D2. Raadsinformatiebrief RPLG Foodvalley

Aan de raden van de deelnemende gemeenten Regio Foodvalley en de gemeente Putten via de colleges van burgemeester en wethouders

uw kenmerk:

uw brief van: ons kenmerk:

behandeld door:

doorkiesnummer:

e-mailadres:

--

--

A.Bossenbroek

06-101 55 307

arjan.bosssenbroek@regiofoodvalley.nl

bijlage: -

datum: 8 november 2024

24/RFv/241108

onderwerp: Raadsinformatiebrief Regionaal Perspectief Landelijk Gebied Regio Foodvalley

6

Geachte collegeleden, Als bestuur van Regio Foodvalley bieden wij u hierbij de Raadsinformatiebrief aan over het Regionaal Perspectief Landelijk Gebied voor Foodvalley (RPLG) met het verzoek deze te delen met uw raadsleden. In de periode mei-juli 2024 is het RPLG ter vaststelling in uw raden besproken en al dan niet vastgesteld. In de achterliggende maanden is daarnaast een nieuw kabinet gevormd en is vanuit het Hoofdlijnenakkoord het Regeerprogramma verschenen. De provincies Utrecht en Gelderland hebben inmiddels ook laten weten wat de aanpassingen in het kabinetsbeleid vooralsnog betekenen voor de plannen die zij gemaakt hebben voor het Landelijk gebied. Ondertussen zijn we als gezamenlijke gemeenten aan de slag gegaan met de uitvoering van (onderdelen van) het RPLG. Met deze brief informeren wij u over deze ontwikkelingen, de effecten daarvan voor de gemeenten en kijken we vooruit naar wat u kunt verwachten. Deze brief bestaat uit de volgende onderdelen: 1) Besluitvorming over het RPLG en de bestuurlijke reactie op de aangenomen amendementen en moties; 2) De belangrijkste kenmerken van het gewijzigde kabinetsbeleid t.a.v. het landelijk gebied; 3) De inzet van de provincie Utrecht m.b.t. landelijk gebied Foodvalley; 4) De inzet van de provincie Gelderland m.b.t.

landelijk gebied Foodvalley; 5) Wat het kabinetsbeleid en de provinciale koersen betekenen voor de inhoud en de uitwerking van ons RPLG; 6) Welke informatie over het programma Landelijk Gebied en de uitvoering van het RPLG uw raden komende periode kunt verwachten. Voor punt 2, 3 en 4, en daarmee ook voor punt 5, geldt dat dit een momentopname is. Komende maanden hopen we meer duidelijkheid te krijgen over de plannen van het kabinet. En dat zal bij de provincies ook mogelijk tot koersaanpassingen leiden. Te zijner ti jd beoordelen wij of en wat dit betekent voor het RPLG.

Datum: Betreft:

8-11-2024 Raadsinformatiebrief Regionaal Perspectief Landelijk Gebied Regio Foodvalley

1) Besluitvorming over het RPLG en de bestuurlijke reactie op de aangenomen amendementen en moties (Bijlage 1A: Aangenomen amendementen en moties en 1B: Reactie op amendementen en moties) In de maanden juni en juli van 2024 is het RPLG ter vaststelling voorgelegd aan de gemeenteraden. In de gemeente Renswoude is het niet vastgesteld, in alle andere gemeenten wel. Bij de behandeling in de raden zijn amendementen en moties aangenomen. Het overzicht daarvan is bijgevoegd in Bijlage 1A. Bijlage 1B bevat de reactie van het Algemeen Bestuur van Regio Foodvalley op deze amendementen en moties en het niet vaststellen in Renswoude. In die notitie wordt beschreven op welke manier wij hiermee rekening houden danwel uitvoering aan geven.

2) De belangrijkste kenmerken van het gewijzigde kabinetsbeleid t.a.v. het landelijk gebied (Bijlage 2: weblink: https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/09/13/meer-regie-voor-boerennieuwe-koers-voor-het-landelijk-gebied) De meest in het oog springende hoofdpunten van de koers van het nieuwe kabinet zijn dat: - in het Hoofdlijnenakkoord al is aangegeven dat het Transitiefonds voor het landelijk gebied wordt verkleind van meer dan 20 Miljard naar 5 Miljard euro; - er structureel 0,5 miljard komt voor agrarisch natuur- en landschapsbeheer; - het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG) wordt geschrapt; - de doelen en opgaven voor natuur, klimaat en water blijven. Rondom de presentatie van het Regeerprogramma is door het kabinet als hoofdboodschap genoemd: “Het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN) wil boeren, vissers en tuinders meer ruimte geven om te ondernemen en ze in staat stellen om tegelijkertijd bij te kunnen blijven dragen aan het behalen van afgesproken doelstellingen. In de nieuwe koers staat voedselzekerheid bovenaan en speelt innovatie een centrale rol. Hiermee creëert het kabinet een vitaal platteland met ruimte voor behoud van biodiversiteit en natuur.” Daarbij worden een aantal speerpunten aangegeven.

Relevant daaruit is onder meer: - Realistisch beleid dat uitgaat van de daadwerkelijk gemeten staat van de natuur; - Doelsturing: sturen op het halen van maatschappelijke doelen in plaats van het opleggen van maatregelen (van middel- naar doelsturing). Daarvoor wordt onder meer een stoffenbalans ontwikkeld, zodat boeren op basis van deze data kunnen sturen op milieueisen; - Innovatie: er komt in 2025 een innovatieprogramma ‘Robots naar de boerenpraktijk’. Er komen experimenteerlocaties om de toepassing in de praktijk te versterken. Er wordt gewerkt aan kennisoverdracht (Sabe-regeling). - Aan de slag om het sturen op emissies mogelijk te maken, in plaats van het sturen op depositie; - Starten met een uitvoeringsgerichte en gebiedsspecifieke aanpak in plaats van het Nationaal Programma Landelijk Gebied. Hierbij wordt specifiek genoemd de veenweides, land rond Natura 2000-gebieden, brede beekdalen en grondwaterbeschermingsgebieden; - Structurele middelen van €500 miljoen euro per jaar voor agrarisch natuurbeheer beogen boeren, de hoeders van ons Nederlandse cultuurlandschap, en andere beheerders langjarige zekerheid te bieden op een marktconforme vergoeding voor hun bijdrage aan het landschap en behoud en versterking van de biodiversiteit.

Een belangrijk aandachtspunt hierbij is dat er vooral nog veel onzeker is hoe het kabinet deze plannen wil gaan uitwerken, realiseren en financieren.

Datum: Betreft:

8-11-2024 Raadsinformatiebrief Regionaal Perspectief Landelijk Gebied Regio Foodvalley

3) De inzet van de provincie Utrecht m.b.t. landelijk gebied Foodvalley (Bijlage 3: Memorandum GS aan PS over stopzetten NPLG, 4 september 2024) De provincie Utrecht heeft met een memorandum van GS aan PS en een persbericht gereageerd op het wegvallen van het NPLG en op de onzekerheid die is ontstaan. De kern van die boodschap is: - De provincie Utrecht heeft met alle betrokkenen hard gewerkt aan plannen voor de transitie van het landelijk gebied. De doelen blijven staan, maar tegelijkertijd ontbreekt het geld om die doelen op het gebied van water, klimaat, natuur en stikstof te halen en de geschepte verwachtingen waar te maken; - Utrecht hecht grote waarde aan gebiedsprocessen waarin concrete stappen worden gezet om de natuur te herstellen, de water- en bodemkwaliteit te verbeteren en het toekomstig landelijk gebied vorm te geven. - De provincie Utrecht wil in goed overleg doorgaan met wat er wél kan, om de doelen uit het Utrechts Programma Landelijk Gebied (UPLG) te realiseren. De Rijksmiddelen die zij daarvoor dit jaar toegekend hebben gekregen (249,5 miljoen euro) bieden de mogelijkheid om daar belangrijke (vervolg)stappen in te zetten. Specifiek voor Foodvalley wordt momenteel ambtelijk gewerkt aan een Gebiedsagenda Utrecht Vallei -Oost, waar de Utrechtse gemeenten van Foodvalley onderdeel van zijn. Het is een Gebiedsagenda ter uitwerking van het UPLG.

4) De inzet van de provincie Gelderland t.a.v. landelijk gebied Foodvalley (Bijlage 4A: Statenbrief van GS over Voortgang realisatie vitaal landelijk aan stakeholders, van 24 september 2024, Bijlage 4B: brief van GS aan stakeholders over hetzelfde onderwerp, van 27 september 2024) Ook de provincie Gelderland heeft zich beraden op de gevolgen van het kabinetsbeleid, voorzover dat nu mogelijk is. Want GS constateert in haar Statenbrief over het Regeerprogramma: “het maakt niet helder hoe het Kabinet ons kan helpen met de vitalisering van ons landelijk gebied, de wettelijke opgaven en de doorontwikkeling van de landbouw. Hierdoor is een nieuwe realiteit ontstaan.” De kern van de inzet van Gelderland is: - Blijven samenwerken met alle partners aan een vitaal landelijk gebied, zodanig dat de wettelijke opgaven voor natuur, stikstof, water en klimaat gebiedsgericht, integraal en met ruimte voor voedselzekerheid kunnen worden gerealiseerd. - Blijven werken (gebiedsgericht) aan een vitaal landelijk gebied en het vlottrekken van vergunningverlening, doen wat er wél kan, met de toegekende (gelabelde) middelen (877 miljoen); - Prioriteit leggen bij die gebieden waar de opgaven het grootst zijn. Dit zijn de Veluwe (inclusief omliggende gebieden Gelderse Vallei, Randmeerkust, IJsselvallei en Veluwezoom) en de omgeving van Winterswijk.

Gelderland wil zich inzetten om met het Rijk afspraken te maken over een substantieel deel van de aanvullende rijksmiddelen voor deze gebieden; - Het opstellen van realistische (pré)verkenningen voor de gebiedsprocessen waarvoor rijksmiddelen ingezet kunnen worden; en aandacht vragen voor het perspectief op continuïteit en middelen die nodig zijn om gebiedsprocessen te kunnen ondersteunen. Daarmee wil Gelderland voorbereid zijn om maatregelen te kunnen uitvoeren zodra dat mogelijk is. In de bijgevoegde bijlagen worden bovenstaande punten uitgebreider beschreven. Specifiek voor Foodvalley valt in het bovenstaande op dat de Veluwe en de Gelderse Vallei een focusgebied is voor Gelderland. Uit de bijlagen blijkt dat Gelderland middelen beschikbaar (heeft ge)stelt voor pré-verkenningen voor gebieden in Foodvalley.

Datum: Betreft:

8-11-2024 Raadsinformatiebrief Regionaal Perspectief Landelijk Gebied Regio Foodvalley

5) Wat het kabinetsbeleid en de provinciale koersen betekenen voor de inhoud en de uitwerking van ons RPLG (Bijlage 5A: brief 3 juli aan minister Wiersma, 5B: bijlage bij die brief) Het Rijk heeft het NPLG losgelaten, maar de doelen voor een gezonde en robuuste natuur, klimaat, reductie van emissies van methaan, CO2 en stikstof, water- en bodem sturend en de normen voor waterkwaliteit blijven staan. Ook – en juist – toekomstperspectief voor de agrarische sector is van groot belang. De opgaven zijn gelijk, maar het kabinet kondigt een andere aanpak aan. Hoe die aanpak zal zijn weten we nog niet. Het Regeerprogramma biedt daarover te weinig inzicht. We hopen dat daarover de komende maanden meer duidelijkheid komt. We staan dus nog steeds voor complexe opgaven en voelen de verantwoordelijkheid vanuit onze regio. Het RPLG is onze agenda voor het landelijk gebied en daarmee ook onze inzet in de samenwerking met de provincies Gelderland en Utrecht en het Rijk. Uit de voorgaande onderdelen van deze brief blijkt dat deze mede-overheden doorgaan met uitvoering van wat er wél kan. En dat daarbij de focus ligt op een uitvoeringsgerichte en gebiedsspecifieke aanpak voor o.a. land rond Natura 2000-gebieden, brede beekdalen en grondwaterbeschermingsgebieden. Die focus herkennen wij als onderdelen van de opgaven voor Foodvalley.

Dat betekent ook dat het samenwerken vanuit onze eigen agenda, zoals beschreven in het RPLG onverminderd relevant blijft. Daarmee laten wij als gemeenten zien welk aandeel wij kunnen leveren en waarop we Rijk en provincies willen uitnodigen om hun aandeel te leveren. Dit heeft onder andere geleid tot de brief van 3 juli 2024 aan minister Wiersma en haar daaropvolgende bezoek van 19 augustus 2024. Onze inzet is daarbij om samenwerking te zoeken op wat we gezamenlijk belangrijk vinden. In het Hoofdlijnenakkoord zien we met de structurele jaarlijkse 500 miljoen euro extra voor agrarisch natuuren landschapsbeheer een goede match met onze doelen voor de Basiskwaliteit Natuur en de Groen Blauwe Dooradering. De beleidslijn uit het Hoofdlijnenakkoord ten aanzien van meten, doelsturing en innovatie sluiten ook goed aan bij onze aanpak (zie ook de brief van 3 juli). Wij delen de zorg van beide provincies over het wegvallen van veel middelen uit het Transitiefonds. Maar we willen graag vooruitkijken naar wat er wél kan en zien dat het Rijk en de provincie Gelderland signaleren dat juist in Foodvalley grote opgaven bijelkaar komen. Daarom zijn wij in gesprek met Rijk en provincies over een gezamenlijke aanpak voor Regio Foodvalley. Wij spannen ons in om met de mede-overheden een samenwerking op te zetten waarbij ieder kennis, middelen en capaciteit levert.

Zodat we zoveel mogelijk doelen kunnen behalen met de beschikbare middelen. Als we afwachten worden de knelpunten om de doelen voor gezonde voedselproductie, water, bodem, klimaat en biodiversiteit groter en urgenter. Wij zullen u over die samenwerking nader informeren zodra dat mogelijk is.

6) Welke informatie over het programma Landelijk Gebied en de uitvoering van het RPLG uw raden komende periode kunt verwachten Het gezamenlijke programma voor het Landelijk Gebied kent een aantal sporen waarin de afgelopen jaren is samengewerkt aan resultaten. In de komende maanden wordt u daarover geïnformeerd. Dat gaat om de volgende activiteiten: a. Spoor 1 (Landbouw) van de Regio Deal Foodvalley. Op 7 november 2024 is het afsluitende evenement waar we samen de successen van vier jaar Regio Deal Foodvalley vieren; b. We werken t.b.v. de luchtkwaliteit enkele jaren samen aan het Schone Lucht Akkoord; In dat kader zijn pilots en projecten gestart en in voorbereiding. In Q1 van 2025 wordt u hier inhoudelijk over geïnformeerd;

Datum: Betreft:

8-11-2024 Raadsinformatiebrief Regionaal Perspectief Landelijk Gebied Regio Foodvalley

c. Samen met marktpartijen en in afstemming met Foodvalley Circulair is en wordt gewerkt aan het stimuleren van circulair slopen en bouwen van stallen. In Q2 van 2025 informeren wij u over de resultaten van dit traject; d. Het functieveranderingsbeleid is geactualiseerd. In enkele raden is dit al ter vaststelling behandeld. In de overige raden gebeurt dat komende maanden. In meerdere gemeenten is of wordt ook een lokale nadere invulling voorbereid en ter vastelling aan de raad aangeboden. Ondertussen wordt een nieuwe Regio Deal aanvraag voorbereid. Als de aanvraag wordt gehonoreerd, wordt in 2025 uitgewerkt welke activiteiten samen met alle partners uitgevoerd gaan worden, waaronder mogelijk projecten in het landelijk gebied . U ontvangt een afzonderlijk Raadsinformatiebrief over het traject van deze nieuwe Regio Deal aanvraag. Wij werken aan het opstellen van het Uitvoeringsprogramma onder het RPLG. De vaststelling daarvan door het Algemeen Bestuur van Regio Foodvalley is beoogd in de loop van 2025, zodat wij dit programma kunnen opstellen in samenhang met andere trajecten, waar onder de uitvoeringsparagraaf van de nieuwe Strategische Agenda, de mogelijke toekenningen van een nieuwe Regio Deal en van een Fieldlab. Het uitvoeringsprogramma wordt dan via de colleges aan uw raden aangeboden.

In beginsel wordt deze ter informatie aang eboden, zie hiervoor ook de toelichting in onderdeel 4 van Bijlage 1B. Er wordt gewerkt aan 0-metingen met betrekking tot stal-emissies, de basiskwaliteit natuur (BKN) en de groenblauwe dooradering (GBDA). De resultaten van de stand van zaken m.b.t. emissies ontvang u in combinatie met de informatie over het Schone Lucht akkoord in Q1 van 2025. We streven ernaar om de uitkomsten van de 0-metingen van de BKN en de GBDA aan te bieden in Q2 van 2025, samen met het hierna genoemde overzicht. En vanuit het programma Landelijk Gebied zijn en worden initiatieven die passen binnen de thema’s en doelen van het RPLG financieel ondersteund. In Q2 van 2025 ontvangt u een overzicht van de gesteunde en dan lopende initiatieven.

Tot slot Wij gaan ervan uit dat wij u met bovenstaande informatie goed informeren over wat we als regiogemeenten samen doen in en voor ons landelijk gebied, ondanks alle onzekerheden.

Met vriendelijke groet, namens het Algemeen Bestuur Regio Foodvalley,

Monique Esselbrugge Directeur

René Verhulst voorzitter