Concept verstedelijkingsstrategie 30 juni
Tekst van het document
en om het slim koppelen van opgaven. Er wordt
– Nijmegen een belangrijke rol kan spelen in de
dit deel van de stad. Er wordt ingezet op meer
ingezet op betere verbindingen en prettigere
verstedelijkingsopgave.
arbeidsintensieve bedrijvigheid wat meer banen
routes voor voetgangers en fietsers. Om de wijken
betekent voor de omliggende wijken, de stad en
en het landschap beter met elkaar te verbinden
Economie
regio. Hierbij is het behouden en versterken van
zijn deze routes essentieel.
Door de verstedelijkingsopgave worden
bedrijventerreinen in nabijheid van de woonwijken
economische kansen beter benut. De regio vormt
een belangrijke opgave. In het sleutelgebied
Kansen
de motor van de economische groei. We hebben
willen we onderzoeken waar en hoeveel
De bevolkingssamenstelling in Nijmegen-West zal
economisch sterke sectoren in de stedelijke
bedrijventerreinen er nog kunnen landen.
meer divers worden. Zo zal bijvoorbeeld een groot aandeel van de woningen uit het betaalbare en
knooppunten, maar we hebben ook dringend
78
behoefte aan meer werkgelegenheid, zowel voor
Dilemma’s, kansen en risico’s
sociale segment bestaan. Dat is belangrijk voor de
hooggeschoolden als voor praktisch werkenden.
De binnenstedelijke ontwikkeling is complex
stad. Voor de binnenstedelijke inbreidingslocaties
Nijmegen–West investeert in uitstraling, kwaliteit
door de vaak relatief kleine plots met hoge
is het niet nodig om geheel nieuwe infrastructuur
en groei van de campussen, omdat de campus
dichtheden, complexiteit in infrastructuur,
en voorzieningen aan te brengen. Bestaande
dé plek is voor innovatie en de plek waar
hoge tijdelijke kosten voor o.a. bouwlogistiek en
infrastructuur en voorzieningen kunnen beter
nieuwe bedrijvigheid in Health en Hightech en
de gewenste kwalitatieve parkeeroplossingen
worden benut en mensen kunnen op fietsafstand
MKB ontstaat. De benodigde ruimte voor een
in combinatie met het aandeel betaalbare
alle voorzieningen in de stad bereiken. In de
goed vestigingsklimaat vinden we door nieuwe
woningen. Bij binnenstedelijke ontwikkeling zijn
binnenstedelijke gebieden kan worden ingezet op
werklocaties te ontwikkelen en bestaande
er vaak relatief hoge verwervingskosten, omdat
leer-werkinitiatieven die mensen met afstand tot
locaties te herstructureren, te intensiveren
veel gronden al een stedelijke functie kennen,
de arbeidsmarkt een kans bieden om aan het werk
Het Programma Hoogfrequent Spoorvervoer
Nijmegen als partners optrekken. Zo komen we
te gaan. Aan de randen van de kernen rondom
(PHS) gaat de lijn Schiphol-Nijmegen verstevigen.
tegemoet aan de opgaven waar we samen voor
Nijmegen liggen kansen voor andere woonmilieus.
Daardoor rijden er meer treinen, wordt de
staan in de verstedelijkingsstrategie.
Daarmee bieden we met elkaar een divers
dienstregeling betrouwbaarder en lossen
Op stedelijk en (inter)nationaal schaalniveau
woonprogramma aan.
we knelpunten op het spoor op. Om dit te
zijn ook de Novio Tech Campus en de
accommoderen is een volledige renovatie van het
universiteitscampus Heyendaal belangrijke
station Nijmegen Centraal noodzakelijk naar een
economische dragers en bieden ze kansen
Tijdlijn tot 2040
innovatieve hub met een hoge verblijfskwaliteit.
voor versterking van een triple helix model
Doorlooptijd woningbouwplannen
Vooruitlopend op de verdere verstedelijking
(samenwerking tussen bedrijfsleven, overheid en
Nijmegen bouwt tot 2030 in de Waalsprong
moet onderzocht worden of er een hoogwaardige
onderwijs) gericht op innovatie.
nog 6.000 woningen en in het Waalfront 1.500
openbaar vervoerverbinding naar Druten/
woningen. Beuningen, Wijchen en Heumen
Beuningen gerealiseerd kan worden en wat dat
bouwen in die periode nog bijna 4.500 woningen.
oplevert. Ook andere HOV-corridors verdienen aandacht net als fietsroutes en een aantal andere
Doorlooptijd aanvullend deel strategie
regionale bereikbaarheidsopgaven. Tegelijkertijd
In totaal realiseren we rondom het station 2.000
zorgen de elektrificatie van de Maaslijn Nijmegen-
nieuwe woningen. In de Kanaalzone-Zuid is ruimte
Roermond en de renovatie van station Heyendaal
voor 3.000 woningen waar zeker 15 jaar voor nodig
voor een betere toestroom naar campus
is om tot realisatie te komen. In de wijken rondom
Heyendaal.
het kanaal en in de rest van de stad is er nog capaciteit van ongeveer 4.500-7.000 woningen.
Versnellingsmogelijkheden
De grootte van de ontwikkelgebieden biedt kansen
Versnellingsmogelijkheden zijn er in de NOVI-
voor verschillende woon-werkmilieus met ieder
Woondealprojecten Stationsomgeving en
zijn eigen karakteristieken. Beuningen, Wijchen en
Kanaalzone en in Beuningen.
Heumen bouwen in de periode na 2030 nog bijna 1.200 woningen.
Welke samenwerkingspartners zijn hiervoor nodig?
Wat is er nodig?
Om de plannen te realiseren, is het nodig dat
In de gebiedsuitwerking van Nijmegen-West
het Rijk, Provincie Gelderland, NS, ProRail,
onderzoeken we de volgende keuzes als het gaat
het bedrijfsleven, de onderwijsinstellingen en
om ingrepen en investeringen.
gemeente Beuningen, Wijchen, Heumen en
79
Foodvalley-Noord
Tekst onder voorbehoud. Nieuwe versie volgt na verwerking uitkomsten van de eerste ambtelijke sessie (22/6)
Positionering van Foodvalley-Noord in de Groene
met duurzaam beekbeheer. Hier, maar ook
railterminal en een verkenning naar een ringweg
Metropool
in de flanklandbouwgebieden, speelt de
voor Barneveld. Tot slot zijn er nog knelpunten die
Foodvalley-Noord omvat de gemeenten
landbouwtransitie. Het ontwikkelen van
moeten worden opgelost, zoals de aansluiting A1-
Barneveld, Nijkerk, Renswoude, Scherpenzeel en
circulaire, natuurinclusieve landbouw binnen
A30 en knooppunt Hoevelaken.
het noordelijke deel van de gemeente Ede. De
de randvoorwaarden van een duurzaam bodem-
gemeenten Barneveld en Nijkerk overlappen met
en watersysteem moet verder verkend worden.
Economie
de regio Amersfoort, waar nu het Ontwikkelbeeld
Ook de stikstofdepositie, nabij (Natura2000-)
Landbouw, specifiek de intensieve veehouderij, is
Amersfoort voor wordt opgesteld. Foodvalley-
natuurgebieden is een aandachtspunt. Dichterbij
een belangrijke economische drager in dit gebied
Noord kenmerkt zich door de aanwezigheid van
de kernen speelt het belang van behoud en
en leidt tot complexe ruimtelijke opgaven. Op
de Gelderse Vallei met het Groene Valleilint en
versterking van groene buffers, zodat kernen niet
meerdere niveaus wordt er gewerkt aan dit thema,
grootschalige landbouwgebieden. Ten westen
aan elkaar groeien. De ruimte tussen Nijkerk,
zoals het nationaal programma Landelijk Gebied
ligt de stad Amersfoort, waarmee de gemeente
Nijkerkerveen, Hoevelaken en Amersfoort
(NP LG), de Landelijke beëindigingsregeling
Nijkerk sterke relaties heeft, en ten oosten grenst
is een kwetsbaar gebied, gezien de huidige
veehouderij (Lbv) en de Startnotitie voor het
het gebied aan de Veluwe. Met de A1-corridor,
versnippering. Tot slot is er ruimte nodig voor
Landbouwperspectief in de Foodvalley. Met
de Valleilijn, de A30 en de A28 is Foodvalley-
energieopwekking, waarvoor zones langs de A1 en
name de Lbv gaat grote gevolgen hebben voor
Noord goed verbonden in noord-zuidelijke en
A28 in beeld komen.
de landbouwstructuur en vitaliteit van veedichte
oost-westelijke richting. Economisch gezien heeft
80
gebieden als Foodvalley-Noord.
Foodvalley-Noord een sterke band met Foodvalley-
Mobiliteit
Ten tweede speelt de ruimte voor
Zuid, gezien het belang van de sector ‘Food’.
Met de A1-corridor, de A28, de A30 en de Valleilijn
bedrijventerreinen een vraagstuk. Het deelgebied
zijn de grotere kernen goed verbonden. Met
levert al een fors aandeel met Harselaar en
Per bouwsteen is een voorzet voor de
name de verbindingen richting Amersfoort en
bedrijventerreinen in Nijkerk en Hoevelaken. De
onderzoeksagenda gegeven.
Ede worden veel gebruikt. Barneveld heeft een
ruimtevraag richting 2040 moet nog verdeeld
grote inkomende pendel, vanwege Harselaar.
worden tussen Foodvalley-Noord en Zuid, waarbij
Leefomgeving
Aandachtspunt is het aandeel van openbaar
de balans tussen woningen en banen en de
In de Gelderse Vallei, als stroomgebied tussen
vervoer en (elektrische) fietsen, zowel voor
clustering van bedrijventerreinen langs de A1
de Veluwe en de Utrechtse Heuvelrug, kunnen
bestaande kernen als potentiële nieuwe
onderzocht moeten worden.
waterberging (sponswerking), recreatie en
ontwikkellocaties. Een aanpak voor sluipverkeer
natuur gecombineerd worden. Hier ligt de
door kernen hoort daar ook bij. Daarnaast lopen
Wonen
uitdaging om dit te ontwikkelen tot een robuust
er meerdere initiatieven, zoals de verbreding van
De belangrijkste uitdaging voor de
beekdallandschap in een landbouwgebied
de A1, nieuwe stations als Stroe, een mogelijke
gebiedsuitwerking is de afstemming tussen de
verstedelijkingsstrategie en het Ontwikkelbeeld Amersfoort. Hier is sprake van een nauwe vervlechting, onder meer vanwege de gezamenlijke Woondeal en afstemming over de te beleggen opgave. Daarnaast is het van belang om bij het kiezen van potentiële ontwikkellocaties de potentie van de stations en nog beschikbare ruimte in de regiokernen goed te benutten, terwijl ook de vitaliteit van lokale kernen een belangrijk aandachtspunt is.
Deelgebied Foodvalley-Noord. Voor de legenda, zie p. 17
81
De Liemers
Voor dit deelgebied hebben nog geen ambtelijke / bestuurlijke sessies plaatsgevonden. Dit betreft een voorzet, die tijdens de sessies aangevuld en bevestigd kan worden. Positionering van de Liemers in de Groene
rond Westervoort en Duiven zijn groene buffers
Economie
Metropool
van groot (lokaal) belang. Deze moeten behouden
De verdere ontwikkeling van Logistics Valley is
De Liemers omvat de gemeenten Doesburg,
en versterkt worden om lineaire ontwikkelingen
onderdeel van het economisch profiel van de
Duiven, Montferland, Westervoort, omgeven door
langs de A12 te voorkomen. Langs de rivieren kan
Liemers. Hier spelen kwesties rondom de ruimte
de rivieren de Nederrijn en de IJssel. Via de A12-
waterveiligheid, natuurontwikkeling, duurzame
voor bedrijventerreinen, verduurzaming van
corridor zijn de gemeenten Duiven, Montferland,
landbouw en (extensieve) recreatie gecombineerd
transport in combinatie met energieopwekking
Westervoort en Zevenaar goed verbonden met
worden, waar al aan gewerkt wordt in het
en de hoeveelheid banen. Ten tweede speelt
Arnhem, waardoor de woningmarkten van deze
Rivierklimaatpark IJsselpoort en de Gelderse
de landbouwtransitie een grote rol, waarbij
regiokernen ook een sterke relatie hebben met
Poort. Ook liggen hier kansen voor de inpassing
landbouwers deels op zoek moeten naar nieuwe
Arnhem als polycentrische pool. De verdere
van woongebieden en bedrijvigheid. Tot slot gaat
verdienmodellen bij de transitie naar duurzame
ontwikkeling van Arnhem-Oost zal hier ook een
de landbouwtransitie hier een grote rol spelen.
landbouw.
kernen in de overige gemeenten liggen meer
Mobiliteit
Wonen
afgelegen in open landbouwgebieden en de
In oost-westelijke richting is de A12-corridor
Waterveiligheid bij potentiële nieuwe locaties
Gelderse Poort.
belangrijk, waarbij de stations mogelijkheden
is een belangrijk aandachtspunt. De bestaande
bieden voor de ontsluiting van nieuwe
kernen liggen immers op de hogere oeverwallen
Per bouwsteen is een voorzet voor de
woon- en werkgebieden. De A12-corridor als
en het gebied kent veel watergangen. Daarnaast
onderzoeksagenda gegeven.
Goederencorridor-Oost speelt tevens een
hebben enkele gemeenten weinig ruimte,
impact op hebben. Zowel Doesburg als lokale
82
belangrijke rol voor Liemers als Logistics Valley.
zoals Westervoort, waardoor de nadruk op
Leefomgeving
Hier ligt bij Arnhem een knelpunt voor de
binnenstedelijk bouwen komt te liggen. Hier ligt de
Het watersysteem speelt een grote rol in de
capaciteit voor personen- en goederenvervoer.
uitdaging om het bouwtempo te versnellen voor de
Liemers. Het systeem van de weteringen biedt
Voor de oost-westelijke verbinding is ook de MIRT-
komende vijf à tien jaar. In de lokale kernen speelt
kansen voor een ecologische en hydrologische
verkenning ViA15 van groot belang om de wegen
vitaliteit een grote rol, vanwege vergrijzing (o.a. in
impuls. Langs de rivieren kan waterveiligheid,
rondom Arnhem te ontlasten en zo de regionale
Doesburg).
natuurontwikkeling, duurzame landbouw en
bereikbaarheid te verbeteren. Momenteel
(extensieve) recreatie gecombineerd worden,
moet het tracébesluit beter gemotiveerd of
waar al aan gewerkt wordt in het Rivierklimaatpark
aangepast worden, vanwege de stikstofuitstoot
IJsselpoort en de Gelderse Poort. Ook liggen hier
nabij beschermde natuurgebieden. Tot slot is
kansen voor de inpassing van woongebieden en
de bereikbaarheid van lokale kernen zonder
bedrijvigheid. Met name langs de A12-corridor
treinstation een aandachtspunt.
Deelgebied De Liemers. Voor de legenda, zie p. 17
83
Middengebied Arnhem-Nijmegen
Tekst onder voorbehoud. Nieuwe versie volgt na verwerking uitkomsten van de eerste ambtelijke sessie (23/6)
Positionering van het Middengebied Arnhem-
balans tussen alle vormen van verstedelijking. Te
natuur en recreatie, houden het gebied leefbaar.
Nijmegen in de Groene Metropool
midden van de drie stedelijke gebieden van de
Voor de landbouw in zowel de open kommen
Het Middengebied Arnhem-Nijmegen beslaat
Groene Metropool biedt de kwaliteit en positie van
als op de oeverwallen ligt daarbij het vraagstuk
de gemeenten Lingewaard en Overbetuwe,
het Middengebied mogelijkheden voor de regio,
voor de ontwikkeling naar meer natuurinclusieve
gelegen tussen de stedelijke gebieden van
zeker als er integrale regie en flankerend beleid
landbouw en een duurzaam water- en bodembeleid
Arnhem en Nijmegen. Ook het stedelijk gebied
toegepast wordt.
en landschapsbeheer (ook als kans om
van Wageningen en Ede is nabij. In het hart van
toekomstbestendig om te gaan met stikstof).
de Groene Metropoolregio vertegenwoordigt het
Per bouwsteen is een voorzet voor de
Middengebied waarden die van belang zijn voor
onderzoeksagenda gegeven, op basis van de
Grootschalige energieopwekking wordt geclusterd
deze steden en voor de hele regio. De ligging in
eerste verkennende sessie, met consultatie van
langs de A15 als energiecorridor. We lossen dit
de Groene Metropool is enerzijds strategisch en
strategische agenda en Omgevingsvisies.
meervoudig op; langs deze corridor ontstaat een
anderzijds kwetsbaar, aangezien de stedelijke gebieden uitbreiden en intensiveren.
afwisselend beeld van energielandschappen, Leefomgeving
natuurgebieden en woon- of werkgebieden.
Het karakter van het Middengebied is gevormd
84
Het Middengebied biedt mogelijkheden om deze
door ligging in het rivierenlandschap, waarbij
Mobiliteit
positie te benutten en bij te dragen aan regionale
oost-west structuren als ruggengraat functioneren.
De Betuweroute en de A15 (straks doorgetrokken
ontwikkeling met een goede leefkwaliteit, voor nu
De Linge is een belangrijke ‘backbone’ met
naar A12) maken deel uit van een belangrijke
én duurzaam voor de toekomst. Sterk vanwege het
kansen om waterberging, waterkwaliteit, recreatie
Europese corridor van Rotterdam naar Ruhrgebied.
dorpse vitale karakter en de groene buffer met o.a.
en natuur te combineren. Daarnaast zijn de
De A50, A325 en het spoor Arnhem-Elst-Nijmegen
Park Lingezegen en de uiterwaarden.
Nederrijn, het Pannerdensch Kanaal en de
zijn de belangrijkste noord-zuidverbindingen. De
Waal belangrijke structurerende elementen.
bereikbaarheid van het Middengebied staat onder
Integrale groei is dé kans om het gebied te
De dijkzones en uiterwaarden zijn van belang
druk, dit kan negatieve effecten hebben op de
versterken en tevens te functioneren als een
vanwege waterveiligheid, natuur, recreatie en
vitaliteit en leefbaarheid in de kernen. Voorkomen
‘dynamische contramal’ voor intensivering van
mobiliteit. Voor Park Lingezegen liggen er kansen
moet daarom worden dat er (op lange termijn)
de nabije steden, mits randvoorwaarden omtrent
om het landschapspark uit te breiden. De
knelpunten blijven bestaan in het netwerk van fiets,
landschap, mobiliteit, vitaliteit en economie op
aangrenzende nieuwe landschapszones (Knoop
ov en auto, o.a. door het overbelast raken van A325
orde zijn. Al deze thema’s hangen immers met
38 en Danenberg) kunnen de verstedelijking
en spoor én het vooralsnog niet doortrekken van
elkaar samen en komen in het Middengebied
inbedden. Dergelijke landschappelijke zones met
de A15. Vanwege de noodzaak om Middengebied
vlak bij elkaar. Om synergie te bereiken en
ecologische corridors richting de uiterwaarden,
bereikbaar en leefbaar te houden, zoeken we naar
afwenteleffecten te voorkomen vereist dit een
waarbij ook ruimte wordt gecreëerd voor o.a.
manieren om dergelijke verbindingen te versterken.
Tevens moet inrichting van de leefomgeving een gedragsverandering stimuleren, zodat de hoge autoafhankelijkheid wordt aangepakt en bereikbaarheid verbetert. Denk bijvoorbeeld aan: • Nieuwe woon- en werklocaties rondom de Betuwelijn die duurzaam ontsloten kunnen worden, via bestaande stations (Zetten-Andelst), mogelijk ook potentie voor nieuwe stations (Valburg); • Het creëren van nieuwe (snel)fietsroutes naar de drie steden, inclusief het versterken van goede oost-west-verbindingen, o.a. in de Linge-zone (incl. Lingekruising bij de A325); • Het behoud van busverbindingen met de (kleinere) dorpen. Economie Het Middengebied biedt ruimte voor het versterken en behouden van een sterk ondernemers- en vestigingsklimaat. Zodat het huidige bedrijfsleven optimaal kan ondernemen en innoveren. En nieuwe bedrijvigheid wordt aangetrokken die passend en versterkend is voor het Middengebied. Deze ruimte voor economie zoeken we op en aansluitend op bedrijventerreinen, met o.a. de logistieke hotspot bij Knoop 38 en het agribusiness-cluster rondom NEXTgarden (tevens energiehub). Naast werkgelegenheid op bedrijventerreinen, willen we de economie versterken en verbreden naar de Deelgebied Middengebied Arnhem-Nijmegen. Voor de legenda, zie p. 17
85
kernen. Door in te zetten op het versterken van
versterken van) duurzame mobiliteitsoplossingen
dorpscentra en voorzieningen (vitale kernen),
om de relatie met Foodvalley en Rivierenland
vanwege het belang dat deze centra (met veel
verder te versterken.
detailhandel, horeca, dienstverlening en andere
In Lingewaard kan woningbouw in Gendt
voorzieningen) hebben voor de leefbaarheid van
bijdragen aan het op peil houden van vitaliteit en
het gebied. Tevens door extra inzet te plegen op
voorzieningenniveau in de eigen en de omliggende
gemengde gebieden (rondom OV-knooppunten)
kleinere kernen.
en de recreatieve en toeristische potentie van de Betuwe. Wonen Vitale steden en kernen is een kwaliteit en kans in het Middengebied. Het vraagt dat bestaande wijken meer toekomstbestendig en duurzaam worden en woningen op sommige plekken nog beter gaan voldoen aan actuele woonwensen. Groei in de intermediaire zone tussen Arnhem en Nijmegen (in en rondom Elst, Huissen en Bemmel), kan ook bijdragen aan het versterken van landschappelijke buffers. Buiten deze zone zijn er meerdere kleine kernen waar de vitaliteit op het spel staat. Verbeteren bereikbaarheid en lokale organische groei zijn daar belangrijke thema’s. In Overbetuwe is het kansrijk om grotere kernen aan de westzijde, Heteren en Zetten, ook voor de regionale behoefte in de Groene Metropool (Arnhem-Nijmegen-Foodvalley) te laten groeien. Zo dragen we bij aan behoud en versterking van voorzieningen in leefbare kernen met een dorps karakter. Dit in combinatie met (benutten of
86
87
Rijk van Nijmegen
Voor dit deelgebied hebben nog geen ambtelijke / bestuurlijke sessies plaatsgevonden. Dit betreft een voorzet, die tijdens de sessies aangevuld en bevestigd kan worden. Positionering van het Rijk van Nijmegen in de
tracé Ewijk – Nijmegen – Millingen in combinatie
naar Nijmegen zijn van belang voor een goede
Groene Metropool
met een fietsroute – maar veroorzaakt ook
bereikbaarheid en een transitie naar schone
Tot het Rijk van Nijmegen behoren de gemeenten
druk op het landschap, met name vanwege de
en slimme mobiliteit. Onderzocht moet worden
Berg en Dal, Beuningen, Druten, Heumen,
recreatiebehoefte.
in hoeverre een uitrol/verbetering van het
Nijmegen, Mook en Middelaar en Wijchen. De
HOV-netwerk (inclusief hubs) mogelijk is en
ligging tussen de rivieren Waal en Maas en
Een tweede onderzoeksvraagstuk betreft het
een oplossing vormt, bijvoorbeeld de Rijksweg
de aanwezigheid van de stuwwal zorgen voor
watersysteem: verdroging van natuur en landbouw
Heumen en de corridor Druten. Ook wordt verkend
een verscheidenheid aan landschappen: van
vraagt om een duurzame watervoorziening
welke snelfietspaden gerealiseerd zouden kunnen
uiterwaarden tot een heuvelachtig bosgebied.
met aandacht voor bediening van functies
worden. Daarnaast is er een wens voor HOV tussen
Het landschap biedt mogelijkheden voor een
(bijvoorbeeld landbouw in combinatie met
Nijmegen, Beek en Duitsland. In de regio wordt al
functiecombinatie van woningbouw, landbouw,
fruitteelt) en mogelijkheden om water langer
werk gemaakt van snelfietspaden (bijvoorbeeld
klimaatadaptatie, biodiversiteit en recreatie
vast te houden. Ten westen van Nijmegen
tussen Mook en Nijmegen), maar ook hier dient
(uitloopgebied voor o.a. Nijmegenaren). Als meest
spelen de weteringen een belangrijke rol in de
nog een verdere uitrol gerealiseerd te worden.
zuidelijk gelegen deelgebied heeft het Rijk van
waterhuishouding in de polders. In de kernen is
Zowel de uitrol van (H)OV als snelfietspaden biedt
Nijmegen – naast de sterke band met Nijmegen
de hoeveelheid verharding een aandachtspunt in
kansen voor duurzame ontsluiting van potentiële
– ook economisch belang bij verbindingen met
verband met hittestress.
ontwikkellocaties.
Tot slot is er ruimte nodig voor de energietransitie.
Economie
gebieden ten zuiden van de Maas, zoals het Land van Cuijk.
De zoekgebieden voor zon en wind uit de
De diversiteit aan landbouwgebieden en de
Per bouwsteen is een voorzet voor de
RES kunnen gecombineerd worden met
aanwezigheid van de Waal biedt kansen voor
onderzoeksagenda gegeven, op basis van de
andere thema’s, zoals de landbouwtransitie,
de economie. In de komgebieden ten westen
eerste verkennende sessie.
natuurontwikkeling en leefbaarheid.
van Nijmegen is grootschalige landbouw, op
Zandwinplassen kunnen mogelijk gebruikt worden
de oeverwallen is tuinbouw en fruitteelt, op
voor drijvende zonnevelden.
de stuwwal bij Groesbeek akkerbouw en in de
Leefomgeving Het uitgangspunt is het versterken van
88
Ooijpolder is een eerste ontwikkeling zichtbaar
de natuurwaarden en het watersysteem
Mobiliteit
richting kringlooplandbouw. Voor al deze gebieden
in combinatie met energieopwekking en
Het Rijk van Nijmegen is sterk gericht op
speelt de landbouwtransitie. De Waal, specifiek
recreatie, in de uiterwaarden en polders. De
de stad Nijmegen als werkgebied en als
voor de gemeenten Druten en Nijmegen, biedt
functiecombinatie biedt veel kansen – onder
voorzieningencentrum. Goede openbaar vervoer-
kansen voor de circulaire economie in de vorm
meer bij de dijkversterkingsopgave voor het
en fietsverbindingen vanuit de regiokernen
van watergebonden bedrijvigheid. Hier ligt een
uitdaging rondom de toenemende ruimtevraag richting 2030. Daarvoor zijn kansrijke potentiële ontwikkellocaties voor watergebonden bedrijvigheid geïdentificeerd, die nader onderzocht dienen te worden: het ENGIE-terrein in Nijmegen en de locatie Druten (Drutensche Waarden buitendijks en een potentiële nieuwe ontwikkellocatie). Wonen Het Rijk van Nijmegen kenmerkt zich door vitaliteit van de kleinere kernen, de betaalbaarheid van woningen, de transformatiemogelijkheden in deze kernen (Beuningen, Heumen, Berg en Dal, Wijchen en Mook & Middelaar) én de kansen om woningen in te passen in bestaande kernen met behoud en versterking van groenblauwe, landschappelijke structuren. Dat geeft nog wel uitdagingen met betrekking tot fasering en snelheid.
Deelgebied Rijk van Nijmegen. Voor de legenda, zie p. 17
89
Veluwe
Voor dit deelgebied hebben nog geen ambtelijke / bestuurlijke sessies plaatsgevonden. Dit betreft een voorzet, die tijdens de sessies aangevuld en bevestigd kan worden. Positionering van de Veluwe in de Groene
Leefomgeving
infrastructuur in verband met het behouden en
Metropool
De natuur op de Veluwe staat onder grote
versterken van ecologische verbindingen.
De Veluwe is één van de grootste natuurgebieden
druk. Hier liggen meerdere oorzaken aan ten
van Nederland en zelfs het grootste Natura2000-
grondslag, zoals vermesting en verzuring door
Economie
gebied op land van Noordwest-Europa. Een deel
stikstofneerslag, verdroging, versnippering,
De Veluwe is van grote economische waarde
van dit gebied valt binnen de Groene Metropool.
en verstoring door recreatie. Partners zetten
voor de Groene Metropool. Dat gaat verder
De gemeenten Arnhem, Barneveld, Ede, Renkum,
zich momenteel in om de natuur op de
dan inkomsten door toerisme en recreatie.
Rheden, Wageningen en Rozendaal grenzen aan de
Veluwe te versterken; provincie Gelderland
Ook voor het vestigingsklimaat van de Groene
west- en zuidkant van de Veluwe(zoom). Noord-
, gemeenten, waterschappen ondernemers,
Metropool is de instandhouding en versterking
Veluwe valt buiten de Groene Metropool. Voor
grondeigenaren, wetenschappelijke organisaties
van landschappen als de Veluwe van groot belang.
enkele van deze gemeenten beslaat de Veluwe
en natuurbeschermingsorganisaties. De opgaven
Het afwegen van deze economische waarde en de
zelfs het grootste deel van het grondgebied en
beperken zich niet tot de Veluwe zelf, maar
natuurwaarden van de Veluwe is een belangrijke
is het daarmee een belangrijke identiteitsdrager.
ook de randen van het gebied: bijvoorbeeld de
opgave. Om het toerisme op de Veluwe in balans
Naast het landschap zelf gaat het hier nadrukkelijk
relatie met de landbouw, het creëren van buffers
te houden met de natuur, ruimte te bieden aan
ook om randen van dit landschap, grenzend
langs de randen van de Veluwe en het behouden
recreanten en een gezonde recreatiesector, is een
aan woongebieden, rivierengebied, vallei,
en versterken van verbindingen met andere
opgave.
infrastructuur en/of landbouwgebieden. Dit is ook
landschappen. De stikstofopgave in Gelderland
van invloed op de toegankelijkheid van de Veluwe
is in sterke mate gerelateerd aan de natuur op de
Wonen
en de verbindingen tussen de Veluwe en andere
Veluwe.
De Veluwe biedt kansen om te wonen in een groen raamwerk. Wel vraagt dat om zorgvuldige
landschappen, zoals de Utrechtse Heuvelrug via het Binnenveld.
Mobiliteit
omgang met de randen van de Veluwe en het
De Veluwe speelt een grote rol als uitloopgebied
voorkomen van verdere versnippering op de
Per bouwsteen is een voorzet voor de
voor inwoners van de Groene Metropool. De
Veluwe zelf. Het behouden van de ‘groene vingers’
onderzoeksagenda gegeven als input voor een
stations aan de randen van de Veluwe en het
tussen de kernen draagt bij aan de identiteit en de
eerste sessie over de gebiedsuitwerking.
fiets- en wandelnetwerk kunnen daarin een
biodiversiteit. Daarbij hoort ook het afwegen van
grote rol spelen als dragers voor schone en
passende woonmilieus, dichtheden en mate van
slimme mobiliteit en het toegankelijk maken
verharding. In de kernen rond de Veluwe worden
van het gebied voor alle inwoners. Zo kan de
ook extra woningen toegevoegd.
recreatiedruk verlicht worden. Ook ligt er een opgave met betrekking tot de barrièrewerking van
90
Deelgebied Veluwe. Voor de legenda, zie p. 17
91
03 Werken met de verstedelijkingsstrategie Van verstedelijkingsconcept naar een strategie
Een modelmatige doorrekening van dit concept
Wat moet de verstedelijkingsstrategie doen?
om langjarig samen te werken
laat zien wat de effecten zijn van het toevoegen
Nu we een verstedelijkingsconcept en
In de eerste hoofdstukken is uitgebreid besproken
van 100.000 woningen en 700 hectare
ontwerpprincipes hebben en een eerste
hoe in een intensieve samenwerking tussen
werkgebied in onze regio. De conclusie is dat
opgaveformulering hebben van de
de twee regio’s, de 26 gemeenten, het Rijk,
het gevraagde in principe op deze manier is in
gebiedsuitwerkingen, is het goed om scherp te
de provincies Gelderland en Utrecht en de
te passen op een manier die recht doet aan de
maken wat de verstedelijkingsstrategie voor ons
waterschappen ontwerpend onderzoek uitgevoerd.
uitgangspunten om het groene raamwerk van
moet doen. Dat geeft immers ook aan waarover we
Er is een analyse gemaakt van prognoses voor
de regio te versterken. De echte test daarvan
in het vervolgtraject afspraken met elkaar willen
wonen en werken. Op basis van de uitkomsten is
gebeurt in de gebiedsuitwerkingen en natuurlijk
maken.
het verstedelijkingsconcept ontwikkeld.
straks in de praktijk als we te maken krijgen met
• Voorop staat dat de verstedelijkingsstrategie de
Dit concept laat het kostbare groene raamwerk
technische en programmatische vraagstukken,
verstedelijking die zich voordoet in onze regio,
van de regio zien: de landschappen, de fijne
met conjunctuurgolven, et cetera.
zo goed mogelijk faciliteert. Er staat niet voor
uitloopgebieden en de groene dorpen en steden.
niets ‘als die zich voordoet’. Dat kan stoppen
De versterking (en waar nodig bescherming)
Wat is dan nu de volgende stap?
bij bijvoorbeeld 80.000 woningen en 500.000
van het groene raamwerk staat voorop. Over die
In dit hoofdstuk geven we een doorkijk naar de
m2 aan werklocaties; dat kan ook doorgaan
‘groene laag’ heen zijn de lagen van economie
samenwerking en de gezamenlijke werkwijze in de
tot 125.000 woningen en 750.000 m2 aan
en economische ontwikkeling gelegd, van
komende jaren. Dat begint met een schets van de
werklocaties.
de mobiliteitsstructuur zowel bestaand als
route die tot het eind van dit jaar gemaakt wordt:
• We doen het dus adaptief en reageren adequaat
gewenst (noodzakelijk) en tot slot de laag van
naar een definitieve verstedelijkingsstrategie met
op wat er gebeurt: we durven te stoppen met
het woonprogramma en de werkgebieden. Het
een verstedelijkingsakkoord en een (aanzet tot
bouwen en we durven ook een been bij te
verstedelijkingsconcept is opgesteld vanuit de
een) regionale investeringsagenda. Vervolgens
trekken om extra groei te faciliteren als dat
intentie dat alle regiopartners en het Rijk met
wordt beschreven op welke manier de uitwerking
moet.
elkaar van mening zijn dat dit de manier is waarop
en afweging later in het traject op gebiedsniveau
de Groene Metropool tot groei kan komen.
gemaakt wordt.
• We maken regionale afspraken over de realisatie van een minimaal aantal betaalbare woningen gedurende de hele looptijd van de strategie. • We maken afspraken over een regionale
92
investeringsstrategie: met elkaar en het Rijk
in vervolg daarop de uitvoeringsagenda.
Rol van de gebiedsuitwerkingen
(publiek- publiek) en liefst in vervolg daarop ook
Partijen maken in het verstedelijkingsakkoord
Ter voorbereiding op het akkoord en
met de marktpartijen (publiek – privaat). Het
afspraken met elkaar over:
de investeringsagenda wordt in de
gaat om het maken van langjarige afspraken met
• De gedeelde ambitie en urgentie (herbevestiging
gebiedsuitwerkingen uitgewerkt en getest
elkaar door conjunctuurgolven heen. Het zoet en het zuur zitten er allebei in.
gezamenlijk doel); • Rolneming en rolverdeling (waar zijn we van en
hoe ontwerpprincipes uitpakken in vlekken of deelgebieden en welke randvoorwaarden ingevuld
• Het naar voren durven halen en naar achteren
waar willen we van zijn);
moeten worden. Dat begint in de eerste fase met
durven schuiven van capaciteit: doel is om op
• Verantwoordelijkheden;
het opstellen van een onderzoeksagenda om vast
tempo te blijven met aantallen. Soms moet je
• Planning en fasering;
te stellen wat hier de urgentie en ambitie is. In
ook gewoon tegen elkaar zeggen ‘op deze plek
• De gebiedsgerichte uitwerkingen (hoe en
een tweede fase worden de deelgebieden verder
lukt het (nu) niet’. • Bespreken wat de ‘aorta’ van de strategie is
wanneer);
uitgewerkt en wordt gekeken naar de beschikbare
• Harde randvoorwaarden en ‘showstoppers’;
locaties, naar waar het wringt in de ambities en
(zoals bij Dominoday); we willen ervoor zorgen
• Samenwerking (uitwerking en monitoring);
wat dat zegt over de randvoorwaarden.
dat de strategie en de benodigde productie
• Een investeringsagenda die vervolgens per
en ontwikkeling steeds doorloopt ook als zich
partner nader uitgewerkt en vastgelegd kan
Deze acht gebieden (de drie sleutelgebieden en
meerdere tegenvallers voordoen.
worden.
de vijf overige gebieden) zullen ook in de komende
• In de gebiedsuitwerkingen benoemen wat we
jaren met elkaar een eenheid vormen in de
met elkaar de goede gebieden en locaties
Als het gaat om de regionale investeringsstrategie
uitwerking en dus ook samen sturen op aantallen,
vinden. De vitaliteit per deelregio staat daarin
zal het gaan om het maken van afspraken over het
locaties en knelpunten. De gemeenten in deze
voorop: wat is nodig?
realiseren van een doorgaande bouwstroom. Daar
deelregio’s verkennen met elkaar de beweegruimte
komen afspraken bij kijken over programma, over
binnen het gebied en zorgen voor uitwisselingen
Waar leggen we de afspraken vast?
snelheid en betaalbaarheid. Het gaat er om dat
van programma tussen locaties in die gebieden.
Een vervolg op de verstedelijkingsstrategie is het
partijen met elkaar vaststellen wat nodig is om
Bij de verdere uitwerkingen (na stap 2) zullen
sluiten van het verstedelijkingsakkoord
binnen de kaders ontwikkelruimte vrij te spelen.
uiteraard ook de colleges en raden in die gebieden
Het verstedelijkingsakkoord is een set van
Dan gaat het om OV, om stikstof en/of natuur om
zorgvuldig betrokken worden. Immers, die
afspraken tussen rijk, regio en provincies waarin de
de integratie economie en stad, om schuifruimte’
uitwerking komt ook terecht in de (gemeentelijke)
gezamenlijke ambitie om tot groene verstedelijking
en logistiek, om de meervoudigheid van energie,
omgevingsplannen.
te komen (conform het verstedelijkingsconcept)
enzovoort. Dat is complex, dus daar moeten ook
is uitgewerkt. Een aantal van bovengenoemde
de rol en verantwoordelijkheden in genoemd
Hoe werkt het ‘samen sturen’?
doelen wordt verwerkt tot een afspraak in het
worden. Afgesproken wordt wie wat doet om
Vertrekpunt
akkoord. Andere doelstellingen worden verankerd
gezamenlijk de opgave te realiseren.
In onze regio zijn voor de periode 2020 – 2040
in de op te stellen regionale investeringsagenda en
zo blijkt uit de prognoses zo’n 100.000 extra
93
woningen en zo’n 700 hectare voor werklocaties
basis fungeren voor deze strategie actueel te
Voor de periode 2025 – 2029 geldt dat er
nodig. Een flink deel van deze woningen en een
houden, is goed te zien waar eventuele knelpunten
in Foodvalley plancapaciteit kan worden
deel van de werklocaties en is nu al opgenomen
ontstaan of waar het nodig is om te temporiseren.
doorgeschoven uit de periode 2024-2029 om de woonbehoefte voor deze periode op te vullen. Ook
in bestemmingsplannen en visies. Dat gaat om zo’n 40% van de opgave. Onze aandacht in de
De opgave in cijfers
moeten plannen nog hard worden gemaakt. Voor
uitwerking van deze verstedelijkingsstrategie gaat
De conclusie van de modelmatige doorrekening
Arnhem-Nijmegen geldt dat met name het hard
uit naar die werklocaties en woonlocaties die nu
van het verstedelijkingsconcept, is dat we met
maken van plannen van belang is.
nog niet vastliggen in bestemmingplannen of
dit concept de aantallen kunnen halen, op de
contracten. Dat gaat om zo’n 60% van de opgave.
gewenste plekken (effect wat we beogen), in de
Voor de periode na 2030 geldt dat nog 20.000 –
Die komt dus nadrukkelijk aan de orde in de
juiste snelheid en in de juiste categorieën. In het
35.000 woningen gevonden moeten worden in de
gebiedsuitwerking. Uiteraard in samenhang met
schema op pagina 57 is te zien is hoe de verdeling
strategie. Dat is opgave die meegegeven wordt in
dat wat al in de pijplijn zit, maar we concentreren
van woningen over de regio eruitziet en ook hoe
de gebiedsuitwerkingen en dat kan ook omdat het
ons op (de aansluiting van) de 60% die nog niet
de verschillende woningtypes en woonmilieus
verstedelijkingsconcept en de ontwerpprincipes
vastligt.
verdeeld zijn over de regio. Die verdeling sluit aan
handvatten geven om ook bestaande locaties nog
bij de keuze voor een Groene Metropool met drie
eens te verkennen op mogelijkheden.
Of het lukt om gebieden tot ontwikkeling te
gebieden waar grotere concentraties voor wonen
brengen, hangt vaak ook samen met andere
en werken zijn.
stikstofruimte? Moet er nog bestaande functies
Maar dat dat is de theorie. In de tabel op pagina
voor 20 tot 25 jaar. Dat is een lange periode
verhuizen of aangepast worden? Zijn er andere
59 is de bestaande planvoorraad (openbaar
waarvan we nu al weten dat er van alles gaat
belemmerende factoren? De fasering van
en niet-openbaar) opgenomen zoals die op
gebeuren. Er zullen zich veranderingen voordoen
gebieden wordt bepaald door de samenhang
dit moment bekend is. Daaruit zijn een aantal
in de economie en in de politiek, maar ook in de
en afhankelijkheid tussen de verschillende
conclusies te trekken: voor de periode tot 2024
woonbehoeften van inwoners, de manier waarop
bouwstenen.
is er overall ruim voldoende plancapaciteit in de
we reizen en waarop bedrijven zich organiseren.
regio, maar een deel van die plannen moet nog
Wat er precies verandert kunnen we nu niet
In de komende maanden (en in de jaren daarna) is
‘hard’ gemaakt worden en in Foodvalley is nog
voorspellen, maar we weten wel dát het zal
dat waar de gesprekken in de regio en met het Rijk
versnelling nodig op een aantal locaties.
veranderen. Door vooraf afspraken te maken over
over zullen gaan: over het tempo en de volgorde
Vanuit de strategie zijn voor deze periode geen
hoe we om (willen) gaan met die veranderingen en
om locaties op een goede en samenhangende
woningen nodig. Wel is voor de periode 2020-
op welke manier we dan met elkaar bijsturen zijn
manier tot ontwikkeling te brengen. Door met
2024 en 2025-2029 uitgegaan van eenzelfde
we met elkaar in staat om op tijd te reageren.
elkaar de ontwikkelingen goed te volgen via de
woonbehoefte.
We monitoren met elkaar (generiek en specifiek
planmonitor en de ‘moederbestanden’ die als
94
Monitoren en bijsturen De verstedelijkingsstrategie maken we met elkaar
facetten: zijn locaties bereikbaar? Is er voldoende
in de deelgebieden) en kijken steeds naar wat er
op (middel)lange termijn nodig is om integrale
kan het een optie zijn om te werken met een
doelen te halen. Dat gaat over de inhoud, maar
beslisboom. Dat gebeurt ook op andere plekken
ook over timing. Dat gaat over het regionale beeld
waar verstedelijkingsconcepten zijn gemaakt.
(halen we de aantallen en het tempo) en over gebiedsgerichte invulling (wat is op deze plek
Dat zou er voor woongebieden als volgt uit kunnen
nodig?). Alleen als we steeds vanuit die twee
zien:
perspectieven sturen kunnen we komen tot een aanpak die onze regio versterkt en vergroent. Zo
Stap 1: Is er (in dit gebied) voldoende
komen we ook tot de continue bouwstroom.
plancapaciteit?
Natuurlijk is het geen spreadsheet planologie. Het gaat om integrale opgaven omdat de behoefte om meer woningen te realiseren in een goede kwaliteit
Stap 2: Is er sprake van een ‘hard’ plan?
samen gaat met aanzienlijke (transformatie) opgaven in het (bestaande) stedelijk netwerk zoals wateropvang, vergroening, energietransitie, mobiliteit en stadsdistributie. Dit heeft ook
JA >> heeft het enige omvang?
NEE >> locatie nog te bepalen?
(van invloed op de werking van het concept)
te maken met adaptiviteit en veerkracht. Ook daar helpen de gebiedsuitwerkingen ons bij die
JA >> Is de locatie in lijn met
brengen op subregionale schaal de opgaven en
de ontwerpprincipes en het
kansen voor ontwikkeling in beeld. En vervolgens
verstedelijkingsconcept?
JA >> In lijn brengen met het verstedelijkingsconcept
zal ook op lokaal gebiedsontwikkelingsniveau en projectuitwerking de afweging voor ontwikkelingen plaats vinden. Afwegen in gebiedsuitwerking
NEE >> Is het schadelijk / bijsturen mogelijk? Voldoet het aan de ontwerpprincipes?
NEE >> Is de locatiekeuze in lijn met het verstedelijkingsconcept?
En hoe werkt dat dan op lokaal niveau bij het maken van een afweging over locaties? Daar
JA >> beperkte omvang?
JA >> locatie van strategisch
hebben we het u nog niet over in de strategie,
dan doorzetten zoals gepland
belang?
maar het zal een vraag zijn die wel speelt bij de individuele gemeente. Om te sturen op tempo, programma en hardheid van woon- of werklocaties
NEE >> is het te verantwoorden vanwege lokale vraag of beperkt in omvang?
etc.
95
Ook voor werklocaties moeten we hier nog een
Het proces voor de periode tot ondertekening
denklijn in uitwerken. Dat vraagt om goede
verstedelijkingsakkoord:
samenwerking met de collega’s in regio’s die sturen vanuit de RPW’s. Het RPW van zowel Foodvalley als Arnhem-Nijmegen is nog niet expliciet over een andere manier van omgaan met bestaande locaties en de manier waarop daar verdicht of uitgebreid kan worden. Net als bij de woonlocaties gaat het om maatwerk in de afweging. Want wanneer draagt een werkterrein bij aan het ecosysteem? Of wanneer vinden we een (tijdelijke) locaties voor een proef of experiment gewenst? Een belangrijke vraag in uitgifteprotocollen kan zijn: leidt dit tot meerwaarde? Met bovenstaande uitwerking en vragen zitten we al midden in de projectuitwerkingen. Dat is ook het moment dat het verstedelijkingsstrategie, vanuit de gebiedsuitwerkingen het lokale omgevingsbeleid raakt. De wens is om de uitgangspunten van het verstedelijkingsconcept daar te laten landen in omgevingsvisies en omgevingsplannen. Dat maakt het mogelijk om een integrale afweging te maken met een beslisboom en afwegingskader zoals hierboven beschreven.
96
De strategie bestaat uit drie pijlers: verstedelijkingsconcept, gebiedsuitwerkingen en (de opzet voor) een verstedelijkingsakkoord Planning
VERSTEDELIJKINGSCONCEPT
GEBIEDSUITWERKINGEN
bouwstenen, ontwerpprincipes voor
ruimtelijk toetsing ontwerpprincipes
regio én positionering in Stedelijk
om te komen tot gebiedsagenda
Netwerk Nederland (NOVI). 2021
Juli
VERSTEDELIJKINGSSTRATEGIE + VERSTEDELIJKINGSAKKOORD werk-, onderzoeks- en investeringsafspraken voor uitvoering strategie.
Week 26: verstedelijkingsstrategie
Juni / juli: atelier 1 per deelgebied
(VS) gereed, incl. voorzet voor B&W-
(testen of principes ook gebieds-
advies en raadsvoorstel.
gericht doen wat we beogen én formuleren positionering, kwesties
Augustus
Juli / augustus: instemmen Colleges
en opgaven).
September
September / oktober: vaststellen
September: atelier 2 per deelgebied
raden en staten
(concretiseren, incl. afhankelijkheden en/of randvoorwaarden)
Oktober
Resultaat: perspectief, bouwstenen,
Resultaat: gebiedsagenda met
Resultaat: voorstel voor afspraken
principes en vervolgproces in beeld
daarin o.a. acties, samenwerking
met het Rijk
en gewenste afspraken in beeld. Koppeling aan investeringsagenda. November
Week 47: BO MIRT: vaststellen verstedelijkingsstrategie, bespreking verstedelijkingsakkoord.
December
2022
Januari
Januari: Ondertekening
(en verder)
verstedelijkingsakkoord
‘Werken met’: Strategie biedt basis van proces van (adaptief) programmeren van verstedelijking. De nu al geprogrammeerde ontwikkeling worden verder integraal uitgewerkt in gebiedsprocessen en projectuitwerkingen.
04 Bijlagen Begrippen en definities
98
99
Begrippen en definities Nationale Omgevingsvisie (NOVI)
Stedelijk Netwerk Nederland
Het verstedelijkingsconcept bestaat uit het
Het kabinet heeft een aantal NOVI-gebieden
De NOVI stuurt op de ontwikkeling van het
perspectief voor de Groene Metropool en
uitgekozen. Het Rijk is van plan om hier samen
Stedelijk Netwerk Nederland; een goed
de ontwerpprincipes voor de bouwstenen
met de regio, met aandacht voor de brede
bereikbaar netwerk van steden en regio’s met
leefomgeving, mobiliteit, economie en wonen.
ruimtelijk-fysieke opgaven:
een aantrekkelijk vestigingsklimaat. Niet alleen
Samen met de verhaallijnen leiden deze
• een extra impuls te geven aan grote transities,
gericht op de Randstad, maar op het potentieel
ontwerpprincipes tot het gepresenteerde
van heel Nederland. Uitgaande van de ambities en
concept. De integraal te ontwikkelen gebieden
mogelijkheden van onze steden en regio’s.
zijn opgenomen in het concept om te laten zien
passend bij NOVI-prioriteiten. • extra steun te geven aan de aanpak van grote, integrale fysieke opgaven, die heel belangrijk zijn voor Nederland.
hoe de ontwerpprincipes er in de praktijk uit MIRT-onderzoek
zouden kunnen zien. De keuzes voor waar precies
MIRT staat voor Meerjarenprogramma
te bouwen en wat daarvoor nodig is, zijn in het
NOVI-gebieden zijn, voortbouwend op bestaande
Infrastructuur, Ruimte en Transport. Het MIRT
verstedelijkingsconcept nog niet gemaakt. Het
interbestuurlijke samenwerkingstrajecten,
bestaat uit projecten en programma’s die zich
concept geeft wel nadrukkelijk richting voor de
instrumenten waarbij overheden meerdere jaren
in het fysieke, ruimtelijke domein afspelen.
volgende stappen. ”Dit is hoe het moet als we
verbonden zijn en toewerken naar de echte
Hiermee werken Rijk en regio samen aan de
de groene metropool willen zijn.” Het onderzoek
gezamenlijke uitvoering van de verschillende
concurrentiekracht, de bereikbaarheid en de
naar de bouwstenen, de onderliggende cijfers
opgaven. Deze gebieden zijn onderdeel van de
leefbaarheid van Nederland. Als de opgave nog
en plannen hebben geleid tot de ruimtelijke
Omgevingsagenda’s die per landsdeel worden
niet helder genoeg is om een of meerdere MIRT-
uitgangspunten en ontwerpprincipes. Die zijn
opgesteld. Bij de NOVI-gebieden zoomen we met
verkenningen op te starten, kunnen de partijen
omgezet in schetsen en een ruimtelijk raamwerk.
prioriteit in op de relatief concrete transities in de
eerst een (vormvrij) MIRT-onderzoek uitvoeren. Gebiedsuitwerkingen
acht gebieden.
100
Verstedelijkingsconcept
In de gebiedsuitwerkingen wordt voor de
De Nationale Omgevingsvisie (NOVI) is de
Het verstedelijkingsconcept is de
deelgebieden uitgewerkt waar ruimte is
langetermijnvisie van het Rijk op de toekomstige
ruimtelijke vertaling van de vastgestelde
voor woningen en werklocaties en welke
inrichting en ontwikkeling van de leefomgeving
contourennotitie en het resultaat van het
randvoorwaarden voor de leefomgeving, mobiliteit,
in Nederland. De gebiedsgerichte uitwerking
daaruit voorkomende ontwerpend onderzoek.
economie en wonen daarvoor moeten worden
van de NOVI vindt plaats via onder meer
ingevuld. De integraal uit te werken gebieden zijn:
Omgevingsagenda’s en NOVI-gebieden.
• De sleutelgebieden Arnhem-Oost, Foodvalley-