F. Brief aan Raden RFV Stavaza NOVEX en RA

Aan de raden van de deelnemende gemeenten aan Regio Foodvalley

uw kenmerk:

uw brief van: ons kenmerk: 23/RFV/Ruimte/…

behandeld door:

doorkiesnummer:

e-mailadres:

Holmer Doornbos

0318 680 667

Holmer.doornbos@regiofoodvalley.nl

bijlage: -

datum: 27 oktober 2023

onderwerp: Stand van zaken NOVEX-ontwikkelperspectief en regioarrangement

Geachte raadsleden van de Foodvalley-gemeenten, Met deze brief willen we u informeren over de stand van zaken van het regioarrangement Foodvalley en het NOVEX ontwikkelperspectief Arnhem Nijmegen Foodvalley. In onze eerdere raadsinformatiebrief van april 2023 en de raadsinformatiebijeenkomst in Veenendaal op 10 mei 2023 hebben wij u al kort meegenomen in beide trajecten. Omdat de verschillende producten in het najaar gereed komen geven we hier de laatste stand van zaken weer. Deze brief is als volgt opgebouwd. Eerst schetsen we kort de inhoudelijke insteek van de regio in beide trajecten op hoofdlijnen. In beide stukken moet immers helder zijn wat voor Regio Foodvalley de hoofdopgaven zijn waar wij aan willen werken. Vervolgens gaan we in op de ontwikkelingen die de afgelopen periode gespeeld hebben en spelen in het proces en wat dit betekent voor de aard van beide producten. Daarna gaan we in op stand van zaken van het regioarrangement en het NOVEXontwikkelperspectief. Hierbij geven we specifieker aan wat de inzet is waarom dit relevant is voor gemeenten. Tot slot gaan we in op het vervolgproces en de positie van de raden daarin. 1. Insteek Regio Foodvalley De Regio Foodvalley staat voor grote ruimtelijke uitdagingen op het vlak van woningbouw, natuur, landbouw, energietransitie, economie en mobiliteit.

Deze grote uitdagingen kunnen gemeenten niet alleen lokaal aanpakken maar vragen samenwerking tussen de overheden in de regio. Wanneer deze partijen hun beslissingen en investeringen goed op elkaar afstemmen kunnen opgaven gerealiseerd worden. Het regioarrangement, ontwikkelperspectief en de ruimtelijke voorstellen zijn bedoeld om die afstemming vorm te geven. Het is belangrijk dat onze regio daarin goed terugkomt. Op 10 mei 2023 hebben we tijdens de raadsinformatiebijeenkomst in Veenendaal gesproken over de manier(en) waarop de regie door het rijk op de ruimtelijke ordening in Nederland 1 weer vorm krijgt. Het rijk werkt aan een nieuw planologisch stelsel voor Nederland. Daarbij wordt zowel bestaande samenwerking op gebieds- en regioniveau gecombineerd met meer hiërarchische sturing op die thema’s die het rijk van nationaal belang acht. De termen regioarrangement, NOVEX1 Zie hiervoor ook de Ruimtelijke ordeningsbrief van het ministerie van BZK:

https://open.overheid.nl/documenten/ronl-0b9aacc522c561fc898c43812fec9d8a759259d0/pdf

Datum: Betreft:

2-10-2023 Stand van zaken NOVEX-ontwikkelperspectief en regioarrangement

ontwikkelperspectief en de ruimtelijke voorstellen van de provincies en de relaties daartussen vinden daarin hun oorsprong. Voor verschillende van deze documenten en instrumenten geldt dat ze binnen een strakke planning samen het voorwerk vormen voor een nieuwe (rijks) Nota Ruimte in 2024/2025. Tijdens de bijeenkomst gaven we aan dat de regio vanuit haar eigen kwaliteiten en ideeën inbreng levert aan bovenstaande producten. De basis daarvoor komt voort uit de Regionale Ruimtelijke Verkenning. Met de regionale ruimtelijke verkenning analyseerden we de ruimtelijke opgaven voor regio Foodvalley op de lange termijn. Deze analyse was vervolgens de basis voor de Verstedelijkingsstrategie en het Regionaal Perspectief Landelijk Gebied (RPLG). De inbreng vanuit de regio was daarmee gebaseerd op, door alle raden vastgestelde, visies en regionale beleidsstukken. Aan het RPLG wordt nu nog gewerkt. Schematisch ziet dit er als volgt uit:

De hoofdlijn van de ruimtelijke opgaven van de regio zien wij als volgt: 1. De schaalsprong als gevolg van de grote woonbehoefte van een aantrekkelijke regio. De regio ontwikkelt zich naar een landelijk gebied van kleinere en grotere levensvatbare dorpen; naar een gebied met meer stedelijkheid in een groene omgeving en bovenal met een eigen identiteit. Dit betekent in onze regio een “schaalsprong”. Een stap naar een hoger niveau van stedelijke voorzieningen en ontsluiting, een forse groei die we bewust en zorgvuldig willen maken, zodat infrastructuur voor fiets en auto, OV-voorzieningen, werklocaties, maar ook voorzieningen op het gebied van cultuur en sport tijdig meegroeien met de grotere én veranderende behoeften van onze inwoners. Daarmee laten we de groei van het aantal woningen in balans blijven met de ontwikkeling van de aantrekkelijkheid en functionaliteit van de hele leefomgeving. 2. De landbouwtransitie en het noodzakelijke natuurherstel Die leefomgeving wordt in onze regio bepaald door de landbouw en natuur. De landbouw is een belangrijke pijler binnen de regio, het produceert ons voedsel, het levert werkgelegenheid en de boeren zijn onze landschapsbeheerders. Daarnaast is de natuur in Regio Foodvalley met de Veluwe van nationaal belang en draagt dit bij aan de biodiversiteit, het welbevinden van inwoners, de klimaatbestendigheid, recreatie en toerisme.

De komende jaren gaan we in Regio Foodvalley op zoek naar natuurherstel en een nieuwe balans tussen landbouw, economie en gezondheid.

Datum: Betreft:

2-10-2023 Stand van zaken NOVEX-ontwikkelperspectief en regioarrangement

2. Algemene stand van zaken NOVEX-ontwikkelperspectief en regioarrangement Nu een tussenstap Aan het begin van het jaar was de verwachting om eind 2023 verschillende documenten vast te kunnen stellen: de ruimtelijke voorstellen door de provincies, het NOVEX-ontwikkelperspectief van het NOVEX-gebied Arnhem Nijmegen Foodvalley en het regioarrangement Foodvalley dat voor zowel de ruimtelijke voorstellen als het NOVEX-ontwikkelperspectief input zou moeten zijn. Inmiddels is duidelijk dat deze documenten geen scherpe nieuwe keuzes gaan bevatten, maar vooral een inventarisatie zijn van huidig beleid en ontwikkelingen. Om tot ruimtelijke structurerende keuzes te komen zijn nog belangrijke besluiten nodig. Deze zijn op verschillende niveaus nog niet gemaakt. Bestuurlijk hebben de overheden daarom de keuze gemaakt om de producten wel af te ronden, maar daarbij aan te geven dat verdere uitwerking nodig is. In het licht van de Tweede Kamerverkiezingen in november van dit jaar en de daaropvolgende coalitieonderhandelingen is het voor de regio ook erg belangrijk om een gezamenlijk (Rijk, provincies, waterschappen en regio’s) document op tafel te hebben liggen waar ambities, opgaven en vervolgstappen helder staan beschreven. Zodat een nieuw kabinet daar mee verder kan. De stukken waarover gesproken wordt zijn daarmee geen eindproduct, maar een tussenstap in een proces.

Intensievere betrokkenheid raden nodig Bovendien vragen deze ruimtelijke relevante keuzes intensievere betrokkenheid van raden. Dit willen we vanaf 2024 met elkaar, dat wil zeggen alle overheden, in gang zetten. Uw raad zal daar vanzelfsprekend bij betrokken worden. Hoe precies, dat weten we nu nog niet. Dit komt omdat we het graag eenvoudiger willen maken, maar omdat het om samenwerking gaat zijn we daarbij afhankelijk van andere partijen. Bovendien zal ook nieuw kabinetsbeleid een rol gaan spelen. Een gebiedsprogramma is nog niet gereed Na vaststelling van de Verstedelijkingsstrategie wilden we de stap naar uitvoering zetten door het maken van een gebiedsprogramma Foodvalley. Helaas moeten we constateren dat een overzichtelijk samenhangend programma nog niet gereed is voor behandeling door raden. De reden hiervoor is dat het maken van een NOVEX-ontwikkelperspectief, een regioarrangement en de afstemming daarvan met de ruimtelijke voorstellen momenteel veel van de beperkte ambtelijke capaciteit vraagt. Anders dan in de raadsinformatiebrief van april dit jaar is aangekondigd, zult u dit programma niet dit jaar nog niet ontvangen, maar in de loop van 2024. 2a. Regioarrangement Foodvalley Het rijk vraagt van alle provincies om een ruimtelijk voorstel te maken waarin zij duidelijk maken hoe om te gaan met de ruimtelijke uitdagingen die zij zien.

De provincie Gelderland kiest er nadrukkelijk voor om via regioarrangementen van de 7 Gelderse regio’s haar ruimtelijk voorstel richting het rijk op te bouwen. Een regioarrangement is een coproductie van provincie Gelderland en de betreffende regio. Het beschrijft de opgaven, kansen en (ruimtelijke) uitdagingen van de regio. Het regioarrangement Foodvalley gaat over de hele regio, dus ook de Utrechtse gemeenten. Met de provincie Utrecht is afgesproken dat zij het regioarrangement van Regio Foodvalley meeneemt bij het maken van haar ruimtelijk voorstel. Daarnaast kan het regioarrangement ons helpen de samenwerking en positionering van Regio Foodvalley te versterken. De samenvatting van het Regioarrangement Foodvalley ontvangt u hierbij. Deze samenvatting is dus nadrukkelijk een concept, maar het geeft wel de aard en de abstractie van het regioarrangement weer. Het laat ook zien dat de centrale opgaven waar de regio voor gesteld staat, stevig terugkomen. Over het regioarrangement of de samenvatting ervan heeft nog geen besluitvorming plaatsgevonden. Op dit moment wordt gewerkt aan een volwaardige versie van het

Datum: Betreft:

2-10-2023 Stand van zaken NOVEX-ontwikkelperspectief en regioarrangement

regioarrangement Foodvalley. De verwachting is dat de colleges hier in december 2023 over kunnen besluiten. De opgaven worden daarmee stevig neergezet, maar de bepalende keuzes zijn in 2024 nog te maken, waar raden nadrukkelijker rol hebben. 2b. NOVEX-ontwikkelperspectief In onze regio komt een aantal grote nationale opgaven bij elkaar: de te realiseren schaalsprong die voortkomt uit de grote woningbouwopgave, een forse herstelopgave van natuur- en watersystemen en de noodzakelijke transitie van de landbouw. Deze opgaven concurreren in ruimte en hebben onderling effect op elkaar, dus is het belangrijk om deze integraal te bekijken en aan te pakken. Via de lijn van gebiedsregie heeft het Rijk daarom het gebied Arnhem-Nijmegen-Foodvalley aangemerkt als één van de NOVEX-gebieden in Nederland. In de NOVEX-gebieden werken Rijk, provincies (Gelderland en Utrecht), waterschappen en gemeenten als partners nauw samen. Het doel is het versnellen van besluitvorming over samenhangende ruimtelijke keuzes en de uitvoering van maatregelen. In het programma NOVEX van het Rijk is bepaald dat per NOVEX-gebied Rijk en regio samen verantwoordelijk zijn voor het opstellen van een ‘ontwikkelperspectief’. Dit ontwikkelperspectief is de basis voor de strategische besluiten en de uitvoeringsafspraken tussen alle overheidspartijen. Het ontwikkelperspectief is het gezamenlijke beeld voor 2040.

Hier werken we naar toe. Het geeft richting aan de ruimtelijke keuzes die daarvoor nodig zijn. Dit is nodig, om de ruimtelijke opgaven waar we voor staan in samenhang en toekomstgericht op te pakken. De integrale blik is cruciaal aangezien de opgaven concurreren in ruimte en effect hebben op elkaar. Compromissen zullen nodig zijn en moeilijke beslissingen moeten worden gemaakt. De opgaven moeten in samenhang bekeken en aangepakt worden, de keuzes die we voor de ene opgave maken hebben direct invloed op de andere opgaven. Het Ontwikkelperspectief van de regio Arnhem-Nijmegen Foodvalley is gebaseerd op de verstedelijkingsstrategie Arnhem-Nijmegen-Foodvalley en de regioarrangementen van beide regio’s. Het vormt de basis voor de NOVEX-uitvoeringsagenda en de regionale investeringsagenda die betrokken partijen gezamenlijk opstellen. Inhoud ontwikkelperspectief Het ontwikkelperspectief is opgebouwd langs drie hoofdopgaven van het gebied. Dit zijn: 1. 2. 3.

Realiseren van een schaalsprong in verstedelijking met oog voor leefomgeving Realiseren van natuurherstel en een robuust watersysteem Realiseren van een transitie in de landbouw

Elke opgave wordt in het ontwikkelperspectief beschreven, met daarbij de kansen en schuurpunten en wat nodig is om de opgave een stap verder te brengen. Verder beschrijft het ontwikkelperspectief hoe we hieraan verder uitvoering gaan geven. Dit wordt geprogrammeerd in de NOVEXuitvoeringsagenda en de regionale investeringsagenda. De NOVEX-uitvoeringsagenda is daarmee de nieuwe naam en van het inhoudelijk verbrede Verstedelijkingsprogramma. Op gebiedsniveau blijft het gebiedsprogramma Foodvalley het onderliggende uitvoeringskader. Bijgevoegd ontvangt u het NOVEX-ontwikkelperspectief zoals dat aan de colleges is aangeboden voor besluitvorming. Het NOVEX-ontwikkelingsperspectief is beschreven op het niveau van het gebied Arnhem Nijmegen Foodvalley. Verschillende onderwerpen die relevant zijn voor Regio

Datum: Betreft:

2-10-2023 Stand van zaken NOVEX-ontwikkelperspectief en regioarrangement

Foodvalley komen in het Ontwikkelperspectief aan de orde. Een aantal daarvan willen we uitlichten en specifieker toelichten vanuit het perspectief van Regio Foodvalley: •

Mobiliteit - Het Ontwikkelperspectief beschrijft hoe Regio Foodvalley samen met de Groene Metropoolregio werkt aan de schaalsprong mobiliteit. In de eerste plaats door het beter benutten van bestaande infrastructuur, maar zeker ook door versterking van het gehele netwerk met een focus op slim en schoon. Specifiek in Foodvalley hebben wij te maken met het ‘pauzeren’ van de aanleg van de knooppunten Hoevelaken en A1/A30, terwijl de verstedelijkingsstrategie is gebaseerd op reeds gerealiseerde knooppunten. Het is van belang grip te krijgen op de consequenties van het ‘pauzeren’ op de opgaven zoals wonen en economie. Zoals afgesproken in het BO MIRT 2022 voeren rijk en regio in 2024 een netwerkanalyse uit die mogelijk zicht biedt. Hierin worden in ieder geval meegenomen de verstedelijkingsopgave en de effecten daarvan op de bereikbaarheid van de regio. In ditzelfde BO MIRT zijn ook afspraken gemaakt over een mobiliteitspakket nodig voor het bouwen van woningen in onze regio tot 2030, waarvoor € 67 mln. beschikbaar is. Tegelijkertijd weten wij dat er meer nodig is aan regionale HOV- en fietsverbindingen en zijn aanvullende afspraken nodig om de verstedelijkingsstrategie te realiseren.

•

Onrendabele toppen - de samenwerking binnen NOVEX-gebied is bedoeld om concrete resultaten te boeken en de knelpunten die er zijn op te lossen. Eén van die knelpunten zijn de onrendabele toppen bij de bouw van woningen. Dit speelt vraagstuk speelt in vrijwel alle gemeenten en is niet voor niets één van de randvoorwaarden in de Woondeal Foodvalley. Onrendabele top-financiering speelt juist als er gebouwd wordt volgens de principes van de Verstedelijkingsstrategie en NOVI, zoals meer binnenstedelijk, niet in de natte delen en bij HOV-knooppunten. In het Ontwikkelperspectief wordt hier op verschillende plaatsen de noodzaak benoemd van oplossingen voor de financieringsknelpunten die dit met zich mee brengt.

•

Landbouw - Regio Foodvalley neemt een belangrijke positie in binnen dit onderdeel van het NOVEX Ontwikkelperspectief. Onze ambitie is het realiseren van een gebied met bloeiende landbouw en gezonde natuur, een gebied dat klimaat- en toekomstbestendig is. Een gezond en ‘beleefbaar’ landelijk gebied waar landbouw, wonen, werken, recreatie en natuur elkaar versterken en waar vertrouwen is tussen partijen. Dit is een gezamenlijke ambitie van alle NOVEX-partners. Zij worden aangezet om te komen tot een langjarige gezamenlijke aanpak en in te zetten op specifieke maatregelen voor de korte termijn die hieraan bijdragen. Daarmee bouwen we voort op wat bijvoorbeeld in de Regio Deal is ingezet (zoals het meetnetwerk), en wat nodig is om tot uitvoering te komen. Het NOVEX Ontwikkelperspectief helpt ons zo om provincies, waterschappen en het rijk te verbinden aan de richting van waarmee we met ons Regionaal Perspectief Landelijk Gebied op willen.

•

Groen en blauw - Meer landschap, meer stad is het motto van de Verstedelijkingsstrategie en het NOVEX-ontwikkelperspectief. Versterking van aantrekkelijke landschappen en natuurkwaliteit is dus onderdeel van de gezamenlijke aanpak. Via het NOVEXontwikkelperspectief zetten we onder meer in op gebiedsgerichte financiering van projecten die bijdragen aan een robuust watersysteem en een klimaatbestendig buitengebied. Dat kan bijvoorbeeld gaan om gebiedsprocessen zoals rond Veenhuizerveld en Garderen, Elspeet, Uddel en Speuld en die zich mede in het kader van het Regionaal Perspectief voor het Landelijk Gebied aftekenen bijvoorbeeld rond Kootwijkerbroek en in de driehoek Wekerom, Otterlo, Harskamp.

Datum: Betreft:

•

2-10-2023 Stand van zaken NOVEX-ontwikkelperspectief en regioarrangement

Gezamenlijke uitvoeringskracht - Binnen NOVEX werken we samen in open en gelijkwaardige verhoudingen en in gedeeld eigenaarschap aan de realisatie van de gezamenlijke opgaven. Voor gemeenten vraagt dit om het ontwikkelperspectief naar lokaal beleid en instrumentarium te vertalen zoals omgevingsvisies, omgevingsplannen/ bestemmingsplannen, verordeningen, programma’s en/of projectbesluiten. Goed samenwerken is echter niet voldoende. Het is belangrijk om voldoende en krachtige uitvoeringsmogelijkheden te hebben. Dat betekent financiering, capaciteit en instrumentarium om doelen te realiseren. Hoewel dat in het ontwikkelperspectief nog niet concreet gemaakt is, spreken partijen wel uit daar gezamenlijk aan te werken. Voor gemeenten en Regio Foodvalley is erg belangrijk omdat we nu al tegen de grenzen aanlopen van wat mogelijk is met de huidige ambtelijke capaciteit.

We weten dat we de grote opgaven waar we voor staan de gezamenlijke inzet van rijk en provincies nodig hebben. Met het NOVEX Ontwikkelperspectief verbinden we op dit moment provincies, waterschappen en het rijk aan de grote opgaven van onze regio. We benoemen de afhankelijkheden en randvoorwaarden die daarvoor nodig zijn. Dit kost extra tijd, maar onze inzet is om daarbij concrete stappen op korte termijn te kunnen zetten, door inzet op maatregelen, oplossingen en uitvoeringskracht. 3. Rol van de raden We bouwen voort op de Regionale Ruimtelijke Verkenning en de Verstedelijkingsstrategie en formuleren nog geen nieuw beleid. Daarom leleggen we deze stukken nu niet aan uw raad ter besluitvorming voor. De colleges zullen wel over deze stukken besluiten, zodat de provincies Gelderland en Utrecht deze stukken nu al wel verwerken in hun ruimtelijke voorstellen. Die moeten in december aan het Rijk worden aangeboden. De betrokkenheid van raden wordt, zoals aangegeven, anders wanneer we vanaf 2024 een proces in gaan richting meer structurerende keuzes. Hoe dat proces er uit gaat zien en wat dit wanneer op moet gaan leveren is nog onderwerp van gesprek met de partners in het NOVEX-gebied Arnhem Nijmegen Foodvalley. Belangrijke tussenstappen en keuzes die in proces naar voren komen worden uiteraard wel ter besluitvorming aan u als raad voorgelegd.

Als het gaat om het landelijk gebied, dan werken we al aan nieuwe en gezamenlijke beleidsuitgangspunten. Dit gebeurt via het Regionaal Perspectief voor het Landelijk Gebied waar u als raad bij betrokken bent. Vanaf 2024 zullen we de uitkomsten van dit traject en de vervolgstappen van NOVEX Ontwikkelperspectief goed afstemmen. Tot slot Het voelt soms alsof de voortgang beperkt is en we aangekondigde slag naar uitvoering nog niet maken. Ontwikkelingen, zoals coalitievorming bij provincies, herprioritering bij het rijk zijn van invloed op de geschetste trajecten. We bouwen aan een structurele samenwerking en dat vraagt om een langere horizon. Ondertussen willen we de uitvoering niet uit het oog verliezen door knelpunten in het hier en nu op te lossen. Met vriendelijke groet, namens het algemeen bestuur Regio Foodvalley

Datum: Betreft:

2-10-2023 Stand van zaken NOVEX-ontwikkelperspectief en regioarrangement

Arjen Droog

René Verhulst

Directeur

Voorzitter

Bijlagen -

Samenvatting Regioarrangement Foodvalley Concept NOVEX Ontwikkelperspectief Arnhem Nijmegen Foodvalley