C2. Aanpak mensenhandel Renswoude

Aanpak mensenhandel

Gemeente Renswoude 25 maart 2024

Inhoudsopgave Aanpak mensenhandel.......................................................................................................................... 1 1. Inleiding.............................................................................................................................................. 3

1.1 Aanleiding.................................................................................................................................3 1.2 Reikwijdte beleid en insteek aanpak........................................................................................3 1.3 Relatie met het Integraal Veiligheidsplan 2023 - 2026 – aanpak ondermijning.......................3 2. Aard en omvang................................................................................................................................. 3

2.1 Wat is mensenhandel – wetboek van strafrecht......................................................................3 2.1.1 Seksuele uitbuiting.................................................................................................... 4 2.1.2 Arbeidsuitbuiting........................................................................................................ 4 2.1.3 Criminele uitbuiting.................................................................................................... 4 2.1.4 Gedwongen orgaanverwijdering................................................................................4

2.2 Landelijke omvang....................................................................................................................4 2.3 Lokale omvang..........................................................................................................................6 3. Rol van de gemeente.......................................................................................................................... 7

3.1 De gemeente als beleidsmaker................................................................................................7 3.1.1 Doelstelling................................................................................................................ 7 3.1.2 Wat is er geregeld?................................................................................................... 8 3.1.3 Wat gaan we doen?................................................................................................... 8

3.2 De gemeente als signaleerder..................................................................................................8 3.2.1 Doelstelling................................................................................................................ 8 3.2.2 Wat is er al geregeld?................................................................................................ 9 3.2.3 Wat gaan we doen?................................................................................................... 9

3.3 De gemeente als regisseur van de integrale aanpak................................................................9 3.3.1 Doelstelling................................................................................................................ 9 3.3.2 Wat is er al geregeld?................................................................................................ 9 3.3.3 Wat gaan we doen?................................................................................................. 10

3.4 De gemeente als verantwoordelijke voor de zorg en opvang van slachtoffers......................10 3.4.1 Doelstelling.............................................................................................................. 10 3.4.2 Wat doen we al of is al geregeld..............................................................................10 3.4.3 Wat gaan we doen?................................................................................................. 11 4. Aanpak mensenhandel..................................................................................................................... 12 Bijlage 1 – Meldroute intern gemeente................................................................................................. 13 Bijlage 2 – Meldroute signaal................................................................................................................ 14 Bijlage 3 – signalen van mensenhandel............................................................................................... 15

1. INLEIDING 1.1 Aanleiding Gemeenten zijn een belangrijke samenwerkingspartner bij de aanpak van mensenhandel. Niet alleen in de samenwerking, maar vooral ook in het op agenda houden van dit thema. Het signaleren van mensenhandel binnen de eigen organisatie. De signalen serieus nemen en daarmee aan de slag gaan. Zorg bieden voor de slachtoffers en dat er een breed bewustzijn is op mensenhandel. Van wegkijken op mensenhandel mag geen sprake meer zijn. In 2015 bracht de commissie Lenferink een rapport uit, waarmee duidelijk werd dat gemeenten hun rol in de aanpak van mensenhandel verder moeten invullen. In 2018 zijn daarover afspraken gemaakt in het Interbestuurlijk Programma. De afspraken van het IBP zijn opgenomen in het programma ‘samen tegen mensenhandel’, waarin één actielijn toeziet op het versterken van de gemeentelijke aanpak van mensenhandel. Iedere gemeente is daarmee verantwoordelijk voor: - Het hebben van gemeentelijk beleid in 2022; - Passende regionale opvang, ondersteuning en nazorg; - Het creëren van een landelijk dekkend netwerk van zorgcoördinatoren voor slachtoffers van mensenhandel. 1.2 Reikwijdte beleid en insteek aanpak Met de voorliggende aanpak gericht op mensenhandel is invulling gegeven aan de hiervoor genoemde afspraken. Daarbij moet in aanmerking worden genomen, dat het onderwerp mensenhandel voor gemeenten nog steeds betrekkelijk nieuw is.

Er is nog weinig ervaring met de aanpak van mensenhandel op lokaal niveau. Daarmee wordt bedoeld daadwerkelijke casuïstiek die aan de orde is. Er wordt met deze beleidsnota een aanpak ingericht die qua structuur staat en functioneert. In 2023, en verder, moet dit nader uitgewerkt worden door ervaring op te doen en dit weer te herijken. 1.3 Relatie met het Integraal Veiligheidsplan 2023 - 2026 – aanpak ondermijning In het Integraal veiligheidsplan van de gemeenten in het basisteam Heuvelrug, te weten Rhenen, Renswoude, Utrechtse Heuvelrug, Wijk bij Duurstede en Veenendaal, is leidend waar het gaat om prioritering en inzet op het gebied van veiligheid. Het huidige IVP loopt tot 2022. Van 2023 – 2026 is de aanpak van mensenhandel onderdeel van de brede inzet op ondermijning en komt het terug in de zorg die klaar moet staan voor slachtoffers. Deze zorg is regionaal organiseert qua aanbod via de centrum gemeenten in Nederland. Voor Renswoude is dat Amersfoort en in andere gevallen Utrecht. In Utrecht wordt de zorgcoördinatie van slachtoffers geleverd vanuit Moviera.

2. AARD EN OMVANG Mensenhandel is een vorm van moderne slavernij waarbij slachtoffers worden uitgebuit en in aanraking komen met verschillende vormen en gradaties van geweld. Mensenhandel komt overal voor en in verschillende vormen: of het nu om seksuele uitbuiting, arbeidsuiting, criminele uitbuiting of gedwongen orgaanverwijdering gaat. De psychologische impact op slachtoffers is groot en mensenhandel ondermijnt de rechtstaat. Teveel slachtoffers ontvangen nog geen hulp en daders kunnen nog te veel hun gang gaan. Gemeenten kunnen veel meer de ogen en oren zijn in het signaleren van mensenhandel. 2.1 Wat is mensenhandel – wetboek van strafrecht Het wettelijke kader omtrent mensenhandel begint bij de grondwet. Artikel 11 bepaalt het recht op onaantastbaarheid van zijn lichaam en artikel 15 bepaalt dat niemand zijn vrijheid mag worden ontnomen. In artikel 19 staat dat elke Nederlander een vrije keuze heeft in arbeid. Ook staat er genoemd welke regels er bestaan ter bescherming van mensen tijdens hun werk. Dit zijn allemaal bepalingen die indruisen tegen de grondwet en dit ook strafbaar stellen. Het delict mensenhandel is omschreven in artikel 273f van het Wetboek van Strafrecht. Onder mensenhandel verstaan we: ‘het werven, vervoeren, overbrengen, opnemen of het huisvesten van

een persoon met gebruik van dwang (in brede zin) en met het doel die persoon uit te buiten’. De (beoogde) uitbuiting is de kern van mensenhandel. Mensenhandel is een breed begrip waaronder verschillende vormen van criminaliteit vallen. De volgende vormen van mensenhandel worden onderscheiden: - Seksuele uitbuiting, waaronder binnenlandse seksuele uitbuiting en grensoverschrijdende seksuele uitbuiting; - Arbeidsuitbuiting, waaronder arbeidsuitbuiting en gedwongen dienstverlening; - Criminele uitbuiting, en - Gedwongen orgaanverwijdering. 2.1.1 Seksuele uitbuiting Seksuele uitbuiting kent diverse verschijningsvormen en omvat meer dan alleen uitbuiting binnen de prostitutie (zoals raamprostitutie of slachtoffers van loverboys). Zo kan ook worden gedacht aan het onder dwang verlenen van seksuele diensten tegen betaling, waarbij er geen sprake is van fysiek contact. Een voorbeeld is gedwongen webcamseks. De aard van het te verrichten werk brengt met zich mee dat niet alleen de persoonlijke vrijheid van het individu wordt aangetast, maar ook per definitie de lichamelijke integriteit. 2.1.2 Arbeidsuitbuiting Arbeidsuitbuiting is een vorm van mensenhandel waarbij sprake is van gedwongen arbeids- of dienstverlening zonder seksuele component.

Doorgaans is sprake van een formele werkgeverwerknemersrelatie en is de sector waarin de uitbuiting plaatsvindt georganiseerd (denk aan de tuinbouwsector of de binnenvaart). Bij gedwongen dienstverlening ontbreekt vaak een arbeidsovereenkomst en is de sector waarin de tewerkstelling plaatsvindt ongeorganiseerd (denk aan uitbuiting binnen het huishouden of van au pairs). Naast arbeidsuitbuiting in de zin van gedwongen tewerkstelling, wordt ook wel gesproken van ernstige benadeling. Hiervan is sprake wanneer malafide werkgevers werknemers bijvoorbeeld ernstig onderbetalen, hen laten werken in slechte werksituaties of andere grove overtredingen van de arbeidswetten begaan. Niet alle moreel ongewenste werksituaties vallen onder het begrip arbeidsuitbuiting en zijn daarmee mensenhandel. Daarin zijn verschillende gradaties te onderscheiden, zoals hierboven de ernstige benadeling. Sterker nog, om te voldoen aan het wetsartikel waarin mensenhandel is beschreven in relatie tot arbeidsuitbuiting blijkt zeer moeilijk. Arbeidsuitbuiting en mensenhandel zijn synoniem. Arbeidsuitbuiting is dus altijd een vorm van mensenhandel en ernstige benadeling valt daar dan weer buiten net zoals slecht werkgeverschap. Deze laatste twee zijn niet strafrechtelijk vervolgbaar. 2.1.3 Criminele uitbuiting Bij criminele uitbuiting gaat het om het onder dwang uitvoeren van criminele activiteiten.

Personen worden gedwongen tot het verrichten van arbeid of diensten die strafbaar zijn gesteld. Hierbij kan gedacht worden aan het onder dwang moeten plegen van diefstal, het verwerken van drugs of het faciliteren van een hennepkwekerij op eigen locatie. De laatste tijd is criminele uitbuiting veel in het nieuws gelinkt aan jongeren of personen met een beperking. Jongeren worden op jonge leeftijd geronseld en komen in een neerwaartse spiraal terecht waarbij crimineel gedrag in steeds extremere vormen voorkomt. Terwijl dit in eerste instantie vaak slachtoffers zijn van criminele uitbuiting. Of hier komt men achter als deze jongeren al zijn gestraft of niet meer te helpen zijn. 2.1.4 Gedwongen orgaanverwijdering Dit komt vast en zeker voor, maar heeft vooral een internationaal karakter. Dit wordt zo lang er geen signalen zijn op dit thema buiten beschouwing gelaten. 2.2 Landelijke omvang Het Coördinatiecentrum Mensenhandel (CoMensha) heeft vanuit het ministerie van JenV de opdracht om de aard en omvang van slachtoffers van mensenhandel in Nederland in beeld te brengen. Hiertoe registreert CoMensha aanmeldingen van slachtoffers van mensenhandel. Dit doet CoMensha ten

behoeve van de Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen en ten behoeve van andere ketenpartners. Mede op basis van deze aanmeldingen signaleert CoMensha knelpunten, tendensen en succesfactoren in de uitvoering van het mensenhandelbeleid. De aanmeldgegevens worden geanonimiseerd verstrekt aan de Nationaal Rapporteur. De Nationaal Rapporteur komt structureel met een dadermonitor waarin de trends en cijfers van de daderaanpak uiteen worden gezet. In de onderstaande grafiek is voor de periode 2011 – 2021 het jaarlijks aantal gemelde slachtoffers van mensenhandel samengevat. Je ziet een dalende trend die al een periode gaande is.

Aantal slachtoffers mensenhandel 1800 1600 1400 1200 1000 800 600 400 200 0

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

Aantal slachtoffers mensenhandel

In 2021 zijn 791 nieuwe slachtoffers bij CoMensha aangemeld. Het merendeel was vrouw (510 slachtoffers, 64%) en meerderjarig (702 slachtoffers, 89%). De Nederlandse nationaliteit komt het vaakst voor onder de slachtoffers (237 slachtoffers, 30%), gevolgd door de Roemeense (95 slachtoffers, 12%) en de Nigeriaanse nationaliteit (68 slachtoffers, 9%). Van het totaal aantal slachtoffers hebben 392 slachtoffers (46%) te maken gehad met uitbuiting in de seksuele dienstverlening en 326 slachtoffers (39%) met uitbuiting in de gereguleerde arbeid en dienstverlening. In de periode 2017-2021 zijn er 893 opsporingsonderzoeken gestart op het gebied van mensenhandel:  43% binnenlandse seksuele uitbuiting  33% grensoverschrijdende seksuele uitbuiting  6% arbeidsuitbuiting  5% criminele uitbuiting In totaal wordt 45% van de mensenhandel zaken bij het Openbaar Ministerie (OM) geseponeerd. Meestal is dit vanwege onvoldoende bewijs. Het aandeel zaken dat in een sepot eindigt stijgt al zeker 10 jaar. Twee trends verdienen wel de aandacht binnen de aanpak van mensenhandel: 1. Weinig meldingen van mensenhandel worden daadwerkelijk beoordeeld als arbeidsuitbuiting. De strafrechtelijke aanpak van arbeidsuitbuiting blijft ernstig achter ten opzichte van andere mensenhandel vormen en loopt zelfs terug in omvang.

2. Recidive bij mensenhandel is hoog, snel en ernstig. De recidive van daders van binnenlandse seksuele uitbuiting is hoog: 65% recidiveert binnen 7 jaar. 2.3 Lokale omvang Een compleet of sluitend beeld van de omvang van de problematiek van mensenhandel in de gemeente Renswoude, binnen werkgebied van de politie Heuvelrug of de gehele eenheid Midden Nederland is niet te geven. We weten uit onderzoek dat de registreerde omvang van mensenhandel veel lager is dan de geschatte daadwerkelijke omvang. De daadwerkelijke mate is onbekend en zoals bij vele vormen van criminaliteit noemen we dit het “dark number.” De signalen die wij lokaal krijgen richten zich vooral op de aanwezigheid van illegale prostitutie en eventuele slachtoffers die hierbij in beeld zijn. Daarnaast zijn er signalen van arbeidsuitbuiting. We controleren geregeld locaties waar sprake is van verblijf van arbeidsmigranten in welke vorm dan ook. Het gaat dan voornamelijk om de verblijfslocatie en de wijze waarop dit is ingericht en verblijf plaatsvindt. In een enkel geval schuurt dit aan tegen arbeidsuitbuiting. Over criminele uitbuiting zijn geen directe cijfers bekend. We weten dat in de wereld van de drugshandel criminele uitbuiting geregeld voorkomt en dat ook jongeren hierin verstrikt raken. Gedwongen orgaanverwijdering zien wij in Renswoude niet.

3. ROL VAN DE GEMEENTE In de strijd tegen mensenhandel spelen gemeenten een belangrijke rol. Zij hebben een verantwoordelijkheid op het gebied van preventie, signalering, handhaving en hulpverlening, maar ook op het gebied van het opwerpen van barrières. Barrières om te voorkomen dat criminele organisaties of personen misbruik maken van legale structuren. De afgelopen jaren zijn verschillende rapporten verschenen die gemeenten richting geven in het (nader) invullen van hun rol binnen de aanpak van mensenhandel. Gemeenten zijn in de aanpak van mensenhandel verantwoordelijk voor preventie, signalering, handhaving, veiligheid en zorg, op basis van vier rollen: 1. Beleidsmaker: als beleidsmakers zijn ze verantwoordelijk voor het opstellen van een plan voor een sluitende aanpak, waarin alle gemeentelijke taken worden opgenomen. 2. Regisseur van de integrale aanpak: gemeenten zijn met al hun taken en verantwoordelijkheden de aangewezen partij om regie in handen te nemen en partijen bij elkaar te brengen, voor samenwerking in een aanpak die in de keten nodig is. 3. Signaleerder: gemeenten zijn door het dagelijks contact met burgers de oren en ogen in de samenleving waarbij signalen van mensenhandel kunnen worden opgevangen. 4. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de opvang van en hulpverlening aan slachtoffers van mensenhandel.

Mede op grond van de Wet maatschappelijke ondersteuning en de Jeugdwet, maar vooral om passende zorg aan te bieden op het moment dat dit het meest nodig is.

Gemeente als regisseur van de integrale aanpak

Gemeente als beleidsmaker

Aanpak van mensenhandel Gemeente als signaleerder

Gemeente als verantwoordelijke voor de opvang en hulpverlening aan slachtoffers

3.1 De gemeente als beleidsmaker De Nationaal Rapporteur Mensenhandel is van mening dat elke gemeente op lokale omstandigheden toegespitst beleid over mensenhandel zou moeten hebben. In 2022 is afgesproken dat alle gemeenten in Nederland actief beleid voeren tegen mensenhandel. 3.1.1 Doelstelling Doelstelling: de gemeente Renswoude beschikt over een op lokale omstandigheden toegespitst beleid over mensenhandel waarbij dit beleid aansluit op de regionale afspraken die zijn gemaakt en werkstructuren die bestaan. In Renswoude is mensenhandel als vast thema opgenomen binnen de ondermijningsaanpak. De ondermijningsaanpak is geprioriteerd in het huidige integraal veiligheidsplan en ook gepland voor komende integraal veiligheidsplan dat loopt van 2023 – 2026. Dit IVP is in samenwerking met de

gemeenten die deel uitmaken van het werkgebied van de politie of te wel samen met Rhenen, Veenendaal, Utrechtse Heuvelrug en Wijk bij Duurstede. In de aanpak op ondermijning is het RIEC Midden Nederland een belangrijk samenwerkingsorgaan. Bij het RIEC is inmiddels een ketenregisseur mensenhandel aangesteld. Met de ketenregisseur is afgesproken de acties in 2023 verder op te gaan pakken. Naast de prioritering en doorvertaling in het veiligheidsbeleid zijn er afspraken met Veilig Thuis omtrent huiselijk geweld inclusief het signaleren en het melden ervan. Binnen het sociaal domein (MO) zijn diverse partijen actief die signalen kunnen opvangen van mensenhandel. Bewustwording en het zien van deze signalen is van belang. Belangrijk is dat we aansluiten bij de afspraken die er al bestaan. Een persoonsgerichte aanpak, waarin zorg en veiligheid centraal staat, is hierin ook een belangrijke schakel. 3.1.2 Wat is er geregeld? De gemeente Renswoude hoort bij de groep gemeenten die nu over algemeen lokaal mensenhandelbeleid beschikt. De aanpak is gericht op integrale en regionale samenwerking waar zowel strafrechtelijke als bestuursrechtelijke instrumenten kunnen worden ingezet. Daarnaast zetten we binnen de aanpak op ondermijning actief in op integrale controles. Die kunnen ook gericht zijn op adressen en signalen over mensenhandel. 3.1.3 Wat gaan we doen? 1.

Het lokale beleid afstemmen met de vijf gemeenten binnen het Heuvelrug gebied en komen tot een regionaal kader binnen Utrecht Oost/ Midden Nederland. 2. Lokaal beleid verbreden naar andere beleidsterreinen en bekijken wat we nog kunnen aan het opwerpen van barrières in regelgeving of uitvoering van regelgeving. Specifiek hebben gemeenten hebben wettelijke taak in het reguleren en exploiteren van bedrijfsmatige prostitutie. In de gemeente Renswoude is daar bedrijfsmatig gezien geen vergunning voor verleend. Als hier wel sprake van is dan is het illegaal en past dit binnen punt 3.3 dat hierna is beschreven qua aanpak. In 2023 gaan we verder kijken en bepalen of er nog meer barrières zijn op te werpen gericht op mensenhandel. Enerzijds waar het gaat om ons eigen beleid en de daarbij behorende beleidsterreinen, en anderzijds gericht op het beleid van partners waar we als gemeente invloed op hebben. Denk aan ook integraal toezicht (risicogericht) op branches die kwetsbaar zijn voor mensenhandel, verder controle op huisvesting van arbeidsmigranten en inzet van de Wet Bibob waar dit nog mogelijk en wenselijk is. 3.2 De gemeente als signaleerder Een goede signaleringsfunctie wordt beschouwd als de minimumeis voor een effectieve gemeentelijke aanpak van mensenhandel. Mensenhandel kan immers alleen bestreden worden indien signalen van mensenhandel worden herkend en geduid.

Deze signaleringsfunctie begint bij bewustwording van betrokken professionals zoals toezichthouders, politie, medewerkers jeugdzorg, (huis)artsen, consulenten van het gebiedsteam, gebiedsmanagers, leerplichtambtenaren en medewerkers van publiekszaken. Dit zijn dus zowel gemeentelijke professionals als professionals van ketenpartners. 3.2.1 Doelstelling Doelstelling: Interne medewerkers en professionals bij externe ketenpartners weten signalen van mensenhandel te herkennen en te duiden EN weten hoe ze daar vervolgens op dienen te handelen. Volgens de Handreiking Basisniveau bestuurlijke aanpak van mensenhandel volstaat signalering alleen niet. Noodzakelijk is ook om zelf actie te ondernemen en de signalen door te zetten naar de

relevante autoriteiten. Daarom is het naast algemene bewustwording van belang dat binnen een gemeente ten minste één medewerker bekend is met de bestuurlijke mogelijkheden om barrières tegen mensenhandel op te werpen en de juiste manier om signalen door te geven aan de relevante partners. Deze medewerker fungeert als aanspreekpunt voor andere medewerkers van een gemeente wanneer zij tijdens hun werkzaamheden in aanraking komen met (mogelijke slachtoffers van) mensenhandel. 3.2.2 Wat is er al geregeld? In Renswoude is er een aandachtsfunctionaris aangesteld die binnen de gemeentelijke organisatie enerzijds verantwoordelijk is voor het beleid en anderzijds contactpersoon/ aanspreekpunt is voor signalen uit organisatie die gaan over mensenhandel. Dit kunnen ook de betrokken veiligheidspartners zijn waarmee wordt samengewerkt. De aandachtsfunctionaris mensenhandel is op dit moment werkzaam binnen veiligheid en coördineert ook de aanpak op ondermijning. Daarin willen we toewerken naar een jaarlijkse actieagenda die gericht is op de aanpak van mensenhandel. Acties die doeltreffend blijken en goed werken kunnen vervolgens zo goed mogelijk geborgd worden in de organisatie en met de betreffende partners. 3.2.3 Wat gaan we doen? 1.

We gaan door met de bewustwording van de eigen gemeentelijke organisatie (collega’s) op alle fronten en nemen daarin veiligheidspartners mee die al genoemd zijn. 2. Toewerken naar een actieagenda in 2023 en verder die moet leiden tot meer bewustwording en het borgen van acties die doeltreffend blijken. 3. De signalen in bijlage 2 verder verrijken en bespreken met partners. 3.3 De gemeente als regisseur van de integrale aanpak Een effectieve aanpak van mensenhandel betekent een integrale aanpak, waarbij zowel strafrechtelijke als bestuursrechtelijke instrumenten kunnen worden ingezet, en waar zowel straf- als zorgpartners zijn aangehaakt. 3.3.1 Doelstelling Doelstelling: We zorgen voor een goede ketensamenwerking en regie op die samenwerking in de aanpak van mensenhandel door goed overleg met elkaar. Dit doen we door samenwerking met Moviera en CoMensha. Met het Dorpsteam , Veilig Thuis en in het verlengde daarvan het veiligheidshuis. Het RIEC en daarin specifiek de aangestelde ketenregisseur mensenhandel en het verrijken van signalen die binnenkomen. De politie waar het gaat om de dadergerichte aanpak en dat slachtoffers snel de juiste zorg krijgen. 3.3.2 Wat is er al geregeld? Zorgpartners kunnen via de meldroute (Veilig Thuis) hun signaal kwijt. Moviera treedt op als zorgcoördinator voor mensenhandel.

De politie of de Arbeidsinspectie kiezen vaak deze insteek om direct te schakelen met Moviera als zorgcoördinator voor het organiseren van directe zorg van een mogelijk slachtoffer. Van daaruit gaat een acuut signaal op mensenhandel lopen. CoMensha is daarin ook een partij die vaak wordt betrokken. Als het geen acuut signaal betreft dan is de route via het interventieteam of de ondermijningsaanpak de meest logische. Als het gaat om de ondermijningsaanpak heeft het Regionaal Informatie en Expertise Centrum (RIEC) een belangrijke rol qua afstemming en informatie-uitwisseling tussen partijen. RIEC-partners, zoals gemeenten, Openbaar Ministerie, politie, Belastingdienst, Douane, FIOD, Inspectie SZW, Koninklijke Marechaussee en de Immigratie en Naturalisatiedienst kunnen signalen van mensenhandel aanmelden bij het RIEC. Bij het RIEC is inmiddels ook een ketenregisseur mensenhandel aangesteld.

Renswoude beschikt (nog) niet over een interventieteam. In het verlengde daarvan kan er wel gebruik gemaakt worden van het veiligheidshuis, hierin staat de aanpak en zorg centraal. Inzet van alle partners komt hierin samen waarbij gekeken wordt naar de juiste aanpak. Dit kan dadergericht zijn als deze in beeld is of juist gericht op slachtoffers (combinatie kan ook) als er langdurige zorg nodig is. De inzet van Veilig Thuis als er signalen binnenkomen die betrekking op mensenhandel en verder opgepakt moeten worden. 3.3.3 Wat gaan we doen? 1. Lokaal bespreken van signalen als deze er zijn en bepalen hoe we dit verder brengen in de aanpak van mensenhandel (niet acuut en acuut). Wie is aanzet? 2. Signalen met behulp van de aandachtsfunctionaris verrijken en agenderen in het lokaal ondermijningsoverleg. Vervolgens opwerken naar een signaal en aanpak of inzetten op een integrale controle. 3. Het waar mogelijk aanpakken van daders binnen het veiligheidshuis waarbij zorg en veiligheid centraal staan. Ook de slachtoffers kunnen dan in beeld komen (zie ook de volgende paragraaf). 4. De interne meldroute in bijlage 1 en de brede meldroute in bijlage 2 verder uitwerken en de stappen met elkaar doorleven om te bepalen wat in bij welke stap aan kennis, expertise en inzet benodigd is. 3.4 De gemeente als verantwoordelijke voor de zorg en opvang van slachtoffers.

Het beleid voor mensenhandel, het signaleren en het komen tot een integrale aanpak van mensenhandel zijn belangrijke stappen die gezet moeten worden. Het valt allemaal in het niet als de zorg voor slachtoffers niet direct optimaal is geregeld. De Commissie Lenferink, ingesteld vanuit de VNG om te onderzoeken welke verantwoordelijkheden gemeenten hebben bij de opvang en zorg voor slachtoffers van mensenhandel, stelt dat gemeenten financieel en organisatorisch verantwoordelijk zijn voor de zorg voor en opvang van slachtoffers. In dit kader hebben de 35 centrumgemeenten voor Vrouwenopvang besloten om in ieder geval één advies van de commissie Lenferink op te volgen, te weten: het realiseren van een landelijk dekkende zorgcoördinatiefunctie. Zorgcoördinatie betekent het organiseren van belangenbehartiging en het bieden van hulp- en ondersteuning aan slachtoffers van mensenhandel, waaronder de toeleiding van slachtoffers naar de juiste organisatie. 3.4.1 Doelstelling Doelstelling: Alle mogelijke slachtoffers van mensenhandel ontvangen snel en adequaat de benodigde zorg, opvang en ondersteuning. Meer concreet houdt dit in dat slachtoffers van mensenhandel, worden opgevangen op een veilige, voor hen geschikte plek in een van de regionale opvangcentra. Vanuit deze opvanglocatie worden de slachtoffers geholpen in het verkrijgen van medische en psychische zorg.

Naast dergelijke zorg worden slachtoffers gestimuleerd en ondersteund in het doen van aangifte, waarna juridische ondersteuning volgt. De Rijksoverheid heeft extra middelen vrijgemaakt voor deze zorgcoördinatie, waarbij ook een deel van het geld is overgeheveld naar de centrumgemeenten. 3.4.2 Wat doen we al of is al geregeld Moviera is het expertisecentrum (huiselijk) geweld binnen afhankelijkheidsrelaties in Utrecht. Moviera biedt zowel opvang als ambulante trajecten aan. Daarnaast verzorgt Moviera de zorgcoördinatie in Utrecht (als in Gelderland). De zorgcoördinatie zoekt naar passende ambulante begeleiding en opvang voor mannelijke en vrouwelijke slachtoffers van mensenhandel. Moviera verzorgt ook de zorgcoördinatie voor (vermoedelijke) slachtoffers van mensenhandel in Utrecht. De zorgcoördinatie van Moviera bestaat uit:  het optimaliseren van het zorg- en ondersteuningsaanbod in de regio  de coördinatie van de hulpverlening per (mogelijk) slachtoffer

  

rapportage en terugkoppeling aan CoMensha het geven van advies en informatie aan professionals voorlichting en advies binnen Moviera

In Renswoude is nog geen interventieteam ingeregeld, al is de wens er wel. Wel heeft Renswoude een Dorpsteam waarin zorg en veiligheid samenkomen. Dit staat al en wordt continue doorontwikkeld. Ook hebben we huiselijk geweld als thema belegd binnen het sociaal domein; daar wordt al op ingezet. Voor de gehele gemeentelijke organisatie is er één aandachtsfunctionaris huiselijk geweld en kindermishandeling benoemd. Dit gaat ook over het tijdig signaleren en het zorgen dat we tot actie overgaan en het melden van huiselijk geweld bij Veilig Thuis. Het College heeft een regiovisie huiselijk geweld vastgesteld en afspraken met partners hierover gemaakt. De wijze waarop mensenhandel nu wordt aangevlogen vanuit veiligheid, vanuit de aanpak op ondermijning, is logisch als het gaat om mensenhandel in zijn geheel aan te pakken. Om voldoende aandacht te hebben voor de slachtoffers en vooral het tijdig signaleren van mensenhandel binnen de organisatie is het breder inbedden van de functie van aandachtsfunctionaris noodzakelijk. Dit wordt verder opgepakt na vaststelling en bepaald of dit in samenhang gedaan kan worden met huiselijk geweld. Uiteindelijk gaat het erom dat signalen van mensenhandel samengebracht worden. Slachtoffers die vaak nog in contact of onder invloed staan van daders. Signalen dienen actief besproken te worden. Zodra hulp en ondersteuning is ingezet voor het slachtoffer.

3.4.3 Wat gaan we doen? 1. Onderzoeken of wijze waarop de functie aandachtsfunctionaris binnen de gemeente Renswoude is ingericht voor huiselijk geweld ook kan werken voor het thema mensenhandel. Wellicht kan het ook bij elkaar gebracht worden op onderdelen en daarin samen optrekken. 2. Dadergericht vanuit de aanpak op ondermijning, de politie en de arbeidsinspectie en slachtoffergericht vanuit de zorg van Moviera, CoMensha. 3. De inzet van een persoonsgerichte aanpak duidelijk in beeld brengen wat daarin mogelijk en nodig is ten aanzien van mensenhandel. Daarbij de aansluiting houden met Moviera die verantwoordelijk is voor de zorgcoördinatie van slachtoffers en CoMensha die daarbij ook betrokken is. 4. De meldroute in bijlage 1 verder uitwerken en de stappen met elkaar doorleven om te bepalen wat in bij welke stap aan kennis, expertise en inzet benodigd is. 3.5

4. AANPAK MENSENHANDEL Rollen als gemeente Gemeente als beleidsmaker

Gemeente als signaleerder

Doelstelling

Aanpak

De gemeente Renswoude beschikt over een op lokale omstandigheden toegespitst beleid over mensenhandel waarbij dit beleid aansluit op de regionale afspraken die zijn gemaakt en werkstructuren die bestaan. De aanpak verder vormgeven met de aandachtsfunctionaris mensenhandel. Interne medewerkers en professionals bij externe ketenpartners weten signalen van mensenhandel te herkennen en te duiden EN weten hoe ze daar vervolgens op dienen te handelen.

1. Het lokale beleid afstemmen met de vijf gemeenten binnen het Heuvelrug gebied. 2. Het komen tot een regionaal kader binnen Utrecht Oost/ Midden Nederland. 3. Lokaal beleid verbreden naar andere beleidsterreinen 4. Bekijken wat we nog kunnen doen aan het opwerpen van barrières in regelgeving of uitvoering. 1. We gaan door met de bewustwording van de eigen gemeentelijke organisatie en nemen daarin de veiligheidspartners mee. 2. Toewerken naar een actieagenda in 2023 en 2024 gericht op bewustwording. 3. Expositie Open je Ogen van CoMensha tentoonstellen. 4. Komen tot een concrete signalenkaart. 1. Lokaal bespreken van signalen als deze er zijn en bepalen hoe we dit verder brengen in de aanpak van mensenhandel. 2. Signalen met behulp van de aandachtsfunctionaris verrijken en agenderen 3. Het aanpakken van daders binnen het Dorpsteam of veiligheidshuis waarbij zorg en veiligheid centraal staan. 4. De interne meldroute in bijlage 1 en de brede meldroute in bijlage 2 verder uitwerken. 1. Onderzoeken of de aandachtsfunctionaris voor huiselijk geweld ook voor mensenhandel ingezet kunnen worden en daarin samen optrekken. 2. De inzet van persoonsgerichte aanpak duidelijk in beeld brengen in aansluiting met Moviera, CoMensha, Veilig Thuis en politie 3. Idem meldroute gericht op slachtoffers.

Gemeente als regisseur van de integrale aanpak

We zorgen voor een goede ketensamenwerking en regie op die samenwerking in de aanpak van mensenhandel door goed overleg met elkaar.

Gemeente als verantwoordelijke voor de zorg van slachtoffers

Alle mogelijke slachtoffers van mensenhandel ontvangen snel en adequaat de benodigde zorg, opvang en ondersteuning.

BIJLAGE 1 – MELDROUTE INTERN GEMEENTE Op het moment dat interne medewerkers een signaal van mensenhandel opvangen en hiermee naar de aandachtsfunctionaris mensenhandel gaan dan worden de volgende stappen doorlopen. Dit kunnen ook medewerkers zijn van externe veiligheidspartners die contact opnemen met de gemeente. Belangrijk is dan wel of de gegevens dan ook gedeeld kunnen en mogen worden. Stap 1: Een medewerker van de gemeente Renswoude vangt een signaal op en wil het signaal doorgeven aan een daarvoor aangewezen en verantwoordelijk persoon. In de gemeente Renswoude is dat de aandachtsfunctionaris mensenhandel binnen veiligheid. Stap 2: De aandachtsfunctionaris mensenhandel ontvangt het signaal van de betreffende medewerker. De melder kan zijn verhaal doen en doet dit in vertrouwen. Afhankelijk van de melding wordt bepaald hoe hiermee verder te gaan. Stap 3: De aandachtsfunctionaris mensenhandel legt de melding vast en bekijkt of de betrokken persoon/ organisatie of adres al in voorkomt in de gemeentelijke systemen. Hiermee kan het signaal verrijkt worden met aanvullende informatie. Stap 4: Afhankelijk van het signaal moet bepaald worden hoe acuut de situatie is en waar deze dan besproken moet worden.

In ieder geval is het goed om met Moviera te schakelen om de zorg van het mogelijke slachtoffer te bespreken en welke actie er in ieder geval noodzakelijk is gedacht vanuit het slachtoffer. Agendering in het sociale dorpsteam, acuut een MDO inplannen of het acuut doorzetten naar de politie of het veiligheidshuis zijn ook opties. Stap 5: Aansluitend bepalen het signaal als casus door te zetten naar het lokaal ondermijningsoverleg, afstemming met het RIEC of toch het dorpsteam. Er zijn dan geen stappen/ acties nodig die vragen om directe inzet. Stap 6: De aandachtsfunctionaris mensenhandel vraagt bij de overdracht van het signaal terugkoppeling van de instanties waar het signaal aan is overgedragen. De aandachtsfunctionaris zorgt ervoor dat deze verbinding houdt met de partners die bij de behandeling van de mensenhandelcasus betrokken zijn. Daarnaast zorgt deze functionaris ervoor dat de taken die de gemeente heeft te doen intern gecoördineerd worden. Stap 7: De aandachtsfunctionaris mensenhandel koppelt terug richting de medewerker die het signaal heeft gegeven. De terugkoppeling gaat vooral over wat er met het signaal van mensenhandel is gedaan.

BIJLAGE 2 – MELDROUTE SIGNAAL

Signaal van mensenhandel

Intern binnen gemeente, partner of via meldroute Veilig Thuis

Regulier Signalen waar zorgen over zijn maar niet acuut

Acuut signaal

Politie – AVIM NLA

Eigen route?

Zorgcoördinator vanuit Moviera

Comensha

Dorpsteam

Aandachtsfunctionaris neemt de regie. Verrijken van de casus en acties uitzetten.

Lokaal ondermijningsoverleg

Politie AVIM Team Heuvelrug

Inzet bepalen

RIEC Aandachtsfunctionaris mensenhandel

Ketenregisseur mensenhandel Integrale controle of andere vorm van controle TIC Infoplein of ander overleg

BIJLAGE 3 – SIGNALEN VAN MENSENHANDEL Slachtoffers in uitbuitingssituaties vertonen vaak bepaalde kenmerken; zogenaamde signalen. Meestal gaat het bij mensenhandel om een combinatie van verschillende signalen. Het is belangrijk om deze signalen te herkennen. Waarom is signaleren belangrijk? Signaleren van mensenhandel is belangrijk omdat slachtoffers afhankelijk kunnen zijn van mensen uit hun omgeving om uit de uitbuitingssituatie te komen. De dwang of bedreiging door de uitbuiter kan zo groot zijn dat een slachtoffer hulp nodig heeft bij het ontkomen aan de uitbuiter. Ook zijn slachtoffers zich er niet altijd van bewust dat zij zich bevinden in een uitbuitingssituatie. Bijvoorbeeld omdat zij hun rechten als arbeider in Nederland niet kennen of omdat ze verliefd zijn op de uitbuiter.

Op welke signalen moet u letten? Signalen van seksuele uitbuiting Iemand is mogelijk slachtoffer van seksuele uitbuiting als de persoon:  wordt gedwongen om seks te hebben of seksuele handelingen te verrichten tegen de zin in  wordt gedwongen om seks te hebben tegen betaling, waarbij hij of zij het geld moet afdragen  wordt gedwongen om mee te doen aan de productie van pornografisch materiaal  door de partner wordt gedwongen om seks te hebben met bekenden of vrienden  door de partner wordt gedwongen om 'schulden' af te lossen door seks te hebben met vreemden Signalen van arbeidsuitbuiting Iemand is mogelijk slachtoffer van arbeidsuitbuiting als de persoon:  gevaarlijk en ongezond werk moet doen  lange werkdagen moet maken  niet of te weinig betaald krijgt, of lang op de betaling moet wachten  niet kan beschikken over een eigen paspoort  met valse beloften naar Nederland is gehaald  wordt mishandeld, gechanteerd, gedwongen of bedreigd  een hoge schuld moet afbetalen aan de werkgever  illegaal in Nederland verblijft  bang is voor uitzetting  (een groot deel van) de inkomsten moet afdragen  niet kan beschikken over het geld op de eigen bankrekening  zwart betaald wordt, of niet verzekerd is tegen bijvoorbeeld ongevallen  in een bedrijfspand of op het bedrijfsterrein woont, of op een andere manier slecht is gehuisvest  beperkte bewegingsvrijheid heeft  wordt

gechanteerd of afgeperst  op andere manieren onder druk wordt gezet Signalen van criminele uitbuiting Iemand is mogelijk slachtoffer van criminele uitbuiting als de persoon:  wordt gedwongen om mensen te beroven of zakken te rollen, en daarna de buit moet afstaan  wordt gedwongen om te bedelen, en daarna de buit moet afstaan  wordt gedwongen om in te breken of te stelen, en daarna de buit moet afstaan