Concept verstedelijkingsstrategie 30 juni
Tekst van het document
De insteek van dit verstedelijkingsconcept is dat
tot bewegen en klimaatadaptief zijn ingericht
een robuuste blauwe dooradering in het landschap
de ruimtelijke ingrepen die we doen, bijdragen
om zowel hittestress als overstromingen tegen te
voor het vasthouden en opvangen van water.
aan de vermindering van stikstof op de natuur. We
gaan. Hieronder is weergegeven welke kansen en ambities dat oplevert.
kiezen daarbij voor een gebiedsgerichte aanpak. Energie
We gaan ervan uit dat door een mix van lokale,
Met deze strategie stimuleren we de
regionale en landelijke maatregelen, vrijwel alle
Bestaande natuur
energietransitie. Door langetermijnplannen voor
woon- en werklocaties vergunbaar zijn op de
De kwaliteit van bestaande natuur en landschap
verstedelijking te maken, is het makkelijker om de
middellange en lange termijn.
beschermen en versterken we. Daarmee
energienetwerken zowel boven als onder de grond
Ons uitgangspunt bij het opstellen van de
onderstrepen we het belang van biodiversiteit en
mee te ‘plannen’. Kansen benutten we zo veel als
strategie is dat het geplande wetsvoorstel
de intrinsieke waarde van de natuur. De nieuwe
mogelijk, vooral als de afstand tussen vraag en
Stikstofreductie en Natuurverbetering zoals
verstedelijking mag de belasting op kwetsbare
aanbod kort is. De vergelijking tussen de concept-
gepland in 2021 in werking treedt. Als dat niet
gebieden niet vergroten. Dat kan alleen door
RES’en en het verstedelijkingsconcept laat nog
het geval is, zal dat een wijziging betekenen in
meer natuur- en uitloopgebieden toe te voegen,
geen conflicten zien; de uitgangspunten sluiten
het faseren van ontwikkelingen in ruimte en tijd.
de stikstofdeposities te verminderen en door de
goed op elkaar aan.
Samen met een stikstofregisseur brengen we dat
bestaande gebieden goed te beheren.
de komende maanden in kaart. Agrifood/Landbouw
30
Bodem, water en klimaat
Het belang van de agrifoodsector is groot in
Bestaande wijken
Bij een toekomstbestendige verstedelijking past
onze regio. De sector is ruimtelijk, sociaal en
In het verstedelijkingsconcept kiezen we ervoor
dat we rekening houden met het bodem- en
economisch verweven in de maatschappij. De
om te verdichten in bestaande wijken en daar
watersysteem; dit is het fundament voor het
transitie richting meer natuurinclusieve landbouw
programma toe te voegen voor wonen, werken,
maken van ruimtelijke keuzes. Herstel van het
en kringlooplandbouw is een opgave die ruimte
groen en dergelijke. Dat is een kans om in
natuurlijke systeem begint met het vergroten van
vraagt. Door ruimtelijke zonering en zo veel als
bestaande wijken ook een begin te maken
de infiltratie van regenwater in de bodem. De
mogelijk te zoeken naar functiecombinaties,
met klimaatadaptatie, de verbetering van de
stuwwallen zijn de belangrijkste plekken waar dat
ondersteunen we de transitie van de landbouw.
biodiversiteit om daarmee de gezondheid van de
gebeurt. Het grondwater in de stuwwallen is de
Deze verstedelijkingsstrategie is een mede-
bewoners van de wijk te verbeteren.
+
ONTWERPPRINCIPES
+
1. Het werken met zones van verstedelijking We geven de voorkeur aan verdichting boven uitleglocaties. Hoe kleiner we de ‘footprint’ van
+
de bebouwde omgeving kunnen maken, hoe meer
+
Densification on the flanks requires heavy rainwater downpour and drought mitigation solutions: Space for infiltration
ruimte er is voor die andere functies: recreatie,
+
+
een natuurlijker watersysteem, ruimte voor agrariërs, mooi landschap, natuur, enzovoort. river area
Maar, de bouwopgave is te groot om met alleen verdichting kunnen realiseren. Bij het ruimtelijk aanwijzen van geschikte uitleglocaties hanteren we een aantal principes:
=
Densification on higher ground (leaving the space on
Densification around parks or main green structures
grounds for recreation, green we andzoveel water retention) • Onze inzet is dat we leefomgevingen maken, • Delower laagste en natste delen houden
mogelijk vrij van nieuwe bebouwing. We bouwen
dus niet alleen monofunctionele locaties voor
er niet, maar deze gebieden zijn wel een
wonen of werken. Dat betekent dat recreatieve
belangrijk onderdeel van ons integrale ruimtelijk
uitloopgebieden, sportvelden, natuur en
ontwerp.
hydrologische buffers bij het ruimtelijk ontwerp
+
horen.
Strengthening the 3 main landscape structures
+ +
+
Building in lower areas: strengthen the dikes
+
+ Densification on+ lower grounds is discouraged due to the + + kwel (high ground water+level) +
+
+
+
+ +
=
Nature and climate adaptive urbanisation asks for enough • Wein verstedelijken in principe in het Natuur in het landschap bieden de buffers tussen de kernen houden Don’t build the Gelders Nature Network, areas for • De hogere delengreen +niet in the city. for this, like the NL + WeDitneed a system• Groene Netwerk Nederland, weidevogelgebieden, beste ondergrond voor verstedelijking. we intact en versterken we waar nodig. We meadow birds and thefrom uiterwaarden Connections of greenblue infrastructure cities to nature areas. The green label or a point systems (you can build a building uiterwaarden, huidige waterbergingsgebieden, zijn bijvoorbeeld de flanken van stuwwallen zorgen ervoor dat op de overgangen tussen existing green or cultural corridors can be used, like existing waterways, when realising 12 points and you’ll earn points by adding lanes, etc. These corridors are sometimes crossed by infrastructure, so therebovenop de stuwwallen en in de /droogdalen. (uitgezonderd de droogdalen). In de vallei en het de stuwwallen en de lagere gronden geen huishouden nature inclusive/climate adaptive measurements. So a green fore we need to create migration routes for flora and fauna (animals and Behoud van onze natuurwaarden begint rivierengebied zijn oeverwallen, dekzandruggen ondoordringbaar lint van bebouwing ontstaat plants) as well.
The corridors can also be used for recreation roof gives you+3 points for example). Nature inclusive buildings: green roofs, facades met het beschermen ervan. Herstel van het
en rivierduinen relatief geschikte locaties. Al
die deze twee natuurlijke systemen isoleert.
natuurlijke watersysteem is noodzakelijk bij
Building in river = evacuation routes deze locaties vragen omareas een zorgvuldig ontwerp,
klimaatadaptatie en onder de stuwwallen
rekening houdend met landschap en bestaande
leefbaarheid, klimaatadaptatie en identiteit van
liggen onze strategische drinkwaterreserves. 5 km
functies die niet zomaar kunnen wijken.
onze bestaande kernen en wijken.
= more space required
Droogdalen en uiterwaarden zijn locaties met een te hoog risico op overstroming.
We need 500 m240ofmgreen space per household within a 5 km A 40 m wide corridor designed of based several specific distance, inthat andis outside theoncity. Design and maintenance of
Deze ‘groene vingers’ zijn ook belangrijk voor de
+ 15 min
31
47 Db
• We behouden en versterken de landschappelijke
• We houden wederzijds afstand tussen
en cultuurhistorische kwaliteit van engen (oude
verstedelijkingslocaties en windmolens.
landbouwgebieden), waardevolle open gebieden, landgoederen, beschermde monumenten en de Grebbelinie, IJssellinie en Romeinse Limes.
NH4 NO2
NO2
NH4 NO2
NO2
• Op locaties die op korte afstand van stikstofgevoelige habitats ontwikkeld worden,
verstedelijking rekening met beperkingen
zetten we maximaal in op het minimaliseren
in bodemgebruik dicht bij de (toekomstige)
van netto negatieve effecten op de natuur. Als
drinkwaterwinning en vice versa.
dat niet of onvoldoende kan, schuiven we de ontwikkeling van deze locaties naar de langere termijn of vallen deze af ten opzichte van meer haalbare locaties. Toevoer- en rondwegen en andere stikstofbronnen leggen we op een zo groot mogelijke afstand aan van de gevoelige habitats.
32
• We houden bij het ruimtelijk ontwerp van
2. Multifunctioneel ruimtegebruik nabij de stad Wanneer er 100.000 woningen toegevoegd worden aan de regio zijn ook extra recreatiemogelijkheden nodig. We willen onze inwoners prettige recreatiegebieden bieden en tegelijkertijd de bestaande natuurgebieden niet verder belasten. Om die reden hanteren we een aantal principes:
Don’t build in the Gelders Nature Network, areas for meadow birds and the uiterwaarden / huishouden
5 km
We need 500 m2• ofWe green spacenieuwe per household within op a 5 km realiseren uitloopgebieden distance, in and outside of the city. Design and maintenance of fietsafstand van de woningen: op 5 kilometer this green is part of the costs of urbanisation (so euros/houseafstand of dichterbij. De belangrijkste (grootste) hold). This can be new (protected) green, but also an attractive, gebieden we create ook goed metto het accessible agricultural area.ontsluiten We can also funds pay for this development.openbaar vervoer om ze zo voor iedereen toegankelijk te maken.
+
+
= Nature and climate adaptive urbanisation asks for enough green in the city. We need a system for this, like the NL green label or a point systems (you can build a building when realising 12voorzieningen points and you’ll earn points by adding • Nieuwe recreatieve combineren • Het nieuwe groen kan vele vormen aannemen nature inclusive/climate adaptive measurements. So adie green we met doelen voor een klimaatadaptief lokaal specifiek zijn. Het ontwerp en roof gives you 3 points for example). watersysteem, (natuur inclusieve) landbouw, de precieze locatie ervan is dan ook geen natuur en energietransitie. We zien vooral
onderdeel van de verstedelijkingsstrategie,
kansen om gebieden te ontwikkelen waar
maar van de gebiedsuitwerkingen. Er kan
bijvoorbeeld landbouw, hernieuwbare energie
bijvoorbeeld natuur, bos, ruimte voor water en
en recreatie gecombineerd kunnen worden.
klimaat of een ecologische verbindingszone mee
De korte afstand tot de vraag naar energie
gerealiseerd worden, maar ook aantrekkelijk(er)
(bedrijven en woningen) maakt deze gebieden
en goed toegankelijk agrarisch gebied of een
interessant voor zonne-energie opwekking,
recreatiegebied met zwemplas. Het ontwerp
als ze ruimtelijk goed ingepast zijn. Voor
passen we aan bij het landschap.
agrariërs kan dit helpen de omslag naar
+
natuurinclusief te financieren en ontstaan nieuwe verdienmodellen, mede gericht op de recreanten en energie.
+ Densification defines the green-blue structures that create connections for people and ecology between the urban areas to the surrounding landscape
33 Wherever possible we use the need for recreation (grow-
Weekly green
3. Veranderingen in de agrarische sector De verschillende opgaven en de daarbij horende ruimtebehoeften in het landelijk gebied pakken we integraal en gebiedsgericht aan. We ondersteunen daarbij een vitale, toekomstbestendige landbouwsector en bieden toekomstperspectief voor agrarische ondernemers, rekening houdend
• We spreken af om standaard een vast aantal m2
Daily green
• We zetten bij de (her)ontwikkeling van
met de ruimtebehoefte van andere functies die soms prioriteit hebben. We kijken gebiedsgericht naar wat er nodig is om (blijvende) agrarische
uitloopgebied per nieuwe woning toe te voegen
werkgebieden in op de menging van functies
ondernemers een goede locatie te geven of
in de vorm van nieuwe groen en/of landschap.
zoals combinaties van wonen en werken.
te laten behouden passend bij hun (nieuwe)
Een rekensom geeft aan dat dat in theorie om
Leefomgevingen zijn er immers niet alleen voor
bedrijfsvoering. Daarbij betrekken we ook
zo’n 5.000 hectare in de Groene Metropool
bewoners, maar ook voor werknemers. We zetten
stoppende agrariërs om voor ieder een passende
gaat. Dit is ‘buiten’-ruimte die beschikbaar is
in op een goed werkklimaat en verblijfgebied
oplossing te vinden. Waar mogelijk zetten we in
voor alle nieuw toe te voegen woningen: zowel
voor werknemers; niet alleen op de campussen
op meervoudig ruimtegebruik en bijbehorende
in de steden en daarbuiten. De insteek is dat
maar ook in de overige werkgebieden.
verdienmodellen.
er genoeg dagelijks, wekelijks en maandelijks groen moet blijven voor alle inwoners in de Groene Metropool. En als het aantal nieuwe inwoners fors groeit, groeit het groen dus mee2. De uitwerking kan op allerlei manieren
2 In de regio Utrecht (U10) is “Groen groeit mee” de uitdagende slogan, die duidelijk wil maken dat als de regio/provincie groeit qua inwoneraantal, economie en mobiliteit, ook de behoefte groeit aan groene recreatieruimte en natuur meegroeit. Tel daarbij de noodzakelijke veranderingen waar de groene ruimte voor staat (meer duurzame landbouw, ruimte voor
opwek van elektriciteit, meer biodiversiteit, etc.). Gemeenten hebben de opdracht om uit te werken hoe groen daadwerkelijk mee kan groeien. In de verstedelijkingsstrategie van de Groene Metropool doen we daarvoor een eerste voorstel.
Enkele in het oog springende potentiële locaties
Daarbij dient rekening gehouden te worden
• Er is ruimte om Park Lingezegen verder uit te
agrarische functie en andere ruimtelijke claims
plaats vinden. Het genoemde streefgetal valt samen met de meest extensieve vormen. Wanneer we kiezen voor intensief bruikbare recreatiegebieden als bijvoorbeeld parken, dagcampings of speelweides, gebruiken we minder ruimte. We ontwikkelen een vergelijkingsnorm die voor alle verschillende
34
voor nieuwe recreatieve voorzieningen: Polycentric poles for the main cities met het Natura 2000 gebied , waterberging, de breiden richting de uiterwaarden, om zo een verbinding te creëren.
op het gebied. • Tussen Beuningen en Nijmegen ligt een gebied
typen uitloopgebieden informatie geeft over
• Het Binnenveld samen met het gebied tussen
dat potentie heeft om integraal ontwikkeld te
recreatiedichtheid, kosten, koppelkansen en
Ede en Veenendaal biedt kansen voor de
worden met recreatie- en woonfuncties. Zo
inrichting.
ontwikkeling van recreatie, natuur en hydrologie.
kan op de langere termijn (2030-2040) de Beuningse plas een recreatieve functie krijgen.
4. Inrichting van de stedelijke omgeving
+
Met de verstedelijkingsstrategie doen we uitspraken over hoe we vinden dat de regio het beste kan groeien of (her)ingericht kan worden.
+
Vanuit de bouwsteen leefomgeving blijven we daarbij zo dicht mogelijk bij de kwaliteit en gebiedseigen kenmerken die de regio al heeft.
• Waterveiligheid staat in heel Nederland hoog
• De doelen voor gezondheid, water en ecologie
op de agenda. In onze regio betekent dat dat
(inclusief stikstof) zijn in ontwerpen voor
we er rekening mee houden dat omvangrijke
verstedelijking vaak goed te combineren.
nieuwbouw in het rivierengebied en de vallei tot
In de gebiedsuitwerkingen onderzoeken we
gevolg kan hebben dat dijken verder verstevigd
een ruimtelijk concept voor het inrichten
moeten worden. We houden er ook rekening mee
en verdichten van de stad, gericht op
dat er vluchtwegen nodig zijn.
gezondheid, natuur en klimaat. Aan de hand van praktijkvoorbeelden zullen we een ‘catalogus’ met maatregelen maken die toegepast kunnen
• Op de overgang van woonwijken naar het
worden in de nieuwe leefomgevingen en die
landelijk gebied werpen we geen extra barrières
meerdere functies met elkaar koppelen.
op voor fietsers en wandelaars, maar creëren
Voorbeelden van elementen uit het systeem zijn:
we nieuwe verbindingen. We richten onze infrastructuur zo in dat de barrièrewerking
• parkeeroplossingen anders dan op
voor flora en fauna geminimaliseerd wordt. De
maaiveldniveau
mobiliteitstransitie, waarbij meer gewandeld
• groen- en sportvoorziening op
wordt en ook de fiets en het openbaar
loopafstand.
vervoer vaker gebruikt worden dan de auto, is uitgangspunt voor ons stedelijk ontwerp. Dat is uitgewerkt in de bouwsteen Mobiliteit.
• maatregelen die luchtkwaliteit bevorderen • Daarnaast houden we rekening met een
en geluidsoverlast tegengaan
toename van zowel drogere en warmere zomers
• inzet van daklandschappen voor groen
als zwaardere buien in die zomers. Waterberging
(tegen hittestress) en zonne-energie.
die droogvalt, sloten die greppels worden en
• inzet op circulaire bouwen: industriële
zwaardere funderingen zullen normaler worden.
bouwsystemen en hergebruik van
Dit vraagt om meer ruimte voor waterberging in
materialen (zie ook de bouwsteen Wonen)
bebouwd gebied, meer groen en blauw in de stad
en bijvoorbeeld een grijswatersysteem.
en een andere inrichting.
35
Mobiliteit: slim en schoon We stellen de reiziger centraal en we verleiden hem of haar om de slimste en schoonste keuzes te maken om door het netwerk te reizen. We benutten bestaande mobiliteitsnetwerken beter. We willen de groei in balans brengen met onze leefkwaliteit en aantrekkelijkheid van cultuur, recreatie en landschap. CONTEXT De verstedelijkingsstrategie kiest vanuit een
kijken naar de huidige situatie op de weg, zijn er
in 2019. Hoe roder de kleur, hoe langzamer het
samenhangende aanpak (leefomgeving, wonen,
vooral in de avondspits problemen. Onderstaande
verkeer zich beweegt in vergelijking met een
economie, bereikbaarheid) optimale locaties
kaart illustreert de daadwerkelijk gereden
situatie zonder files. Veel congestie is ook te
voor nieuwe woningen en werklocaties. Uit
snelheden op het wegennetwerk van Gelderland
vinden op de stedelijke hoofdstructuur.
de mobiliteitsscan blijkt wat de effecten zijn van de toevoeging van nieuwe woningen (zie onderstaande analyse). Het mobiliteitsnetwerk in de Groene Metropool heeft nu al een groot aantal knelpunten (binnen de regio en in de aansluitingen op het stedelijk netwerk Nederland) en de groei van het aantal woningen gecombineerd met een groei van de economie, maakt de druk (op de knelpunten) in de toekomst alleen maar groter. We verwachten dat maatregelen en investeringen nodig zijn om deze effecten te voorkomen en om de locaties zoals die naar voren komen in het mobiliteitsconcept, te kunnen ontwikkelen zoals gedacht. Daarbij moeten we ook kijken naar de exploitatiekosten van het OV. De verschillende verkeersstromen op internationaal, nationaal en regionaal niveau komen samen op een druk bezet spoor op de corridor Randstad-Arnhem-Rhein Ruhr en op de corridor Amersfoort- Foodvalley-Apeldoorn. Als we
36
Vertraging op de weg in Gelderland in 2019, avondspits (Mobiliteitsscan, Floating Car Data, 2019)
KANSENKAART MOBILITEIT Op (inter)nationaal, regionaal en lokaal niveau worden de bestaande netwerken beter benut en versterkt. Nieuwe woningen worden zoveel mogelijk binnen bestaand bebouwd gebied geprogrammeerd en nabij (H)OV en/of fietsverbindingen.
37
Hier ontstaan vaak de meeste vertragingen.
corridors naast personenvervoer ook vaak voor
De verstedelijkingsstrategie brengt in beeld in
Dit is voor de verstedelijkingsstrategie ook een
goederenvervoer gebruikt worden. Dat geldt
welke gebieden bij voorkeur gebouwd wordt en
uitdaging. Immers, meer woningen toevoegen in
bijvoorbeeld voor de spoorcorridors Randstad-
welke randvoorwaarden (investeringen) nodig zijn
bestaand stedelijk gebied, betekent ook meer
Arnhem-Rhein Ruhr en Amersfoort-Foodvalley-
om dat op een goede manier te kunnen doen. Dat
autoritten toevoegen aan een hoofdstructuur
Apeldoorn.
gaat onder andere om mobiliteitsoplossingen.
die al aan zijn maximale opnamecapaciteit zit.
Gezien het grote effect van de verstedelijking op
Daarmee kost het veel tijd om de stad uit te komen of er in te komen. Voor deze zogenaamde first mile / last mile moet een oplossing komen. De toevoeging van nieuwe woningen zorgt voor een groei van het verkeer in vrijwel de hele regio. Hieronder wordt links de prognosesituatie zonder de woningbouw getoond, met rechts de situatie met de woningbouw (paars hoogste intensiteit). Het verkeer neemt met name toe op de A73, A50, A15, A12, A1 en A30. Met toevoeging van de woningen (en werklocaties) in de komende 20 jaar wordt de maximale capaciteit bereikt op een flink aantal snelwegen (>100%): A50, A73, A12 en A30. Dit levert een aantal knelpunten op in het stedelijk netwerk Arnhem-Nijmegen-Foodvalley en op verbindingen met andere stedelijke netwerken. Die knelpunten zijn zoals gemeld niet alleen zichtbaar op de weg, maar ook op het spoor, in het regionaal ov en op de fietspaden. De drukte op het spoornetwerk in onze Regio/Oost- Nederland heeft ook alles te maken met het feit dat niet alleen internationaal, nationaal en regionaal spoor van dezelfde spoorcorridors gebruik maken, maar dat deze
38
Effect intensiteit (Mobiliteitsscan) Prognose 2040 (referentie)
Effect intensiteit (Mobiliteitsscan) Verstedelijking / nieuwe woningen
het (toch al drukbezette) mobiliteitsnetwerk, is het
en schoonste manier. Zoals aan de rand van
dragen bij aan slim en schoon vervoer. Daarbij
belangrijk verschillende opties voor oplossingen
stedelijke netwerken overstappen van auto op fiets
zetten we in op een verkeersveilige omgeving.
en maatregelen in het mobiliteitsnetwerk in kaart
of openbaar vervoer (flexibel en beter benutten
te brengen (onderzoeksagenda).
mobiliteitsnetwerk). De reiziger staat hierbij
Dwars door de Groene Metropool lopen de twee
centraal. Op deze manier wordt het bestaande
belangrijkste goederencorridors van Europa. We
In het uitgevoerde onderzoek en de voorgestelde
netwerk het beste benut en werken we aan CO2-
maken volop gebruik van onze gunstige ligging aan
principes, anticiperen we op de volgende
reductie. We willen de groei in balans brengen met
deze corridors, want dit maakt het voor bedrijven
ontwikkelingen:
onze leefkwaliteit en aantrekkelijkheid van cultuur,
aantrekkelijk om zich te vestigen in de regio. Het
• De groei van het aantal verplaatsingen: we
recreatie en landschap.
goederenvervoer zal naar verwachting verder
verplaatsen ons steeds meer en het aantal
Dit kan door de vorming van mobiliteitshubs,
groeien. Ook de transportstromen nemen toe
verplaatsingen blijft groeien (mede door het
door het stimuleren van fietsen en lopen op korte
en dat vraagt om betere verbindingen van weg,
toevoegen van nieuwe woningen). Door die groei
afstanden binnen het stedelijk netwerk (first mile
water en spoor. Door in te zetten op een sluitend
kunnen meer knelpunten ontstaan. Prognoses
/ last mile), door het vergroten en versterken
netwerk stimuleren we de modal shift van weg naar
laten zien dat het in 2025 alweer drukker is dan
van het Hoogwaardig Openbaar Vervoer-netwerk
spoor en water, het vergoenen van scheepvaart en
in 2019 (KIM) en er een grote groei zichtbaar is
(HOV-netwerk) en door voor verbindingen op
zero-emissie stadslogistiek.
in 2030 en verder.
langere afstanden tussen stedelijke netwerken
Tegelijkertijd heeft het goederenvervoer ook effect
• De groei van logistiek en stadslogistiek.
in te zetten op openbaar vervoer en spoor. Naast
op het mobiliteitsnetwerk. Goederenvervoer
• De klimaatopgave: de opgave voor het
investeringen, moeten we ook kijken naar de
en personenvervoer maken in veel gevallen
klimaat is 55% CO2-reductie in 2030 en
exploitatiekosten (van het OV). Door meer te
gebruik van dezelfde spoorcorridors. Dat vraagt
een energieneutraal Gelderland in 2050. In
lopen, te fietsen, meer gebruik te maken van het
om keuzes: de keuze op welke corridors we
Gelderland veroorzaakt mobiliteit bijna een
openbaar vervoer en deelvervoer neemt vertraging
goederenvervoer nu juist wel of juist niet willen
derde van de totale CO2-uitstoot.
op de weg af en wordt mobiliteit duurzamer.
hebben. Dat speelt in de Noordelijke Foodvalley
Gezien de grote effecten die de toevoeging
langs de A1 corridor bij Nijkerk en Barneveld en
KANSEN / AMBITIE
van extra woningen heeft op het wegennet, is
ook bij het spoorgoederenvervoer door Arnhem
het ook nodig te kijken welke inrichting van
(waar mogelijke Noordtakvarianten van de
Om te anticiperen op zowel de groei van het aantal
het regionale en landelijke wegennet nodig
Betuweroute de spoorcorridor kruisen in Arnhem).
verplaatsingen/knelpunten als de klimaatopgave
is. Gedragsmaatregelen zoals het stimuleren
Dat heeft negatieve invloed op de leefkwaliteit
kiezen we er vanuit de verstedelijkingsstrategie
van thuiswerken, verkeersmanagement en het
van inwoners, op de grote verstedelijkingslocatie
voor om mensen in de Groene Metropool zoveel
stimuleren van fietsgebruik en technologische
Arnhem-Oost en op de A12-corridor. Een goede
mogelijk binnen het stedelijke netwerk (korte
ontwikkelingen zoals benutten van data en
oplossing hiervoor is randvoorwaardelijk om groei
afstanden) en tussen stedelijke netwerken
inzetten op schonere brandstoffen, elektrische
van zowel het goederenvervoer als het aantal
(lange afstanden) te laten reizen op de slimste
auto’s (laadinfrastructuur) of zelfrijdende auto’s,
woningen mogelijk te maken en leefkwaliteit van bewoners in deze gebieden op peil te houden.
39
Mobility principles 3 types of locations where we can build houses/add program, inked to 3 different networks:
ONTWERPPRINCIPES
New houses need to be build close to public transport (train or bus) and/or in connection with nearby biking paths (regional paths or for ebike), whereas we first try to use the existing capacity of the network as much as possible and try to strengthen the nodes in the network (so more people near a train station to make sure the train station is profitable and gets enough travelers). After that, we can look at new investments in the EXISTING network and after that (last option) the construction of new infrastructure. By = doing this, we can stimulate clean and smart mobility.
Mobility principles
Bij de uitgangspunten encan ontwerpprincipes voor 3 types of locations where we build houses/add program, inked to 3 different networks: de bouwsteen mobiliteit kijken we hoe we het
beste kunnen anticiperen op de belasting van het
International/national: large development locations along the main infrastructure (so the big train stations for example)
=
mobiliteitsnetwerk. International/national: large development locations along the main
A location can only be built for housing or working locations if •there Locatie komen alleen in aanmerking een is already a (future) mobility solution. That Isvoor related to the Regional: locations that are accessible by a good regional public capacity of the network, but also when looking at policies, like bestemmingswijziging als in de uitwerking ook transport network parking norms.
1
2
3
de mobiliteitsoplossing wordt opgenomen. Om
• Nieuwe woningen worden mogelijk New houses will be built in existingzoveel built areas first, then at the edges of the city centre but within the existing built areas, geprogrammeerd nabij (H)OV (trein en bus) en/than inside or nearby the existing built area in the urban agglomeration.of in verbinding met nabijgelegen (regionale/
verstedelijkingsconcept wordt daarom ingezet op
mobiliteit te beperken wordt waar dat mogelijk is
snel-) fietspaden, waarbij in de eerste plaats
de volgende uitgangspunten en ontwerpprincipes: Regional: locations that are accessible by a good regional public
ingezet op het mengen van wonen en werken.
de bestaande capaciteit wordt benut en
Regional/local: locations that are more sprawled and mainly have to connected by a car of bike network.
knooppuntvorming wordt gestimuleerd.
De keuze voor voor wonen en werken in de infrastructure (solocaties the big train stations for example) regio hebben grote invloed op de mogelijkheden om slim en schoon te reizen. Vanuit het
transport network
Deze uitgangspunten raken aan de bouwstenen wonen, leefomgeving en economie. Slim en Regional/local: locations that are en more sprawledcontacten and mainly have werk, voorzieningen, groen sociale to connected by a car of bike network.
zijn gunstig voor een brede welvaart in de Groene Metropool. Dat versterkt de agglomeratiekracht en de netwerkkracht.
New
1
2
3
DeNew ontwerpprincipes worden de volgende houses need to be build closeop to public transport (train or
bus) and/or in connection with nearby biking paths (regional pagina’s uitgewerkt per ruimtelijk schaalniveau paths or for ebike), whereas we first try to use the existing capacity of the network as much as possibleen and try to strength(internationaal/nationaal, regionaal regionaal/ en the nodes in the network (so more people near a train station lokaal) en per type woonlocatie. Daarbij zijn ter to make sure the train station is profitable and gets enough travelers). After that, we can look at new investments in illustratie van de ambitie slim en schoon en dethe EXISTING network and after that (last option) the construction ontwerpprincipes mogelijke mobiliteitsoplossingen of new infrastructure. By doing this, we can stimulate clean and smart mobility.
genoemd. De genoemde mobiliteitsoplossingen
mobiliteitsvoorzieningen en als laatste naar de
New
1
2
3
New houses need to be build close to public transport (train or
•bus) Nieuwe worden eerst binnen bestaand and/or woningen in connection with nearby biking paths (regional
paths or for ebike), whereas we first try to use the existing stedelijk gebied gebouwd, vervolgens aan de capacity of the network as much as possible and try to strengthenranden the nodes in the network more people a train station van steden en(sodorpen, nognear steeds to make sure the train station is profitable and gets enough binnen bebouwd gebied. Daarna binnen travelers). After that, we can look at new investments of in the EXISTING network after that (last option) thegebied construction direct aan hetand bestaande bebouwde of new infrastructure. By doing this, we can stimulate clean and binnen stedelijke agglomeraties/dorpen. smart mobility.
worden onderzocht in de gebiedsuitwerkingen
1
2
3
New houses will be built in existing built areas first, then at the edges of the city centre but within the existing built areas, than inside or nearby the existing built area in the urban agglomeration.
aanleg van nieuwe infrastructuur. • We zijn ons ervan bewust dat het niet lukt om de hele bouwopgave voor elkaar te krijgen bij (bestaande) knooppunten en in binnenstedelijk gebied. In de gebiedsuitwerkingen geven we aan in welke mate dit mogelijk is en welke oplossingen nodig zijn om te kunnen bouwen op verschillende locatietypen.
1
2
3
liggen uitdrukkelijk niet vast, maar deze (onderzoeksagenda).
Daarna pas wordt gekeken naar mogelijkheden voor aanpassingen aan bestaande
schoon bereikbare woonlocaties en nabijheid van
40
A location can only be built for housing or working locations if there is already a (future) mobility solution. That Is related to the capacity of the network, but also when looking at policies, like parking norms.
New houses will be built in existing built areas first, then at the edges of the city centre but within the existing built areas, than inside or nearby the existing built area in the urban agglomeration.
41
(INTER)NATIONAAL NIVEAU (grootschalige ontwikkellocaties die liggen aan de hoofdinfrastructuur / openbaar vervoer)
tussen Randstad-Arnhem-Rhein Ruhr en tussen Amersfoort-Foodvalley-Apeldoorn. Het
verschillende varianten onderzocht, waaronder
Het gaat hierbij om grootschalige
oplossen van knelpunten is een voorwaarde
de Betuwelijn en de spoorlijn langs de A1.
ontwikkellocaties, die liggen aan de
om op deze locaties te kunnen bouwen. Hoe
• Aanvullend mogelijke mobiliteitsoplossingen::
hoofdinfrastructuur. Vooral voor deze locaties is
deze knelpunten opgelost moeten worden is
zorg voor kwalitatief hoogwaardig vormgegeven
het ontwerpprincipe om te bouwen bij OV-locaties
onderwerp van nadere studie.
stedelijke hubs/stations, stadsrandhubs en een toereikend fietsnetwerk. Ook voor deze
leidend. Daarbij gaat het om intercitystations. Dit is nodig om te voorkomen dat de snelwegen
Deze principes sluiten aan bij de uitvoering
oplossingen is nadere studie nodig, voordat
verder vollopen, zeker omdat het grote aantallen
van al geplande capaciteitsverbetering zoals:
afspraken kunnen worden gemaakt.
woningen (en dus reizigers) betreft. Dit sluit ook
Hoogfrequent Spoor, station Ede-Wageningen en
aan op wensen en behoeften van de reiziger. Voor
station Nijmegen.
veel (nieuwe) inwoners van de regio geldt dat men reist over langere afstanden (1 uur reistijd naar
Onderzoeksagenda (illustraties van voorwaarden
het werk). We verwachten dat de potentie om per
om te kunnen bouwen):
spoor te reizen groot is, gezien de nabijheid van
• In de Ontwikkelagenda Toekomstbeeld OV is
intercitystations en omdat er weinig parkeerruimte
er aandacht voor het spoor tussen Arnhem-
is in de stad.
Utrecht/, Arnhem-Oost en het spoor tussen Utrecht/Amersfoort-Apeldoorn/ (in relatie tot
De ontwerpprincipes voor deze locaties
Internationaal goederenvervoer/Internationaal
• Bouwen bij intercitystations (zoals Ede-
spoor, ICE-verbinding Amsterdam-Arnhem-
Wageningen, Veenendaal-De Klomp, Arnhem Centraal en Nijmegen Centraal). Door de
Ruhrgebied/Berlijn). • Door IenW en de provincies Utrecht en
beperkte ruimte, wordt vanuit de bouwsteen
Gelderland wordt een voorstel voorbereid
mobiliteit geadviseerd in te zetten op
om voor de corridor Randstad-Arnhem-
verdichting en op het creëren van hoogstedelijke
Rhein Ruhr een integrale aanpak te starten
woonmilieus binnen bestaand stedelijk gebied.
vanwege de vele opgaven rondom deze
• In potentie ligt de mobiliteitsoplossing er
corridor (internationale, landelijke en regionale
al voordat er gebouwd wordt. Er worden
spooropgaven, verstedelijkingsopgaven langs
echter knelpunten op het spoor en op de
deze corridor, economische ontwikkelingen en
stations gezien. De verschillende stromen op
klimaatopgaven. De inzet is meer trein, minder
internationaal, nationaal, regionaal niveau
auto en vliegverkeer.
komen samen op een druk bezet spoor
42
• Voor het goederenvervoer langs de A12 worden
Locaties op (inter)nationaal niveau
43
REGIONAAL NIVEAU (inzet op locaties die met goed regionaal HOVnetwerk te ontsluiten zijn)
bestaand stedelijk gebied. Dan denken we aan
(optimalisatie) station Arnhem-Presikhaaf,
locaties zoals: Zevenaar-Oost, Arnhem-Oost,
Arnhem-Oost, Barneveld-Noord en Stroe vanuit
Het gaat hierbij om locaties die met een
Nijmegen Noord/Ovatonde, Veenendaal-Zuid,
combinatie van een goed regionaal HOV-netwerk
station Lent, Rhenen, Barneveld-Noord, Station
en snelle fietsroutes al ontsloten worden of te
Hoevelaken, Barneveld-Zuid, Hoevelaken.
is de mogelijke (grote) woonlocatie in de
ontsluiten zijn. Dat kan gaan om locaties met
Dit zijn de zogenaamde regiokernen uit ons
Spoorzone Arnhem-Oost: hier zou onderzocht
ruimte voor grote aantallen woningen en reizigers.
systeem.
kunnen worden of Arnhem-Presikhaaf
Het betreft jaren ‘70 wijken en grotere kernen (net)
• In potentie ligt de mobiliteitsoplossing er al
opopgewaardeerd zou kunnen worden. Dit om
buiten de stad met eigen voorzieningen, waar in
voordat gebouwd wordt. Op dit moment zien
de ov-toegankelijkheid van Arnhem-Oost te
grotere aantallen gebouwd kan worden door te
we door de regio heen nog ontbrekende HOV-
verbeteren gezien de toenemende druk op de
verdichten of aan de stadsrand uit te breiden.
verbindingen en (snel)fietsroutes. Het is nodig
snelweg A12. Naast het spoor loopt hier ook
Voor sommige locaties liggen er al (regionale)
die te realiseren, om op deze locaties te kunnen
een belangrijke HOV-lijn door het gebied en
stations/hubs zoals Arnhem-Zuid of station
bouwen. Het is nodig te onderzoeken welke
zou een hub onderzocht kunnen worden. Voor
Zevenaar. Andere locaties zijn bereikbaar met
verbindingen nodig en mogelijk zijn om op deze
Foodvalley-Zuid kan de ontwikkeling van de
bus/Hoogwaardig Openbaar Vervoer (HOV) of er
locaties te kunnen bouwen.
ov-locatie bij Wageningen onderzocht worden
ligt een kans om ze goed bereikbaar te maken per
en zou bijvoorbeeld onderzoek plaats kunnen
HOV. Hierbij gaat het om reizigers die zich relatief
Onderzoeksagenda (illustraties van voorwaarden
vinden naar de verbindingen en voorzieningen
veel verplaatsen binnen de regio (en in mindere
om te kunnen bouwen):
op de ronde Ede, Rhenen, Veenendaal en
mate over langere afstanden). We verwachten
Deze principes sluiten aan bij al geplande
dat mensen die op deze locaties wonen, graag
capaciteitsverbeteringen of eerdergenoemde
gebruik maken van het openbaar vervoer als de
ambities tot capaciteitsverbeteringen. Het zijn
stimuleren van daadwerkelijk gebruik van HOV/
verbindingen goede zijn in combinatie met een
voor de verstedelijkingsstrategie voorwaarden
regionaal spoor door lage parkeernormen,
regionaal fietsnetwerk of snelle fietsroutes. Lokale
om te kunnen bouwen (ter illustratie, nader te
het stimuleren van fietsgebruik (verbeteren
fiets- en bus-infrastructuur draagt bij aan slimme
onderzoeken):
fietsnetwerk, gedragsmaatregelen) en het
en schone verbindingen.
• Uitvoering geplande capaciteitsverbetering,
opwaarderen van regionale hubs (met de auto
zoals de Maaslijn, station Heyendaal, De ontwerpprincipes voor deze locaties
frequentieverhoging Valleilijn,
• Bouwen bij Hoogwaardig Openbaar Vervoer of
sprinterverbindingen naar 4x per uur Nijmegen-
regionale stations of op locaties waar HOV kan worden uitgebreid. Door de beperkte ruimte verdichten/stedelijk woonmilieu creëren binnen
Den Bosch. • Onderzoeken van HOV-lijnen op ontbrekende verbindingen en onderzoeken eventuele (nieuwe) treinstations, bijvoorbeeld
44
toekomstige functie in het netwerk. • Een voorbeeld van zo’n toekomstige functie
Wageningen. • Aanvullend kan worden onderzocht: het
naar de regionale hub en dan verder per spoor).
Locaties op regionaal niveau
45
REGIONAAL / LOKAAL NIVEAU (locaties die meer verspreid liggen en vooral door auto en fietsnetwerk ontsloten zijn)
Onderzoeksagenda (illustratie van voorwaarden om te kunnen bouwen op deze locaties):
Op het regionale en lokale niveau gaat het om
• wegennet op orde houden
locaties in dorpen (met weinig voorzieningen) die
• fietsnetwerk op orde houden
meer verspreid liggen. Voor de leefbaarheid in
• sterk inzetten op vraagafhankelijk ov-
deze dorpen wordt in de komende jaren gebouwd
haltetaxi/regiotaxi en vraagafhankelijke
voor de eigen behoefte. De nadruk ligt op het
maatwerkoplossingen,
in stand houden (en waar nodig verbeteren) van verbindingen voor de auto, het openbaar vervoer en de fiets naar voorzieningen in de buurt. Deze dorpen zijn nu beperkt verbonden met openbaar vervoer. Mensen reizen vanaf deze locaties vooral per auto of fiets. De ontwerpprincipes voor deze locaties: • Bouw in dorpen voor de eigen behoefte. Verdichten ligt hier vanuit deze bouwsteen geredeneerd niet voor de hand. Ingezet moet worden op landelijk wonen in een stedelijk netwerk. We denken dan aan locaties binnen dorpen zoals Valburg, Scherpenzeel, Ellecom, of kleinere kernen. • De mobiliteitsoplossing ligt er al en kan nog beter benut en versterkt worden.
46
• dorpen waar mogelijk aansluiten op HOVverbindingen, • zorgen voor lokale hubs en/of overstappunten.
Locaties op regionaal / lokaal niveau
47
Economie: werk maken van de toekomst Onze regio springt eruit in Nederland als het gaat om de unieke ligging tussen de Randstad en Duitsland en de kansen die dit oplevert in internationale samenwerking. Die ligging biedt logistieke kansen, maar geeft de regio ook een schakelpositie in de kennisuitwisseling op de thema’s Food, Health, Hightech en Energy. Deze (kennis)sectoren zijn wereldwijd van belang en volop in transitie. Ons doel is een regio te zijn die economisch, ecologisch en sociaal tot bloei komt in de komende 20 jaar. Het uitbouwen en versterken van deze sectoren in balans met de omgeving past daarbij. Dat is een stevige opgave én een uitdaging omdat de ruimte beperkt is en we te maken hebben met een hoge woningdruk en veel economische activiteiten. Die opgave pakken we samen op. De verstedelijkingsstrategie is een kans om de ruimtelijke vertaling bij deze economische ambities te maken. CONTEXT De verstedelijkingsstrategie is geen economische
heen altijd gezorgd voor een goede basis voor
Innovatie en transitieruimte
visie. Het is het ruimtelijke concept waarop de
veel verschillende economische activiteiten. Met
De kennisclusters in de regio zijn belangrijk, maar
regio zich verder wil ontwikkelen. We maken
de verdere internationalisering van economie
van oudsher komt de innovatie in onze regio
gebruik van de economische visies van Foodvalley,
en maatschappij neemt het belang van goede
vooral vanuit de bedrijven met een jarenlange
Arnhem-Nijmegen en het onderzoek ‘de Kracht
verbindingen naar het Europese achterland
verbintenis in de regio. Dat gaat om ICT, de
van Oost’. De verstedelijkingsstrategie probeert
(Berlijn, Frankfurt) alleen maar toe.
logistiek en de landbouw en agrofood. Die basis
aansluitend op deze visies (in samenhang met
48
verloochent de regio niet. Uit de provinciaal
de andere opgaven) de ruimtelijke structuur voor
Kennisclusters
economische verkenning van Gelderland van
de economie zoveel mogelijk te versterken. De
Waar de Regio Foodvalley dé nationale proeftuin
2018 blijkt dat zowel in de regio Foodvalley als in
Groene Metropool heeft voor de economie een
wil zijn voor de transitie naar een circulaire
de regio Arnhem Nijmegen naast het grote aantal
aantal onderscheidende kenmerken: de ligging, de
voedselvoorziening voor een gezond leven, is
kennisbanen en banen in de zorg, het aantal
kennisclusters en de gedrevenheid om ruimte te
Arnhem de Energiehoofdstad waar samengewerkt
banen in de detailhandel, groothandel, bouw en
geven aan verschillende transities.
wordt met belangrijke energiespelers en
metaal aanzienlijk is. We willen stimuleren dat
netwerkbeheerders. Health in combinatie met
daar ook in de toekomst innovaties plaatsvinden
Ligging
Hightech is sterk geclusterd in Nijmegen. De Novio
door te zorgen voor fysieke verbindingen en ruimte
De ligging van de regio Arnhem-Nijmegen-
Tech Campus in Nijmegen is een broedplaats voor
te bieden voor locaties waar geëxperimenteerd
Foodvalley op de corridor tussen Randstad en het
nieuwe innovatieve bedrijvigheid op het snijvlak
kan worden. De vernieuwende concepten voor
Rhein-Ruhrgebied heeft door de geschiedenis
van gezondheid en hoogwaardige technologie.
bijvoorbeeld zorg en voor nieuwe bouwmethoden, zien we als onderdeel van de woonopgave.
KANSENKAART ECONOMIE De kansenkaart richt zich onder meer op de woonwerkbalans in de regio, het vinden van ruimte voor economie, het versterken van verbindingen op diverse niveaus én tussen stad en regio, en het creëren van een aantrekkelijk vestigingsklimaat.
49
KANSEN EN UITDAGINGEN Onze regio heeft een sterk concurrentieprofiel op logistiek en distributie. De ligging aan de Europese hoofdtransportassen (A1, A12, A15, A73, Betuweroute, Waal en Rijn) biedt kansen op het gebied van hoogwaardige logistiek en maakindustrie. Deze sectoren staan voor de opgave om flexibeler en met kortere doorlooptijden op maat geproduceerde goederen goedkoop en duurzaam te leveren. Transport en (stads)distributie wordt daarmee geografisch meer diffuus, maar ook hoogwaardiger en kennisintensiever. Onder invloed van technologie (Internet, ICT) kan de regio de komende decennia
groeien ook de regionale mobiliteitsstromen en
regio met toonaangevende kennisinstellingen
congestie. Inmiddels heeft het (snel)wegennetwerk
en campussen als brandpunten voor innovatie
onvoldoende capaciteit voor alle verkeer en zit
en groei van werkgelegenheid in de clusters
ook het railnetwerk aan zijn plafond. We zetten
Food, Health, Hightech, en Energy. Op Campus
vol in op een betere benutting van de bestaande
Heyendaal, Novio Tech Campus, Industriepark
infrastructuur en weten dat er daarnaast meer
Kleefse Waard, Arnhems Buiten en Wageningen
capaciteit nodig is om de strategische ligging van
Science Park is dit goed te zien. De insteek van de
de regio te blijven benutten.
verstedelijkingsstrategie is dat de kennisintensieve economie tussen de verschillende clusters
Kennisintensivering van de economie
(Food, Health, Hightech en Energy) elkaar meer
In de afgelopen jaren heeft de regio zich
versterken en dat de campussen onderling
ontwikkeld tot een moderne kennisintensieve
beter verbonden zijn. Dat kan met slimme
een gidsrol vervullen in nieuwe duurzame distributieconcepten en duurzame logistieke processen. Kennisclusters als aanjagers De gunstige ligging van de regio en de goede aansluiting op (inter)nationale railnetwerken (zoals ICE en IC) maakt de regio een internationale draaischijf voor het benutten en uitbouwen van de kennisconcentraties. De kennisclusters in en rond de steden, de universiteiten in Nijmegen en Wageningen zijn belangrijke aanjagers voor innovatie, productiviteit en duurzaamheid. Kennis wordt in de regio steeds sterker een drager van de regionale identiteit. De kennisclusters en werklocaties raken in dagelijkse verbindingen steeds meer met elkaar verbonden. De uitwisseling binnen de regio groeit – daar zetten we vol op in – en daarmee Het economische ecosysteem van de regio Arnhem Nijmegen Foodvalley
50
ketens rondom toplocaties, het vormgeven van
sectoren zoals de landbouw, de toeleverende
ruimteclaim is groot in een gebied waarin de
een ecosysteem per sector waar verschillende
en verwerkende industrie, een innovatief
ruimte schaars en het aantal onder te brengen
organisaties samenwerken, toeleverancier van
bedrijfsleven en gezondheidssector en de in de
functies stijgt. Om die reden geven we in deze
elkaar zijn en soms ook elkaars concurrent:
regio gevestigde kennis- en onderwijsinstellingen.
verstedelijkingsstrategie ontwerpprincipes
dat versterkt en versnelt innovatie. Voor die
We willen het vestigingsklimaat versterken
en uitgangspunten mee, die de ruimteclaim
combinatie van onderwijs, spin offs en scale
waarin denkers en makers met elkaar tot
rechtvaardigen en zorgen dat deze gebieden over
ups is nu te weinig werk- of bedrijfsruimte voor
duurzame en technologische oplossingen komen
de volle breedte bijdragen aan de ontwikkeling van
beschikbaar. Het is nodig om ruimte te maken, te
met meerwaarde voor economie, ecologie als
de regio. Dat past bij de samenwerking in triple
herschikken of te hergroeperen zodat er ketens
samenleving.
helix verband die op een aantal thema’s al goed werkt.
ontstaan. Om dat te laten lukken moeten de
De ruimtevraag die vanuit de RPW’s bekend is voor
Het vormgeven van die ecosystemen kan
randvoordwaarden op orde zijn. In een
de periode tot 2030 is verder doorgerekend tot
grensoverschrijdend gebeuren door bijvoorbeeld
innovatieve (top)regio moet ruimte zijn om
2040. In deze ruimtevraag is rekening gehouden
gebruik te maken van de goede verbindingen met
uitvindingen te doen en zaken uit te proberen
met het vernieuwen en intensiveren en soms
Duitsland. Met verbetering van het ICE netwerk
en er moet een omgeving zijn die onze ambitie
herstructureren van bestaande bedrijventerreinen
zijn veel meer Regio’s in Noord, Midden en
ondersteunt, het menselijk kapitaal beter
en met het borgen van experimenteerruimte in de
Zuid-Duitsland binnen 5 uur reistijd bereikbaar
benut, die talent aantrekt én vasthoudt en die
regio voor landbouw, energie en circulariteit.
vanuit onze regio. In veel van deze Duitse regio’s
het sociaal kapitaal breed activeert. Daarvoor
zijn (hoofdkantoren van) bedrijven gevestigd
zijn fysieke en digitale verbindingen nodig, een
De insteek is dat de keuze van aanvullende
die zeer interessant kunnen zijn voor onze
aansprekende arbeidsmarkt, een goede kwaliteit
werklocaties effect heeft op het vormgeven van
speerpuntsectoren en kennisinstellingen. Een
van de leefomgeving, regionale samenwerking en
een ecosysteem en op het (faciliteren) van de
aantal gemeenten in de regio is al lid van een
voldoende en betaalbare woningen.
samenwerking tussen kennisinstellingen en innovatieve bedrijven. Dat vraagt om een goede
grensoverschrijdende samenwerking in Euregio Uitdaging: stimuleren van en ruimte geven aan
profilering en vervolgens strikte toewijzing: de.
innovatiekracht
Naast samenwerking binnen de regio gaat het ook
Een fijn klimaat om te werken en uitvindingen te
De topsectoren Food, Health, Hightech en
om de externe samenwerking (inter)nationaal.
doen
Energy, de logistiek en het brede MKB waar onze
Inzet is het ontwikkelen van ‘hotspots’, gericht op
Wij zijn een regio waar kennis en pragmatiek
regio sterk in is, vragen ook in de toekomst om
innovatieve crossovers tussen de topsectoren.
hand in hand gaan, waar theorie en uitvinden in
doorontwikkeling.
Circulariteit en digitalisering spelen daarin een
het veld gelijk op gaan. Dat heeft zijn oorsprong
Daarvoor is allereerst ruimte nodig: het gaat om
belangrijke rol.
in de intensieve relatie die er in onze regio
zo’n 700 hectare aan nieuwe werkgebieden en
is tussen stad en land, tussen de primaire
bedrijventerreinen in de periode tot 2040. Die
verband.
51
RUIMTELIJKE AMBITIES Hoe helpt de verstedelijkingsstrategie?
van (meer) stedelijke dichtheid, het inzetten
1. Investeren in ons vestigingsklimaat
De verstedelijkingsstrategie is een belangrijke
op campus-ontwikkeling, het faciliteren van
We investeren in ons vestigingsklimaat. Dat
aanleiding en kans om de ruimtelijke economische
huisvesting van het bedrijfsleven (zowel de grote
is al aantrekkelijk met onze universiteiten,
structuur in onze regio te versterken en te zorgen
corporates als het MKB) en het scheppen van fijne
hogescholen, breed aanbod mbo, binnensteden
voor meer agglomeratiekracht. Ons doel is om
leefomgevingen met voldoende en betaalbare
en kernen, omgeving met natuur, groen en water
ruimte te maken voor bedrijvigheid die past in het
woningen en een breed pallet aan voorzieningen
en een fijn woonklimaat met vele voorzieningen
profiel van onze regio.
zijn daarin belangrijke randvoorwaarden.
zoals cultuur, recreatie, horeca, evenementen. Dat vestigingsklimaat willen we behouden en
Daar hoort bij dat we de economische centra in de regio en daarbuiten (nationaal en internationaal)
De groene, aantrekkelijke woon- en leefomgeving
versterken. Dat doen we door in te zetten op
beter met elkaar verbinden. Daar hoort een
van deze regio is een belangrijke asset voor
bruisende binnensteden in de drie polen, door in
verbetering van het ICE netwerk bij.
zowel bewoners en recreanten als bedrijven.
te zetten op creatieve broedplaatsen, door goede
Een tweede ambitie is om de verstedelijking
Voor inwoners en bedrijven in de regio is dat
woon-werkgebieden te maken (altijd met een
in te zetten om het aantal banen in de regio te
vanzelfsprekend, maar daarmee is het niet
functiemix), door in te zetten op duurzaamheid
laten groeien. Als er per nieuwe woning in de
minder uniek. Dat merken we aan het grote
(duurzame energie, klimaatadaptatie) en door
regio ook een nieuwe baan ontstaat3, blijft de
aantal bezoekers aan onze regio voor vakantie of
goede verbindingen te maken: binnen de regio,
woon-werkbalans in evenwicht . Het gaat om een
een dagje uit. Naast natuur en landschap heeft
binnen Nederland en naar Duitsland.
gemiddelde door de hele regio. Onze inzet daarbij
de regio ook een rijk en gevarieerd aanbod aan
is dat er toegang tot werk moet zijn voor iedereen.
cultuur en dat is belangrijk voor het aantrekken
2. Verbindingen – gidsrol in goederenlogistiek
Agglomeratiekracht leidt tot banengroei in de
en binden van talent aan de regio. In de groei en
We benutten onze strategische ligging op de
sectoren van cultuur en dienstverlening.
doorontwikkeling van de regio is daarin nog een
multimodale goederencorridor maximaal en
slag te maken met extra programma en een goed
versterken de corridors. Logistiek heeft niet altijd
Naast meer landschap – een belangrijke asset van
evenwichtig aanbod van cultuur door de regio
een positief imago – en het is niet in alle delen
onze regio – maken we ook meer stad. Dat helpt
heen. Met name in Foodvalley Zuid is behoefte aan
van de regio gewenst - maar ook de logistiek
om economische brandpunten te maken in de
een completer cultuur aanbod.
maakt een transitie door. Niet alleen qua kennis,
drie polycentrische polen. Eén van de manieren
52
maar vooral ook qua ruimtelijke inbedding en
waarop dat kan is met het maken van vruchtbare
Regiobrede samenwerking op cultuur helpt
technische doorontwikkeling mee met de tijd.
crossovers tussen de verschillende sectoren en
daarbij, bijvoorbeeld door Stichting 025 te
De regio heeft als ambitie om koploper te zijn
‘lagen’ die er al zijn, maar die nu niet met elkaar
versterken door de Groene Metropool heen.
in schone en up-to-date logistiek. Dit biedt
verbonden zijn. Wij willen dat het vanzelfsprekend
Natuurlijk geldt ook voor het culturele aanbod dat
kansen voor de logistieke sector en duurzaam
is dat studenten die een succesvolle spin-
bereikbaarheid een belangrijke rol speelt.
vervoer. Ook het verschonen van de scheepvaart
off ontwikkelden, in de regio blijven omdat
is hierbij een belangrijk thema voor de regio,
juist hier de kansen voor doorgroei liggen en
zowel op gebied van economie en innovatie als
het vestigingsklimaat goed is. Het creëren
voor de gezondheid van de inwoners. Voor de
verstedelijkingsstrategie is van belang dat de
Dit doen we niet alleen, maar nadrukkelijk samen
werklocaties passend bij de diversiteit van de
distributiepunten een goede ruimtelijke inpassing
met het bedrijfsleven en de kennisinstellingen.
vraag. Hoe we dat in de komende jaren doen
krijgen langs de corridors A1 en A12 en dat de
Campussen met brandpuntpotentie in de regio
is afgesproken in de Regionale Programma’s
balans tussen personen- en goederenvervoer in
zijn: de Wageningen University & Research (WUR),
Werklocaties (RPW’s) en staat ook beschreven in
orde is.
het World Food Centre, ICT-Campus Veenendaal,
de regionale agenda’s. Die lijn trekken we ook na
Er is schuifruimte nodig om de logistiek te
Poultry Expertise Centrum (PEC), Food Academy
2030 door, waarbij we vasthouden aan slimme
bundelen. De ruimte die vrij komt op andere
Nijkerk, Hotspot Energy Arnhem (Arnhems Buiten,
combinaties van bedrijvigheid (functiemenging),
locaties kan ingezet worden voor verdichting op
Kenniscampus regio Arnhem, IPKW), Campus
de combinatie van verdichting / intensivering en
bestaande bedrijventerreinen, voor gemengde
Heyendaal en de Novio Tech Campus.
afnemende ruimtevraag per arbeidsplaats.
woon-werk- omgevingen of voor woongebieden.
Bij deze brandpunten horen ook plekken waar ruimte is voor innoveren en experimenteren.
3. Verbindingen – draaischijf in het verbinden
7. Recreatie, toerisme en cultuur De Groene Metropool heeft met recreatie,
van kenniswerkers en kennishubs
5. Economische clustervorming
toerisme en cultuur een aantal sterke troeven
De verbindingen met de Randstad, met de
We zetten in op economische clustervorming
in handen: of het nu gaat om de bruisende
andere stedelijke gebieden en met Duitsland
die zich richten vanuit de thema’s Food, Health,
binnensteden of de nationale landschappen, die
zijn goed. Als het gaat om de uitwisseling van
Hightech en Energy richten op productie, innovatie
troeven worden met het versterken van de regio
kennis en diensten kunnen betere verbindingen
en kennis. Ze zijn gericht op economische
door het toevoegen van meer landschap en meer
de economische groei aanjagen. Om die reden
ontwikkeling en de groei van werkgelegenheid.
stad alleen maar sterker. Daar ligt een kans om ook
versterken we onze strategische ligging op de A12-
Deze clusters zijn de koppeling tussen de
in de toeristische en culturele sector meer banen
corridor waarbij de ICE zorgt voor een versterking
brandpunten en het MKB. Dat betekent dat we
te ontwikkelen. Voor de cultuursector geldt dat die
van de internationale relaties met een duurzame
aanvullende ruimtevragen voor werklocaties
zich zal (moeten) versterken Zodat de verdeling
verbinding met Duitsland.
en bedrijventerreinen hier zoveel mogelijk op
over de regio goed is. Voor toerisme en recreatie
aansluiten en dat we bestaande bedrijventerreinen
geldt dat er toegang tot het landschap met
4. Brandpunten van kennis en innovatie
versterken en verdichten met clustervorming als
fietsroutes en wandelroutes nodig is, maar ook dat
We maken sterker wat sterk is en blijven
doel.
er nieuwe recreatieplekken worden toegevoegd omdat de druk op de natuurgebieden nu al groot
vol inzetten op de ontwikkeling van onze internationale clusters en campuslocaties op
6. Het MKB en de werklocaties
is. In de bouwstenen groene leefomgeving en de
het gebied van Food, Health, Hightech en Energy
Daarnaast is het MKB van onschatbare waarde,
bouwsteen mobiliteit is hier ook al op gewezen.
en de verbindingen (crossovers) daartussen. We
zowel in de (zakelijke) dienstverlening, ICT als
ontwikkelen de campussen tot echte brandpunten
in de maakindustrie en natuurlijk in Agrifood
van innovatie. Daarbij moeten we de verbinding
en logistiek. We willen het MKB versterken door
met Twente – Eindhoven, Utrecht – Amsterdam
ondernemerschap te stimuleren en door in te
(en ook Oss/Boxmeer) niet vergeten uit te bouwen.
zetten op voldoende en toekomstbestendige
De inzet op 1 baan per woning is onder andere onderzocht door de Stec-groep. Zij geven aan dat dat heel ambitieus is en dat 0,6 baan per woning (voor delen van de regio) logischer lijkt. De insteek voor de verstedelijkingsstrategie is dat we een goede balans tussen wonen en werken willen realiseren. We houden voor de regio als gehaal aan dat 1 baan per woning de inzet is. Aandachtspunt daarbij is dat op een aantal plekken de balans nu doorslaat naar werken (met een tekort aan wonen) terwijl in de Regio Arnhem-Nijmegen het doel is om de uitgaande forenzenpendel fors te verkleinen en te zorgen voor meer banen in de regio.
3
53
Strengthening the economic climate so companies and knowl-
living environment/landscape of the region. Economy – design principles:
edge–workers Economy goals:want to settle here
Strengthen the agglomeration power of the region by creating a RUIMTELIJKE IN strong urban density VERTALING in the attractive surroundings of the green living environment/landscape of the region. ONTWERPPRINCIPES Strengthening knowledge campuses (universities) and working
Strengthening the economic climate so companies and knowl-
edge workers want to settle here Economy – design principles:
Economy – goals:
werklocaties en bedrijvenlocaties nog groot. We
Giving space to new economic environments and entrepreneurship whobijdragen also stimulate the international connections of the toevoegen van nieuwe locaties moet aan region bovengenoemde doelstellingen. Dat brengt ons
willen daar zo efficiënt en effectief mogelijk mee
tot de volgende ontwerpprincipes:
locations and the connections between them
In de komende 20 jaar is de ruimtebehoefte voor
omgaan. Het uitbreiden van huidige locaties of het
Strengthen the agglomeration power of the region by creating a strong urban density in the attractive surroundings of the green Strengthening knowledge campuses (universities) and working Strengthening the economic climate so companies and knowlSustainable approach towards newthem and old industrialliving areas environment/landscape region. Giving spaceoftothe new economic environments and entrepreneurlocations and the connections between edge workers want to settle here (bedrijventerreinen) ship who also stimulate the international connections of the Monthly green region
:
Economy – goals:
Working on spatial conditions to optimalise the knowledge and service interaction between companies, knowledge institutes (university) and amenities. So strengthen existing campuses, create places where people can meet each other and innovative Sustainable approach towards new and old industrial areas office (universities) locations and (bedrijventerreinen) Strengthening knowledge campuses andcreative working environments in mixed urban green mogelijk verdichten, intensiveren • Weekly Daar waar •Be In innovative de gebiedsuitwerkingen gaan we na waar in • We zetten in op de versterking van environments Giving space to new economic environments and entrepreneurlocations and the connections between them when there is new space needed green for bedrijventerMonthly Working on spatial conditions to optimalise the knowledge and ship who also stimulate the international connections of the en verduurzamen de regio ruimte beschikbaar is en beschikbaar kennisclusters en werklocaties die goed met reinen and if they can be mixed with other functions or that you service interaction between companies, knowledge institutes we bestaande werkgebieden egion by creating a region en bedrijventerreinen die een excellente kan blijven voor experimenten op het gebied van elkaar verbonden zijn; need a buffer (because of a dirty factory) (university) and amenities. So strengthen existing campuses,
ndings of the green create places where people can meet each other and innovative via OV (internationaal en bijvoorbeeld circulariteit, energie en landbouw. the economic climate Strengthening so companies and knowl- bereikbaarheid office locations and creative environments in mixed urban regionaal) hebben. want to settle here environments Be innovative when there is newedge space workers needed for bedrijventerDaily green Sustainable approach towards new and old industrial areas reinen and if they can be mixed with other functions or that you (bedrijventerreinen) need a buffer (because of a dirty factory)
More attention for vacancy, restructuring and densification of bedrijventerreinen
Attention for practical jobs near urban living environments, so Working on spatial conditions to optimalise the knowledge and people with a low education level don’t need to take their car to companies, knowledge institutes service interaction between (university) and amenities. So strengthen existing campuses, an industrial area far away