Brief aan GS prov. Utrecht Zienswijze UPLG 623953

Aan gedeputeerde Staten provincie Utrecht T.a.v. mevrouw M. Sterk Per mail: mirjam.sterk@provincie-utrecht.nl en College_van_Gedeputeerde_Staten@provincie-utrecht.nl

uw brief van: --

ons kenmerk: 26/RFV/LG/260213

onderwerp: Zienswijze Regio Foodvalley op het UPLG

behandeld door: doorkiesnummer: e-mailadres: Karlijn Looman 06-18197926 karlijn.looman@regiofoodvalley.nl bijlage: -

datum: 13 februari 2026

Geachte mevrouw Sterk, Regio Foodvalley dankt de provincie Utrecht voor de mogelijkheid om een zienswijze in te dienen op het Utrechtse Programma Landelijk Gebied (UPLG). Onze regio herkent en waardeert de inzet van de provincie om natuur, water, bodem, klimaat en landbouw integraal te benaderen en om via gebiedsprocessen te werken aan een toekomstbestendig landelijk gebied. Deze zienswijze bevat waardering voor belangrijke uitgangspunten, maar ook aandachtspunten en verzoeken die nodig zijn om het UPLG uitvoerbaar, realistisch en effectief te maken voor het gebied van Regio Foodvalley, dat zich uitstrekt over meerdere provincies. Waardering voor de integrale en gebiedsgerichte aanpak Regio Foodvalley onderschrijft nadrukkelijk de integrale benadering van het UPLG, waarbij natuurherstel, waterkwaliteit en -kwantiteit, klimaatopgaven én een toekomstbestendige landbouw in samenhang worden beschouwd. De landbouw wordt hierin terecht als volwaardige pijler genoemd naast natuur, water en klimaat. Dit sluit nauw aan op onze eigen regionale visie waarin landbouw, natuur, bodem, water en biodiversiteit onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Wij waarderen dat het UPLG expliciet inzet op gebiedsprocessen, waarin beoogt wordt samen met agrariërs, gemeenten, waterschappen, natuurorganisaties en inwoners te werken aan realistische oplossingen.

Het doorbreken van het stikstofslot, het creëren van vergunningruimte en het bieden van perspectief voor agrarisch ondernemerschap zijn doelen die wij breed ondersteunen. Noodzaak van realistische, uitvoerbare en sectorgerichte normen Hoewel wij onderschrijven dat er een forse reductieopgave is voor de agrarische sector, hebben wij bezwaren tegen de uitwerking daarvan in het het UPLG. Wij zijn van mening dat deze normen niet goed uitvoerbaar zijn en niet aansluiten op de technische mogelijkheden, bedrijfsmodellen en regionale opgaven binnen Regio Foodvalley. Dat is echter wel van groot belang, want de sector kent een grote variatie aan stalsystemen, bedrijfstypen en ontwikkelpaden; dit vraagt om een genuanceerde en realistische benadering.

Datum: Betreft:

13-2-2026 Zienswijze Regio Foodvalley op het UPLG

Niet-grondgebonden veehouderij De voorgestelde emissiereductieopgave van 90–95% ten opzichte van een basisstal voor niet-grondgebonden veehouderij is te ambitieus. Wetenschappelijke publicaties en analyses binnen het Uitvoeringsplan Stikstof van Regio Foodvalley laten zien dat dergelijke reducties weliswaar in theorie mogelijk zijn, maar dat dit het maximale haalbare betreft en sterk afhankelijk is van het type stal en de bedrijfsvoering. Voor pluimveestallen liggen de haalbare reducties tussen 60–95% en voor kalverhouderijen tussen 70–95%. Met een generieke opgave van 90-95% is voor veel niet-grondgebonden bedrijven een levensvatbaar verdienmodel niet haalbaar. Deze bandbreedtes weerspiegelen de variatie in technische mogelijkheden en de beperkingen van verschillende stalsystemen. Volledig gesloten systemen of chemische luchtwassers zijn niet voor alle bedrijven toepasbaar, bijvoorbeeld bij vrije uitloopsystemen, Beter Leven systemen en biologische veehouderijen.

Regio Foodvalley verzoekt daarom om: • het hanteren van Best Beschikbare Technieken (BBT) als norm in plaats van één generieke reductie-eis, zodat rekening wordt gehouden met sectorale verschillen en technische haalbaarheid; • het koppelen van een realistische termijn aan de verplichting tot inzet van BBT; • duidelijkheid over financiële ondersteuning voor investeringen in BBT, omdat deze transitie anders voor veel ondernemers niet uitvoerbaar is. • Versneld invoeren van BBT mogelijk te maken via nadeelcompensatie of andere vorm van vergoeding • Per bedrijf een vergunning te verlenen op basis van gerealiseerde of nog te realiseren emissiereductie Grondgebonden veehouderij De grondgebonden veehouderij wordt geacht doelen te behalen per hectare. Hoewel de provincie een voorstander lijkt te zijn van sturen op vakmanschap via doelsturing gezien haar inzet op de UMDL, komt de provincie nu met een zo fors doel dat gevreesd moet worden voor een kaalslag binnen de melkveehouderij. Door de doelen door te rekenen per hectare én de hoeveelheid landbouwareaal fors te verlagen zal de prijs van landbouwgrond (of dat nu koop of pacht of huur is) nog verder stijgen dan al het geval is. Zoals Wageningen Universiteit in januari 2024 al uitrekende is de verduurzaming van de melkveehouderij niet meer rond te rekenen.

Hierbij willen wij vanuit de regio ook nog opmerken dat de terugloop van de hoeveelheid landbouwgrond in de regio zelfs nog harder is gegaan dan landelijk, én dat steeds meer landbouwgrond in handen is van investeerders. Maar ook provincies verpachten landbouwgrond meestal per jaar: op deze manier heeft de veehouder weinig zekerheid over de hoeveelheid grond onder zijn bedrijf per jaar. Juist ook in het Binnenveld zijn als honderden hectares landbouwgrond omgezet in natuur. Regio Foodvalley ziet de grondgebonden veehouderij als een belangrijke partij om het landelijk gebied te onderhouden. Zoals op meerdere plaatsen wordt ervaren is beheer van (natuur)gebieden met alleen personeel in dienst van (semi)overheden zeer afhankelijk van beschikbare budgetten. De lokaal gewortelde grondgebonden veehouderij heeft een direct belang bij goed beheer van bodem, water, natuur en biodiversiteit en loopt niet alleen in het gebied van maandag tot vrijdag tussen 9 en 16 uur, maar zeven dagen in de week. Generieke normen en maatwerk Het UPLG introduceert generieke normen, zoals een ammoniakemissie van maximaal 40–42 kg NH₃ per hectare per jaar in 2035 voor de grondgebonden veehouderij en de 250-meterzone rond Natura2000-gebieden. Voor Regio Foodvalley is het essentieel dat deze normen niet rigide en eenzijdig worden toegepast wanneer maatwerk effectiever en

Datum: Betreft:

13-2-2026 Zienswijze Regio Foodvalley op het UPLG

ecologisch doelgerichter kan zijn. Een gebiedsgerichte aanpak biedt betere aansluiting bij verschillen in bedrijfstype, bodem, hydrologie en daadwerkelijke depositiebijdrage. Experts en wetenschappelijke publicaties bevestigen dat hoge reductieniveaus in sommige situaties haalbaar zijn, maar dat deze niet generiek voor alle bedrijven kunnen worden voorgeschreven. Een gebiedsgerichte benadering met ruimte voor maatwerk is daarom noodzakelijk. Dat vergt ook dat er voor de generieke stikstofreductieopgave, die het UPLG op 46% in 2035 stelt, inzicht nodig is in de referentiesituatie van 2019 én in de huidige (2025/2026) situatie om de opgave per gebied en per bedrijf te onderbouwen. Zonder deze duiding is het voor agrariërs en gebiedspartners moeilijk om passende maatregelen te ontwikkelen of de haalbaarheid te beoordelen. Aansluiten bij het Uitvoeringsplan Stikstof Regio Foodvalley Om aan bovenstaande bezwaren tegemoet te komen verzoeken wij u om in het UPLG aan te sluiten bij de voorgestelde aanpak in het Uitvoeringsplan Stikstof Foodvalley, zoals dat momenteel ook wordt verwerkt in de Aanpak Veluwe van de provincie Gelderland. Dat verzoek geldt wat ons betreft in ieder geval voor het deel van de provincie Utrecht dat in de regio Foodvalley ligt.

Uitvoeringsplan Stikstof Regio Foodvalley: Sturend emissiebeleid gericht op vergunningverlening Afgelopen juli heeft de regio Foodvalley in samenwerking met provincie Gelderland en in afstemming met LTO Gelderse Vallei en AJK Stroe Wekerom een Uitvoeringsplan Stikstof overhandigd aan minister Wiersma. Natuur en Milieu Gelderland was hierbij aanwezig en ondersteund deze aanpak. In dit plan zet de regio een knip tussen de opgaven van natuur en landbouw. De natuur moet goed beheerd. Voor de landbouw ligt er een opgave om emissies van onder andere stikstof terug te dringen. Net als in het UPLG voorstel wil ook de regio Foodvalley werken met het doel van een stikstofplafond. Dit betekent dat er voor de provincie / regio een plafond wordt ingesteld. Partijen spannen zich samen in om onder dit plafond te komen. De regio erkent de noodzaak voor boerenbedrijven om een geldige vergunning te hebben om te mogen boeren. Het afgeven van een vergunning is en blijft een taak voor overheden. Dat er doelen moeten zijn die gelden voor bedrijven is helder en wij ondersteunen dat. Het lijkt ons echter niet wenselijk om doelen als een getal per bedrijf of per dier in een wet of verordening vast te leggen. Als een provincie of regio een reductiedoel heeft voor het gebied, en er is bekend dat er nog boeren gaan stoppen, dan kan het reductiedoel gemiddeld per bedrijf lager zijn.

Tegelijkertijd is het zo dat het ene bedrijf (zeker momenteel) meer en makkelijker kan bijdragen dan het andere bedrijf, puur op basis van wat er momenteel juridisch houdbaar en borgbaar is. Voor de niet-grondgebonden veehouderij/ gebouwgebonden veehouderij zonder uitloop of natuurlijke ventilatie is een luchtwasser momenteel de enige techniek. Deze techniek kan een reductie van 60 – 95 % realiseren en zo aanzienlijk bijdragen aan het behalen van doelen. Bovendien zijn deze technieken beschikbaar en juridisch te borgen. Bij een passende vergoeding voor deze investering in het van het slot halen van Nederland kan hiermee vaart worden gemaakt. Hiermee blijft er ruimte voor maatwerk: ondernemers kunnen met de provincie (en gemeente) afspraken maken over de reductie die zij al hebben gerealiseerd en nog kunnen realiseren. Hiermee kan een onderbouwing gemaakt worden op basis waarvan een vergunning kan worden verleend.

Perspectief voor agrariërs en toekomstbestendige bedrijfsmodellen De landbouwsector staat voor grote veranderingen. Om perspectief te bieden zijn langjarige, stabiele verdienmodellen noodzakelijk, ook juist vanuit sociaaleconomisch perspectief. Dit vraagt onder meer om: • structurele financiering voor agrarisch natuurbeheer en kringlooplandbouw; • langjarige contracten en zekerheid voor ondernemers die willen investeren;

Datum: Betreft:

• •

13-2-2026 Zienswijze Regio Foodvalley op het UPLG

voldoende middelen voor bedrijfsbegeleiding, ondernemersplannen en innovatietrajecten. Nadeelcompensatie en/of subsidies voor maatregelen en bedrijfsaanpassingen die voor de gestelde normen noodzakelijk zijn.

In het ontwerp UPLG zien wij onvoldoende tot geen borging van deze financiële basis. Daarnaast is het van belang dat er duidelijkheid komt over de wijze waarop generieke en gebiedsgerichte normen zich verhouden tot bedrijfsspecifieke mogelijkheden voor uitbreiding, omschakeling, innovatie of verplaatsing. Een integraal, overzichtelijk inzicht per gebied of bedrijfstype is noodzakelijk om ondernemers toekomstperspectief te bieden. Grensoverschrijdende samenwerking: noodzaak tot afstemming met Gelderland Grensoverschrijdende samenwerking: noodzaak tot afstemming met Gelderland werkt vanuit een regionale aanpak die provinciegrenzen overstijgt. Voor het Binnenveld, waar zowel Utrecht als Gelderland verantwoordelijkheden dragen, is het cruciaal dat beide provincies eenduidig opereren. Verschillen in beleid, tempo en instrumentarium leiden in de praktijk tot knelpunten, onzekerheid en ongelijkheid. Wij verzoeken daarom expliciet om afstemming met Provincie Gelderland vooral voor het gebiedsproces Binnenveld, lopende regionale programma’s zoals Aanpak Veluwe en de aanpak stikstof Regio Foodvalley. Dit geldt met name voor maatregelen zoals de 84 hectare nieuwe natuur aan Utrechtse zijde, de 250-meterzone rond Natura2000 Binnenveld en emissienormen. Een samenhangende, grensoverschrijdende aanpak voorkomt fragmentatie en vergroot de effectiviteit van maatregelen.

Kan de in de afgelopen jaren aangelegde natuur op Gelderse grondgebied bijdragen aan de connectiviteit tussen beide gebieden? Daarvoor was deze immers bedoeld? Essentiële Percelen Natuur en Binnenveld De aanwijzing van 84 hectare Essentiële Percelen Natuur rondom het Binnenveld roept bij de regio en betrokken gemeenten belangrijke vragen op. Wij verzoeken om: • een duidelijke ecologische onderbouwing van de noodzaak van omzetting naar natuur; • contra-expertise om te toetsen of de natuurdoelen niet via alternatieve maatregelen kunnen worden bereikt, zoals agrarisch natuurbeheer, in plaats van de maatregelen die in de NDA worden voorgesteld; • duidelijkheid over het beoogde natuurtype (bijvoorbeeld blauwgraslanden of veenmosrietlanden); • inzicht in de gevolgen voor hydrologie, weidevogels en omliggende landbouw; • afstemming met ontwikkelingen zoals woningbouw en bedrijventerreinen die invloed hebben op het hydrologisch systeem. Al met al is ons beeld dat in het Natura2000 beheerplan voor 2026 – 2030 vooral aanvullend onderzoek moet worden gedaan naar de hydrologische status en de effecten van (nieuwe) woonwijken en bedrijventerreinen hierop. In de afgelopen periode is reeds 500 ha landbouwgrond omgezet in natuur. We beseffen dat dit op Gelders grondgebied is gebeurd, maar deze natuur verbindt wel de Blauwe Hel en de Bennekomse Meent.

Ook vragen wij om helderheid over het traject van 10 jaar gebiedsproces, monitoring van doelbereik, eventuele dwingende maatregelen na afloop van dit traject en de gevolgen voor agrariërs binnen deze zone. Rol van de gemeenten en regionale overheden Gemeenten spelen een cruciale rol in de uitvoering van UPLG-maatregelen, onder andere op het gebied van vergunningverlening, gebiedsprocessen en transities in nutriënten- en

Datum: Betreft:

13-2-2026 Zienswijze Regio Foodvalley op het UPLG

middelengebruik. Wij vragen om duidelijke afspraken over taken en benodigde middelen, zodat gemeenten deze rol daadwerkelijk kunnen vervullen. Juist ook om als één overheid te kunnen optreden naar derden. Regio Foodvalley ervaart, net als LTO Gelderse Vallei, dat er veel belangrijke keuzes zijn gemaakt tussen de 90% en de 100% versie van het UPLG voorstel, die ons verrast hebben en minder rekening houden met eerdere inbreng dan gewenst. We doen een dringende oproep om in de toekomst nauwer inhoudelijk samen te werken bij beleidsvorming. Financiering, uitvoerbaarheid en toekomstig rijksbeleid Veel maatregelen in het UPLG vergen aanzienlijke investeringen. Onvoldoende duidelijk is of de beschikbare rijksmiddelen binnen de transitiefondsen voldoende en structureel zijn. Als er onvoldoende middelen zijn moeten doelen worden aangepast naar beschikbare budget. Daarnaast vragen wij hoe ons af het UPLG zich verhoudt tot mogelijke nieuwe rijksnormering en beleid dat soepeler kan uitpakken dan het huidige UPLG. Wij verzoeken om duidelijkheid over hoe bovenwettelijke maatregelen worden voorkomen en/of indien de provincie toch bovenwettelijke doelen wil behalen: hoe denkt zij dit te financieren? Conclusie Regio Foodvalley staat positief tegenover een integrale visie en gebiedsgerichte aanpak, zoals het UPLG die voorstaat.

Tegelijkertijd ziet de regio noodzaak voor realistische normen, maatwerk, grensoverschrijdende afstemming en een solide financiële en organisatorische basis. Wij vragen de provincie Utrecht om: • Ruimte voor gebiedsgericht maatwerk, in lijn met ons regionale voorstel voor de stikstofaanpak. Daarmee wordt ruimschoots bijgedragen aan de ambities voor emissiereductie in 2035; • Afstemming met Provincie Gelderland en Foodvalley-gemeenten; • Realistische en uitvoerbare normen voor de veehouderij, gebaseerd op Best Beschikbare Techniek; • Duidelijkheid voor de ondernemers, vastgelegd in een vergunning en niet in een verordening; • Een duidelijke knip te maken tussen emissiereductie van bedrijven en herstelmaatregelen in de natuur; • Een heldere onderbouwing en procesbeschrijving voor Essentiële Percelen Natuur in het Binnenveld, • Transparantie en zekerheid over financiering, monitoring en langjarige borging, • Een overzichtelijke en praktijkgerichte vertaling van het UPLG naar consequenties voor individuele agrarische bedrijven, de leefbaarheid van het landelijk gebied en de voedselzekerheid. Met deze aandachtspunten wil Regio Foodvalley bijdragen aan een uitvoerbaar, eerlijk en effectief UPLG dat natuur, water, bodem en landbouw versterkt én de regionale dynamiek recht doet. Met vriendelijke groet, Namens het Algemeen Bestuur Regio Foodvalley,

i.a.v. Monique Esselbrugge, Secretaris-directeur

René Verhulst, voorzitter