C2. Bijl. 1 Voortgangsrapportage Regio Deal Foodvalley 2022
Tekst van het document
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2022
Toekomstbestendige landbouw
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2022
Voeding & gezondheid
Kennis & innovatie
1
Inhoudsopgave Leeswijzer
3
Managementsamenvatting 4 Algemene voortgang
7
Thema’s en projecten overzicht
8
1 Transitie landbouw
9
Planning, budget, kwaliteit
11
Activiteiten en mijlpalen
13
Prestaties en effecten
16
2 Voeding en gezondheid
19
Planning, budget, kwaliteit: thema 2
21
Activiteiten en mijlpalen: thema 2
23
Effecten: thema 2
25
Activiteiten en mijlpalen: WP1 Prille start
26
Activiteiten en mijlpalen: WP2 Eetomgeving
29
Activiteiten en mijlpalen: WP3 Hart- en Vaatziekten
34
Activiteiten en mijlpalen: WP4 Voeding bij kanker
37
Activiteiten en mijlpalen: WP5 Kwetsbare ouderen
40
Activiteiten en mijlpalen: WP6 Zorgopleidingen
42
3 Kennis en innovatie
45
3A Fondsen en gedeelde faciliteiten
46
Planning, budget, kwaliteit
46
Activiteiten en mijlpalen
47
Prestaties 49 3B World Food Center Experience
50
Planning, budget, kwaliteit
51
Activiteiten en mijlpalen
52
Prestaties 52 3C Food Academy Nijkerk
53
Planning, budget, kwaliteit
53
Activiteiten en mijlpalen
55
Prestaties 57 Programmamanagement en BWI+
60
Financiën
62
Opbouw meerjarenbegroting
62
Realisatie jaar 2022
63
Cumulatieve realisatie t/m 2022
64
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2022
2
Thema’s enLeeswijzer projecten
Proces Uitgangs situatie
Aanpak
Prestaties
Effecten
Impact
Uitgangs situatie
Uitvoering activiteiten
Geleverde prestaties
Effecten
Gevolg: BWI
Bijvoorbeeld: Matige gezondheid en matig welzijn door veel fijnstof
Technieken ontwikkelen en toepassen
X innovatieve technieken op y bedrijven toegepast
Emissie afgenomen; behoud verdienvermogen bedrijf
Toename brede welvaart in de regio
Legenda voortgang
Loopt volgens planning
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2022
Beperkt vertraagd
Gestopt of sterk vertraagd
3
Managementsamenvatting Voortgang Regio Deal Foodvalley 2022
Regio Deal Foodvalley De Regio Deal Foodvalley richt zich op een regionale en integrale aanpak om de transitie naar een duurzaam en gezond voedselsysteem te versnellen en daaraan gekoppelde economische kansen te benutten. We werken daarmee aan de brede welvaart voor inwoners en bedrijven. We realiseren deze impact via drie thema’s: 1. Versnelde transitie van de landbouw 2. Voeding en gezondheid; van prille start tot oude dag 3. Versterking kennis- en innovatiecluster
georganiseerd, met in totaal ca. 200 deelnemers. Hierbij ligt een sterke focus op kennisdelen en het ontwikkelen van nieuwe verdienmodellen met agrariërs.
Aandachtspunten: Kennis: de Regio Deal Foodvalley is een field lab voor testen van innovaties en stikstof-reducerende maatregelen en -technieken. Deze kennis is essentieel voor het Nationaal Kennisprogramma Stikstof (NKS) en het vervolg op de Taskforce Innovatieve Stallen. Het vraagt intensivering van de samenwerking met deze programma’s. De samenwerking met NKS is al in gang gezet. Proeftuin: de aangemelde innovaties betreffen voornamelijk technische innovaties. Meer structurele innovaties zijn niet Uitvoering 2022 aangemeld. In het licht van transitie in de landbouw is dit wel een belangrijk issue gezien de verwachtingen die leven rond de De uitvoering van de Regio Deal Foodvalley is vol op stoom. In grote lijnen ziet de voortgang er goed uit en loopt het program- mogelijkheden die innovaties kunnen leveren als het gaat om ma op schema. Helaas geldt dit niet voor het project World Food emissiereductie. Er zijn nu meerdere initiatieven die zich hierop richten waar de Regio Deal inbreng kan leveren, zoals het Experience dat door een uitspraak van de Raad van State stil is Innovatie Netwerk Landbouw en initiatief vanuit LTO Noord met gelegd. Daar waar Covid-19 invloed heeft gehad op de uitvoering zijn creatieve oplossingen gevonden om achterstanden in te Netwerk Praktijkbedrijven en LNV. lopen.
De relevantie van de Regio Deal wordt al meer duidelijk voor Thema 2: Voeding en gezondheid actuele ontwikkelingen landelijk en regionaal: zoals de aanpak van de stikstofopgave en de uitvoering van het preventieakkoord Alle projectteams werken op volle kracht aan de projecten. Er is op gezondheid. Dit betekent op programmaniveau en op thema samenwerking met lokale en regionale organisaties en netwerniveau versterking van de samenwerking met partners die hierken, zoals buurtcentra, huisartsen, verloskundigenpraktijken, fyaan werken. siotherapeuten, diëtisten, zorginstellingen en leefstijlcoaches. De meeste onderzoeken zijn gestart en sommige al bijna afgerond. De gegevens komen binnen, worden geanalyseerd en resultaten Thema 1: Transitie landbouw worden gedeeld via factsheets, bijeenkomsten en Webinars. Op deze wijze stroomt kennis direct terug naar de praktijkorganiIn grote lijnen lopen alle werkpakketten volgens planning en saties in de regio, naar deelnemers aan het onderzoek en naar binnen het gesubsidieerde budget. In 2022 worden er in de Proeftuin van Boer aan het Roer 21 innovaties getest. Een aantal relevante stakeholders zoals landelijke organisaties. Met onze aanpak dragen we bij aan versterking van het kennis-ecosysteem hiervan blijkt al in de eerste pilots succesvol, zoals het biggenin en rondom Regio Foodvalley. banket (circulair veevoer).
Voor de emissiereductie projecten geldt dat aangemelde innovaties voornamelijk technische innovaties blijken. Maar een beperkt deel is door experts beoordeeld Aandachtspunten: Budget: dit thema heeft in 2022 de begroting aan moeten als innovatie van voldoende kwaliteit om in de proeftuin toe te passen. De nadruk in de Proeftuin ligt nu voor emissiereductie op passen op het beschikbare budget waardoor onderdelen van de werkzaamheden in de werkpakketten zijn beperkt. bedrijven die managementmaatregelen willen testen, waarmee een bijdrage wordt geleverd aan doel-gestuurd werken met inzet Betrokkenheid: De doorwerking van de resultaten in beleid van vakmanschap van de agrariër. In 2022 is het omgevingsmeet- vraagt aandacht. Het belang van voeding en gezondheid is onder andere door Covid-19 maatschappelijk meer zichtbaar gewornetwerk voor het meten van luchtkwaliteit succesvol uitgerold. den, maar handelingsperspectieven voor bijvoorbeeld overheden Alle 70 meetpunten zijn ingericht en de eerste meetresultaten lijken nog beperkt bekend. Het nieuwe Lerend Netwerk, dat zijn bekend. Over het omgevingsmeetnetwerk is een white paper geschreven waarin meer informatie te vinden is. Daarnaast vanuit de Regionale Coalitie Preventie is opgezet, kan hierin een rol krijgen. zijn er succesvolle leertafels, masterclasses en bodemcursussen Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2022
4
Managementsamenvatting Thema’s en projecten Voortgang Regio Deal Foodvalley 2022
Thema 3: Kennis en innovatie Project 3A: Fondsen en innovatie Via de Regiodeal Foodvalley zijn er twee fondsen operationeel. Een fonds met 7 miljoen euro subsidie voor investeringen in gedeelde proeffaciliteiten in de provincies Gelderland en Utrecht. In 2022 is hieruit een tweede project gefinancierd, het Fermenatielab van SmaakPark Ede. En een fonds met 7 miljoen euro subsidie voor investeringen in geavanceerde onderzoeksapparatuur die gedeeld wordt door meerdere organisaties. Hieruit zijn 7 investeringen gedaan in 2022. Daarnaast heeft Stichting Foodvalley NL een digitaal platform opgezet waar bedrijven en kennisinstellingen hun onderzoeks- en proeffaciliteiten met elkaar kunnen delen. Hiermee wordt de toegankelijkheid voor mkb en startende bedrijven verbeterd en de bekendheid vergroot. De partijen van de ecosystemen in Foodvalley en Utrecht trekken samen op door onderzoeksapparatuur en proeffaciliteiten meer met elkaar en met bedrijven en kennisinstellingen te delen. Aandachtspunten: Budget: Het Fonds gedeelde proeffaciliteiten wordt nog te weinig benut. Er zijn hiervoor oplossingsrichtingen geformuleerd die in 2023 uitgewerkt en uitgevoerd worden. Project 3B: World Food Experience Het jaar 2022 heeft vooral in het teken gestaan van doorontwikkeling, verfijning en ontmoeting, zoals in het World Food Paviljoen op de Floriade.
Het definitief ontwerp van het vastgoed en het gedetailleerd ontwerp van de Experience zijn in 2022 afgerond. Bouwkostenstijgingen zorgen voor extra uitdagingen in de ontwerpen. Daarnaast speelde in 2022 vertraging in het ruimtelijk proces vanwege een beroep tegen het voorliggende bestemmingsplan. Dit bestemmingsplan is uiteindelijk op 28 december 2022 vernietigd door de Raad van State. Dat maakt dat de definitieve ontwerpen niet in huidige vorm gerealiseerd kunnen worden. Op dit moment wordt bestudeerd welke scenario’s nog mogelijk zijn, of en in welke vorm de World Food Experience op relatief korte termijn nog gerealiseerd kan worden.
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2022
Aandachtspunten: Proces: De vernietiging van het bestemmingsplan door de Raad van State heeft het proces ernstig vertraagd. Een aangepaste variant wordt verkend waarover in 2023 een besluit wordt genomen. Project 3C: Food Academy Nijkerk Het jaar 2022 stond voor de Food Academy Nijkerk in het teken van échte verbinding en opschaling in het aantal studenten. Verbinding is gemaakt door afspraken met leden, partners en (lokale) bestuurders, door het faciliteren van (netwerk)bijeenkomsten en in gesprekken tussen partijen onderling. Door relevante onderwerpen in de foodsector aan te kaarten, de juiste partijen bij elkaar te brengen en vervolgens samenwerking te stimuleren, maken we de meerwaarde van ons initiatief zichtbaar en is er in toenemende mate interesse in onze opleidingen. Dit heeft geleid tot waardevolle sectorale samenwerkingen, vernieuwende initiatieven en een verdriedubbeling in het aantal studenten in 2022. Aandachtspunten: Budget: De Regio Deal Foodvalley cofinanciert de FAN tot 1 september 2023. De behoefte aan een vervolg is groot. Er wordt gezocht naar aanvullende financiering voor een volgende fase en doorontwikkeling van de FAN.
Programmamanagement Het programmamanagement heeft zich in 2022 gefocust op het verbinden van partners in en aan de Regio Deal. De gezamenlijke boodschap is zichtbaar gemaakt in een corporate story. De activiteiten in de sporen zijn verbonden aan landelijke en regionale ontwikkelingen zoals het Nationaal Kennisprogramma Stikstof, het Regionaal Perspectief Landelijk Gebied, de Regionale Coalitie Preventie en de monitoring van brede welvaart. Daarmee wordt ook zichtbaar dat de activiteiten en de resultaten uit de Regio Deal van waarde zijn en impact maken, niet alleen in de regio maar ook daarbuiten. De Regio Deal dragen we uit in de Economic Board Regio Foodvalley, de Regiocommissie en Raadsinformatiebijeenkomsten. Geza-
5
Managementsamenvatting Thema’s en projecten Voortgang Regio Deal Foodvalley 2022
menlijk met alle partners en thema’s realiseren we de communicatiestrategie waarmee we verbinden, versterken, vertellen en verantwoorden.
Brede Welvaart Met de Regio Deal Foodvalley beogen de partners de brede welvaart in de regio te versterken. Binnen de Regio Deal wordt onderzocht of hiervoor een instrument ontwikkeld kan worden waarmee de ontwikkelingen op gemeentelijk of zelf wijkniveau gevolgd kunnen worden. Ontwikkeling van het instrument en toepassing met data van de regio vindt gelijktijdig plaats. In 2021 zijn de gegevens voor een nulmeting verzameld en in 2022 voor de tussenmeting.
•
Project 3B: de Raad van State heeft het bestemmingsplan voor de nieuwbouw van de Experience vernietigd wat maakt dat de definitieve ontwerpen niet in de huidige vorm gerealiseerd kunnen worden. Op dit moment worden scenario’s uitgewerkt inclusief de betekenis voor de financiën van dit project.
Financiën De uitputting van middelen loopt achter op de begroting, maar wordt langzaam ingelopen omdat het zwaartepunt van de uitgaven in veel onderzoeksprojecten ligt op de tweede helft van de looptijd. Belangrijke aandachtspunten zijn: •
Project 3A: het fonds gedeelde proeffaciliteiten heeft te maken met een onderuitputting. Er wordt met de fondsbeheerder gewerkt aan een oplossing.
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2022
6
Thema’s envoortgang Algemene projecten
Voortgang Regio Deal Foodvalley 2022
Onderdeel
Voortgang
Issues
Programmamanagement Brede Welvaart Monitor
Thema 1: Transitie landbouw
Vertraging bij pluimveehouderij i.v.m. vogelgriep is ingelopen door een creatieve oplossing in samenwerking met de veehouders.
Thema 2: Voeding en gezondheid
De begroting is in lijn gebracht met de beschikbare middelen.
Thema 3A: Fondsen en innovatie
Het Fonds gedeelde proeffaciliteiten heeft te maken met een onderuitputting waarvoor een oplossing wordt gezocht.
Thema 3B: World Food Experience
In december 2022 heeft de Raad van State het bestemmingsplan voor de bouw van de Experience vernietigd. Dit betekent dat de stichting WFC- Experience nog niet kan starten met de bouw. Er wordt gewerkt aan scenario’s voor het vervolg.
Thema 3C: Food Academy Nijkerk
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2022
7
Thema’s en projecten Overzicht
Thema 1 Transitie landbouw
Thema 2 Voeding & gezondheid
Thema 3 Kennis & innovatie
1. 2. 3. 4.
1. 2. 3. 4. 5. 6.
1. 2. 3.
Emissie reductie Circulair veevoer Bodemkwaliteit Implementatie en communicatie
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2022
WP1 Prille start WP2 Eetomgeving WP3 Risicogroepen WP4 Kankerpatiënten WP5 Kwetsbare ouderen WP6 Onderwijs
3A Fondsen en innovatie 3B World Food Experience 3C Food Academy Nijkerk
8
1. Transitie landbouw
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2022
1. Transitie landbouw
Transitie landbouw
I Emissiereductie 1. Emissie reductieopties
2. Sensoring en monitoring emissie en omgeving
IV Implementatie en Communicatie
3. Proeftuin emissies en gegevensanalyse
11. Verdien modellen
II Circulair veevoer 4. Circulair voerscenario’s
5. Sensoring diergezondheid en welzijn
6. Proeftuin circulair voerconcept en gegevens analyse
7. Juridische aspecten/wet en regelgeving
9. Proeftuin bodem en gegevensanalyse
10. Juridische aspecten
12. Communicatie en effectmonito ring BWI+
III Bodemverbetering 8. Opties Bodem verbetering en waterkwaliteit
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2022
10
1. Transitie landbouw
Planning, budget, kwaliteit Transtie Landbouw
Toelichting
Algemeen
In grote lijnen lopen alle werkpakketen volgens planning binnen het gesubsidieerde budget.
Planning
Door de hoog pathogene vogelgriep lopen de projecten op het gebied van pluimvee binnen het bedrijvenmeetnetwerk, bij emissie reducerende maatregelen en binnen het circulair veevoer werkpakket wat vertragingen op. Voor een aantal projecten zijn alternatieve oplossingen bedacht; waaronder het zelf installeren van sensor metingen op het bedrijf door de agrarisch ondernemer. Dit werkt goed aan de hand van de geleverde instructie.
Budget
Het juridische werkpakket zal niet volledig benut worden vanwege ontbreken van juridische vragen. De wens is dit budget in te zetten voor andere werkpakketten. De werkpakketleiders zullen voorstellen uitwerken waarmee het doelbereik van de Regio Deal wordt versterkt. De bijdrage van de Gemeente Veenendaal wordt ingezet voor ontwikkeling van een zogenaamd dashboard voor het bedrijvenmeetnetwerk om agrariërs inzicht te geven in hun stalemissies.
Kwaliteit
Gewenste kwaliteit wordt behaald en koppelingen tussen bestaande projecten en nieuwe ontwikkelingen binnen de proeftuin blijven gemaakt worden.
Prestaties
Geselecteerde innovaties in de proeftuin zijn getest: 8 Emissie reducerende maatregelen; 8 Projecten met Circulair veevoer; 5 Bodemverbeteringsprojecten. Omgevingsmeetnetwerk in werking: Er zijn 70 punten ingericht, waarvan 53 live te volgen zijn via het portaal Samen Meten. Communicatie en verdienmodellen: Website boeraanhetroer.nl, maandelijkse nieuwsbrieven, masterclasses en bodemcursussen, Webinar, demonstratiebijeenkomsten, artikelen in regionale- en vakbladen en leertafelbijeenkomst.
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2022
11
1. Transitie landbouw
Planning, budget, kwaliteit Beheersmaatregelen
Planning:
Budget:
Kwaliteit:
Ondanks dat de vogelgriep nog steeds aanwezig is, zijn er voor nu alternatieven bedacht om toch meetgegevens te verzamelen. Daarnaast wordt gekeken naar de o.a. de geitensector en wordt uitbreiding naar de melkveesector overwogen.
Budgetten zijn eerder gekort en daarop zijn de deliverables deels aangepast. Echter is er nu weer wat geld vrijgekomen uit het juridische werkpakket waardoor wat meer ruimte is ontstaan. Op dit moment wordt er door het MT gekeken waar dit budget het best tot zijn recht zal komen.
De kwaliteit van de Proeftuin is goed. In de proeftuin van het circulair veevoer is nog ruimte voor veelbelovende innovaties. Die zullen we dan ook proberen aan te trekken. We zullen kritisch en selectief zijn. Door het afstemmen met de experts wordt beoogd alleen de uitdrukkelijk door hen goedgekeurde innovaties mee te nemen. Overigens is duidelijk dat wel innovaties bestaan (concepten die vanuit de ene sector in de andere kunnen worden geïntroduceerd), maar dit zijn complexere die met aanzienlijke investeringen van de veehouder moeten worden gerealiseerd. Deze vallen gezien doorlooptijd van de bouw niet binnen de resterende looptijd van het project en ook zijn er geen financiële middelen om dergelijke innovaties te subsidiëren.
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2022
12
1. Transitie landbouw
Activiteiten en mijlpalen Activiteiten
Gerealiseerde mijlpalen
Toelichting en aandachtspunten
Integrale monitoring en sensoring Proeftuin
Op 16 bedrijven zijn sensoren opgehangen en wordt er een jaar gemeten als nulmeting. Het volgende jaar zal dit uitgebreid worden met managementmaatregelen.
Op dit moment wordt dit uitgebreid met 4 leghenbedrijven. Er wordt eerst een jaar lang gemeten om een nulmeting te creëren. Daarna zullen er managementmaatregelen worden doorgevoerd om een vergelijking te kunnen maken. Hier zal inzicht in gegeven worden m.b.v. een dashboard.
Omgevingsmeetnetwerk luchtkwaliteit
Het volledige netwerk is uitgerold en functionerend voor het fijnmazig en frequent meten van ammoniak, fijnstof en stikstofdioxide. De gegevens zijn te volgen op de RIVM-website Samen Meten. 2 referentiesites voor meting van ammoniak en metingen met nieuw op de markt komende sensoren zijn geïnstalleerd.
70 meetpunten voorzien van ammoniakmeetbuisjes waar inmiddels al sinds maart 2022 is gemeten. 53 meetpunten voorzien van fijnstof en stikstofdioxide sensoren, waarvan data live te volgen op de RIVM-website samenmeten.nl. Een eigenwebsite is voorbereid en gaat in Q1 2023live. Er is gewerkt aan analyse van de meetgegevens gericht op: • Analyse metingen • Modelleren van emissie • Vergelijking metingen en modellen • Uitwerken van scenario analyses
Circulair Veevoer
Er zijn 7 projecten in uitvoering, nummer 8 en 9 zullen binnenkort starten.
Dit gaat om pilots met restproducten: Biggenbanket (restproduct uit bakkerij), Geitenstroop en Kuikenstroop (restproduct uit tarwe-industrie) en een pilot met meelwormen in varkensvoer. Verder starten er proeven met VDE (verteerbaar dierlijk eiwit) bij pluimvee en een proef met ontsloten gras bij geiten.
Innovaties en rekrutering voor Proeftuin
Meer dan 100 veehouders doen mee aan pilots
Een aantal bedrijven zijn niet geschikt om innovaties te testen. Op pluimveebedrijven kunnen proeven moeilijk worden uitgevoerd vanwege vogelgriep. 21 van de 40 beoogde pilots zijn in uitvoering, 5 zullen binnenkort starten.
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2022
Voortgang
13
1. Transitie landbouw
Activiteiten en mijlpalen Activiteiten
Gerealiseerde mijlpalen
Toelichting en aandachtspunten
Bodem en waterkwaliteit
Er zijn 5 bodembeheerpilots gestart. Er is 5 keer een bodemcursus georganiseerd.
De pilots binnen dit thema zijn divers, maar allemaal gericht op het verbeteren van bodemkwaliteit, mest of verwaarding van gewas. Deze pilots lopen nog in 2023. Voor pilot mestverbetering is een aanvulling voor verder onderzoek gedaan.
Emissie reducerende maatregelen
8 pilots zijn in uitvoering genomen, waarvan 5 praktijkproeven op het boerenerf. Er worden nog 2 nieuwe aanmeldingen verwacht.
Dit gaat om pilots in pluimvee met 1) luchtafzuiging boven strooisel in een pluimveestal, 2) een mestschuifel die mest en strooisel scheidt, 3) toepassen van turf als strooisel. Bij varkens: 4) Ionisatie toepassen als luchtzuivering. Bij kalveren: 5) emissiearme vloer in een kalverstal (afgerond). Verder zijn er 2 pottenproeven gedaan in het laboratorium en 1 literatuuronderzoek naar een veevoeradditief.
Communicatie/ kennisdeling
Ruim 500 stakeholders zijn betrokken bij de Proeftuin van Boer aan het Roer.
Via website en nieuwsbrief zijn er 495 respondenten. Aan georganiseerde cursussen, leertafels en bijeenkomsten wordt in kleinere groepen kennis gedeeld met agrariërs, erfbetreders en beleidsmakers. Er zijn twee Masterclasses Verdienmodellen georganiseerd met 27 vaste deelnemers + 10 online deelnemers. Er zijn 7 podcasts + een webinar gepubliceerd met gemiddeld 200 luisteraars/ kijkers. Er zijn 5 Bodemcursussen georganiseerd met in totaal 62 deelnemers. Er zijn 9 veldbijeenkomsten n.a.v. pilots gehouden met in totaal 88 bezoekers. In 2022 is een leertafel georganiseerd met 35 bezoekers. Binnenkort worden weer 2 leertafels georganiseerd i.s.m. het thema Verdienmodellen. 38 Artikelen in regionale- en vakbladen White paper Omgevingsmeetnetwerk Stikstof in voorbereiding. Brochure over de Proeftuin van Boer aan het Roer uitgebracht.
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2022
Voortgang
14
1. Transitie landbouw
Activiteiten en mijlpalen Activiteiten
Gerealiseerde mijlpalen
Toelichting en aandachtspunten
Externe samenwerking
• • •
Met OnePlanet wordt via de bijdrage van Veenendaal invulling gegeven aan het opzetten van een dashboard voor agrariërs. Dit proces gaat wat trager dan verwacht, maar na wat juridische en financiële hobbels wordt dit nu geconcretiseerd. NPLG-traject: mogelijke inzet van versnellingsgelden provincie Gelderland voor uitbreiding van het meetnet met depositiemetingen. Taskforce Innovatieve Stalsystemen en opvolging van het advies van kwartiermaker Ruud Tijssen: samenwerking met onder andere de provincies om het fieldlab in de Regio daarin te benutten. Kennisinstellingen: vanuit de leertafel stikstof aanzet tot intensivering van samenwerking met alle relevante kennisinstelling richting consortiumvorming en aansluiting bij nationaal kennisprogramma stikstof.
•
OnePlanet Versnellingsmiddelen NPLG Opvolging Taskforce Innovatieve Stalsystemen Samenwerking met (landelijke) kennisinstellingen die werken aan het meten van stikstof
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2022
Voortgang
15
1. Transitie landbouw
Prestaties Prestatie-indicator
Streefwaarde 2024
Status eind 2022
Toelichting
Aantal agrarische bedrijven in Proeftuin.
70
72
Per pilot doen vaak meerdere bedrijven mee.
Aantal toeleveranciers/ dienstverleners/ erfbetreders in Proeftuin.
100
> 45
119 aanmeldingen van innovaties, 45 daadwerkelijk actief in pilots/ cursussen.
Aantal geteste innovatieve concepten en maatregelen.
42
21
21 van de 40 beoogde pilots al in uitvoering, nog eens 5 gaan binnenkort van start.
Aantal actief betrokken agrariërs via cursus/training /leertafels/ masterclass/ ontwikkeling verdienmodellen/gericht advies.
220
196
Deelnemers masterclasses en cursussen, bezoekers velddemonstraties.
Aantal agrarische bedrijven uitgerust met sensoren en dashboard.
70 van 70
16
Sensoren zijn geplaatst en zullen een jaar lang data genereren voor de nulmeting. Hierna zullen managementmaatregelen toegepast worden en kunnen deze vergeleken worden met de nulmeting.
Aantal agrariërs, erfbetreders, beleidsmedewerkers (uit regio) dat internetapplicaties gebruikt om de bedrijfsvoering te sturen.
315
0
Dit zal in 2023 in gebruik genomen worden
Aantal inspanningen waarmee inwoners en consumenten in de regio worden bereikt.
75
45
Publicaties in kranten, uitdelen brochures, presenteren innovaties tijdens open dagen op boerenbedrijven.
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2022
16
1. Transitie landbouw
Effecten Effect
Status eind 2022
Toelichting
In de regio worden succesvolle emissie reducerende (management) maatregelen toegepast.
Er zijn 35 maatregelen geëvalueerd, waarvan er 8 zijn getest. Geen van deze 8 is al voldoende doorontwikkeld om in de Proeftuin op grotere schaal te evalueren.
Van deze 8 zijn een aantal innovaties in het laboratorium getest en een aantal in veestallen. Hier kunnen nog geen definitieve uitspraken over worden gedaan. Geen van de innovaties zijn op basis van de Proeftuinresultaten al verregaand doorontwikkeld om op grotere schaal toe te passen. Eén van de proeven is inmiddels wel in afronding.
In de regio worden succesvolle circulaire voerconcepten toegepast.
Er zijn 7 circulaire voerconcepten in uitvoering genomen. 2 zullen binnenkort gaan starten. Tenminste 4 van de innovaties zijn gereed voor opschaling (indien succesvol).
De voerconcepten worden momenteel nog getest en daarover kan op dit moment nog geen uitspraak gedaan worden. Het Biggenbanket is op ten minste 1 praktijkbedrijf uitgebreid getest waarbij geen nadelige consequenties voor welzijn, gezondheid en performance zijn gevonden. Deze voerconcepten worden nog verder in beperkte vorm getest in de Proeftuin zodat deze in totaal ten minste in drie praktijkbedrijven getest zijn. Vanwege de vogelgriep zijn de proeven bij pluimvee in 2022 gepauzeerd en eind 2022/ begin 2023 hervat.
In de regio worden succesvolle bodembeheerconcepten toegepast.
Er zijn 5 verschillende bodembeheerconcepten in de pilotfase, waarvan 2 afgerond in najaar 2022.
De overige pilots worden dit jaar en begin 2024 afgerond.
Dashboarding bij agrarische bedrijven wordt toegepast voor het verduurzamen van bedrijfsvoering.
Dashboarding vindt plaats in het bedrijvenmeetnetwerk. Dit bestaat uit 20 bedrijven: 8 kalver-, 8 varkens-, 4 pluimveebedrijven.
Op dit moment draait het netwerk een jaar om een goede “nulmeting” te krijgen voor ieder bedrijf over een voldoende lange periode (inclusie bedrijfscycli) voordat er managementmaatregelen getest zullen worden.
Het omgevingsmeetnetwerk geeft inzicht in de luchtkwaliteit in de regio op een fijnmazig niveau. Er zijn betrouwbare en gevalideerde meetgegevens geproduceerd, die inzichtelijk zijn voor belangstellenden.
Omgevingsmeetnetwerk draait volledig. De eerste betrouwbare en gevalideerde meetgegevens stromen nu binnen en zijn inzichtelijk voor belangstellenden via de site van het RIVM.
Om een valide gegevensvergelijking te realiseren en inzichten op te doen is het belangrijk dat gegevens over een voldoende lange periode worden verzameld.
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2022
17
1. Transitie landbouw
Effecten Effect
Status eind 2022
Het omgevingsmeetnetwerk wordt ingezet om de samenhang tussen lokale bedrijfsemissies en omgevingsconcentraties te verklaren en om de effecten inzichtelijk te maken van de emissie reducerende maatregelen en circulaire voerconcepten op de luchtkwaliteit in de omgeving.
Deze gegevens worden aan elkaar gekoppeld zodra er betrouwbare resultaten uit alle werkpakketten beschikbaar zijn.
Agrarische ondernemers zetten nieuwe verdienmodellen in en voegen waarde toe aan de korte ketens.
Er worden nieuwe producten en diensten als businesscase ontwikkeld.
Aankomende tijd wordt er gefocust om de innovaties die getest zijn in de Proeftuin om te zetten naar businessmodellen.
Kennis en innovatiekracht van agrarische ondernemers in de regio is vergroot door deelname aan cursus en /of Proeftuinactiviteit
170 ondernemers namen deel aan een cursus/ Proeftuinactiviteit waarmee kennis en innovatiekracht vergroot is.
Deze activiteiten variëren van deelname aan een pilot, (Bodem)cursus, veldbijeenkomst of Masterclass over Verdienmodellen. Een concreet voorbeeld hiervan zien we bij een melkveehouder die door deelname aan Bodem- en Waterkwaliteit zijn percelen anders is gaan beheren, waardoor hij meer ruwvoer van eigen land kan telen. Bij Verdienmodellen zien we voorbeelden als een Mobiele kaasmakerij om de afzet van melkveehouderijen in de regio te diversifiëren.
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2022
Toelichting
18
2. Voeding en gezondheid
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2022
2. Voeding en gezondheid
Voeding en gezondheid WP1
WP2
WP3
WP4
WP5
WP6
Eetomgeving
Hart- en vaatziekten en Diabetes
Patiënten met kanker
Kwetsbare ouderen
Opleiden
1.1 Voedingsadvies voor zwangere vrouw en lacterende moeder
2.2 Een gezonde en duurzame eetomgeving in de wijk
3.1 Nieuwe kennis over gezonde voeding voor patiënten en risicogroepen
4.1 Aandacht voor voeding in de (na)zorgnetwerken
5.1 Implementatie ‘Promuscle’ eiwitrijke voeding en krachttraining voor vitaliteit
6.1 Vernieuwing voedingsonderwijs voor verpleging en verzorging
1.2 Eetgedrag en voeding van het jonge kind
2.2 Een gezonde en duurzame eetomgeving in de horeca
3.2 Praktijkonderzoek bij patiënten en risicogroepen
4.2 Kennis genereren voor voedings adviezen in de zorgrichtlijnen
5.2 Plantaardige eiwitten voor ouderen
6.2 Implementeren interprofessionele module voeding en gezondheid
2.3 Een gezonde en duurzame eetomgeving met het MKB
3.3 Voedingsadvies in richtlijnen en implementatie in de zorg
4.3 Voeding voor kinderen met kanker
Prille start
2.4 Een gezonde en duurzame eetomgeving in de zorg
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2022
4.4 Inbedden van voeding en beweging in de (na)zorg
20
2. Voeding en gezondheid
Planning, budget, kwaliteit: thema 2 Voeding en gezondheid
Toelichting
Algemeen
Alle projectteams werken op volle kracht aan de projecten. Er is samenwerking met lokale en regionale organisaties en netwerken, zoals buurtcentra, huisartsen, verloskundigenpraktijken, fysiotherapeuten, diëtisten, zorginstellingen en leefstijlcoaches. De meeste onderzoeken zijn gestart en sommige al bijna afgerond. De gegevens komen binnen, worden geanalyseerd en resultaten worden gedeeld via factsheets, bijeenkomsten en Webinars. Op deze wijze stroomt kennis direct terug naar de praktijkorganisaties in de regio, naar deelnemers aan het onderzoek en naar relevante stakeholders zoals landelijke organisaties. Met onze aanpak dragen we bij aan versterking van het kennis-ecosysteem in en rondom Regio Foodvalley.
Planning
Alle werkpakketten lopen grotendeels volgens planning; er zijn geen nieuwe vertragingen ontstaan. Eerder was door Covid-19 vooral vertraging ontstaan in het werkpakket 2 ‘Eetomgeving’. Dit betrof vertraging voor de werving van horeca en MKB. Voor MKB is het projectplan aangepast naar de transportsector, dit loopt goed (95% voltooid).
Budget
De begroting is aangepast op het beschikbare budget, waarbij minimaal 2% is gekort. De uitputting in 2022 is hoger dan 2021 omdat alle projecten in uitvoering zijn.
Kwaliteit
Inhoudelijk goede projecten om hoogwaardige kennis in voeding, zorg en leefomgeving door te ontwikkelen en toe te passen. Hiermee zijn we landelijk een voorbeeld. Sterk netwerk en interesse van regionale en nationale partijen voor participatie en voor gebruik van inzichten.
Prestaties
13 nieuwsberichten aangeleverd 836 LinkedIn volgers Bijdrage en rondleiding Rijk-Regio overleg Bijdrage aan Regio Foodvalley Days
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2022
21
2. Voeding en gezondheid
Planning, budget, kwaliteit: thema 2 Beheersmaatregelen
Planning:
Budget:
Kwaliteit:
Elk werkpakket monitort eigen activiteiten en voortgang. Alle aanpassingen die gedaan zijn n.a.v. vertraging door Covid zijn ingevoerd.
De minimale 2% korting per werkpakket is nu opgenomen in de nieuwe beschikking.
MT van het thema richt aandacht op samenhang tussen de werkpakketten en op kwaliteitsbewaking conform uitvoeringsplan.
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2022
22
2. Voeding en gezondheid
Activiteiten en mijlpalen: thema 2 Algemene activiteiten
Toelichting
Samenwerking werkpakketten
Loopt voorspoedig; afstemming vindt plaats zowel binnen als tussen de werkpakketten.
Betrekken stakeholders
Twee bijeenkomsten gehad met de stakeholders, waarin er gediscussieerd is over relevante stellingen; o.a. “Hoe bereiken we mensen met een lage sociale economische positie?”. Verschillende stakeholders worden direct in contact gebracht met de voor hen relevante werkpakketten.
Communicatie
Er is een werkgroep communicatie ingericht met WUR, UU en Regio Foodvalley voor gezamenlijke communicatie over resultaten. Alliantie Voeding in de Zorg verzorgt in diverse werkpakketten de communicatie naar het netwerk en versterkt de communicatie van dit thema. 13 artikelen aangeleverd voor Regio Deal nieuwsbrief. 80 berichten geplaatst op ons LinkedIn-kanaal Voeding Regio Deal Foodvalley. Diverse communicatiemiddelen ontwikkeld zoals filmpjes, factsheets, digitale kaart, projectpagina’s en websites. Bijdrage aan Rijk-Regio overleg en Regio Foodvalley Days.
Kernteam Regio Deal Foodvalley
We zijn aanwezig bij de kernteam overleggen waarin relevante ontwikkelingen werden gedeeld en thema’s werden besproken die voor alle 3 de thema’s interessant zijn.
Monitoring/BWI+
Met het project BWI+ is veel afstemming geweest, zowel over de huidige monitoring aan de hand van CBS-data als over de BWI+ rapportage. Vanuit het MT en met verschillende werkpakketleiders is met BWI-team verkend of relevante data via regionale panels verzameld kan worden. Dit bleek complex en duur en daarbij is de focus van het BWI-team veranderd. Thema 2 heeft met de GGD VGGM overleg gehad om extra inzicht over voedingspatronen te verzamelen en die data zal meelopen in de GGD-monitoring.
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2022
Voortgang
23
2. Voeding en gezondheid
Activiteiten en mijlpalen: thema 2 Algemene mijlpalen
Toelichting
Herziene begrotingen
Alle herziene begrotingen zijn ingediend waarmee de begroting passend is gemaakt op beschikbare middelen.
Regionale betrokkenheid en spreiding
In elke gemeente vindt een activiteit plaats die ook is terug te vinden op de Regio Foodvalley Projectenkaart. De doorwerking van de resultaten in beleid vraagt wel aandacht. Het belang van voeding en gezondheid is onder andere door Covid-19 maatschappelijk meer zichtbaar geworden, maar handelingsperspectieven voor bijvoorbeeld overheden lijken nog beperkt bekend.
Regionale afstemming
Samenwerking met Regionale Coalitie Preventie Regio Foodvalley.
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2022
Voortgang
24
2. Voeding en gezondheid
Effecten: thema 2 Effecten
Status eind 2022
Aantal nieuwe of doorontwikkelde voedingsprojecten geïmplementeerd in de zorg
In de reguliere zorg bij darmkankerbehandeling in Ziekenhuis Gelderse Vallei is voeding en bewegen ingebed om fit een operatie in te gaan en goed te herstellen. De evaluatie hiervan moet bijdragen aan borging, financiering en uitrol na 2023. Het instrument “Eetscore” wordt ingezet bij polikliniek hypertensie. Huidig praktijkonderzoek vindt plaats bij poli cardiologie en na darmkankerbehandeling. Bij positief resultaat kan dit geïmplementeerd worden in de zorg in het nieuwe EPD (elektronisch patiëntendossier) van Ziekenhuis Gelderse Vallei.
Nieuw en verbeterd voedingsonderwijs voor medische en zorgprofessionals, meetbaar aan de hand van het aantal studenten dat dit onderwijs ontvangt
Concept e-learning over voeding en cardiometabole gezondheid voor zorgprofessionals, voor (na)scholing is gereed en wordt gebruikt. Aantal studenten/professionals dat is bereikt: 1026
Toename interdisciplinaire samenwerking in de zorgketen op het gebied van voeding, meetbaar aan de hand van de uitgevoerde projecten waarin deze samenwerking een belangrijke rol speelt
Er zijn meerdere projecten waarin interdisciplinair wordt samengewerkt: • Samenwerking tussen artsen en paramedici in ziekenhuizen en diëtisten in de PLATE-DM studie en drie Voed je Beter studies • Samenwerking ziekenhuis, fysiotherapeuten, diëtisten en eerstelijns fysiotherapie in XtraFit • Samenwerking ouderenzorg, fysiotherapeuten, diëtisten en huisartsen in ProMuscle
Aantal voedings- en leefstijlinterventies voor een gezonde leefomgeving geïmplementeerd in de regio
We werken aan de implementatie van één leefstijlinterventie, ProMuscle voor ouderen. Binnen drie wijken zijn co-creatie processen ingezet om interventies te ontwikkelen voor een gezonde leefomgeving in de wijk. Hierbij zijn relevante stakeholders uit de wijk en de gemeente betrokken. Binnen deze drie wijken wordt lokaal beleid voor gezonde/duurzame voedselomgevingen ontwikkeld dan wel geëvalueerd.
Aantal inwoners dat bereikt wordt met de bovengenoemde interventies
We bereiken in ieder geval de inwoners die deelnemen in de verschillende projecten. Door toepassing van de kennis door deelnemende zorginstellingen en in wijken is potentieel het bereik groter. Concreet in de projecten: • Power 4 Gezond Zwanger: 78 zwangere vrouwen • ProMuscle: 18 ouderen • XtraFit: 80 deelnemers • Voed je Beter poli-cardiologie 80; Voed je Beter hart- en vaatziekten 130 • Bennekom: in potentie hele gemeente • Scherpenzeel: leden verschillende sportclubs • Utrecht Overvecht: bewoners • Veenendaal: bewoners, beleidsmakers, ondernemers, sleutelfiguren • Ede: bewoners in de buurt van het station Ede-Wageningen en reizigers • Wageningen: bewoners
Toename bekendheid en gebruik Schijf van Vijf, te meten aan de hand van het aantal uitgevoerde projecten waarin de Schijf van Vijf een belangrijke rol speelt.
Dit komt terug in alle werkpakketten en brengen we in 2023 en 2024 verder in kaart.
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2022
25
2. Voeding en gezondheid
Activiteiten en mijlpalen: WP1 Prille start Uitgevoerde activiteiten
Toelichting en aandachtspunten
Inclusie via apotheken
Contacteren van apotheken met de vraag of zij kunnen helpen bij de TOBBI-studie (onderzoek naar darmbacteriën van peuters na antibiotica gebruik). Momenteel doen 10 apotheken mee in de Foodvalley regio, Arnhem en Nijmegen. Bezig met een nieuw protocol voor het benaderen van ouders van potentiële deelnemers. Huisartsen benaderen over het ophangen van posters van de studie. Inclusie verloopt moeizaam.
Analyses evaluatie Eetscore voor zwangeren, manuscript afronding
Evaluatie van de resultaten van de “Eetscore” die al in een eerdere studie is ingezet voor zwangeren.
Vragenlijst uitgezet bij zwangeren
Vragenlijst over eten tijdens zwangerschap en na bevalling uitgezet onder 1630 vrouwen.
Inzicht voedingsondersteuning zorgprofessionals postpartum
Inzicht gekregen aan hand van 16 interviews met zorgprofessionals die zorg bieden aan vrouwen na hun bevalling.
Aansluiting bij landelijk onderzoek ‘Power 4 Gezond Zwanger’
In een landelijk onderzoek naar empowerment van zwangere vrouwen voor een gezonde voeding doen vijf praktijken uit de regio mee (twee in Veenendaal, Bennekom, Scherpenzeel en Wageningen). In totaal zijn er 132 zwangere deelnemers uit de regio. De eerste resultaten zijn positief: zowel zwangere vrouwen, verloskundigen als diëtisten waarderen het programma en vinden aandacht voor gezonde voeding tijdens de zwangerschap cruciaal. De voorlopige analyses laten zien dat vrouwen die meegedaan hebben aan het programma een gezondere voedingsinname hebben vergelen met de controlegroep.
Ervaringen met voedingsondersteuning onderzocht bij zwangeren en ouderparen.
15 vrouwen die net bevallen zijn, zijn geïnterviewd over ervaring met voedingsondersteuning in periode na de zwangerschap. 16 stellen geïnterviewd tijdens de zwangerschap over voedingssupport van de partner Respondenten deels uit de Regio, deels uit andere delen van Nederland.
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2022
Voortgang
26
2. Voeding en gezondheid
Activiteiten en mijlpalen: WP1 Prille start Gerealiseerde mijlpalen
Toelichting en aandachtspunten
Eerste officiële inclusie TOBBI-studie
Dit markeert de officiële start van de studie
Review ‘Eating for two’ gepubliceerd
Review over in Nederland beschikbare apps die gezonde voeding tijdens zwangerschap ondersteunen; gepubliceerd in Current Developments in Nutrition. In Nederland beschikbare apps zijn beoordeeld op hun waarde voor ondersteuning van gezonde voeding van zwangeren. Ondanks de overvloed aan apps ter ondersteuning van een gezond voedingspatroon tijdens de zwangerschap in de Nederlandse appstores, is er dringend behoefte aan apps met volledige en wetenschappelijk onderbouwde voedingsinformatie die worden ondersteund door effectieve technieken voor gedragsverandering. Binnen de Regio Deal Foodvalley wordt gewerkt aan een verbeterde app.
Studie naar inzichten in voedingsondersteuning door zorgprofessionals postpartum afgerond
Publicatie in ontwikkeling
Study protocol Power 4 Gezond Zwanger gepubliceerd
Door zwangere vrouwen in staat te stellen hun voedingskwaliteit te verbeteren, zal naar verwachting hun gezondheid verbeteren. Daarom is een empowerment-interventie ontwikkeld om de voedingskwaliteit van zwangere vrouwen te verbeteren. Het doel van deze studie is om de effectiviteit en haalbaarheid van Power 4 a Healthy Pregnancy (P4HP) te evalueren. P4HP heeft tot doel zwangere vrouwen in staat te stellen een gezondere voedingskwaliteit te hebben. In de Regio Foodvalley wordt deze empowermentstrategie toegepast bij 3 deelnemende verloskundigenpraktijken.
Werving 250 deelnemers voor sub-studie binnen PRIMA afgerond
Studie naar de rol van het voedingspatroon bij de moeder op de kwaliteit van moedermelk en de gezondheid van het kind. De eerste 100 deelnemers zijn gestart. Follow-up van deze deelnemers wordt in 2023 Q4 afgerond.
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2022
Voortgang
27
2. Voeding en gezondheid
Prestaties: WP 1 Prille start Prestatie-indicator
Streefwaarde
Status eind 2022
Toelichting
Aantal consultatiebureaus, kinderdagverblijven en ouderparen die in project 1.2, eetgedrag en voeding van het jonge kind, bereikt zijn.
8 consultatiebureaus
0
Uitvoering na 2022
10 kinderdagverblijven
0
Uitvoering na 2022
33.000 ouderparen/jaar
0
Uitvoering na 2022
Aantal regionale centra, zoals consultatiebureaus en kraamzorgcentra, die verbeterd voedingsadvies regulier inbedden (mede door bijwonen van bijscholingen aan professionals).
Verloskundigen en kraamzorgcentra in 5-10 gemeenten
In de regio: 3 verloskundige praktijken in 3 gemeenten
Enkel interventiepraktijken hebben extra voedingsadvies in de reguliere zorg ingebed tijdens studieperiode.
20 consultatiebureaus
0
Uitvoering na 2022
Apotheken
7 in de regio
10 apotheken in totaal, 3 buiten de regio
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2022
28
2. Voeding en gezondheid
Activiteiten en mijlpalen: WP2 Eetomgeving Uitgevoerde activiteiten Algemeen Periodiek overleg met het Voedingscentrum gerealiseerd, waardoor afstemming tussen regionale en nationale ontwikkelingen beter worden afstemd en voor de verschillende projecten wordt geïnventariseerd hoe wij elkaar kunnen versterken (bv. kennis, netwerken). Vanuit de Regio Deal wordt een bijdrage geleverd aan het publieke debat over gezonde eetomgeving (bv. bijdrage provinciale JOGG-bijeenkomst, VWS, seminar series waar kennis vanuit de RD wordt gedeeld. Projectleider van WP2 (Maartje Poelman, WUR) spreekt zich hierover regelmatig uit en heeft bijdrage geleverd aan het leefstijldebat. Wijk Co-creatiesessies zijn uitgevoerd met stakeholders in verschillende wijken. Twee typen interventies ontwikkeld op basis van de co-creatiesessies in Bennekom en in Scherpenzeel. Factsheet over resultaten co-creatie in Bennekom, Scherpenzeel, Overvecht aangeleverd met onder andere leerpunten, vervolgstappen en conclusies van de co-creatie sessies (nog niet gepubliceerd).Meerdere interventies zijn uitgedacht en implementatie verloopt in de wijken in Veenendaal, Bennekom, Overvecht, Scherpenzeel, Ede en Wageningen. Dataverzameling voor evaluatie van de interventies gestart in 2022. Praatplaat voor systeemmap in ontwikkeling (Veenendaal).
Artikel: ‘Verkeerd opgevatte eetnormen: beoordeling van pluralistische onwetendheid in de voedselomgeving’ gepubliceerd. Alle gemeenten in de regio worden op de hoogte gehouden van geleerde lessen via het Lerend Netwerk Eetomgeving Foodvalley.
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2022
Toelichting en aandachtspunten
Voortgang
Goede afstemming met Voedingscentrum
Aanpak per wijk: Bennekom: samen met Bennekomse initiatieven duurzaam eten stimuleren door estafettecolumns te schrijven over duurzame recepten en die in landwinkels aan te bieden. Ede: procesevaluatie van de City Deal pilot (samenwerking tussen NS, Ede, Voedingscentrum, Wageningen) om de voedselomgeving op het station Ede-Wageningen gezonder en duurzamer te maken. Scherpenzeel: bij sportkantines een gezonder aanbod realiseren (gezonde borrelplank, gezonde broodjes en fruitbekers). In samenwerking met de gemeente en lokale ondernemers. Utrecht-Overvecht: stakeholders gaan in de wijk toegankelijkheid van groente verbeteren door groenteleveranciers direct te verbinden met Overvechtse partijen. Bij die partijen kunnen Overvechters voor betaalbare prijzen veel groente inkopen. Veenendaal: co-creatie sessies met gemeente en lokale stakeholders om systeem achter voedselomgeving in kaart te brengen en acties te ontwikkelen en implementeren voor gezonde en duurzaam voedselomgeving. Wageningen: evaluatie van abri-beleid om reclame voor ongezond eten te weren; interviews met betrokken stakeholders.
29
2. Voeding en gezondheid
Activiteiten en mijlpalen: WP2 Eetomgeving Uitgevoerde activiteiten Horeca Co-creatiesessies met restaurant en stakeholders uitgevoerd met als doel gezonde en duurzame keuzes te optimaliseren. Factsheet gepubliceerd op basis van co-creatiesessies waarin de kansen en mogelijkheden voor gezonde en duurzame menu’s staan omschreven. Tweede fase samenwerking met Dutch Cuisine aangegaan voor begeleiding restaurants naar een duurzamer en gezonder menu. Er zijn 3 ambassadeurs ingewerkt voor het monitoren van interventies. Nulmeting restaurants uitgevoerd. Filmmateriaal ontwikkeld voor interventie-traject. Surveyonderzoek naar labeling en menukeuzes: hierin onderzoeken we hoe presentatietechnieken op de menukaart (gebaseerd op het concept van nudges) ontvangen en gewaardeerd worden.
MKB Werving MKB: 27 bedrijven geïnterviewd en 315 respondenten hebben vragenlijst ingevuld om eetomgeving binnen MKB in kaart te brengen. Dataverzameling over voedselomgeving in MKB afgerond; wordt nu geëvalueerd. Concept artikel geschreven. Dataverzameling gezondheid over MKB-transportsector (95% voltooid). Start in kaart brengen van eetomgeving onderweg.
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2022
Toelichting en aandachtspunten
Voortgang
De tweede fase bestaat primair uit het bezoeken van restaurants door de ambassadeurs. Handzame tips voor het bereiden en serveren van duurzame en gezonde gerechten is opgesteld, en een overzicht van psychologische presentatietechnieken om dit aanbod aan te prijzen bij klanten. Er is een schema opgesteld aan de hand waarvan de implementatie van zowel nieuwe gerechten als presentatietechnieken kan worden gemonitord en geëvalueerd. De ambassadeurs zijn koks die aangesloten zijn bij Dutch Cuisine en bekend zijn met het bevorderen van duurzame en gezonde voeding in restaurants. Zij bezoeken de restaurants en geven informatie over gezond aanbod en presentatie op de menukaart. In de Survey wordt zowel de horecabedrijven als de consument betrokken in een oordeel over presentatietechnieken.
De focus is gegaan naar de transportsector waarbij er 200 chauffeurs een vragenlijst hebben ingevuld over leefstijl en factoren die hier mogelijk invloed op hebben (sociale normen, etc.). Het vervolg bestaat uit het in kaart brengen van de eetomgeving onderweg (dus langs snelwegen: tankstations, wegrestaurants, etc.). Alle belangrijke stakeholders (o.a. tankstation houders en formules, transport werkgevers, wegrestaurant eigenaren, leveranciers, conceptontwikkelaars, etc. worden nu geïnventariseerd en uitgenodigd.
30
2. Voeding en gezondheid
Activiteiten en mijlpalen: WP2 Eetomgeving Uitgevoerde activiteiten Zorg Interviews met 30 ziekenhuizen en zorginstellingen naar de verandering naar gezondere voeding, wat zijn knelpunten in processen en beleid en wat zijn bevorderende zaken bij transitie. Kwalitatieve data zijn gecodeerd en kwantitatieve data geanalyseerd. Momenteel worden de resultaten uitgewerkt. Co-creatiesessies uitgevoerd en interventies voor zorginstellingen zijn uitgedacht en worden gemonitord. Alliantie Voeding in de Zorg, Ziekenhuis Gelderse Vallei en WUR organiseerden landelijk event met 53 ziekenhuizen, open space-methode met de vraag: wat is nodig om de inzet en het bereik rondom gezond eten en drinken in het ziekenhuis nog meer te vergroten en te behouden? Vijf zorginstellingen zijn momenteel i.s.m. Alliantie Voeding in de Zorg bezig om interventies te implementeren. Er is een praatplaat over het systeem achter voedselomgeving in zorginstellingen ontwikkeld. Data over de implementatie van Goede Zorg Proef Je interventies in drie ziekenhuizen zijn verzameld in 2022. Verdiepend onderzoek naar voorkeuren voor voedingsadviezen in Ziekenhuis Gelderse Vallei en rol van inzet van tools om medewerkers te betrekken.
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2022
Toelichting en aandachtspunten
Voortgang
De inclusie van ziekenhuizen en zorginstellingen liep vlot. WUR en de Alliantie Voeding in de Zorg trekken hier samen in op. Er zijn samen en met Ziekenhuis Gelderse Vallei bijeenkomsten georganiseerd om data te verzamelen en via bestaande lerende netwerken van Goede Zorg Proef Je blijven alle instellingen actief om te veranderen naar een gezond en duurzaam aanbod.
31
2. Voeding en gezondheid
Activiteiten en mijlpalen: WP2 Eetomgeving Gerealiseerde mijlpalen Wijk Bennekom, Scherpenzeel, Overvecht: in Co-creatie gedragsinterventies geïdentificeerd.Veenendaal: in co-creatie en systeem- en beleidsinterventies geïdentificeerd. Systeem- en beleidsinterventies – start implementatie in Veenendaal. Wetenschappelijk artikel gepubliceerd over mispercepties in sociale eetnormen. Factsheet over resultaten co-creatie in Bennekom, Scherpenzeel, Overvecht aangeleverd, nog niet gepubliceerd. Praatplaat en acties voor systeemaanpak in de wijk ontwikkeld.
Horeca 31 restaurants geïncludeerd. Bij 20 restaurants is de nulmeting uitgevoerd naar gezondheid van het menu. Co-creatie aanbod en gedragsinterventies zijn uitgevoerd bij alle 31 restaurants. Wetenschappelijk artikel gepubliceerd over persoonlijke waarden en motieven bij gezonde en duurzame voedselkeuzes. Factsheet co-creatie met horeca gepubliceerd. MKB Dataverzameling en data-analyse ‘in kaart brengen eetomgeving MKB’ afgerond (27 interviews + 315 vragenlijsten) 200 vragenlijsten onder vrachtwagenchauffeurs afgenomen over leefstijl en factoren die van invloed kunnen zijn op de leefstijl van deze specifieke beroepsgroep. Onderzoek voor het maken van een systeemkaart voor ‘gezond onderweg’ gestart. Zorg Ziekenhuizen 3 ziekenhuizen zijn geïncludeerd in Goede Zorg Proef Je (academisch, regionaal, topklinisch) voor inzet van een veranderproces om de voedselomgeving aan te passen. Succesvolle Goede Zorg Proef Je live bijeenkomst met 53 ziekenhuizen, kennis gedeeld en verzameld. Zorginstellingen 5 zorginstellingen participeren in twee co-creatie workshops. Aangrijpingspunten voor verbeteringen geïdentificeerd en concrete acties voor optimalisatie uitgedacht.
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2022
Toelichting en aandachtspunten
Voortgang
Informatie en kennis uit de 6 wijken waarmee wordt samengewerkt, wordt gedeeld met overige wijken via Lerend Netwerk Eetomgeving Foodvalley. Kennis ook gedeeld in bijdrage op regionale JOGG-bijeenkomst en in provinciale food bijeenkomst in Utrecht.Er is goed contact binnen de gemeenten, er wordt actief gewerkt aan lokale projecten om de voedselomgeving te optimaliseren, passend bij iedere gemeenten. Ook zijn de uitdagingen binnen de gemeenten (anoniem) geïdentificeerd.
Bij 11 restaurants staat de nulmeting ingepland.
Met deze systeemkaart kan worden gekeken waar de mogelijkheden (“leverage points”) zitten tot veranderingen naar een gezonder en duurzamer aanbod onderweg voor niet alleen onderzoekers, maar ook beleidsmakers en voedselaanbieders onderweg.
In de regio is met ZGV, het Voedingsziekenhuis al veel energie op dit onderwerp. Ook andere ziekenhuis zijn actief bezig en voorhoede ziekenhuis in Goede Zorg Proef Je. We dragen met kennis bij aan de doelen van het Nationaal Preventieakkoord Het onderzoek geeft inzicht op de aangrijpingspunten voor verandering en zorginstellingen kiezen gericht acties uit om aan te werken. Zij worden gevolgd en zijn daarbij aangesloten bij het programma Goede Zorg Proef je van de Alliantie Voeding in de Zorg.
32
2. Voeding en gezondheid
Prestaties: WP2 Eetomgeving Prestatie-indicator
Streefwaarde
Status eind 2022
Toelichting
Aantal wijken, restaurants, MKB-bedrijven, ziekenhuizen en zorginstellingen, waar een gezondere voedsel-omgeving is gecreëerd
10 wijken
6 actieve deelname co-creatie en vervolgstappen (o.a. gedragsinterventies), 10+ in Lerend Netwerk Eetomgeving Foodvalley (LNEF)
Streefwaarde is niet haalbaar mede i.v.m. Covid-19 beperkingen en aangepast mede n.a.v. bezuiniging op budget.
50 restaurants
31 restaurants geïncludeerd (340 aangeschreven en nagebeld)
Streefwaarde is niet haalbaar mede i.v.m. Covid-19 en aangepast mede n.a.v. bezuiniging op budget.
25 MKB
n.v.t.
Ivm Covid-19 en budgetwijzigingen is de onderzoeksopzet aangepast en is nieuwe onderzoeksrichting ingeslagen met focus op MKB-transportsector.
3 ziekenhuizen
3
Type ziekenhuizen: academisch, regionaal, topklinisch.
5 zorginstellingen
5
5 zorginstellingen uit de regio zijn betrokken in onderzoek en kennisdeling.
1 handreiking voor gemeenten wijkgerichte aanpak
In uitvoering
1 business case horecaondernemers
In uitvoering
4 interventie-road maps (wijk, mkb, ziekenhuizen, zorginstellingen)
In uitvoering
Aantal middelen (ICT, fysiek, handreiking etc.) die beschikbaar zijn om de gezonde en duurzame keuze te stimuleren
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2022
33
2. Voeding en gezondheid
Activiteiten en mijlpalen: WP3 Risicogroepen (Diabetes, Hart- en vaatziekten) Uitgevoerde activiteiten
Toelichting en aandachtspunten
Epidemiologisch onderzoek door WUR en UMCU opgezet en uitgevoerd door koppeling cohortstudies.
Betreft onderzoek naar effecten van gezonde voeding bij mensen met hart- en vaatziekten. 3 projecten: 1. Lichaamsmaten en sterfterisico. 2. Dash (Diatary approaches to stop hypertension) interventiestudie binnen een cohort. 3. Voorspellen van sterfte in cardiometabole patiënten met een leefstijlscore.
Bijdrage aan de ontwikkeling van een e-learning “Voeding in praktijk van medisch specialisten”.
Voor ontwikkeling van de e-learning zijn interviews gehouden onder medisch specialisten en inhoudelijke wetenschappelijke kennis is samengevat. De e-learning is bedoeld voor zorgprofessionals.
3 Meta-analyses over effecten van voeding bij patiënten met hart- en vaatziekten en diabetes zijn afgerond, waarvan er 1 is gepubliceerd,
1.
Onderzoek naar voeding en beweging bij patiënten met hart- en vaatziekten (in 2022 gepubliceerd).
Resultaten uit deze onderzoeken zijn van belang voor ontwikkeling van richtlijnen en zijn gedeeld met de Gezondheidsraad. De inzichten zijn: Een goede inname van magnesium kan belangrijk zijn voor het verlagen van lang termijn risico na een hartinfarct, zeker bij mensen met bepaalde medicijnen. (Evers et al, Frontiers in Cardiovascular Med 2022); Veel beweging in je vrije tijd gerelateerd is aan een lager risico op een cardiovasculair event (hartaanval of beroerte) en op sterfte. En het is belangrijk om de aandacht voor bewegen in al je activiteiten door te voeren: ook als je op je werk al veel beweegt is het nodig om daarnaast ook in je vrije tijd te bewegen en sporten. Ook lijkt zware lichamelijke inspanning op het werk niet gerelateerd met dezelfde gezondheidsvoordelen als beweging in de vrije tijd. Mogelijk omdat die beweging vaak repetitief is en er weinig tijd is voor herstel en de inspanning deels als stress wordt ervaren door het lijf. (Bonekamp 2022); Nieuwe inzichten naar de invloed van voeding wanneer mensen al patiënt zijn: een goed voedingspatroon speelt zeker een rol speelt bij het voorkomen van terugkerende ziekte bij hartpatiënten. Juist belangrijke onderdelen van ons Nederlandse eetpatroon zijn bekeken: zuivel, aardappelen en alcohol. (Cruijsen, 2022).
Een voorbeeld van inzichten is dat het eten van ongezoete yoghurt geassocieerd is met een 20% lager sterfterisico door hart- en vaatziektes.
Voortgang
Sytematische review en meta-analyse van het effect van voedingspatronen op cardiovasculaire risicofactoren bij mensen met diabetes type 2. 2. Voedingspatronen binnen hart- en vaatziekten patiënten. 3. Observationeel onderzoek naar voeding en ziekte/sterfte in hart- en vaatziekten. Resultaten hiervan worden gebruikt om inzichtelijk te maken hoeveel jaren gezondheidswinst behaald kunnen worden met een voedingsinterventie door individuele patiënten met vaatziekten en mensen met diabetes.
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2022
34
2. Voeding en gezondheid
Activiteiten en mijlpalen: WP3 Risicogroepen (Diabetes, Hart- en vaatziekten) Uitgevoerde activiteiten
Toelichting en aandachtspunten
Bijdragen aan online scholing over persoonsgerichte voedingszorg voor mensen met diabetes.
Nascholing die primair is bedoeld voor diëtisten, maar openstaat voor alle geïnteresseerde zorgverleners, waarbij wordt ingezoomd op de actuele Nederlandse Diabetes Federatie Voedingsrichtlijn diabetes.
Bijdragen aan een voedingsapp van MiGuide
MiGuide ontwikkelde voor mensen met diabetes een digitale voedingskeuzehulp op basis van de Nederlands Diabetes Federatie Voedingsrichtlijn. Input geleverd voor wetenschappelijke basis van de keuzehulp.
Onderzoek naar de relatie voedsel-vaardigheden en kwaliteit van voedingspatroon bij mensen met Type 2- diabetes.
Online vragenlijsten onderzoek is in 2022 afgerond en resultaten worden verwerkt.
Gerealiseerde mijlpalen
Toelichting en aandachtspunten
Expertmeeting voeding & cardiometabole ziekten
30 deelnemers uit verschillende werkvelden
Voortgang
Voortgang
METC-goedkeuring en start interventiestudie met plantaardige voeding bij diabetespatiënten METC-goedkeuring, start interventiestudie en inclusie eerste 10 patiënten Voed je Beter met Diabetes type 2
Studie in uitvoering
Inclusie deelnemers afgerond voor Voed je Beter met hart- en vaatziekten
Er zijn ±130 deelnemers geïncludeerd, waarmee deze compleet is. Het onderzoek loopt.
Inclusie deelnemers Voed je Beter Eetscore op polikliniek cardiologie afgerond
Er zijn 80 deelnemers geïncludeerd, waarmee deze compleet is. Het onderzoek loopt.
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2022
35
2. Voeding en gezondheid
Prestaties WP3 Risicogroepen (Diabetes, Hart- en vaatziekten) Prestatieindicator
Streefwaarde
Status eind 2022
Toelichting
Aantal individuen uit cardiometabole risicogroepen waarbij praktijkonderzoek (testen interventies) is uitgevoerd en aantal betrokken zorgketens.
400 patiënten
250
Voed Je Beter en Eetscore en e-zorg
3 zorgketens
3 zorgketens
Ziekenhuis Gelderse Vallei en Zorgnetwerk, Rijnstate en netwerken en gestart in UMCU en netwerk.
Aantal gezondheidsorganisaties en zorgcentra waar nieuwe materialen en tools over gezonde voeding beschikbaar zijn voor mensen met cardiometabole aandoeningen en risicogroepen.
Alle 1e lijns-zorgnetwerken van 3 ziekenhuizen.
1
Eetscore in Ziekenhuis Gelderse Vallei
Regio Deal Foodvalley Voortgangsrapportage 2022
36
2. Voeding en gezondheid
Activiteiten en mijlpalen: WP4 Voeding bij kanker Uitgevoerde activiteiten
Toelichting en aandachtspunten
Inzichten in fitnessnetwerken en monitoren OncoFitness programma, verkennen mogelijkheden voor aanbieden van voedingsinformatie.
Zomer 2022 uitvoer ACT (Academic Consultancy Training) onderzoek naar aantal fitnesscentra met leefstijlprogramma voor (ex)kankerpatiënten. Het inbouwen van OncoFitness binnen netwerk oncologie fysiotherapeuten van XtraFit /Ziekenhuis Gelderse Vallei is in samenwerking met UMCU als project gestart en wordt verder uitgevoerd in 2023.
Opzetten kookworkshop voor (ex)kankerpatiënten door Ziekenhuis Gelderse Vallei en het Toon Hermans Huis.
Verkenning gaande met Lodenstein College Ede als locatie. De informatiebehoefte over voeding en smaakverandering van kankerpatiënten op de oncologie dagbehandeling van Ziekenhuis Gelderse Vallei is in kaart gebracht en wordt meegenomen in de aanpak van kookworkshops.
Evaluatie voor het prehabilitatie en rehabilitatieprogramma Xtrafit is opgezet.
Het programma dat in Ziekenhuis Gelderse Vallei wordt uitgevoerd is geoptimaliseerd en een extra preoperatieve meting is toegevoegd. Het is als nieuwe zorg gestart per 1 juli 2022 (XtraFit 3.0). De eerste 76 patiënten zijn gescreend.