F. Raadsinformatiebrief Gebiedsprogramma Regio Foodvalley

Aan de raden van de deelnemende gemeenten aan Regio Foodvalley

uw kenmerk:

uw brief van: ons kenmerk: 23/RFV/Ruimte/230406

behandeld door:

doorkiesnummer:

e-mailadres:

Holmer Doornbos

0318 680 667

Holmer.doornbos@regiofoodvalley.nl

bijlage: -

datum: 6 april 2023

onderwerp: Raadsinformatiebrief Gebiedsprogramma Foodvalley

Geachte raadsleden van de Foodvalley-gemeenten, Met deze brief willen we u informeren over de totstandkoming van het gebiedsprogramma Foodvalley in het kader van de Verstedelijkingsstrategie. Ook geven we de context en samenloop met andere ontwikkelingen rondom ruimtelijke regie weer. Daarmee is deze brief een vervolg op de eerdere raadsinformatiebrieven van november 2022 en december 2022 naar aanleiding van de gemaakte bestuurlijke afspraken over de Verstedelijkingsstrategie. In het kort Vanaf 2020 is regionale samenwerking in het ruimtelijk domein in een stroomversnelling gekomen. In het najaar van 2021 stelden alle raden de Concept Verstedelijkingsstrategie / Verstedelijkingsconcept deel 2 en de Regionale Ruimtelijke Verkenning (RRV) vast. Dit is onze gezamenlijke ruimtelijke agenda, een basis die we verder verdiepen en uitbouwen. Het verdiepen gebeurt bijvoorbeeld via het ontwikkelen van het Regionaal Perspectief voor het Landelijk Gebied1 (RPLG). De Regionale Ruimtelijke Verkenning en het Verstedelijkingsconcept zijn ook de inbreng geweest voor de Opgavebeschrijvingen / gebiedsuitwerkingen verstedelijkingsstrategie (vastgesteld najaar 2022). Daarmee bouwen we ons partnerschap uit met waterschap, rijk en provincies zodat we gezamenlijk onze opgaven kunnen realiseren. De komende periode wordt op verschillende niveaus onverminderd hard gewerkt aan de ruimtelijke opgaven.

Zelf maken we nu stappen naar uitvoering in een gebiedsprogramma voor Foodvalley. Het rijk bereidt zich voor op een herijking van de Nationale Omgevingsvisie. De provincies zijn in dit kader gevraagd om ‘ruimtelijke puzzels’ te leggen, die moeten leiden tot afspraken tussen provincies en rijk. Dit geldt dus ook voor Utrecht en Gelderland. We zien en ervaren dat er daardoor veel gebeurt op verschillende tafels tussen rijk en provincies als het gaat om de ruimtelijke inrichting van Nederland. We willen zoveel mogelijk de kansen benutten die deze dynamiek met zich mee brengt. Onze gezamenlijke basis vormt onze inzet in de gesprekken met provincies en rijk die momenteel gaande zijn.

1 Zie o.a. Raadsinformatiebrief Regionaal Perspectief Landelijk Gebied Foodvalley, 12 januari 2023

Datum: Betreft:

9-3-2023 Raadsinformatiebrief Gebiedsprogramma Foodvalley

In deze brief gaan we in op de stand van zaken van het gebiedsprogramma Foodvalley. Vervolgens gaan we in op hoe de regie op de ruimtelijke ‘puzzel’ van Nederland in onze regio plaatsvindt. De manier waarop raden betrokken worden geven we daarna weer. Zowel het gebiedsprogramma als de ontwikkelingen op rijks- en provinciaal niveau zijn veel om in een raadsinformatiebrief te bespreken. Daarom nodigen wij u van harte uit voor de regionale raadsinformatiebijeenkomst van woensdag 10 mei om u duiding te geven, overzicht te bieden en antwoord te geven op vragen die leven. Gebiedsprogramma Foodvalley De Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley komt inmiddels in de fase van uitvoering. Dat gebeurt in belangrijke mate met gebiedsprogramma’s: uitvoeringsagenda’s op basis van de gebiedsuitwerkingen die u in het najaar van 2022 heeft vastgesteld. In de gebiedsprogramma’s geven gemeenten, waterschappen, provincies en soms ook het rijk aan wat zij samen gaan doen om de Verstedelijkingsstrategie uit te voeren en wanneer. Dit gebeurt in elk deelgebied van de Verstedelijkingsstrategie. We hebben ervoor gekozen om één gebiedsprogramma voor Foodvalley te maken; daarmee voegen we de deelgebieden Foodvalley Noord en Foodvalley Zuid samen. Met één gebiedsprogramma benutten we de meerwaarde van regionaal samenwerken en voorkomen we extra bestuurlijke drukte per deelgebied.

Dit geldt niet alleen voor de Verstedelijkingsstrategie, maar ook voor andere ruimtelijke trajecten waarvoor we gezamenlijk betrokken worden door andere overheden. Kortom we stellen onze regio centraal. Verstedelijkingsopgave, landelijk gebied en energie Het gebiedsprogramma hoort tenminste te bestaan uit projecten op elk van de bouwstenen economie, mobiliteit, leefomgeving en wonen uit de Verstedelijkingsstrategie. In het gebiedsprogramma Foodvalley gaan we een stukje verder en nemen we nu ook al de projecten mee vanuit de regionale programma’s voor energie en het landelijk gebied. Daarmee leggen we een zo integraal mogelijke basis voor een gezamenlijke ruimtelijke agenda. Dit helpt onze eigen agenda maar sluit ook goed aan op provinciale en nationale agenda’s (zoals de ruimtelijke puzzel, zie hierna). De projecten in het gebiedsprogramma kenmerken zich door de noodzaak om bovenlokaal te worden opgepakt. Vaak zijn het onderzoeken of verkenningen, zoals naar de kansrijkheid van stations of (hoogwaardig) openbaar vervoer in de regio, projecten op het gebied van planvorming, zoals woningbouwprogrammering en locatieafwegingen, maar ook realisatieprojecten waaronder de aanleg van infrastructuur voor de ontsluiting van woonlocaties. Het gebiedsprogramma wordt na de zomer 2023 vastgesteld door de colleges en kan gedurende de looptijd tussentijds worden bijgesteld.

Uiteraard informeren wij u hierover. De lijst van projecten in het gebiedsprogramma maakt duidelijk dat er veel moet gebeuren om alle opgaven die in het ruimtelijk domein spelen het hoofd te bieden. Het is goed te realiseren dat dit geen geheel nieuwe lijst is van projecten. Een belangrijk deel van de werkzaamheden wordt geborgd via de lopende programma’s van de regio binnen de Strategische Agenda. Maar nog niet alles. Juist voor deze opgaven is de samenwerking met de partners in de Verstedelijkingsstrategie nodig. Ook zal hiervoor van gemeenten meer gevraagd worden. In de Kaderbrief 2024 - 2027 is dit expliciet benoemd. Bestuurlijk Het gebiedsprogramma beschrijft ook hoe de sturing op het programma wordt vormgegeven. De kern hiervan is een regionale bestuurlijke tafel, waar de integraliteit van de opgave(n) besproken wordt. Hiermee bouwen we voort op de overlegstructuur die in de regio al bestaat, maar breiden dat uit met provincies en waterschap. Deze structuur dient bovendien om de samenhang met de andere

Datum: Betreft:

9-3-2023 Raadsinformatiebrief Gebiedsprogramma Foodvalley

grote ruimtelijke trajecten te borgen: de Regionale Energiestrategie (RES) én de nationale, provinciale en regionale programma’s in het landelijk gebied. Hiermee bereiken we een regionale beleidsafstemming. De besluitvorming blijft vanzelfsprekend via de bestaande overleggen verlopen (regionaal portefeuillehoudersoverleg-regiobestuur en colleges). Daar waar de bevoegdheid van de raden in beeld komt, komen wij er vanzelfsprekend bij u op terug. Verstedelijkingsprogramma De gebiedsprogramma’s leveren, samen met de bestuurlijke afspraken van het BO MIRT van 2022, de inbreng voor het verstedelijkingsprogramma Arnhem Nijmegen Foodvalley. In dit verstedelijkingsprogramma zijn de projecten opgenomen die voor het gehele gebied van de Verstedelijkingsstrategie relevant zijn (dus ook regio Arnhem Nijmegen) en waar ook het rijk een belangrijke rol in heeft. Aan dit programma wordt nu tegelijkertijd gewerkt, zodat dit tijdens het BO MIRT van najaar 2023 vastgesteld kan worden. De ruimtelijke puzzel van Nederland en de inzet van de regio Op hoofdlijnen spelen er drie bewegingen: 1. De Verstedelijkingsstrategie komt, zoals hierboven aangegeven, in een andere fase. We maken de slag van visie- en strategieontwikkeling naar uitvoering. Daarvoor maken we een gebiedsprogramma Foodvalley en een verstedelijkingsprogramma Arnhem Nijmegen Foodvalley. 2. Meer regie door het Rijk.

De Minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (VRO) neemt meer regie2 op de ruimtelijke inrichting van Nederland. Dat gebeurt nu met name via sturing op provincies in wat de ‘ruimtelijke puzzel van Nederland’ is gaan heten. Daarnaast stuurt het rijk ook via zogenaamde NOVEX-gebieden voor grote opgaven, waarvan Arnhem Nijmegen Foodvalley er één is3. Beide werken ook door in onze regio. 3. Meer integraliteit. Het streven van betrokken overheden, niet in de laatste plaats de regio, is om de opgaven in de fysieke omgeving integraal aan te pakken. Met de Verstedelijkingsstrategie staat al een goede samenwerking tussen rijk, provincies, waterschappen, gemeenten en regio’s op een groot deel van deze opgaven. Nu zoeken we ernaar hoe ook de opgaven in het landelijk gebied en energietransitie nog steviger gekoppeld kunnen worden. De ruimtelijke puzzel van Nederland leidt voor provincies, gemeenten en regio’s tot een ingewikkeld samenspel onder hoge tijdsdruk, waarin bovendien verschillende nieuwe begrippen geïntroduceerd worden. Samen met beide provincies willen we dit proces goed doorlopen en verantwoordelijkheid tonen. Bovenal willen we deze dynamiek benutten om onze gezamenlijke ruimtelijke agenda te realiseren. Het gezamenlijk uitgangspunt van provincies en regio is dat we in dit stadium van de ruimtelijke puzzel geen nieuw beleid of nieuwe visies willen ontwikkelen.

Immers, met de Regionale Ruimtelijke Verkenning en de Verstedelijkingstrategie hebben we onze regionale ruimtelijke agenda al voor een deel, samen met de provincies, bepaald. De Verstedelijkingsstrategie gebruiken we als vertrekpunt, dat we op inhoud aanvullen met de andere grote opgaven die in onze regio spelen, zoals de opgaven in het landelijk gebied en de energieopgave. Wanneer deze opgaven tot nieuwe 2 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2022/05/17/kamerbrief-over-nationale-

regie-in-de-ruimtelijke-ordening 3 De gemeenten Barneveld en Nijkerk maken ook deel uit van Regio Amersfoort dat onderdeel is van het NOVEX-gebied Utrecht/Amersfoort

Datum: Betreft:

9-3-2023 Raadsinformatiebrief Gebiedsprogramma Foodvalley

beleidsvragen leiden, dan gaan we daar een aanvullend proces voor doorlopen. Als dat aan de orde is dan zullen de raden daar positie in hebben: via informatievoorziening vooraf, tussentijds via wensen en bedenkingen en tot slot in de besluitvorming. Voor het landelijk gebied hebben we daar met het proces rond het Regionaal Perspectief Landelijk Gebied al afspraken voor gemaakt. De provincies Utrecht en Gelderland stemmen onderling af, hoe één uitwerking voor Regio Foodvalley past in een gemeenschappelijke beantwoording van de vragen die het rijk stelt. Betrokkenheid van raden De besluitvorming over het gebiedsprogramma en verstedelijkingsprogramma als verdere uitwerking van de Verstedelijkingsstrategie is een bevoegdheid van de colleges. Besluitvorming is voorzien in het najaar, vóór het BO MIRT van 2023 (nog niet gepland). De raden worden vanuit de regio actief over de concept opzet van dit gebiedsprogramma en de interactie met de ruimtelijke puzzel en de vormgeving van rijksregie geïnformeerd via een regionale informatiebijeenkomst op 10 mei aanstaande. Daarna is het mogelijk om lokaal het gebiedsprogramma inhoudelijk te bespreken, mochten raden daar behoefte aan hebben. De regiosamenwerking kan hierbij ondersteunen indien gewenst. Tot slot We constateren dat er op dit moment veel processen geïnitieerd worden door rijk en of provincies.

In deze brief is een inkijk gegeven in een groot deel van deze processen, waarbij het niet eenvoudig is om het overzicht te behouden. Daarom vinden wij het cruciaal dat we gezamenlijk binnen de regio onze basis op orde hebben. Samen met onze partners zijn we nu dan ook bezig met het maken van de slag naar uitvoering. Het gebiedsprogramma geeft overzicht en gebruiken we om met partners concrete afspraken te kunnen maken, zodat gemeenten in staat worden gesteld om projecten daadwerkelijk te kunnen realiseren. En tegelijk zien en ervaren we, dat de manier waarop de rijksoverheid regie voert, veel van andere overheden vraagt en soms nog ver af lijkt te staan van wat in de praktijk nodig is. Dit laat zien dat de samenwerking op regionale schaal essentieel is om hier de focus op te houden. Met vriendelijke groet, namens het algemeen bestuur Regio Foodvalley,

Arjen Droog directeur

René Verhulst voorzitter