkingsmiddelen en de kosten van overhead, conform definitie BBV. Ook moet het opgenomen bedrag voor vennootschapsbelasting zichtbaar zijn en moet inzicht gegeven worden in het gebruik van het geraamde bedrag voor onvoorzien. Deze informatie vindt u hieronder. In bovenstaande tabel zijn de exploitatiecijfers van 2023 opgenomen, zoals ook is opgenomen in de jaarrekening van de jaarstukken. Algemene dekkingsmiddelen Zoals uit bovenstaande tabel blijkt, zijn de algemene dekkingsmiddelen € 89.124.000 en daarmee € 8.379.000 lager dan begroot. Een nadere toelichting op dit verschil is te vinden in paragraaf 2.4 van de jaarrekening, waar exploitatieverschillen per pijler worden besproken. Overhead De gerealiseerde overhead over 2023 bedraagt € 23.785.000 en is daarmee € 3.003.000 lager dan begroot. In paragraaf 2.4 van de jaarrekening wordt specifiek ingegaan op de redenen achter dit verschil en worden exploitatieverschillen per pijler nader toegelicht. Vennootschapsbelasting Voor de aangifte vennootschapsbelasting 2023 wordt fiscale expertise ingeschakeld. Hoewel de cijfers nog niet fiscaal zijn beoordeeld, wijst de voorlopige berekening uit dat er voor het jaar 2023 op een aantal onderdelen vennootschapsbelasting verschuldigd is.

De inschatting van de vennootschapsbelasting hebben we ook als zodanig opgenomen in de exploitatiecijfers. Onvoorzien In de begroting voor 2023 was een bedrag van € 109.000 gereserveerd voor onvoorziene uitgaven. Gedurende het jaar 2023 bleek het echter niet noodzakelijk om gebruik te maken van deze begrotingspost. Voor een uitgebreide financiële toelichting wordt verwezen naar paragraaf 2.4, getiteld 'Toelichting exploitatieverschillen per pijler', zoals opgenomen in het jaarrekeninggedeelte van de jaarstukken.

Jaarstukken 2023 GGD regio Utrecht

Pagina 9

1.2.2

Verantwoording VWS

Met ingang van het jaar 2022 worden GGD’en verzocht in een afzonderlijke opgave verantwoording af te leggen over de meerkosten COVID-19. Dit houdt verband met de aanvullende zekerheid die het Ministerie van VWS vraagt aan de accountant bij deze verantwoording. Van de externe accountant wordt gevraagd een oordeel te geven bij de verantwoording meerkosten en specifiek of de weergegeven kosten in de Verantwoording meerkosten Covid-19 in alle van materieel belang zijnde aspecten in overeenstemming zijn met de Verantwoordings-en controle instructie 2023 meerkosten Covid-19 GGD. In aanvulling hierop heeft GGDrU in de jaarrekening na het overzicht van baten en lasten een corona-meerkostentabel opgenomen en voorzien van een korte toelichting. Daarin wordt onderscheid gemaakt in: - De meerkosten die betrekking hebben op de periode tot 1 januari 2023 tot 1 juli 2023. - De kosten (doorlopende verplichtingen) die betrekking hebben op de periode 1 juli 2023 tot en met 31 december 2023. - De eventuele kosten als gevolg van de ICAM claim betrekking hebbend op de periode 1 juli 2023 tot en met 31 december 2023.

Jaarstukken 2023 GGD regio Utrecht

Pagina 10

1.3

Verantwoording over de prestaties in 2023

GGDrU zet zich ervoor in om voor alle inwoners kansen op goede omstandigheden te creëren, voor een zo gezond mogelijk leven, thuis, in de directe woonomgeving, op school op het werk en in de vrije tijd. Uitgangspunten hierbij zijn het principe van positieve gezondheid. We begroten en verantwoorden onze voornemens aan de hand van de volgende pijlers:

1.3.1

Gezonde en veilige leefomgeving

GGDrU maakt zich hard voor een leefomgeving, die uitnodigt tot gezond gedrag en beschermt tegen gezondheidsrisico’s. Een veilige en gezonde leefomgeving vergroot het woonplezier van inwoners. Het maakt het voor bedrijven aantrekkelijker om zich te vestigen. Dat is goed voor de lokale economie en de werkgelegenheid. GGDrU heeft ervaring met het verbinden van het fysieke en sociale domein, omdat GGDrU zowel gezondheidsbescherming als gezondheidsbevordering onder één dak heeft. Wat hebben we bereikt? •

•

• •

Inwoners, gemeenten en andere organisaties, zoals scholen, wisten ons te vinden voor advies. In 2023 gingen de vragen vooral over infecties (onder andere rabiës), vogelgriep, klimaatadaptie, hitte, gezonde leefomgeving, houtstook en schimmel in huis Ongewenste gezondheidssituaties en -risico’s hebben we gesignaleerd en aangepakt. Dit varieerde van meldingen over slechte leefomstandigheden binnenshuis tot het geven van gezondheidskundig advies in het geval van een incident We hebben meldingen van infectieziekten onderzocht en maatregelen genomen om verspreiding te voorkomen We hebben adequaat opgetreden bij kleine en grote incidenten.

Jaarstukken 2023 GGD regio Utrecht

Pagina 11

Wat hebben we daarvoor gedaan? Medische Milieukunde (MMK) Grootschalige casuïstiek Het jaar 2023 stond, naast reguliere meldingen, bij team Milieu en Gezondheid mede in het teken van geclusterde meldingen (grootschaligere casuïstiek). Een voorbeeld hiervan is dat bij inwoners van een gemeente gezondheidsproblemen waren ontstaan na isolatie van 40 woningen met PUR en UF-schuim. Team MMK had intensief contact met woningbouwvereniging, meetbureau en gemeente over meetstrategie, communicatie en handelingsperspectief alsmede voorlichting en ondersteuning van bewoners (onder andere bewonersavonden). De casus loopt momenteel nog steeds en er is overleg met RIVM en ministerie van Binnenlandse Zaken om herhaling bij soortgelijke isolatieprojecten te voorkomen. Voorbereiding inwerkingtreding Omgevingswet GGDrU werkte in 2023 samenwerking met regionale (keten)partners verder aan de voorbereiding op de inwerkingtreding van de Omgevingswet (1 januari 2024). Advisering binnen het kader van de Omgevingswet is een taak die GGDrU extra uitvoert naast de taken die voortkomen uit de Wet Publieke Gezondheid. Het meewegen van gezondheid in omgevingsbeleid kan namelijk veel gezondheidswinst opleveren. GGDrU heeft op een toenemend aantal RO en omgevingswet-gerelateerde vragen advies gegeven. GGDrU is nog niet aangesloten op het Digitaal Stelsel Omgevingswet.

De voorbereiding op de inwerkingtreding van de Omgevingswet heeft er in 2023 voor gezorgd dat de samenwerking tussen de regionale (keten)partners steeds beter verloopt en wij elkaar beter kunnen vinden binnen het thema gezonde leefomgeving. Hitte en gezondheid Hitte en gezondheid is een thema dat bij gemeenten een steeds grotere rol speelt. In 2023 heeft team MMK zich ingezet voor het delen van kennis op dit gebied, bijvoorbeeld door: • samen met GGD Gelderland Zuid een landelijke GGD GHOR inspiratiesessie te organiseren • bij te dragen aan een GGDrU kennisatelier over hitte en gezondheid • het agenderen van - en het ondersteunen bij lokale hitteplannen voor gemeenten. Hierin werkte de GGD nauw samen met adviesbureaus, de provincie Utrecht en het Netwerk Water en Klimaat. In 2023 werd GGDrU ook samenwerkingspartner bij dit klimaatadaptatie-netwerk. In de oostelijke gemeenten is GGDrU al enkele jaren manifestpartner bij de klimaatadaptatieregio Vallei en Veluwe. Interdisciplinaire benadering van Gezonde Leefomgeving Om een gezonde leefomgeving te realiseren is een integrale aanpak over verschillende domeinen cruciaal. Om de samenwerking tussen verschillende domeinen en stakeholders te stimuleren, heeft ZonMw het programma Gezonde Leefomgeving Integrale Aanpak opgesteld.

GGDrU heeft in 2023 twee subsidie aanvragen ingediend binnen dit programma, waarvan er op moment van schrijven al 1 is gehonoreerd (december 2023): Ontwikkelen van kennis over gezondheid in kwetsbare wijken en gebieden. Deze subsidieaanvraag heeft GGDrU als hoofdaanvrager ingediend in samenwerking met het Louis Bolk Instituut, Universiteit Utrecht, provincie Utrecht en de gemeenten Zeist, Nieuwegein, Amersfoort en Utrecht. Zon MW neemt april 2024 een besluit over de ander aanvraag.

Jaarstukken 2023 GGD regio Utrecht

Pagina 12

Infectieziektebestrijding (IZB) Algemeen: Team Infectieziektebestrijding geeft informatie over hoe inwoners zich kunnen beschermen en hoe zij de verspreiding van infectieziektes kunnen voorkomen. Het afgelopen jaar was de infectieziektebestrijding actief betrokken bij testen en vaccineren, het opsporen van infectieziektebronnen en uitvoeren van contactonderzoek, bestuurlijke advisering, doelgroepenbeleid, publieksvoorlichting, uitbraakmanagement, advisering infectiepreventie en risicocommunicatie. Algemeen beeld infectieziektes In 2023 gaven de volgende drie infectieziektes de meeste meldingen: -

-

-

Rabiësblootstelling (233 meldingen): Na de COVID-19 periode is het reizen weer toegenomen. Daarmee is ook het aantal risico-incidenten op hondsdolheid toegenomen. Dit heeft geleid tot hogere aantallen consulten ter risico-inschatting en bescherming tegen rabiës-risico. Scabiës (208 patiënten: grote onderschatting want betreft geen meldingsplichtige ziekte). De scabiësinfecties zijn blijvend hoog in aantallen en verspreiding in 2023. GGDrU heeft ingezet op meerdere interventies: informatie en advies, doelgroepgericht via diverse media, continueren van scabiës-spreekuur, landelijk adresseren en regisseren van scabiësproblematiek en inzet op wetenschappelijk onderzoek. Kinkhoest (171 meldingen): Tijdens de COVID-19 periode was het aantal kinkhoestbesmettingen extreem laag, waarschijnlijk mede door de COVIDmaatregelen. De huidige toename lijkt een terugkeer naar de aantallen van voor de pandemie.

Nota bene: In 2023 zag GGDrU een toename van invasieve infecties met groep A streptokokken (iGAS), dit was ook landelijk te zien. De meldplicht is uitgebreid wat leidt tot meer contactonderzoek en uitgebreider voorschrijven van preventieve antibiotica om verdere ziektegevallen te voorkomen. De meeste telefonische vragen gingen over scabiës (1.036), rabiësblootstelling (126) en prikaccidenten (61). Daarnaast waren er in 2023 meerdere grote uitbraken, waaronder Legionella in twee waterzuiveringsinstallaties (13 bevestigde legionella-patiënten bij betrokken) en meerdere (7) MRSA clusters. COVID-19 In opdracht van het ministerie van VWS stond GGDrU klaar voor de inwoners in regio Utrecht die in aanmerking kwamen voor een basisserie- of herhaalvaccinatie tegen COVID-19. Najaarscampagne In het najaar vond de vaccinatiecampagne COVID-19 plaats voor kwetsbare doelgroepen waaronder: • Mensen > 60 jaar • Medische hoog risicogroepen (volwassenen en kinderen) • Medische risicogroepen (griepprikgroep 18+) • Zwangeren (rond de 22 weken), • Zorgmedewerkers met direct patiëntencontact (16+) Er waren twee grote locaties in de steden Utrecht en Amersfoort, aangevuld met kleine popup locaties waar bezoekers terecht konden.

Jaarstukken 2023 GGD regio Utrecht

Pagina 13

Mobiele teams Onze mobiele vaccinatie-teams zijn op pad gegaan langs zorginstellingen en niet-mobielethuiswonende-inwoners van regio Utrecht. HPV 18+ Sinds 30 januari 2023 is in opdracht van de minister van volksgezondheid gestart met de HPV 18+ vaccinatiecampagne. Een tijdelijke, landelijke HPV-vaccinatiecampagne waarin alle nog niet (volledig) gevaccineerde vrouwen en mannen die in 2022 19 t/m 26 jaar de kans kregen om zich te laten vaccineren tegen HPV. Voor de HPV 18+ vaccinatie kon men terecht op de grote locaties in de steden Utrecht en Amersfoort. De opkomst voor de HPV-vaccinatie in het najaar van 2023 was ongeveer 60%. Vaccinatievoorziening Het RIVM en GGDGHOR Nederland hebben in opdracht van het ministerie van VWS de uitvoerbaarheid en haalbaarheid van een vaccinatievoorziening voor volwassenen bij GGD'en in kaart gebracht. Onderzocht is wat er nodig is om GGD’en meer zichtbaar te maken als uitvoerder én expert op het gebied van vaccinaties. Met als doel: • Toegankelijke en betrouwbare informatie • Een hogere vaccinatiegraad • Minder complex proces • Betere samenwerking en beter delen van expertise • Sneller kunnen inspelen op veranderingen en snel kunnen opschalen bij een pandemie. GGDrU is nauw betrokken bij deze opdracht. Naar verwachting neemt het ministerie van VWS halverwege 2024 een besluit over de te nemen stappen.

Binnen GGDrU is een plan gemaakt om hier klaar voor te staan en ondertussen de COVID 19 en HPV 18+ prikken te kunnen blijven zetten. MUIZ MUIZ staat voor Meldpunt voor Uitbraken Infectieziekten & Bijzonder resistente microorganismen (BRMO). De MUIZ-applicatie, zorgt dat uitbraken digitaal gemeld kunnen

worden door instellingen. In 2023 zijn 30 nieuwe zorgorganisaties aangesloten, hiermee zit GGDrU op een totaal van 65 actieve instellingen die uitbraken melden. In 2023 hebben deze zorgorganisaties in totaal 157 meldingen gedeeld met elkaar en GGDrU. Waardoor potentiële uitbraken sneller zijn opgespoord en konden worden opgepakt. Inspecties piercing, permanente make-up en tattoo In totaal zijn er 116 inspecties gedaan op hygiëne en veiligheid bij make-up, tattoo en piercing organisaties in de regio Utrecht. Infectiepreventie opvanglocaties GGDrU heeft in 2023 weer opvanglocaties voor Oekraïners en asielzoekers en dak- en thuislozen bezocht en geadviseerd over infectiepreventie. Op deze manier draagt GGDrU bij aan het voorkomen van infectieziektes op opvanglocaties. Vogelgriep en gezonde leefomgeving Er is wereldwijd sprake van een blijvende en toenemende verspreiding van vogelgriep in vogel- en zoogdierpopulaties. GGDrU heeft een meerjarenplan opgesteld wat is afgestemd op de doelen vanuit de bestuursagenda. Dit plan is afgestemd op het

Jaarstukken 2023 GGD regio Utrecht

Pagina 14

Nationaal actieplan zoönosen. GGDrU is hiermee actief bezig met voorlichting, diagnostiek, monitoring en bescherming van mensen die mogelijk blootgesteld zijn aan vogelgriep. In 2023 heeft GGDrU een uitbraakoefening van een opkomende infectieziekte vanuit Kennisnetwerk Zoönosen Midden-Nederland georganiseerd. VIP programma: In 2023 is begonnen met het vormgeven van VIP programma (Versterking Infectieziektebestrijding en Pandemische paraatheid. Hiermee is GGDrU beter crisis-paraat, met in het bijzonder voor een crisis in de infectieziektebestrijding. Resultaat inzet 2023: 1) Er zijn kwetsbaarheden weggenomen door verschillende expertises aan te nemen voor een robuuster en parater team. 2) Versterking van monitoring en surveillance: versterking capaciteit data- en sturingsinformatie infectieziektebestrijding. 3) Wetenschappelijk onderzoek: Met betrekking tot onderzoek is in 2023 een promovendus gestart op het onderwerp pandemische paraatheid en datagedreven werken en één onderzoeker is gestart op het onderwerp scabiës (schurft). 4) Daarnaast neemt GGDrU deel aan landelijke trajecten met betrekking tot meer bovenregionale samenwerking. 5) Opleiden: Het programma voorziet in het versnellen en intensiveren van het opleiden tot professionals infectieziektebestrijding.

Reisadvies Voor het team Reisadvies en -vaccinaties was 2023 een goed jaar: Het gehele jaar heeft ons team haar taken kunnen uitvoeren zonder Covid gerelateerde reisbeperkingen. Het herstelde toerisme en toegenomen internationale reisverkeer hebben duidelijk positieve gevolgen gehad voor het aantal spreekuren, het aantal klanten en de omzet. Voor het eerst sinds 2019 werd een omzet geboekt van meer dan twee miljoen euro en is het vorig jaar al gestegen financiële eindresultaat dit jaar opnieuw sterk verbeterd. Break-even ligt volgend jaar in het verschiet. Kostenbeheersing en wendbaarheid zijn daarbij van groot belang. Begin 2023 is daartoe de telefonische dienstverlening geïntegreerd in ons algemene KCC en in het laatste kwartaal hebben we het verouderde en kostbare ICT-systeem vervangen door een aantrekkelijker – met betrekking tot kosten en gebruikersvriendelijkheid - en toekomstbestendig alternatief. Omdat de vraag naar reisadvies en vaccinaties continu ons aanbod overstijgt, hebben we het team van Reisverpleegkundigen uitgebreid en dat zullen we ook in 2024 weer doen. Zodat Utrechters veilig op reis gaan en gezond kunnen blijven terugkeren. Tuberculosebestrijding (TBC) TBC (tuberculose) is een melding plichtige infectieziekte die wordt veroorzaakt door de tuberkelbacterie. Deze bacterie kan ernstige ontstekingen veroorzaken.

TBC kan overal in het lichaam voorkomen, maar de meest voorkomende is longtuberculose. Als een patiënt niet of niet goed wordt behandeld, kan de ziekte dodelijk zijn. We maken onderscheid tussen actieve TBC ziekte en een Tuberculose infectie (TBI). In het laatste geval ben je nog niet ziek en kun je het niet doorgeven. Je draagt de bacterie bij je. Je hebt wel kans om in de toekomst actieve TBC te ontwikkelen. Het aantal actieve TBC meldingen is in 2023 licht gedaald ten op zichte van 2022 terwijl het aantal latente TBC infecties is gestegen.

Jaarstukken 2023 GGD regio Utrecht

Pagina 15

Dit heeft te maken met dat er landelijk meer ingezet wordt op het actief opsporen en behandelen van personen met een infectie. Met als doel vroegtijdig personen met infectie te behandelen om actieve ziekte in de toekomst te voorkomen. Deze wijzigingen zorgen een toename in het aantal gevonden infecties en de behandeling hiervan. Het team Tuberculosebestrijding GGDrU werkt samen in het Regionaal Expertise Centrum Noord West TBC. Dit is een samenwerking van TBC teams van 7 GGD-en. Door deze samenwerking borgen we onze gemeenschappelijke expertise, kwaliteit en flexibiliteit op het gebied van tuberculosebestrijding. Forensische geneeskunde (FG) De Forensische Geneeskunde levert een onmisbare bijdrage in (straf)recht, openbare orde en volksgezondheid. GGD’en voeren de forensische geneeskunde uit vanuit hun maatschappelijke opgave voor de gezondheid en veiligheid van kwetsbare mensen. De FG omvat drie deelgebieden met verschillende opdrachtgevers: -

-

-

Lijkschouw. Het geven van een objectief medisch oordeel over feitelijke doodsoorzaken, in opdracht van gemeenten die deze taak financieren. In 2023 zijn er 809 lijkschouwen gedaan, waarvan er 162 als een natuurlijke dood zijn beoordeeld en 647 een niet natuurlijke dood. Ook zijn er 674 schouwen gedaan na euthanasie Forensisch medisch onderzoek (FMO) vindt plaats in opdracht van de politie en het Openbaar Ministerie (OM). FMO is het lichamelijk letselonderzoek van verdachten, daders en slachtoffers van (gewelds)misdrijven en/of zedenzaken. In het jaar 2023 zijn door GGDrU 61 letselbeschrijvingen gemaakt en zijn er 10 onderzoeken uitgevoerd naar mogelijke kindermishandeling. Medische zorg voor arrestanten (MAZ) vindt plaats in opdracht van de politie. In de regio Utrecht wordt deze taak momenteel uitgevoerd door een andere partij. In de regio Flevoland en Gooi en Vechtstreek waar we intensief mee samenwerken wordt dit wel door de forensisch artsen van de GGD uitgevoerd. In 2024 zal middels een aanbesteding bekend worden of GGDrU deze taak zal gaan uitvoeren voor heel de politieregio Midden-Nederland. Alle artsen die nu van de opleiding komen, zijn opgeleid om de MAZ uit te voeren. Om een aantrekkelijke werkgever te zijn met een gevarieerd takenpakket is het van belang ook arrestantenzorg uit te voeren.

Begin december 2023 is de aanbesteding gepubliceerd en wordt gewerkt aan de inschrijving.

Personele bezetting en (team)ontwikkeling Zoals bekend is de huidige capaciteit van in te zetten forensisch artsen en verpleegkundigen landelijk op een zorgelijk niveau. Desondanks lukt het GGDrU nog om alle roosters te vullen, maar dit vraagt aandacht voor de komende jaren. De uitstroom zal de komende vijf jaar hoog zijn doordat meerdere artsen de pensioengerechtigde leeftijd behalen (of deze al zijn gepasseerd). Het aantrekken en opleiden van nieuwe artsen is dus van groot belang. GGDrU is bevoegd artsen in opleiding te begeleiden en dat doen wij dan ook. Landelijk is een oproep gedaan meer opleidingsplekken te bieden en daar heeft de GGDrU gehoor aan gegeven. Ook wordt er gewerkt aan uitbreiding van het team opleiders. GGDrU zet zich ook op ander manieren in om het mooie en vanuit het publieke belang essentiële vak van de Forensische geneeskunde te promoten. Naast dat wij aansluiten bij landelijke campagnes hebben we in 2023 bijgedragen aan de podcast; ‘Vrolijk op Plaats delict’ (link). Hierin wordt een indringende en bevlogen inkijk gegeven in het vak van Forensische Geneeskunde.

Jaarstukken 2023 GGD regio Utrecht

Pagina 16

GGDrU gekozen tot centrum-GGD van nieuwe regionale samenwerking Er is een landelijke ontwikkeling gaande van opschaling naar de tien politieregio's om de dekking van forensisch artsen te kunnen verzekeren. GGDrU loopt hierin voorop, want werkt al jaren intensief samen met GGD Flevoland en GGD Gooi en Vechtstreek. Er werd in 2023 al samengewerkt in een rooster en een rijdende achterwacht voor de hele regio. Eind 2023 zijn alle betrokken GGD’en akkoord gegaan en is getekend voor de vorming van een centrum-GGD voor de uitvoering van de Forensische Geneeskunde in MiddenNederland. GGDrU is de gekozen centrum-GGD en vanaf 1-1-2024 zijn alle medewerkers werkzaam voor de GGDrU. Seksuele Gezondheidszorg Aanvullende Seksuele Gezondheidszorg (ASG) GGDrU houdt soa- en seksualiteitspreekuren voor kwetsbare groepen en groepen met een verhoogde kans op soa. In 2023 zijn 5.683 consulten soa- en seksualiteitshulpverlening uitgevoerd. Vanwege de financiële knelpunten heeft GGDrU de keuze moeten maken het spreekuuraanbod af te schalen om ruimte te creëren om personen in een kwetsbare positie beter te bereiken. Deze wijziging is halverwege 2023 doorgevoerd. Het gevolg hiervan is dat de problematiek die het team signaleert geregeld meer complex en heftiger van aard is. GGDrU volgt wat hiervan de impact is op zowel onze medewerkers als de dienstverlening.

Het team Seksuele Gezondheid maakt via professionals en direct bij doelgroepen (in een kwetsbare positie) het aanbod van soa- en seksualiteitszorg beter bekend. We werken hierin samen met netwerkpartners zoals jongerenwerk, buurtteams, maatschappelijk werk en AZC’s. Ook worden soa- en seksualiteitsconsulten op locaties in de provincie Utrecht aangeboden. Financieel knelpunt ASG Mede dankzij bestuurlijke gesprekken tussen GGDrU en VWS over dat niet alle risicogroepen gezien kunnen worden en de beperkte ruimte voor outreachend werk, heeft de ‘toekomstverkenning ASG’ plaatsgevonden. Het rapport is eind 2023 gepubliceerd met een kamerbrief. In de kamerbrief wordt aangegeven dat het belangrijkste knelpunt, de grote financiële tekorten met nadelige gevolgen voor de volksgezondheid, niet opgelost kan worden door het demissionair kabinet. GGDrU zal samen met de andere coördinerende GGD’en en GGD GHOR Nederland blijven lobbyen bij de Tweede Kamer en het nieuwe kabinet voor het ophogen van financiering voor de ASG. Kamerbrief aanbieding toekomstverkenning Regeling aanvullende seksuele gezondheidszorg | Kamerstuk | Rijksoverheid.nl PrEP-zorg Bij GGDrU zijn eind 2023 620 personen in PrEP-zorg, gefinancierd vanuit de landelijke PrEP-pilot en aanvullende middelen van de gemeente Utrecht. De wachtlijst voor PrEPzorg was ietwat afgenomen, maar is intussen weer toegenomen tot 650 personen.

De landelijke pilot loopt medio 2024 af. De minister van VWS heeft aangegeven dat hij PrEPzorg via GGD’en continueert. De -voor regio Utrecht- nadelige ASG verdeelsleutel werd voor de PrEP-pilot ook gebruikt. Hierover is een gesprek gepland met VWS, RIVM en andere coördinerende GGD’en om de verdeling te veranderen. Transkliniek Utrecht Half 2023 is GGDrU gestart met de voorbereidingen voor Transkliniek Utrecht samen met Colored Qollective. Transkliniek Utrecht is een laagdrempelige voorziening van waaruit zorg geboden wordt voor specifieke groepen personen binnen de trans- en non-binaire gemeenschap in een kwetsbare positie, die te maken heeft met extra barrières in de Jaarstukken 2023 GGD regio Utrecht

Pagina 17

toegang tot zorg. Het gaat om trans- en non-binaire personen die ongedocumenteerd zijn, sekswerk doen en/of van kleur zijn. Sinds september 2023 vindt maandelijks een kliniekdag plaats. In totaal hebben 33 personen zich aangemeld voor de zorg van Transkliniek Utrecht en 16 personen hier al gebruik van kunnen maken. Ondersteunen van scholen bij relationele en seksuele vorming In het voorjaar vindt jaarlijks landelijke de projectweek ‘De Week van de Lentekriebels’ plaats over relaties, seksualiteit en weerbaarheid op het speciaal- en basisonderwijs. Rutgers (expertisecentrum seksualiteit) organiseert deze week met GGD’en sinds 2006. Scholen kiezen zelf of zij meedoen met de projectweek en welk lesmateriaal zij gebruiken. Rutgers en GGD’en adviseren scholen om ouders vooraf te informeren over de lessen en wat ze daarin bespreken. Dit jaar kreeg Rutgers veel vragen van scholen vanwege onrust onder ouders. De onrust ontstond door verspreiding van nepnieuws. GGDrU heeft navraag gedaan onder de scholen die deelnamen aan de Week van de Lentekriebels. Vijf scholen gaven aan geworsteld te hebben met reacties van ouders. We hebben scholen bijgestaan in de vorm van extra ingelaste ouderavonden, advies over hoe het gesprek met ouders aan te gaan en hoe voor te bereiden op komend schooljaar.

De meeste scholen hebben op een prettige manier, zoals ze gewend waren, aandacht kunnen besteden aan relationele en seksuele vorming en mooie gesprekken gevoerd met hun leerlingen; GGDrU is zelf ook naar verschillende avonden gegaan om ouders te woord te staan. Stimuleringsregeling Relaties en Seksualiteit Scholen konden zich begin 2023 inschrijven voor ronde 7 van de regeling. 74 scholen (PO/SO V(S)O en MBO) uit de provincie Utrecht vroegen de regeling aan. De subsidie is uiteindelijk aan 27 scholen toegekend in regio Utrecht en 15 in de gemeente Utrecht. Scholen geven aan tijd en budget te willen benutten voor: training van medewerkers, advies van de GGD, aanschaf lesmateriaal en het vergroten van draagvlak voor het thema binnen de school. Gemeenten kunnen via maatwerkafspraken GGDrU in de gelegenheid stellen de scholen die behoefte hebben te ondersteunen. SchoolsOUT In opdracht van provincie Utrecht en gemeenten Amersfoort en Utrecht heeft GGDrU de interventie SchoolsOUT geïntroduceerd op het voortgezet onderwijs in de provincie Utrecht. GGDrU ondersteunt scholen bij aandacht voor seksuele en genderdiversiteit. Eind 2023 is samenwerking met 28 schoollocaties gerealiseerd. Het programma wordt in 2024 afgerond.

Publieke gezondheid bij rampen en crisis In 2023 heeft GGDrU verschillende activiteiten in het kader van Opleiden, Trainen en Oefenen (OTO) uitgevoerd om de organisatie zo goed mogelijk voor te bereiden op toekomstige rampen en crises. Dit werd op zowel individueel als teamniveau georganiseerd, alsook met sommige partners van de GGD. Kennisnetwerksessies en symposia, bijvoorbeeld van het Nederlandsche Instituut voor Publieke Veiligheid (NIPV), spelen in het vakbekwaam worden en blijven ook een rol. Zo bouwen we als GGDrU een netwerk op zodat we elkaar tijdens echte crisissituaties sneller kunnen vinden. Additioneel hebben we ingezet op een pandemisch parate organisatie middels team Crisis Paraat. Team Crisis Paraat bestaat uit een kernteam en parate medewerkers (medewerkers uit verschillende teams van de GGD die affiniteit hebben met crises) die ingezet kunnen worden indien een nieuwe langdurige crisis zich voordoet. Deze

Jaarstukken 2023 GGD regio Utrecht

Pagina 18

medewerkers krijgen een initiële basistraining in crisis hantering en komen meerdere keren per jaar samen. We werken steeds nauwer samen met de Geneeskundige Hulpverleningsorganisatie in de Regio (GHOR) in zaken rondom de vakbekwaamheid van de verschillende medewerkers en teams. Publieke Gezondheid Asielzoekers Binnen de dienstverlening Publieke Gezondheid Asielzoekers (PGA) werden in 2023 de volgende gezondheidszorgtaken uitgevoerd in opdracht van het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA): jeugdgezondheidszorg (JGZ), tuberculosebestrijding (TBC), jaarlijkse hygiënecontrole van voorzieningen in COA-opvanglocaties (THZ), infectieziektebestrijding (IZB) en gezondheidsbevordering (GB). Gezondheidsbevordering bestaat uit het organiseren en uitvoeren van collectieve gezondheidsvoorlichting aan asielzoekers in de COA-opvanglocaties, waardoor asielzoekers meer zicht krijgen op gezondheid en gezond gedrag. Thema's waarover voorlichting is gegeven in 2023 zijn bijvoorbeeld Gezondheidszorg in Nederland, Infectiepreventie & hygiëne, Omgaan met spanning & stress en Seksuele Gezondheid. Naast de zes vaste opvanglocaties voor asielzoekers in onze regio, hebben we deze taken gedurende het jaar ook uitgevoerd op nieuwe (crisis)noodopvanglocaties. Dit vroeg veel flexibiliteit en snel handelen van medewerkers.

Hierbij hadden we extra aandacht voor de kwetsbare groep alleenstaande minderjarige vreemdelingen (AMV's). We voerden deze taken ook uit voor statushouders, in opdracht van een aantal gemeenten. Toezicht kinderopvang Toezichthouders van GGDrU voeren conform art 1.61 Wet Kinderopvang inspecties uit bij de kinderopvanglocaties in gemeenten om te zien of deze voldoen aan de kwaliteitseisen, en geven hierover advies aan de gemeenten. In de tweede helft van 2023 werd duidelijk dat het voor GGDrU niet mogelijk bleek om de wettelijke opdracht, zijnde 100% van de kinderdagverblijven en buitenschoolse opvang (KDV/BSO) bezoek en 50% gastouder bezoek, te behalen. Eind september is, in overleg met de alle gemeenten uit onze regio, besloten om BSO-locaties met een groen risicoprofiel te bezoeken aan de hand van een verkort onderzoek. Hierdoor werd tijd gewonnen, die voor andere gastouder, KDV of BSO locaties kon worden ingezet. Helaas heeft GGDrU in november geconstateerd dat ondanks deze maatregelen, de opdracht in een aantal gemeenten niet haalbaar bleek. In overleg met de betreffende gemeenten is een keuze gemaakt welke onderzoeken in 2023 nog zijn afgerond en welke in 2024 worden gedaan. Hierbij is gekeken naar het risicoprofiel van de opvanglocaties en geluisterd naar de wensen en voorkeuren vanuit de gemeente.

En uiteraard is de intentie uitgesproken om het aantal gemiste onderzoeken tot een minimum te beperken, hetgeen ook is gelukt. De verklaring voor het niet kunnen voldoen aan de wettelijke opdracht is de volgende: -

-

In 2023 is er een andere wijze van toezicht gehouden, het flexibele toezicht. Dit houdt in dat er minder verplichte inspectiepunten zijn, en dat er meer ruimte is voor uitgebreider of diepgaander onderzoek, zo mogelijk ook op ‘nieuwe inspectiepunten’. Dit heeft afgelopen jaar geresulteerd in substantieel meer tekortkomingen, met het meerwerk dat daar logischerwijs uit voortvloeit. Dit betekent dat er beduidend meer uren aan onderzoeken is besteed dan op voorhand voorzien was. Per 1 juli 2023 is er een wetswijziging van kracht, die betrekking heeft op het vaste gezichtencriterium en de 3-uursregeling. Hierdoor moeten we op extra onderdelen in

Jaarstukken 2023 GGD regio Utrecht

Pagina 19

-

-

-

-

het beleid controleren, terwijl hier niet evenredig meer tijd voor beschikbaar is. Daarnaast vraagt ook het toezicht op de praktijk meer tijd omdat de toezichthouder nu per situatie alles uit moet vragen en moet beoordelen of er verantwoorde kinderopvang wordt geboden. In de kinderopvang is een enorm personeelstekort. Dit wordt ook duidelijk zichtbaar tijdens de inspectiebezoeken, wat resulteert in tekortkomingen in het onderzoeksrapport. Tekortkomingen vereisen een correcte en gedetailleerde beschrijving, om vervolgens een handhaafadvies te kunnen geven. Dit betekent meerwerk, dat wel uitgevoerd wordt, maar niet in rekening wordt gebracht bij de gemeente. Vanaf 2023 is het wettelijke percentage voor het bezoeken van voorzieningen gastouderopvang (VGO) gestegen van 5% naar 50%. Wij waren hierop voorbereid. Echter hebben wij, door het vertrek van een aantal collega’s, andere collega’s extra moeten inwerken op het inspecteren van VGO’s. GGDrU heeft, net als de kinderopvang en vele andere branches, ook te kampen met een personeelstekort. Het team moest uitgebreid worden, een aantal collega’s vertrok; het bleek niet makkelijke kwalitatief goede opvolging te vinden. Daarbij kost het een aantal maanden om een nieuwe collega volledig ingewerkt en daarmee productief te hebben. Dit heeft effect op de beschikbare uren voor alle onderzoeken.

Ook in het team Toezicht Kinderopvang hebben wij in 2023 te maken gehad met bovengemiddeld langdurig verzuim. Ook dit drukte op de productiviteit.

Toezicht Wmo GGDrU voert het Wmo toezicht uit voor 24 gemeenten in de regio Utrecht (De gemeenten Utrecht en Eemnes nemen Toezicht WMO niet af bij GGDrU). De toezichthouders stimuleren en adviseren de Wmo-organisaties om de kwaliteit te verbeteren en stellen rapporten op voor de gemeenten. Hierin staat een beschrijving van de kwaliteit en een advies aan de colleges B&W met betrekking tot monitoren en handhaven. Het protocol Openbaarmaking en het herziene Regionaal kader Handhaving zijn vastgesteld door alle colleges van B&W. GGDrU maakte in 2023 alle inspectierapporten van regulier kwaliteitstoezicht openbaar; inspectierapporten van signaalgestuurde onderzoeken en calamiteitentoezicht worden nog niet openbaar gemaakt. De openbaarmaking draagt bij aan transparant toezichthouderschap. Wij hebben in 2023 80% van de opdracht (door gemeenten aangeleverde jaarplannen) gehaald. In nauw overleg met de inkoopregio’s prioriteren wij onze werkzaamheden. Oorzaken van niet volledig realiseren van de opdracht ten aanzien van de reguliere onderzoeken zijn: - Zodra we een opdracht vanuit een gemeente krijgen voor signaalgestuurd onderzoeken krijgen, krijgt deze, uiteraard in overleg met de betreffende gemeente, voorkeur boven de reguliere onderzoeken. Signaalgestuurde onderzoeken kosten veel tijd. Dus het aantal lijkt zeer beperkt, maar de tijdsbesteding des te meer.

Dit gaat helaas ten koste van gepland reguliere onderzoeken. - We hebben, net als in 2022 een aantal personele wisselingen gehad, die veel impact hebben gezien de teamgrootte van vier toezichthouders Wmo. Twee nieuwe medewerkers zijn in 2023 gestart, nadat twee ervaren medewerkers zijn vertrokken. Het werven en inwerken van nieuwe medewerkers kost, gezien de benodigde relevante kennis en ervaring, veel tijd. - De openbaarmaking van een onderzoeksrapport van regulier toezicht ligt momenteel bij GGDrU. Voor het eventuele bezwaar op deze openbaarmaking wordt vanuit gemeenten veelvuldig (inhoudelijke) ondersteuning gevraagd, wat ten koste gaat van de tijd voor andere onderzoeken.

Jaarstukken 2023 GGD regio Utrecht

Pagina 20

-

Er zijn in 2023 (wederom) veel onderzoeken gedaan die aanzienlijk meer tijd hebben gekost dan voorzien, met name volgend uit de geconstateerde tekortkomingen en de ermee gepaard gaande extra werk.

Onze prestaties 2023 ten aanzien van gezonde en veilige leefomgeving 809

431

5.683

lijkschouwen

meldingen gezondheid in de leefomgeving opgepakt

soa-consulten personen in PrEP-zorg: 620

(o.a. laagfrequent geluid, vocht en schimmel, lood in drinkwater, 5G)

nieuwe personen in PrEP-zorg: 133 PrEP follow-up-consulten: 1.770

Groepsvoorlichtingen voor asielzoekers:

18.200 Reisadvies klanten

116 19

Voor statushouders: 28

42 Scholen Stimuleringsregeling Relaties & Seksualiteit

calamiteiten/incidenten met inzet PSH Top 3 meldingen infectieziekten: - Rabiësblootstelling 233 - Scabiës 208

Actieve TBC 45 patiënten en

- Kinkhoest 171

1.247 TBC vaccinaties (BCG)

latente TBC 140 infecties Telefoontjes over infectieziektes (naast Covid-19), waarvan over:

116 inspecties Permanente make-up (PMU), en tattoo en piercing

WMO toezicht: onderzoeken kwaliteit: 47 signaal onderzocht: 4 calamiteiten onderzoeken: 7 (21 meldingen ontvangen)

Jaarstukken 2023 GGD regio Utrecht

rabiësblootstelling: 126 scabies: 1036 prikaccidenten: 61

reguliere jaarlijkse inspecties: kinderdagverblijven/BSO’s: 945 gastouderbureau’s en gastouders:

537

Pagina 21

Wat heeft het gekost? Hieronder is de gecomprimeerde productgroep-rekening van de pijler ‘Gezonde en veilige leefomgeving’ weergegeven (alle bedragen x €1.000). Een positief saldo betekent overigens een voordelig resultaat.

Voor een toelichting van de cijfers wordt verwezen naar de jaarrekening. In de jaarrekening wordt tevens verduidelijkt of het resultaat incidenteel dan wel structureel van aard is.

1.3.2

Kansrijk Opgroeien

Elk kind heeft het recht om gezond en veilig op te groeien. GGDrU werkt hieraan door op collectief niveau de gezondheid van de jeugd en hun leefomgeving te versterken, en door te signaleren, ontzorgen en normaliseren op individueel niveau. Cruciaal hierbij is aandacht voor hechting, ouderschap, fysieke en mentale gezondheid en weerbaarheid. Onze inzet begint al voor de aanstaande moeder zwanger is en gaat door tot het kind 18 jaar is. Met Jeugdgezondheidszorg (JGZ) voor elk gezin, in samenwerking met team Onderzoek en team Gezondheidsbevordering voor groepen inwoners, creëren we een stevig fundament bij het opgroeien van kinderen tot gezonde volwassenen. Naast dit gezondheidsfundament voor alle kinderen, willen we vooral effect bereiken in gezinnen waar het minder goed gaat. Dat levert gezondheidswinst op, ook voor toekomstige generaties. Wat hebben we bereikt?

•

•

• •

In alle gemeenten is gewerkt aan een goede lokale en regionale samenwerking met partners, zoals scholen, sociale wijkteams, geboortezorgpartners, medische partners, SAVE-teams en welzijnsorganisaties. Zo gaan we gezamenlijk voor een gezonde en weerbare jeugd. Om onbedoelde zwangerschappen van mensen in kwetsbare situaties te voorkomen, is in 2023 het programma Nu Niet Zwanger in alle 26 gemeenten in regio Utrecht beschikbaar gekomen, in lijn met het streven naar landelijke beschikbaarheid van dit programma. Om beter aan te sluiten bij de wensen en behoeften van gezinnen, hebben we nieuwe gespreksmethodieken en andere werkwijzen ingevoerd in de JGZ-dienstverlening. We bleven ons inzetten om een zo hoog mogelijke vaccinatiegraad te realiseren in de regio en om de ontwikkelingen in het Rijksvaccinatieprogramma uit te voeren.

Jaarstukken 2023 GGD regio Utrecht

Pagina 22

•

We hebben meer dan 100 scholen ondersteund met het versterken van een structureel en integraal schoolgezondheidsbeleid.

Wat hebben we daarvoor gedaan? Veranderingen in het Rijksvaccinatieprogramma opgevolgd Het Rijksvaccinatieprogramma is steeds in ontwikkeling, en ook in 2023 waren er veranderingen waarop GGDrU heeft geacteerd. Zo heeft het ministerie van VWS besloten, op advies van de Gezondheidsraad, álle zwangeren (vanaf de 22e week van de zwangerschap) de griepprik aangeboden krijgen bij JGZ tijdens het griepseizoen. De griepvaccinatie beschermt zwangere vrouwen en pasgeboren baby's tegen de ernstige gevolgen van griep, zoals benauwdheid. In 2023 hebben wij deze maternale griepvaccinatie geïntroduceerd. Vrouwen kunnen deze krijgen op het consultatiebureau en tevens kennismaken met JGZ. Daarnaast hebben wij ons voorbereid op een ander nieuw vaccin in het Rijksvaccinatieprogramma: tegen het Rotavirus. We staan we klaar om deze vanaf 1 januari 2024 toe te dienen aan baby’s. Een verandering die vanaf 2022 gaande is, is de HPV-vaccinatie voor alle 10-jarige jongens en meisjes, om hen te beschermen tegen zes vormen van kanker veroorzaakt door het HPV-virus. Dalende vaccinatiegraad In lijn met de landelijke cijfers, daalt de vaccinatiegraad in het Rijksvaccinatieprogramma ook in de regio Utrecht, zowel onder zuigelingen en peuters die op de consultatiebureaus worden gevaccineerd, als bij de groepsvaccinaties onder kinderen en jongeren.

Binnen de GGD regio Utrecht realiseren we een iets hogere vaccinatiegraad dan landelijk. Binnen de regio zijn –als voorheen– grote verschillen zichtbaar. De werkgroep Vaccinatiegraad van GGDrU verdiept zich in deze dalende vaccinatiegraad. Professionals van JGZ werken hierin samen met Infectieziektebestrijding en Onderzoek aan de ontwikkeling van een vaccinatiedashboard en kansen ter verbetering van de regionale vaccinatiegraad, in afstemming met gemeenten.

Ontwikkelingen in de JGZ-dienstverlening In verbinding met ketenpartners werken we continue aan een preventieve ondersteuning voor ouders en jeugdigen die inspeelt op de ontwikkelingen in de maatschappij, en in de behoeften die leven bij gezinnen. In 2023 hebben we bieden van zorg op maat verder geïmplementeerd middels het werken volgens het Landelijk Professioneel Kader (LPK). In plaats van standaard contactmomenten, bespreken we in elk contact met een jeugdige en/of ouder, in gelijkwaardigheid, hoe het vervolg eruit ziet: bij wie, op welk moment en in welke vorm. Deze afweging maken JGZ-professionals op basis van beschikbare (wetenschappelijke) kennis en praktijkervaringen, gecombineerd met de behoeften van de jeugdige en de ouder zelf. Zo is meer maatwerk voor gezinnen mogelijk. Aan de kant van de medewerker is het belangrijk om te zorgen voor interessant werk met voldoende inhoudelijke uitdagingen, om hen zo te blijven binden en boeien op een krappe arbeidsmarkt. GGDrU heeft in een paar teams ervaring opgedaan met functiedifferentiatie, en deed dat in 2023 ook bij JGZ-teams door de functie van Jeugdverpleegkundige door te ontwikkelen, zodat zij taken van jeugdartsen overnemen.

Jaarstukken 2023 GGD regio Utrecht

Pagina 23

Nieuwe aanpak: Kind naar Gezonder Gewicht In 2023 voerden we in Amersfoort een pilot uit van Kind naar Gezonder Gewicht. Dit is één van de ketenaanpakken beschreven in het GALA en IZA. In 2024 zal elke gemeente een start moeten maken om deze ketenaanpak te implementeren. In deze ketenaanpak begeleidt een centrale zorgverlener kinderen met overgewicht (en het gezin). Het gaat om het verhogen van de stabiliteit en welzijn, zodat er meer ruimte komt om met een gezonde leefstijl aan de slag te gaan. De centrale zorgverlener bouwt een vertrouwensband op met het gezin en verbindt hen aan ketenpartners, ook voor collectieve preventie. GGDrU wil met de pilot inzicht krijgen in de randvoorwaarden en uitvoerbaarheid. JGZ krijgt namelijk een belangrijke en uitvoerende rol in de ketenaanpak van alle gemeenten in de regio Utrecht, omdat de uitvoering van de centrale zorgverlener enkel vergoed wordt door de zorgverzekering, als deze functie door een jeugdverpleegkundige van JGZ uitgevoerd wordt. Deze positie van de GGD draagt ook positief bij aan de advisering over overgewicht aan gemeenten en ketenpartners.

Een Kansrijke Start door lokaal en regionaal samenwerken Bij GGDrU en in gemeenten gaat specifieke aandacht uit naar het stimuleren van gezondheid aan het begin van een kinderleven en al voor de zwangerschap: Kansrijke Start. Investeren in de eerste levensjaren levert de grootste winst op voor individu en maatschappij, al vraagt het wel om een lange adem. Kansrijke Start is het landelijk actieprogramma en dat in 2023 5 jaar bestond en is opgenomen als ketenaanpak in GALA en IZA. Alle gemeenten ontvangen inmiddels SPUKmiddelen om hier uitvoering aan te geven. GGDrU adviseerde de 25 gemeenten op maat over lokale èn regionale samenwerking met partners in de geboortezorg, in coalities Kansrijke Start. JGZ-professionals zijn actief deelnemer aan elke coalitie in regio Utrecht.

Nu Niet Zwanger in de hele regio Utrecht Nu Niet Zwanger richt zich op het voorkomen van onbedoelde zwangerschappen van mensen in kwetsbare situaties. Er wordt gestreefd naar landelijke beschikbaarheid van dit programma. 2023 Was het jaar waarin Nu Niet Zwanger in alle 26 gemeenten van regio Utrecht beschikbaar kwam door een besluit van het Algemeen Bestuur van GGDrU. Nu Niet Zwanger is nu in 81% van de gemeenten in Nederland aanwezig. GGDrU verbindt organisaties aan het programma (samenwerking met 120 organisaties in 2023), geeft professionals de basistraining (800 professionals in 2023) en traint aandachtsfunctionarissen (162 aandachtsfunctionarissen bij 60 organisaties in 2023). Hierbij wordt het netwerk binnen lokale coalities Kansrijke Start benut.

Vroeg erbij voor kinderen in kwetsbare omstandigheden Sociaal maatschappelijke problemen zoals een klein sociaal netwerk, armoede en kindermishandeling, zijn een bedreiging voor het gezond en veilig opgroeien van kinderen. We zien in de maatschappij een toename in voorkomen en complexiteit van deze problematiek. Om kwetsbare omstandigheden vroegtijdig te signaleren, is JGZ steeds meer al tijdens de zwangerschap betrokken bij gezinnen Zo gaan wij op aangeven van verloskundigen en ouders zelf op huisbezoek tijdens de zwangerschap om vragen en zorgen van aanstaande ouders te bespreken. Ook hebben in principe alle aanstaande ouders tijdens

Jaarstukken 2023 GGD regio Utrecht

Pagina 24

de zwangerschap al een afspraak op het consultatiebureau, om kennis te maken, zorgen te bespreken en vaccinaties (kinkhoest en griep) te ontvangen. Dit zijn nuttige momenten om preventief ondersteuning te bieden aan een aanstaand gezin. Ook in opvolgende momenten van contact met JGZ, is er aandacht voor het signaleren van geldstress en armoede, en aan het verwijzen van deze gezinnen naar hulp in hun gemeente. Ook hanteren we de Meldcode Huiselijk Geweld en Kindermishandeling. In 2023 was er meer intern overleg met de aandachtsfunctionaris en kwamen er meer informatieverzoeken van Veilig Thuis. GGDrU biedt daarnaast aanvullende diensten (als maatwerk ingekocht door gemeenten) aan ouders in een kwetsbare situatie. Met de interventies VoorZorg en Stevig Ouderschap worden niet alleen ernstige opvoedingsproblemen voorkomen, maar ook de gezondheid en ontwikkelkansen de ouders verbeterd.